Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Мәдениеттану мамандығы 1 курс студенті: Орынғали Ақжан

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің оқытушысы:

Аликбаева Маржан Башановна

Араб-мұсылман өркениетінің қалыптасуы және оның ықпалы

Араб-мұсылман өркениеті адамзат тарихындағы ең бай әрі ықпалды мәдениеттердің бірі болып табылады. Оның негізі VII ғасырда Ислам дінінің пайда болуымен қаланды. Мұхаммед пайғамбардың (с.ғ.с.) қызметі Араб түбегіндегі тайпаларды біріктірумен қатар, жаңа рухани және әлеуметтік тәртіпті орнатты. Исламның негізгі қағидалары адамдарды білімге, әділеттілікке, бірлікке шақырды, бұл өркениеттің мәдени, ғылыми және экономикалық салаларда өрлеуіне серпін берді.

Ислам өркениеті VIII-X ғасырларда өзінің «Алтын дәуірін» бастан өткерді. Бұл кезеңде ғылым мен білім ерекше қарқынмен дамыды. Мұсылман ғалымдары математика, астрономия, медицина, химия және философия салаларында маңызды жаңалықтар ашты. Мысалы, Әл-Хорезми алгебра ғылымының негізін қалап, сандық есептеулерді жүйеледі. Ибн Сина медицина бойынша ғылыми еңбектер жазып, еуропалық дәрігерлерге үлкен әсер етті. Бұл жаңалықтар ислам әлемінің шекарасынан асып, Еуропадағы Ренессанс дәуірінің басталуына негіз болды.

Араб-мұсылман өркениеті мәдениет пен өнер саласында да өз ізін қалдырды. Архитектура, каллиграфия және ою-өрнек өнері ислам мәдениетінің басты ерекшеліктеріне айналды. Мешіттер мен медреселер діни ғана емес, ғылыми және мәдени орталықтар қызметін атқарды. Сонымен қатар, поэзия мен әдебиет ерекше дамып, Әл-Мутанабби, Омар Хайям сияқты ақындар әлемдік әдебиетке зор үлес қосты.

Ислам өркениеті тек ғылыми және мәдени жетістіктерімен ғана емес, сонымен бірге сауда мен экономикадағы ықпалымен де ерекшеленді. Араб саудагерлері Шығыс пен Батыс елдерін байланыстырушы маңызды рөл атқарды. Олар арқылы жібек, дәмдеуіштер, алтын сияқты тауарлар таралып қана қоймай, идеялар мен білімдер де алмасып отырды.

Бүгінде араб-мұсылман өркениетінің ықпалы әлем мәдениеті мен ғылымына қосқан үлесі арқылы сезіледі. Оның негізгі қағидалары адамзаттың рухани байлығы мен интеллектуалдық дамуында ерекше орын алады. Араб-мұсылман өркениеті мәдениеттер арасындағы диалог пен ынтымақтастықтың жарқын үлгісі ретінде танылды.