Әлеуметтік желі: жастарға мүмкіндік пе? әлде уақыт тұзағы ма?

Әлеуметтік желі: жастарға мүмкіндік пе, әлде уақыт тұзағы ма?

Бүгінде цифрлық платформалар адам өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Таңертең көзімізді ашқаннан кейін телефонға қараймыз, сабақ арасында онлайн ортаны тексереміз, ал ұйықтар алдында тағы бір рет жаңалықтарды қарап шығамыз. Әсіресе жастардың өмірінде Instagram, TikTok, YouTube сияқты платформалардың орны ерекше. Ғаламтор бізге ақпарат алуға, адамдармен байланысуға және жаңа нәрсе үйренуге мүмкіндік береді. Бірақ осы мүмкіндіктердің екінші жағында уақытты бос өткізу, тәуелділік және жалған ақпарат сияқты мәселелер тұр.

Ең алдымен, оның жастарға беретін мүмкіндіктеріне тоқталайық. Қазір қажетті білімді бірнеше минут ішінде табуға болады. Шет тілін үйрену, онлайн курстарға қатысу, мамандық таңдау туралы ақпарат іздеу бұрынғыдан әлдеқайда қолжетімді. Сонымен қатар жас өнерпаздар, блогерлер мен кәсіпкерлер өз жұмыстарын көпшілікке таныта алады. Яғни заманауи технологияларды дұрыс қолдану адамның дамуына үлкен әсер етеді.

Алайда мәселе оған жұмсалатын уақыттан басталады. Бір бейнені көру үшін телефонды қолына алған жас адам бірнеше сағат бойы экран алдында отырып қалуы мүмкін. Оның орнына кітап оқуға, спортпен айналысуға немесе сабаққа дайындалуға болатын уақыт виртуалды кеңістікке жұмсалады. Ең қауіптісі – адамның уақыттың қалай өткенін байқамауы. Қысқа әрі үздіксіз контент назарды бір нәрсеге ұзақ уақыт аударуды қиындатуы мүмкін.

Тағы бір өзекті мәселе – өзгенің өмірімен салыстыру. Желідегі адамдар көбіне өмірінің әдемі сәттерін ғана көрсетеді. Біреу саяхаттап жүр, біреу қымбат киім киеді, енді біреу жоғары нәтижелерімен бөліседі. Мұндай көріністерді үнемі көрген жас өз өмірін басқалармен салыстыра бастайды. «Неге менде олай емес?» деген ой пайда болуы мүмкін. Бірақ экрандағы адамның өмірі толық көрсетілмейтінін түсіну қажет. Мінсіз көрініс шынайы өмірдің барлық қиындықтарын көрсете бермейді.

Сонымен қатар онлайн кеңістікте жалған ақпараттың жылдам таралуы да өзекті мәселе. Кез келген адам мәлімет жариялай алады, бірақ оның шынайылығын тексеру әрдайым оңай емес. Сондықтан жастардың ақпаратты талдай білуі өте маңызды. Мәліметтің қайдан алынғанын тексеру, бірнеше дереккөзбен салыстыру және күмәнді ақпаратты бірден таратпау – әрбір қолданушының жауапкершілігі.

Бұл мәселенің шешімі қандай? Олардан толығымен бас тарту қажет деп ойламаймын. Себебі қазіргі қоғамда бұл платформалар маңызды коммуникация құралына айналды. Оның орнына оларды саналы түрде пайдалануды үйрену керек. Мысалы, телефон қолдануға белгілі бір уақыт шегін қоюға, қажетсіз парақшалардан бас тартуға және сабақ кезінде телефонды қолданбауға болады. Ең бастысы – бос уақыттың барлығын виртуалды әлемге бермей, шынайы өмірдегі қарым-қатынасқа, спортқа, кітапқа және шығармашылыққа көңіл бөлу.

Бұл құралдарды жақсы немесе жаман деп біржақты бағалау дұрыс емес. Олардың әсері адамның қалай пайдаланатынына байланысты. Егер жас білім алуға, пайдалы ақпарат іздеуге және өз қабілетін дамытуға көңіл бөлсе, олар үлкен мүмкіндікке айналады. Ал уақытты бақылаусыз өткізіп, әр ақпаратқа сене беру кері нәтижеге әкелуі мүмкін.

Сондықтан бүгінгі жастарға қойылатын талап – одан қашу емес, оны басқаруды үйрену. Телефон біздің уақытымызды басқармауы керек. Керісінше, технологияны өз мақсатымызға пайдалана білуіміз қажет. Өйткені уақыт – қайта оралмайтын ресурс, ал оны қалай өткізетініміз өз қолымызда.