Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университеті Білім жəне иенеджиент институты

«Дене мəдениеті жəне информатика» кафедрасы

ӨЗІНДІК ЖҰМЫС

Тақырыбы:Аралас жекпе-жек тарихы жəне адам ағзасына əсері.

Тексерген PhD, қауымдастырцлған профессоры Мендигалиева А.С

Орындаған: «Дене шынықтыру жəне спорт» білім беру бағдарламасының 3 курс студенті Еркінов.Е.

Орал,2024

Жоспар:

1.Кіріспе……………………………………………………………………..1

2.Аралас жекпе-жектің даму тарихы…………………………………….2

3.Аралас жекпе-жектің Қазақстандағы дамуы…………………………3

4.ММА шебері-Шавкат Романов…………………………………………5

5.Аралас жекпе-жектің адам ағзасына əсері…………………………….6

6.Теміртасов Әліби Бейбітұлы…………………………………………….7

7.Қортынды…………………………………………………………………..8

Кіріспе

Аралас жекпе-жек өнері (ағылш. MMA - mixed martial arts) — көптеген техникалардың, мектептер мен жекпе-жектің үйлесіміне ие жекпе-жек өнері. MMA - бұл толық түйіспелікті қажет ететін, тұрыста да (клинч), еденде де (партер) соққы техникасы мен күресті қолданатын жекпе-жек. "Mixed Martial Arts" термині 1995 жылы ММА-ның алғашқы ұйымдарының бірі Battlecade президенті Рик Блуммен ұсынылып, кейіннен басқа елдерде тұрақты қолдануды тапты.Қазіргі таңда MMA спорттың ең жылдам дамып бара жатқан түрлерінің бірі болып табылады, оны жекпе-жек көрсетілімдерінің көрсеткіштері, БАҚ-тағы жарықтандыру, MMA-мен байланысты тауарлар санының өсуі көрсетеді.[1]

1-сурет. ММА спорт

2.Аралас жекпе-жектің даму тарихы

Аралас жекпе-жек өнері (ММА) бұл толыққанды жекпе-жек спорт негізінде таңқаларлық жəне қарсыласу, əлемнің əр түрлі жекпе-жек спорт түрлерінен техниканы енгізу.20 ғасырдың басында əр түрлі стилистикалық байқаулар өтті Жапония жəне елдер Шығыс Азия. Сонымен бірге, жылы Бразилия деп аталатын құбылыс болды vale tudo сияқты əр түрлі стильдер арасындағы шектеусіз жекпе-жектермен танымал болды дзюдо, Бразилиялық джиу-джитсу, күресті ұстаңыз, luta livre, Муай Тай жəне капоэйра. Ертедегі жоғары деңгейдегі аралас жекпе-жек болды Кимура қарсы. Грейси 1951 жылы. 20 ғасырдың ортасында Гонконг, шатыр көшедегі жекпе-жек жекпе-жек өнерінің əр түрлі стильдері арасындағы жарыстар пайда болды Брюс Ли'с гибридті жекпе-жек өнері стиль Джит Кун До. Қазіргі ММА-ның тағы бір ізашары 1976 жыл болды Али қарсы. Иноки көрме жекпе-жегі, боксшы арасында жекпе-жек Мұхаммед Əли жəне палуан Антонио Иноки Жапонияда, ол кейінірек негізін қалауға шабыттандырды Ату 1985 жылы, Панкраза 1993 жылы жəне Жекпе-жек бойынша мақтаныш чемпионаты 1997 жылы.1990 жылдары,

Грейси отбасы олардың əкелді Бразилиялық джиу-джитсу стилі, алғаш рет Бразилияда 1920—шы жылдардан бастап, Америка Құрама Штаттарына дейін дамыды, оның негізі қаланды Жекпе-жектің түпкілікті чемпионаты (UFC) промоутерлік компаниясы 1993 ж. Компания іс-шараны ережелерсіз өткізді, көбіне оның ықпалына байланысты Дэвидің өнері жəне Рорион Грейси Бразилияда болған аралас жарыстарды қайталауға тырысу жəне Жапония. Кейінірек олар басқа ережелер жиынтығын жүзеге асыратын болады (мысалы: негізделген қарсыласын тепкілеуді жою), олар басқа лигалардан ерекшеленді, олар шынайы, "көше тəрізді" жекпе-жектерді жақтады. Терминнің алғашқы құжатталған қолданылуы аралас жекпе-жек өнері шолуда болды UFC 1 телевизиялық сыншы Ховард Розенберг 1993 жылы.Бастапқыда ең тиімдісін табуға арналған жарыс ретінде насихатталды жекпе-жек өнері нағыз қарусыз жекпе-жек үшін əр түрлі жекпе-жек стиліндегі бəсекелестер салыстырмалы түрде аз ережелермен өткен жарыстарда бір-біріне қарсы тұрды.Кейінірек жекелеген жекпе-жекшілер бірнеше жекпе-жек өнерін өз стиліне енгізді. ММА промоутерлеріне бала асырап алуға қысым жасалды қосымша ережелер бəсекелестердің қауіпсіздігін арттыру, спорттық ережелерді сақтау жəне спорттың негізгі түрлерін қабылдауды кеңейту. Осы өзгерістерден кейін спорттың танымалдығы арта түсті көру үшін төлеу қарсылас бизнес бокс жəне кəсіби күрес.Жылы ежелгі Греция, деп аталатын спорт түрі болды панкратион қазіргі заманғы ММА-да кездесетін грэпплинг жəне соққы беру дағдыларын көрсететін. Панкратион қазірдің өзінде қалыптасқан күрес жəне бокс дəстүрлерін біріктіру арқылы қалыптасты жəне олимпиадалық тұрғыдан алғаш рет 33- in ұсынылды Олимпиада 648 жылы. Тыйым салынған тістеу мен тістеуді қоспағанда, барлық соққылар мен ұстауларға рұқсат етілді. Панкратиасттар деп аталатын жекпежекшілер біреу жалғастыра алмайынша шайқасты немесе сұқ саусағын көтеру арқылы бағынуды білдірді; раундтар болған жоқ.Тарихшы Э.Норман Гардинердің пікірінше, "Жеңіл атлетиканың бірде-бір саласы панкрациядан танымал болған емес". Сондай-ақ, осыған ұқсас аралас жекпе-жеке спорт түрлерінің дəлелдері бар ежелгі Египет, Үндістан жəне Жапония. [2]

3.Аралас жекпе-жектің Қазақстандағы дамуы

Соңғы 15-20 жылда MMA-да қазақстандықтар да танымалдылыққа ие болды. ММА спорты Қазақстанда қалай дамуда, атақты спортшылардан кімдер бар екенін Ulyssport.kz зерттеп көрді.Ресей Қазақстанға өз аумағы бойынша Еуропадан мал транзитіне тыйым салдыƏйелдер отбасына байланысты ерлерге қарағанда жиірек жұмыстан шығуға мəжбүр Алдымен, UFC мен ММА-дің аражігін ашып көрсеткеніміз дұрыс шығар. Өйткені, көпшілігіміз бұл екеуін бір спорт деп ойлаймыз. Бірақ олай емес.ММА – қолмен (жұдырық пен шынтақ) ұруға, аяқпен (өкше, тізе) тебуге, күресуге рұқсат етілген жекпе-жек өнері. «ММА» дегеннің өзі ағылшынның Mixed Martial Arts – «аралас жауынгерлік өнер» деген сөзден шыққан. ММА-ді ережесіз жекпе-жек өнері деп қате айтып жүргендер де бар.Аралас жекпе-жек өнерінде салмақ категориялары, жекпе-жек өтетін орын, раундтар, уақыт, қолданылатын техника жəне жекпе-жекті жіті бақылайтын төреші, жарыстан шеттету тағы осы сықылды өзіндік ережелері мен шектеулер бар.Ал UFC (Ultimate Fighting Championship) - американдық промоутерлік ұйым. Ол ММА жекпе-жегін ұйымдастырып, ақылы трансляциялар мен билеттер сатудан ақша табады. Оның өз турнирі мен рейтингтік кестесі жəне өз чемпиондары бар.UFC-де жігіттерден бөлек қыздар да бар.Тағы бір қайталап өтейін, ММА – бұл спорт түрі, ал UFC – бұл промоушен (жекпе-жектерді ұйымдастыратын, трансляциялайтын, спортшылармен келісімшартқа отыратын, оларға тапқан табысын төлеп беретін ұйым).Жекпе-жектің əртүрлі стиліММА – бұл жекпе-жек өнерінің əртүрлі стилін біріктірген спорт түрі. Мұнда нағыз жеңімпаз болу үшін еркін күрес, грек-рим күресі, дзюдо мен самбо, муай тай, джиу-джитсу, грэпплинг, бокс, каратэ секілді жекпе-жек өнерінің түрлі бағытын білген абзал.ММА-жа барлығы дерлік бокстаса алады. Өйткені əрбір жекпе-жек осы бокстасудан басталады. Аты мəшһүр спортшыларБұқаралық ақпарат құралдары жазғандай, 2023 жылдың сəуірінде əлемнің ең үздік лигасы UFC өз қатарына бірден екі қазақстандық спортшы қосылғанын жариялады. Алдымен, Асу Алмабаев (17-2) келісімшартқа қол қойды, одан кейін Азат Мақсұм (16-0) да келісімшартқа отырды.Біраз уақыттан кейін, 2023 жылдың тамызында деректер жаңартылды, қазір UFC тізімінде бес қазақстандық боксшы бар, бірақ олардың саны бұрын жетеу болған. ММА-дегі отандастарымыздың тізімі:Шавкат Рахмонов - 29 жаста, жартылай орта салмақта, ММА-дағы статистикасы: 18-0. Қазақстандық ММА-дағы басты қаһарман – 18 жекпе-жектің 18-де де уақытынан бұрын жеңіске жеткенОның теңдессіз физикалық күші, жауынгерлік өнері, жүрек қағысы, аяқ алысы, соққыға төзімділігі қарсыластарын таңқалдырады. «Номад» лақап атымен қарсыластарын құлатып жүрген Шавкаттың 1-2 жылда UFC чемпионы атануға мүмкіндігі мол.[3]

Артем Резников - 32 жаста, жеңіл салмақта, ММА-дағы статистикасы: 24-7. Əлемдегі жеңіл салмақтағылар арасында физикалық қуаты мол спортшылардың бірі. 173 сантиметр бойы бар Артемнің дене бітімі жеңіл жəне жартылай орта салмақтағы боксшыларға мүлдем ұқсамайды. Бұлшық еттері бұлтиып, қарсыласын қаймықтырады. Қазақстандық өзінің «Солтүстік-Оңтүстік» («Север-Юг») атты қылқындыру əдісімен танымалдылыққа ие болды. Бұл оған АСА-да үш жеңіс əкелді.Сергей Морозов - 35 жаста, жеңіл салмақта, ММА-дағы статистикасы: 19-5.

Азат Мақсұм - 28 жаста, жеңіл салмақта, ММА-дағы статистикасы: 17-0. Болашағы бар спортшы, жақында UFC-дегі алғашқы жекпе-жегін өткізді. Мақсұм арыны қатты, техникасы жоғары, жан-жақты спортшы. Ол аяққа өту əдісін қолдана отырып, қарсыласын алып ұрады, партерде салқынқанды əрекет етеді.

Асу Алмабаев - 29 жаста, жеңіл салмақта, ММА-дағы статистикасы: 17-2. Шавката Рахмоновтың жаттығу залындағы əріптесі. Алайда Асу Алмабаев – қатарынан екі рет ұтылып, 13 рет жеңіліссіз келе жатқан статистикасын бұзып алды. Қазақстандық спортшы М-1-нен бөлек Naiza и BRAVE-те өнер көрсетеді. Мұнда ол екеуінде де жеңіс тұғырына көтерілген. Асу Алмабаевтың партерде өзін-өзі ұстауы керемет, сондай-ақ ол қайшылап тебудің шебері.Қуат Хамитов – 36 жаста, жеңіл салмақта, ММА-дағы статистикасы: 24-8-1. Қуат Хамитов «Найман» лақап атымен шығып жүрген тəжірибелі спортшы. Ол Қазақстанда да, Ресейде де, Қытай, Литва, Жапония мен Үндістанда да жекпе-жекке шыққан. Бірақ ол Fight Nights-те белдескеннен кейін, танымалдылыққа ие болды десек, қате айтқандық емес. Онда ол 7 жекпе-жек өткізіп, 3 рет жеңіп, 3 рет жеңілді, біреуінде тең түсті.

Жалғас Жұмағұлов - 35 жаста, ең жеңіл салмақта, ММА-дағы статистикасы: 14-9. Кейбір жекпе-жектерінде Жұмағұловтың жеңілгеніне күман бар, төрешілердің осынау қаралығына ренжіген Жұмағұлов ММА-дан кететінін жариялады. Бірақ кейін қайтадан келіп, келісімшарт мерзімі аяқталғанша, жекпе-жектерін өткізді.

Дəурен Ермеков - 35 жаста, орта салмақта, ММА-дағы статистикасы: 19-5. Орта салмақта Eagle FC жеңімпазы.

Бекзат Алмахан - 25 жаста, ең жеңіл салмақта, ММА-дағы статистикасы: 13-1. Оны қазақстандық аралас жекпе-жек өнерінің болашағы деп санайтындар көп, ол 13 рет жеңіп, бір рет қана жеңілген. Оның 11-ін нокаутпен жеңген. Ауыр соққылардан кейін тез оңалады. Партерде жақсы қорғана біледі жəне қарсыласынан өлсе де айрылмайды Бекзаттың негізгі өнер көрсететін лигасы – Octagon MMA.

Қайрат Ахметов - 35 жастат, жеңіл салмақта, ММА-дағы статистикасы: 27-2. Азиялық промоушенда аты шыққан қазақстандықтың бірі. Қайрат Ахметов ONE-да 2015 жылдан бері өнер көрсетеді. ONE-ға 22 жеңісінен кейін ауысқан.[4]

4. ММА шебері-Шавкат Романов

ММА-дағы ең танымал спортшы қазіргі таңда Ш.Рахмонов.Шавкат Бақтыбайұлы Рахмонов (23 қазан 1994 жыл дүниеге келген, Шурчи, Өзбекстан) — жартылай орта салмақта UFC демеушілігімен өнер көрсететін қазақ аралас жекпе-жек шебері. Кіші жүздің Алшын руының Шекті руынан шыққан. Бұрынғы жартылай орта салмақтағы M-1 чемпионы. Ол UFC жартылай орта салмақтағы ресми рейтингінде 3-ші орында тұр.Өзбекстанда туған Рахмонов Қазақстан азаматтығын алған. Əкесі екеуі үлкен Алшын руының Əлімұлы тармағының Шекті руының Алтынбай руынан шыққан қазақ, шешесі қоңырат руынан шыққан өзбек. Шавкат – Кіші жүзге жататын Алтынбай руынан.Əуесқой бола отырып, Рахмонов WMMAA əлем чемпионы мен Азия чемпионы атағын жеңіп алды.Рахмоновтың кəсіпқой мансабы 2014 жылдың қазан айында басталды, онда Шавхат M-1 Challenge 52 турнирінде Адам Цуровпен бірінші раундта тұншықтыру əдісімен жеңіске жетті.Ол негізінен М-1 туының астында өнер көрсетуді жалғастырды, оның жеті кəсіби жекпежегі осы промоушенде өтті, ал қалған бес жеңісі Қазақстан Аралас жекпе-жек Федерациясында (KZMMAF) жеңіске жетті. Ол осы екі ұйымда кезектесе бола отырып, жартылай орта салмақтағы KZMMAF белбеуі үшін Фаридун Одиловқа қарсы күресте өзінің алғашқы кəсіби атағын алды. Ол үшінші раундта техникалық нокаутпен титулды жеңіп алды.

2-сурет.UFC-спорт шебері,Қазақстан спортшысы Шавхат Рахманов

5.Аралас жекпе-жектің адам ағзасына əсері

Жекпе-жек өнері жүйке жүйесіне жағымды əсер етеді. Жасөспірімдер мен жасөспірімдердің тактикалық ойлауын, шапшаңдығы мен ептілігін дамытатын жүйе. Жүйке жүйесі функцияларының жақсаруы реакция мен бағдарлану жылдамдығының жоғарылауынан, қабылдау жылдамдығының жоғарылауынан, зейіннің ауысуынан, ұстамдылықтан көрінеді.- денсаулықты нығайтады - (оң нəтижелер болады жүйкепсихикалық саладағы өзгерістер: тепе-теңдік қалыптасады,өзіне деген сенімділік, еңбекқорлық, табандылық, батылдық тұрмыстық агрессивтілікті төмендетеді.Қозғалыс қасиеттері (күш, төзімділік, жылдамдық, ептілік, икемділік) дамып, жетілдіріліп қана қоймайды, сонымен қатар вегетативті функциялар – қан айналымы, тыныс алу, ас қорыту жəне т.б.

• дене шынықтыру жəне спорт саласындағы ой-өрісін кеңейту (демонстрациялық қойылымдарға қатысу, жарыстарға қатысу, бейнематериалдарды қарау)

• əскери–патриоттық тəрбие - (ерік-жігер, табандылық, өзіне деген сенімділік, жауға қарсы тұру қажеттілігі сияқты қасиеттерді дамытуға көмектеседі, бұл Ресей армиясының қатарында жəне жалпы өмірде қызмет ету үшін міндетті дағдылар болып табылады).

• соққы тактикасы мен техникасын, жекпе–жектің əр түрлі түрлерімен күресуді үйрену жəне жетілдіру - (спаррингте "тез" жеңеді

ойлаушы" рингтегі үнемі өзгеріп отыратын жағдайларды шығармашылықпен түсінуге қабілетті, техникалық жəне тактикалық тұрғыдан жақсы дайындалған күрескер).

• тұлғаның рухани–адамгершілік дамуы – (жекпе-жек өнері жасөспірімнен физикалық жағынан ғана емес, ақыл-ой жағынан да жоғары дəрежені талап етеді).[5]

6.Теміртасов Әліби Бейбітұлы - 1996 жылы 19 мамырда БҚО Ақжайық ауданы, Базартөбе ауылында дүниеге келген. 2013 жылы Базартөбе орта жалпы білім беретін мектебін аяқтады. Аралас жекпе - жектен (ММА) Батыс Қазақстан облысының 5 дүркін чемпионы. 2016 жылы Ақтөбе қаласы Ұлттық спорт жекпе – жектен ҚР кубогінің күміс жүлдегері.2016 жылы Петропавл қаласы Ұлттық спорт жекпе-жектен Қазақстан республикасының чемпионатының жеңімпазы, 2017 жылы Әлем чемпионатының қола және Талдықорған қаласы Азия чемпионатының қола жүлдегері. 2018 жылы Орал қаласы аралас жекпе –жектен (ММА) Қазақстан республикасының чемпионатының күміс, 2018 жылы Біріккен Әлем чемпионатының қола жүлдегері (Бахрейн,Манама). Ұлттық спорт жекпе–жектен Спорт шебері, Аралас жекпе–жектен (ММА) Халықаралық дәрежедегі спорт шебері атағын иеленген.[6]

3-сурет.Теміртасов Әліби Бейбітұлы

Қорытынды

Осылайша, осы тақырып бойынша зерттеу жүргізе отырып, мен алға қойған мақсатым мен міндеттерімді орындадым деп есептеймін, аралас жекпе–жек жеке тұлғаның дене жəне рухани тəрбиесін дамытып, жетілдіретінін дəлелдедім, жаңадан бастаған спортшыларға жадынама-ұсыныс жасап, қорытынды жасадым.

Менің ойымша, спортпен шұғылдану – өз денсаулығыңа қамқорлық жасаудың ең қолжетімді жəне жағымды тəсілдерінің бірі. Дене шынықтыру сабағын жіберіп алмау жеткілікті, ал оқудан кейін өзіңізге ұнайтын спорт түрімен айналысу жеткілікті.

Егер сіз аурусыз өмір сүргіңіз келсе жəне өміріңізді 100 жылға дейін ұзартқыңыз келсе, спортпен шұғылданыңыз. Өйткені, бұл демалыс күндері теледидар алдында отырудан əлдеқайда жақсы.

Пайдаланылган əдебиеттер

1.wwUltimate Fighting Championship (UFC, рус. Абсолютный бойцовский чемпионат) — международная спортивная организация, базирующаяся в Лас-Вегасе https://ru.m.wikipedia.org/wiki/Ultimate_Fighting_Championship

2.Шавка́т Бахтиба́евич Рахмо́нов (каз. Шавкат Бақтыбайұлы Рахмоновhttps://ru.m.wikipedia.org/wiki

3.Тарас А. Е. Боевые искусства: 200 школ боевых искусств Востока и Запада: Традиционные и современные боевые единоборства Востока и Запада. — Харвест, 1996.

4.Инструкция по включению журналирования UFS2 в FreeBSD Архивная копия от 2 июня 2016 на Wayback Machine

5.Large data storage in FreeBSD (англ.). The FreeBSD Project. Дата обращения: 29 ноября 2010. Архивировано 14 февраля 2012 года

6.UFS2 Tools - UFS for Windows (англ.). — ufs2tools содержит утилиты для чтения файловых систем UFS1 и UFS2 из ОС Windows 2000/XP. Дата обращения: 29 ноября 2010. Архивировано 14 февраля 2012 года.

7.Мини-FAQ по UFS и UFS2 Архивная копия от 1 июня 2016 на Wayback Machine (рус.)