Баяндама

Алғашқы көмек көрсету

Адам естен танған кезде алғашқы көмек қалай көрсетіледі? Шок, күйзеліс, шаршау немесе ауырсыну кезінде қысқа уақытқа ес жоғалту талып қалу деп аталады. Мұндай жағдайда адамның есін тез жиғызуға болады. Алайда бұл міндетті түрде дәрігерге қаралуды қажет ететін маңызды себеп.

Естен тану белгілері

Адам талып бара жатқан кезде өзінің есін жоғалтып алғанын және жерге құлағанын түсінбейді. Зардап шеккен адам есін жинаған соң ғана не болғанын түсінеді. Ол талып қалу алдында мынандай күйді сезінеді:

• құсқысы келу және бастағы шуыл;

• жүрек айну;

• тершеңдік, қалтырау;

• әлсіздік; бас айналу;

• көздің көруінің нашарлауы немесе көз алдының бұлыңғырлығы;

• құлақтың шуылдауы;

• денеде діріл пайда болуы.

Талып қалу алдындағы күй де дәл осындай болуы мүмкін.

Талып қалу себептері

Талып қалудың негізгі себебі – миға қан баруының күрт төмендеуі. Оған мыналар себеп болуы мүмкін:

• жүрек қан айдай алмайды;

• қан қысымын ұстап тұру және қанды миға жеткізу үшін қантамырларда тонус жеткіліксіздігі;

• қантамырлардың ішінде қан немесе сұйықтық тапшылығы.

Бұл үш себептің үйлесімі де болуы мүмкін.

Естен тану кезіндегі алғашқы көмек

Естен тану – себебі аса ауқымды болмаса да, бұл қалыптан тыс әрі алаңдауға тұрарлық жайт. Егер адам тыныс алмаса немесе оның тамыр соғысы байқалмаса, онда тез арада жедел жәрдемге хабарласу керек. Егер науқас тыныс алып жатса, онда оны ыңғайлы жерге жатқызып, есін жинауға көмектесіңіз.

Қалай көмектесу керек:

• егер адамның басы айналса, онда оны қолтықтап, ол құлап кетпей тұрып ақырын еденге түсіріңіз;

• кез келген тар киімді босатыңыз;

• аяғын көтеріңіз – бұл қан қысымын көтеріп, аяқтағы бас қантамырлардан жүрекке қарай қан ағысын бәсеңдетеді;

• маңдайына салқын шүберек қойыңыз;

• науқас толық сауықпайынша орнынан тұрмауын қадағалаңыз.

Науқас жылдам өз-өзіне келуі мүмкін. Бірақ ол ақырын отыра алатынын сезбейінше жата тұрғаны дұрыс. Егер әлі де әлсіздік сезіп тұрса, оны қайтадан жатқызыңыз. Науқастан бұл оның бірінші рет естен тануы ма, жоқ па, сұраңыз. Егер бұл жағдай бірнеше рет қайталанған болса, оған дәрігерге қаралуға кеңес беріңіз.

Эпилепсияға шұғыл көмек

Эпилепсия – құрысу ұстамаларымен (бұлшық еттің еріксіз жиырылуы) қосарланатын мидың белсенділігінің бұзылысы. Ауруға қайталанатын ұстамалар тән. Бұл ұстамалар дененің қандай да бір бөлігінің қысқа мерзімді еріксіз құрысуы түрінде (парциалдық құрысу) немесе бүкіл дене бойы (жалпы құрысу) және кейде естен танумен және ішек немесе қуық қызметін бақылауды жоғалтумен қосарланады.
Ұстамасы ұстаған адамға қалай көмектесу керек?

Келесідей әрекеттерді орындау керек:

-Айналасындағы өткір заттардың бәрін алып тастау, ауру адам қауіпсіз жерде болып, өзіне қол жұмсамауы тиіс;

-Тынысын тарылтпау үшін мойнын босату, мәселен жейдесінің жоғары түймелерін шешу;

-Ауруды бір бүйіріне қарай бұру;

-Басына жұмсақ бір нәрсе қою;

-Аузына ештеңе салмау;

-Жедел жәрдем шақыру.

Адамдардың арасында мұндай аурулардың ұстамасы ұстағанда жағын ашып, тілін шығару қажет деген пікір қалыптасқан. Алайда, бұлай жасауға мүлдем болмайды. Бұл адамның жүрегін айнытады, ол құсығына шашалып қалуы мүмкін.Ұстамасы ұстаған уақыт пен оның ұзақтығын анықтау – ем тағайындап, емдеу жолын табуға керек. Емдейтін дәрігерге ұстаманың бейнежазбасы да қажет болу мүмкін.

Тұншығу (асфиксия) – бұл оттегінің жетіспеуіне және организмнің қаны мен тіндерінде көмірқышқыл газының артуына жетелейтін тыныс алу қиындығы. Тұншығу тері жамылғыларының көгеруімен бірге өтеді. Астмадағы тұншығу әдетте түнде болады, күндіз сирек ұшырасады.
Алғашқы көмек
- бронхиалды немесе жүрек астмасында науқасты отырғызады, таза ауа келуін қамтамасыз етіп, аяғын ыстық суға салады;
- көмейдің аллергиялық ісінуінде шұғыл дәрігер шақыртқан жөн;
- егер тұншығуды бөгде зат шақырса, оны алып тастауға тырысады. Егер зат көрінбесе, науқасты алға еңкейтіп, итерілу күйде қабырғаның төменгі сызығынан қолмен қысады. Өкпеде қалған ауа бөгде затты сыртқа итеріп шығарады;
- күш қолданылған, зорлық тұншығуында зардап шегушіні дем алдырмайтын заттан (көмейін қысқан заттан, мойнындағы арқаннан және т.б.) тез босатып, дәрігер шақырады.

Жүрек тоқтауы Жүректің жүрек соғысының ырғағын басқаратын электр жүйесі бар. Жүрек ырғағының бұзылу салдарынан жүрек ауытқулары туындауы мүмкін, бұл аритмия деп аталады. Аритмияның бірнеше түрі бар. Аритмия кезінде жүрек өте жиі немесе өте баяу соғады, немесе жүрек соғысы мүлдем тоқтайды. Науқаста жүректің тоқтауына әкелетін аритмия жағдайлары болған кезде кенеттен жүрек тоқтауы болады. Жүректің тоқтауы мен жүрек ұстамасы бір-бірінен ерекшеленеді, себебі ұстама кезінде қан ағымы тежеледі, ал жүрек соғысы тоқтамайды. Кенеттен жүрек тоқтауының көптеген себептері бар. Себептеріне жүрек-қантамыр аурулары, физикалық стресстер, сондай-ақ туа біткен аурулардың кейбір түрлері жатады. Кейде дәрігерлер жүрек тоқтауының себептерін анықтай алмайды. Медициналық көмек көрсетілмесе, адам бірнеше минут ішінде өліп кетуі мүмкін. Егер науқасқа дефибрилляциясы жасалған болса, өліммен аяқталатын жағдайлар төмендейді. Дефибрилляция - электрлік белсенділікті қалпына келтіру үшін жүрек бұлшықетіне электрлік импульспен әсер ету әдісі. Дефибрилляцияға дейін, жүрегі тоқтап қалған адамға жүрек-өкпе реанимациясын жасау керек, содан кейін ғана дефибрилляторды қолдану керек. Егер сізде кенеттен жүрек тоқтауы бұрын болса, имплантацияланған дефибриллятор жүрек тоқтауы қайталанғанда өлімге әкелетін жағдайды азайтады.

Сынық кезіндегі алғашқы медициналық көмек

Сынық дегеніміз – жарақат алу барысында пайда болатын сүйек тұтастығының бұзылуы. Бұл жағдайда – шұғыл медициналық көмек көрсету ережелерін білу өте маңызды

Травматикалық сынықтар көбінесе құлау немесе соққы алу әсерінен туындайды. Олар ашық және жабық болып бөлінеді. Ашық сынық кезінде тері қабаты зақымдалып, жарақаттанған аймақ көзге айқын көрінеді.

Сыну белгілері алғашқы көмек көрсету

Ашық сынық абайлап, жарақаттанған жерді қозғалтпай, қанды тоқтатыңыз; жараны антисептикалық ерітіндімен емдеп, таза таңғыш салыңыз; егер жақын жерде жақтау (шина) болмаса, кез-келген екі қатты затты тауып, жарақат алған жердің екі жағынан қойып, бинтпен байлап тастаңыз; медициналық топ келгенше, жәбірленушінің тыныштығын қамтамасыз етіңіз.

Жабық сынық алдымен жәбірленушіні қимылсыздандырып, ауырсынуды басуға тырысыңыз; жарақаттанған аймаққа суық басыңыз; науқасқа ыстық шай немесе ауырсынуды басатын дәрі беріңіз; егер жәбірленушіні ауруханаға өзіңіз тасымалдайтын болсаңыз, сынған жерге жақтау салуыңыз керек. Бұл үшін қолда бар материалдарды (тақтай, шаңғы, шыбық, таяқ) пайдалануға болады.

Тыйым салынатын әрекеттер: зақымдалған аяқ-қолды түзетуге тырыспаңыз; сүйек сынықтарын жарадан алып шықпаңыз; жәбірленушіні қолғалтпаңыз; жараға спирт, йод және т.б. ауырсыну шокын тудыртатын заттарды құймаңыз.

Қан кету кезінде адамның өміріне үлкен қауіп төнеді, науқас көп мөлшерде қан жоғалтатын болса, бұл оның өліміне алып келуі әбден мүмкін. Сондықтан, алғашқы медициналық көмекті уақтылы және дұрыс жасай білу керек.

Қан ағудың бірнеше түрі болады. Олар: артериялық (артериялардан), веноздық (тамырлардан), капиллярлық (ұсақ тамырлардан) және ішке қан ағу.

Қан ағудың түрлері

Артериялық Бұл қан кетудің ең қауіпті түрі, оны тез арада тоқтату керек. Себебі, аз уақыттың ішінде тамырдан көп мөлшерде қан ағып кетеді. жарақаттанған аяқ-қолды жоғары қарай көтеріңіз; жараның үстінгі жағындағы артерияны қолдың бас бармағымен басу арқылы қанды тоқтатыңыз; егер ол тоқтамайтын болса, жоғарыда айтылған жерге резеңке бұрау (жгут) байлап, байлаған уақытты жазып қою қажет. Өйткені, бұрауды жазғы уақытта 2 сағат, ал қысқы мерзімде 1 сағаттан ұзақ ұстауға болмайды; егер көрсетілген мерзімде дәрігер келмеген болса, бұрауды жайлап шешіп, қан айналымы қалпына келгенше күтіңіз. Содан кейін оны қайта қолданыңыз; жәбірленушіге көмек көрсеткеннен кейін, оны дереу денсаулық сақтау мекемесіне жіберіңіз.

Веноздық Оның артериялық қан кетуден айырмашылығы, қанның түсі қарайған болады және атқылап ақпайды. жарақат алған аяқ-қолды жоғары көтеріңіз; бинтті бірнеше рет қабаттап, жараның үстіне басып қойыңыз; содан кейін таңғышпен қысып байлаңыз; егер бұл әрекеттер қанды тоқтата алмаса, онда жараның үстіңгі жағына бұрау тағыңыз; науқасты ауруханаға жіберіңіз немесе жедел жәрдемді күтіңіз.

Капиллярлық Капиллярлардың зақымдалуының белгісі – жараның бүкіл беті қанайды, бірақ, қан аз ағады. Егер алғашқы көмек шаралары дұрыс болса, жәбірленушінің өміріне қауіп төнбейді. зақымданған тері аймағын кез-келген антисептикпен емдеңіз; жараны пластырьмен немесе мақтамен жауып, бинтпен бекітіңіз; таңғышты қатты қысып байламаңыз; көп жағдайда, бұндай жарақат – ауруханаға баруды қажет етпейді.

Көзге бірдеңе түскен кезде:

Ұсақ заттар - құм, шаң, тастар, бос кірпіктер мен түктер - көздің шырышты қабығын тітіркендіреді. Оларды жою және инфекция мен көру қабілетінің бұзылуын болдырмау үшін:

1. Қолыңызды сабынмен жуыңыз.

2. Жыпылықтаңыз, бірақ көзіңізді сүртпеңіз.

3. Жоғары және төмен, солға және оңға қараңыз.

4. Жоғарғы қабағыңызды ашып, көзіңізді суы бар ыдысқа салыңыз. Көзіңізді бірнеше рет ашыңыз және жабыңыз.

5. Рецептсіз шығарылатын көз тамшыларын көзіңізге жағыңыз. Олар бөтен затты жууға көмектеседі.

6. Көзіңізді ағынды сумен шайып көріңіз.

7. Көзге кірген бөгде заттарды кетіру үшін дымқыл, зарарсыздандырылған тампонмен сүртіңіз.

Егер сіздің көзіңіздегі қоқысты кетіруден ештеңе шықпаса, дәрігерге барыңыз.