Алаш зиялылары және ұлт тілі

Кіріспе

Қазақ халқының ХХ ғасыр басындағы қоғамдық-саяси өмірінде ерекше орын алған қозғалыс — Алаш қозғалысы. Бұл қозғалыстың негізгі мақсаттарының бірі — ұлттық сананы ояту, тәуелсіз мемлекетті қалыптастыру және ең бастысы — қазақ тілінің мәртебесін көтеру болды. Алаш қайраткерлері тілді тек қарым-қатынас құралы емес, ұлттың рухани өзегі, мәдени коды деп түсінді. Олар ана тілімізді сақтап қалу мен дамыту үшін саяси күреспен қатар ағартушылық жұмыс та жүргізді.

1. Алаш зиялылары кімдер?

Алаш қозғалысының жетекші тұлғалары — Ахмет Байтұрсынұлы, Әлихан Бөкейхан, Міржақып Дулатұлы, Жүсіпбек Аймауытұлы, Мағжан Жұмабаев, Халел Досмұхамедұлы сынды қоғам қайраткерлері, ғалымдар, жазушылар, ұстаздар. Олар ұлттық тіл, әдебиет, тарих, мәдениет және білім салаларында із қалдырған тұлғалар.

2. Ана тілі үшін күрес

Ахмет Байтұрсынұлының рөлі

Ахмет Байтұрсынұлы — қазақ тіл білімі мен жазу реформасының негізін қалаушы. Ол:

• Қазақ алфавитін (төте жазу) жасап, оны оқу-ағарту ісіне енгізді;

• «Тіл–құрал» атты қазақ тілінің алғашқы оқулығын жазды;

• Қазақ тілін ғылыми негізде зерттеп, терминдерді жүйеледі;

• «Маса» жинағы арқылы ұлттық сананы оятты.

Міржақып Дулатұлы мен Мағжан Жұмабаев

Бұл зиялылар ана тілі туралы өлеңдер, мақалалар, оқулықтар жазып, халықты өз тілін сүюге, оны қорғауға үндеді. Мағжан Жұмабаев:

«Ұлт тілі жоғалса — ұлт та жоғалады» — деп, тілдің ұлт тірегі екенін айтқан.

3. Тіл мен ұлттық сана

Алаш зиялылары тілді:

• Ұлтты біріктіретін күш ретінде қабылдады;

• Мемлекеттік басқару, білім, ғылым салаларында қазақ тілінің қолданылуын талап етті;

• Мектептерде қазақ тілінде оқытуды насихаттады;

• Аудармашылықпен айналысып, әлемдік әдебиетті қазақша сөйлетті.

4. Қазіргі мәні

Алаш зиялыларының идеялары бүгінгі тәуелсіз Қазақстанда өзекті болып отыр.
Қазақ тілін дамыту, оны ғылым мен технология, заң мен бизнес салаларында кеңінен қолдану — сол тарихи миссияның жалғасы.

Қорытынды

Алаш зиялылары қазақ тілін сақтау мен дамыту жолында жанын салған ұлы тұлғалар. Олар тілді ұлттың жаны деп танып, бар күш-жігерін ана тіліміздің болашағына арнады. Бүгінгі ұрпақ үшін олардың еңбегі — үлгі мен бағдар. Қазақ тілінің болашағы — оны қадірлейтін, қолданатын, дамытатын білімді де ұлтжанды жастардың қолында.