№ Күні Сынып 9 Биология

Тақырыбы: Аллельді гендер.Гомозиготалы және гетерезиготалы даралар.Фенотип және генотип

Мақсаты:

• Білімділік: тұқым қуалаушылықтың негізгі заңдылықтары туралы, генетикалық негізгі ұғымдар туралы білім беру.

• Тәрбиелік: генетиканың жанашырлары болған ғалымдардың есімдерімен таныстыру (Г.Мендель, Т.Морган, Г. де Фриз, Э.Чермак, Р.Пэннет, т.б.), олардың еңбектері мен тәжірибелерін бағалай білу.

• Дамытушылық: генетикадан есеп шығаруға үйрету.

Сабақ типі: аралас сабақ

Сабақ түрі: дәстүрлі сабақ

Сабақтың әдісі: әңгімелесу, түсіндіру, жаттығу

Сабақтың барысы:

І Ұйымдастырушылық кезең

1. Мұғалім оқушылармен амандасады, олардың бар-жоғын белгілейді;

2. Мұғалім оқушылардың сабаққа дайындығын тексереді.

ІІ Үй тапсырмасын сұрау

Мендельдің заңдарын толық түсінік алу сұрақ – жауап арқылы пысықтау .

ІІІ Жаңа тақырыпты меңгеру

Мұғалім:

1. Балалар, сендердің ойларынша генетика ғылымның қай салаларымен байланысы бар деп ойлайсыңдар?

2. Осы тақырыпта қандай жаңа сөздерді (ұғымдарды) кездестіріп отырсыңдар? Олар туралы бұрыннан естулерін бар ма? Оларды тереңдей білу үшін қазір мынадай схема дәптерлеріне сызып алыңдар.

Генетиканың негізгі ұғымдары

Тұқым Ген Генотип Фенотип Аллель Гетерозигота Гомозигота

қуалаушылық (тек) (тектік түр)

Тұқым қуалаушылық – тірі ағзалардың табиғи қасиеттерін, белгілерін өздеріне ғана тән биосинтезін және зат алмасуды ұрпақтан-ұрпаққа беріп, қайталануы.

Ген – бір нәруыз туралы ақпарат жазылған ДНҚ үлескісі.

Генотип – бұл генетикалық есептерде АА,Аа немесе аа әріптерімен белгіленетін таңбалы ағза гендерінің жиынтығы.

Фенотип – бұл генетикалық белгілердің сырттай пайда болуы. Фенотипті генотиптің көзге көрінетін кескіні деуге болады.

Аллель – сәйкес хромосомалардың бірдей үлескілерінде болып, баламалы белгілерінің дамуына жауап беретін дәл сол геннің әр түрлі қалпы (сары, жасыл түс).

Гетерозигота – жасушаларында бір геннің екі аллелі болатын ағзалар.

Гомозигота – генотипінде тек бір іріктеме аллелі ғана болатын тіршілік иелері.

Мұғалім:Генетиканың негізгі ұғымдарымен қатар, генетикалық есептерді шығару үшін онда тұқым қуалаудың негізгі заңдары қолданылады. Бұл заңдарды түрлі тәжірибелер арқылы Грегор Мендель ашқан. Өз тәжірибелерінің зерттеу зерзаты ретінде ол асбұршақты пайдаланған. Неліктен?

Оқушылар: 179 беттегі 3 абзацты оқып шығып, асбұршақтың тәжірибедегі рөлін айтып береді және оқулықтағы 71, 72, 73 – суреттерді талдайды.

Тұқым қуалау заңдары

Бірінші ұрпақ будандарының Белгілердің ажырау Белгілер мен гендердің

біркелкілік заңы заңы тәуелсіз тұқым қуу заңы

Г.Мендельдің генетика ғылымына сіңірген тағы бір еңбегі, белгілерді басқаратын нәсілдік қасиетті (генді) шартты түрде әріппен белгілеуді ұсынды.

Р - ата-ене дарақтары

♂ - еркек дарағы (Марстың астрономиялық белгісі)

♀- әйел дарағы (Шолпанның астрономиялық белгісі)

х – дарақтар арасындағы шағылысты белгілейтін белгі

F – ұрпақтар

А – доминантты белгі

а - рецессивті белгі

ІV Бекіту : Ой жинақтау Генетика салалары мен генетика ұғымдарына түсінік беру кластер жасау 2- топқа кластер жасату.

Жеке жұмыс есептер шығару. * Егер сұр түс ақ түстен басым болса, онда төмендегі шағылыстырулардан қандай ұрпақ күтуге болады:

1. гетерозиготалы сұр аталық және гомозиготалы ақ түсті аналық;

2. екі ақ түсті ата-ене;

3. ата-ененің екеуі де сұр түсті, олардың біреуі – гомозигота, екіншісі гетерозигота бола ала ма?

Ақ түсті ата-енелерден сұр түсті ұрпақтардың тууы мүмкін бе?

Сұр түсті ата-енелерден ақ түсті ұрпақтардың тууы мүмкін бе?

1. Р ♀Аа х ♂ аа 2) Р ♀ аа х ♂аа 3) Р ♀ АА х ♂ Аа

Ф енотип: сұр ақ ақ ақ сұр сұр

Г : А а а а Г: а а Г: А А А а

F₁: Аа Аа аа аа F₁: аа F₁: АА Аа АА Аа

Генотип: 50 % гетерозгота гомозигота 50 % гетерозгота

50 % гомозигота 50 % гомозигота

Фенотип: сұр ақ сұр

Қорытынды : нені білдік , нені түсіндік сұрақ –жауап

V Үйге тапсырма

1. § 38 оқу.

2. § 38 кейінгі А,В,С деңгейлік тапсырмаларын орындау.