Ашық сабак Абай Құнанбаев 4 сынып

4 Е сынып

Қазақ тілі Мұғалім: Алтынбекова Ақерке

Сабақтың тақырыбы: Сөйлем мүшелері.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Сөйлем мүшелері жайлы ұғым: Сөздердің сөйлем ішіндегі грамматикалық байланысы

Дамытушылық: Оқушылардың ойлау қабілетін, сөздік қорын дамыту, сөйлеу, әңгімелеу дағдысын жетілдіре отырып, мәнерлеп сөйлеуге, әдемі жазуға, өз бетінше жұмыс орындауға дағдыландыру.

Тәрбиелік: Ұжымда өзін-өзі ізгілікке тәрбиелеуге дағдыландыру. Туған жерін қастерлеуге, адамгершілікке, білімділікке тәрбиелеу. Еңбекке баулу.Үлкенді құрметтеуге тәрбиелеу.Достық қарым-қатынасқа баулу.

Сабақтың типі: Оқушыларға жаңабілім беру сабағы.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Сөйлем , суреттер, қи мақағазар

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу,психологиялық дайындық.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:.

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Сөйлем құрамындағы нақты сұраққа жауап беріп тұрған толық мағыналы

сөздерді сөйлем мүшелері дейміз. Айдын бормен жазды.

Жаңа сабақ.

Оқушыларды сабақтың тақырыбы мен мақсатын таныстыру.

Дәптермен жұмыс. Көркем жазу сәті

--------------------------------------------------------------------

(Қаламсапты дұрыс ұстау мен дұрыс отыру ескертіледі).

29-жаттығу.

Суретпен жұмыс

Өз отбасың туралы бірнеше сөйлем құрап жаз.

Отбасы мүшелерін ата.

СӨЙЛЕМ МҮШЕЛЕРІ

СӨЙЛЕМНІҢ СӨЙЛЕМНІҢ

ТҰРЛАУЛЫ ТҰРЛАУСЫЗ

МҮШЕЛЕРІ МҮШЕЛЕРІ

Бастауыш пен баяндауыштан басқа мүшелер

Бастауыш

Баяндауыш

30- жаттығу.

Кестемен жұмыс

Сөйлемдегі бастауыш, баяндауыштардан басқа сөйлем мүшелерін тұрлаусыз

мүшелер дейміз. Оларға қандай? кімге? неге? нені? қашан? қайда? т. б.

сұрақтар қойылады.

31−жаттығу. Мақалды жатқа айт.

Сөйлем мүшесіне талда. Сөйлем мүшесі деген не?

Қандай сөйлем мүшелерін білесің

Ойлаумен ой толады.

Ойнаумен бой толады.

Сергіту жаттығуларын орындау.

Бастауыш пен баяндауыштың арасына қойылатын сызықша

32−жаттығу. Мақалды жатқа жаз. Сөйлем мүшесіне талда. Сызықшаның қойылу себебін түсіндір. Бастауышы да, баяндауышы да зат есімнен болатын үш−төрт сөйлем ойлап жаз.

Ата − бәйтерек, бала− жапырақ.

Жол атасы − тұяқ, су атасы − бұлақ, сөз атасы − құлақ.

Қосымша жұмыс

.Сөйлемдерді көшіріп жаз.

Сөйлем мүшесіне талда. Олардың астын тиісті сызықтармен сыз.

Қоңырау соғылды. Мұғалім сыныпқа кірді. Сабақ басталды. Ержан мәтінді тез оқыды. Балалар ертең зауытқа барады. Мектепте ардагерлермен кездесу болды. Екі бала домбыра тартты. Айнаш мұғалімнен рұқсат сұрады. Кезекші сыныпта қалы. Терезеден таза ауа кірді.

. Өлеңді мәнерлеп оқы.

Өлеңнің мазмұнын айт.

Өлеңнің алғашқы шумағын көшіріп жазып, сөйлем мүшелеріне талда. Сөйлем мүшелерінің байланысын сызбамен көрсет.

Кесіртке құмын сүйеді, Байғыз түнін сүйеді,

Тасбақа тыңын сүйеді. Құмырсқа күнін сүйеді.

Сұңқар шыңын сүйеді, Бал ара гүлін сүйеді,

Тұлпар қырын сүйеді. Төрт түлік төлін сүйеді.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Сөйлем мүшелері.

Н ақты сұраққа Сөйлем мүшелері бір─бірімен

жауап береді байланысты болады.

Үйге тапсырма:. 33,34−жаттығу.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау

4 Е сынып

Қазақ тілі

Мұғалім: Алтынбекова .А

Сабақтың тақырыбы: Сөйлем мүшелері. .

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Сөйлем туралы түсініктерін нығайту. Сөйлем түрлері жайлы білімдерін толықтыру. Сөйлем түрлерін, сөйлем мүшелерін ажырата білуге үйрету.

Дамытушылық: Оқушылардың ойлау қабілетін, сөздік қорын дамыту, сөйлеу, әңгімелеу дағдысын жетілдіре отырып, мәнерлеп сөйлеуге, әдемі жазуға, өз бетінше жұмыс орындауға дағдыландыру.

Тәрбиелік: Ұжымда өзін-өзі ізгілікке тәрбиелеуге дағдыландыру. Туған жерін қастерлеуге, адамгершілікке, білімділікке тәрбиелеу. Еңбекке баулу.Үлкенді құрметтеуге тәрбиелеу.Достық қарым-қатынасқа баулу.

Сабақтың типі: Оқушылардың жаңа білімді меңгеру сабағы.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Сөйлем , суреттер, қи мақағазар

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу,психологиялық дайындық.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:.

Б

Сөйлем

ілімді жан-жақты тексеру кезеңі.

• Сөйлем дегеніміз не?

• Сөйлем неден жасалады (құралады)?

• Сөйлемдегі сөздер қалай жазылады?

• Сөйлемдегі сөздердің байланысын қалай анықтаймыз?

• Сөйлемнің соңынан қойылатын тыныс белгілер.Сөйлем түрлері.

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Жаңа сабақ.

Оқушыларды сабақтың тақырыбы мен мақсатын таныстыру.

1. Сөйлем туралы түсініктерін нығайту.

2. Сөйлем түрлері жайлы білімдерін толықтыру.

3. Сөйлем түрлерін ажырата білуге үйрету.

Дәптермен жұмыс. Көркем жазу сәті

--------------------------------------------------------------------

(Қаламсапты дұрыс ұстау мен дұрыс отыру ескертіледі.

Сөйлем

• Сөйлем деген не?

- Сөйлем қалай жасалады.

• Сөйлем қалай жазылады?

• Сөйлемдегі сөздер қалай жазылады?

7−жаттығу. Жайылма сөйлемдерді оқы. Үш сөзден құралған жайылма сөйлемдерге керекті сын есімдерді қосып, төрт сөзден құралған жайылма сөйлемдерге айналдырып жаз.

Оқушылар шопанмен кездесті. Жарыс залда өтті. Балықшылар көлге жақындады. Гүріл алыстан естіледі.

Сөйлем мүшелері:

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Сөйлем құрамындағы нақты сұраққа жауап беріп тұрған толық мағыналы

сөздерді сөйлем мүшелері дейміз. Айдын бормен жазды.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Сөйлем мүшелері.

Н ақты сұраққа Сөйлем мүшелері бір─бірімен

жауап береді байланысты болады.

Тұрлаулы Тұрлаусыз

БАСТАУЫШ, БАЯНДАУЫШ

10−жаттығу. Сөйлемдерді көшіріп жаз. Оларды сөйлем мүшесіне талда. Тиісті сызықпен сыз.

Лаура кітапханаға келді. Арман суға шомылды. Дәурен Астанада тұрады. Жания ыдыс жуды. Жаңбыр жауды.

Концерт

Үлкен зал бүгін мектеп балаларына лық толған. Бәріміздің көзіміз сахнада. Бір кезде Тәттімбеттің Сылқылдақ күйі сызыла жөнелді. Күй әуенімен ілесе сахнаға қазақтың қос етек қөйлегін киген талдырмаш қыз шыға келді. Залдағылар демдерін ішіне тартып тына қалды. Бізге талдырмаш қыз қазақтың халық биін әртістерден кем орындамаған сияқты сезілді. Оны сахнаға қайта шақырды. Арамызда осындай өнерлі қыздың болғаны қандай ғанибет!

(Ұланнан) (59 сөз)

Тапсырма:

1. Бастауыш пен баяндауышты тап.

Өнерлі, талдырмаш сөздеріне дыбыстық талдау жаса.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Үйге тапсырма: 11, 12−жаттығу. Сөйлемдерді көшіріп жаз. Бастауыш пен баяндауышты тап, тиісті жерге сызықша қой. Ережелерді пысықтау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау

4 сынып

Қазақ тілі Мұғалім: Алтынбекова А.

Сабақтың тақырыбы: 13−18 жатт.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Сөйлем туралы түсініктерін нығайту. Сөйлем түрлері жайлы білімдерін толықтыру. Сөйлем түрлерін, сөйлем мүшелерін ажырата білуге үйрету.

Дамытушылық: Оқушылардың ойлау қабілетін, сөздік қорын дамыту, сөйлеу, әңгімелеу дағдысын жетілдіре отырып, мәнерлеп сөйлеуге, әдемі жазуға, өз бетінше жұмыс орындауға дағдыландыру.

Тәрбиелік: Ұжымда өзін-өзі ізгілікке тәрбиелеуге дағдыландыру. Туған жерін қастерлеуге, адамгершілікке, білімділікке тәрбиелеу. Еңбекке баулу.Үлкенді құрметтеуге тәрбиелеу.Достық қарым-қатынасқа баулу.

Сабақтың типі: Оқушылардың жаңа білімді меңгеру сабағы.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Сөйлем , суреттер, қи мақағазар

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу,психологиялық дайындық.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:.

Сөйлем мүшелері:

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Сөйлем құрамындағы нақты сұраққа жауап беріп тұрған толық мағыналы

сөздерді сөйлем мүшелері дейміз. Айдын бормен жазды.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Сөйлем мүшелері.

Н ақты сұраққа Сөйлем мүшелері бір─бірімен

жауап береді байланысты болады.

Тұрлаулы Тұрлаусыз

Жаңа сабақ.

Оқушыларды сабақтың тақырыбы мен мақсатын таныстыру.

Дәптермен жұмыс. Көркем жазу сәті

--------------------------------------------------------------------

(Қаламсапты дұрыс ұстау мен дұрыс отыру ескертіледі.

Өлеңді түсініп оқы. Алғашқы екі жолын сөйлем мүшелеріне талда.

Күн суытып барады,

Малдар қорға қарады.

Күзекте отыр қойлы ауыл,

От жағатын болды ауыл.

Қараша − ауыл, қаламыз,

Қысқа дайын боламыз.

13−жаттығу.

1. Мақалды түсініп оқы

2. Мақалды сөйлем мүшесіне талда.

3. Сөйлм мүшесінің байланысын тап

Ағын су арнасын табады

14−жаттығу.

Берілген сызба бойынша сөйлем құрап жаз

Сызба бойынша сөйлем мүшелерінің байланысын анықта

15−жаттығу. Суретке қарап әңгіме құрастыр

Сөйлем мүшесіне талда.

Пысықтау: Қаратпа сөз деген не?

Тілде біреудің назарын аудару үшін қолданылатын сөздер болады. Ондай

сөздерді қаратпа сөз дейді.

Қаратпа сөздердің жазылуы:

– Егер қаратпа сөз сөйлемнің басында келсе, үтір қаратпа сөзден кейін қойылады.

– Егер қаратпа сөз сөйлемнің ортасында келсе, қаратпа сөздің алдынан да, артынан да үтір қойылады.

– Егер қаратпа сөз сөйлемнің сойлемнің соңында келсе, үтір қаратпа сөздің алдынан қойылады.

16-жаттығу.

1. Мәтінді түсініп оқы

2. Әбунасыр кім?

3. Қаратпа сөзі бар сөйлмді теріп жаз

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Үйге тапсырма: 17, 18−жаттығу. .

Оқушы білімі мен белсенділігін

4 сынып

Қазақ тілі

Мұғалім: Алтынбекова Ақерке

Күні:

Сабақтың тақырыбы: Сөйлеу мәдениеті 1-4 жаттығу.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушыларға сөйлеу мәдениеті туралы білімдерін тереңдету. Сөз туралы берілген білімді еске түсіру. Сөздердің лексикалық мағынасын байқату. Мәндес сөздермен, қарама-қарсы мағыналы сөздермен, омонимдермен(оқушы үшін термин аталмайды) жұмыс.

Дамытушылық: Оқушылардың ойлау қабілетін, сөздік қорын дамыту, сөйлеу, әңгімелеу дағдысын жетілдіре отырып, мәнерлеп сөйлеуге, әдемі жазуға, өз бетінше жұмыс орындауға дағдыландыру.

Тәрбиелік: Ұжымда өзін-өзі ізгілікке тәрбиелеуге дағдыландыру.Зеректікке, ұқыптылыққа, адалдыққа баулу. Көркем жазу арқылы әсемдікке тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушылардың жаңа білімді меңгеру сабағы.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Сөйлем , сөз кестесі, суреттер, қи мақағазар

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу,психологиялық дайындық.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:.

Білімді жан-жақты тексеру кезеңі.

заттың

Е реже: Сөз сапаның атауы.

қимылдың

Мысалы: күн, үй, жазушы (заттың атауы), көгілдір, терең, домалақ (сапаның), оқы, жүр, ойла (қимылдың атауы).

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Сөз және оның мағынасы.

1. Мағынасы жуық сөздер. (синоним сөздері)

2. Мағынасы қарама-қарсы сөздер.(антоним сөздері)

3. Көп мағыналы сөздер.(омоним сөздері)

Жаңа сабақ.

Оқушыларды сабақтың тақырыбы мен мақсатын таныстыру.

1. Оқушыларға сөз және оның мағынасы туралы білімдерін тереңдету. Сөз туралы берілген білімді еске түсіру.

2. Сөздердің лексикалық мағынасын байқату.

Дәптермен жұмыс. Көркем жазу сәті

--------------------------------------------------------------------

Өлеңді мәнерлеп оқы.

Өлеңнен мағынасы бір−бііріне жуық сөздерді теріп жаз.

Қауіп қайдан, Сонда да

Неден деп, Үйренеді қолға да.

Ол тұрады елеңдеп. Сымбатты әрі көрікті

Үркек, Қорқақ Жақсы көрем елікті.

1-жаттығумен жұмыс

Мысалдарды түсініп оқы

2−жаттығу. Өлеңді мәнерлеп оқы және жатқа жаз.

Жылы жүрек,тәтті тіл,

Берекені берер,біл.

Ащы сөзді-өзімшіл,

Өнері оның қалар тұл.

Қатесін тапсаң,жұмсақ айт,

Ызаланбай,сабыр қыл.

3−жаттығу. .

Мәтінді түсініп оқы.

Теледидар мен радионы салыстыра сипатта.

4-жаттығу.

Мәтіндегі әдеп сөздерін қатыстырып,парталасыңмен диалог құра.

Құрған диалогыңды дәптерге жаз.

Сыныппен қосымша жұмыс.

Бурабай

Бурабай – Көкшетаудағы әдемі көл. Суы тұщы және мөлдір. Көлдің ең терең жерінде жәндіктер мен балықтар айқын көрінеді. Көлдің айналасы – сыңсыған қарағайлы, қайыңды орман. Әйгілі Жұмбақтас, Оқжетпес көлді ерекше көрікті етіп тұрады. Көлде әр түрлі балықтар бар. Бурабай көлінің айналасында көптеген демалыс орындары орналасқан. Ол – таза ауасымен, қымызымен емдейтін ірі курорт. Бурабай көлі туралы көптеген аңыздар бар. Біз жанұямызбен осы көлдің жағасында демаламыз.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Үйге тапсырма: Ережелерді пысықтау,қайталау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау

4 сынып

Қазақ тілі

Сабақтың тақырыбы: Сөз және оның құрамы. 25-29 жатт.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Сөз құрамын пысықтау. Түбір мен қосымшаның бір-бірінен айырмашылығын аңғарту. Қосымшаның түрлері жалғау және жұрнақ. Олардың өзіндік белгілері.

Дамытушылық: Оқушылардың ойлау қабілетін, сөздік қорын дамыту, сөйлеу, әңгімелеу дағдысын жетілдіре отырып, мәнерлеп сөйлеуге, әдемі жазуға, өз бетінше жұмыс орындауға дағдыландыру.

Тәрбиелік: Ұжымда өзін-өзі ізгілікке тәрбиелеуге дағдыландыру.Зеректікке, ұқыптылыққа, адалдыққа баулу. Көркем жазу арқылы әсемдікке тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушылардың жаңа білімді меңгеру сабағы.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Сөйлем , суреттер, қи мақағазар

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу,психологиялық дайындық.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:.

Білімді жан-жақты тексеру кезеңі.

Сөз және оның құрамы.

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Жаңа сабақ.

Оқушыларды сабақтың тақырыбы мен мақсатын таныстыру.

Өлеңді түсініп оқы. Қарамен жазылған сөздердің түбірі мен қосымшасын ажырат.

Бұлар қандай сөздер?

Бақыт деген не?

Құрылысшы:

− Халыққа жылы үй салу!

Отыншы:

− Үйлердің отын жағу!

Дәрігер:

− Жұрт саулығын сақтау!

Аспаз:

− Дәмді етіп тамақ баптау!

Ұстаз:

− Балаға тәлім беру!

Шәкірт:

− Білімнің дәін теру!

ПЫСЫҚТАУ: 25, 26-жаттығулармен жұмыс

– Сөз деген не?

– Сөз және оның мағынасы.

− Сөз құрамы жұрнақ

Түбір

жалғау

Т үбір мен қосымшаның шартты белгілері.

өнер лі - жаңа мағына беріп тұр

өнер ге - сөзді байланыстырып тұр.

Дәптермен жұмыс. Көркем жазу сәті

--------------------------------------------------------------------

(Қаламсапты дұрыс ұстау мен дұрыс отыру ескертіледі.

27−жаттығу. Түбір мен қосымшаны тиісті белгілермен белгіле.

Түбір сөз бен туынды сөздің айырмасы неде?

Осы сөздерді қатыстырып сөйлем құра.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Үйге тапсырма: Ережелерді пысықтау. 28, 29−жаттығу.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау

4 сынып

Қазақ тілі

Сабақтың тақырыбы: Сөз және оның құрамы 30-35 жатт.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушыларға сөз және оның мағынасы туралы білімдерін тереңдету. Сөз туралы берілген білімді еске түсіру. Сөздердің лексикалық мағынасын байқату.

Дамытушылық: Оқушылардың ойлау қабілетін, сөздік қорын дамыту, сөйлеу, әңгімелеу дағдысын жетілдіре отырып, мәнерлеп сөйлеуге, әдемі жазуға, өз бетінше жұмыс орындауға дағдыландыру.

Тәрбиелік: Ұжымда өзін-өзі ізгілікке тәрбиелеуге дағдыландыру.Зеректікке, ұқыптылыққа, адалдыққа баулу. Көркем жазу арқылы әсемдікке тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушылардың жаңа білімді меңгеру сабағы.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Сөйлем , сөз кестесі, суреттер, қи мақағазар

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу,психологиялық дайындық.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:.

– Сөз деген не?

– Сөз және оның мағынасы.

− Сөз құрамы жұрнақ

Түбір

жалғау

Т үбір мен қосымшаның шартты белгілері.

өнер лі - жаңа мағына беріп тұр

өнер ге - сөзді байланыстырып тұр.

Жаңа сабақ.

Оқушыларды сабақтың тақырыбы мен мақсатын таныстыру.

1. Оқушыларға сөз және оның мағынасы туралы білімдерін тереңдету. Сөз туралы берілген білімді еске түсіру.

2. Сөздердің лексикалық мағынасын байқату.

Дәптермен жұмыс. Көркем жазу сәті

--------------------------------------------------------------------

30−жаттығу. Жаңылтпашты жатқа жаз. Түбір мен қосымшаны тиісті белгілермен белгіле.

Түбір сөз бен туынды сөздің айырмасы неде?

ҚҰРЫШШЫ ҚҰРЫШЫНА

КҮРІШ АЛДЫ.

КҮРІШШІ КҮРІШІНЕ

ҚҰРЫШ АЛДЫ.

31-жаттығу.

1. Түбір сөзге жұрнақтардың тиістісін қосып, туынды түбір жаса.

2. Осы Сөздерді қатыстырып сөйлем құра.

Бас, күз, сыз, екі, ойын, құлын, кезек, қой.

32−жаттығу. Өлеңді мәнерлеп оқы.

Қарамен жазылған сөздерді сөз құрамына талда.

Түбір мен қосымшаның жазылуын түсіндір.

Еңкейемін,

Құдықтан су аламын,

Еріп келген

Төлімді суарамын.

Суға қанған

Төлдерді айдап қайтап.

Өзім де үйге

Олармен ойнап қайтам.

33−жаттығу.

Жұмбақтың шешуін тап.

Қарамен жазылған сөздерді бөрік, көрік, қарын сөздерімен салыстырып, олардың жазылуындағы өзгешеліктерін түсіндір.

35-жаттығу ауызша орындалады

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Үйге тапсырма: Ережелерді пысықтау. 34−жаттығу.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау

4 сынып

Қазақ тілі

Сабақтың тақырыбы: Сөз және оның құрылымы. 36-39 жатт.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушыларға сөз және оның мағынасы туралы білімдерін тереңдету. Сөз туралы берілген білімді еске түсіру. Сөздердің лексикалық мағынасын байқату.

Дамытушылық: Оқушылардың ойлау қабілетін, сөздік қорын дамыту, сөйлеу, әңгімелеу дағдысын жетілдіре отырып, мәнерлеп сөйлеуге, әдемі жазуға, өз бетінше жұмыс орындауға дағдыландыру.

Тәрбиелік: Ұжымда өзін-өзі ізгілікке тәрбиелеуге дағдыландыру.Зеректікке, ұқыптылыққа, адалдыққа баулу. Көркем жазу арқылы әсемдікке тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушылардың жаңа білімді меңгеру сабағы.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Сөйлем , сөз кестесі, суреттер, қи мақағазар

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу,психологиялық дайындық.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:.

Жаңа сабақ.

Оқушыларды сабақтың тақырыбы мен мақсатын таныстыру.

1. Оқушыларға сөз және оның мағынасы туралы білімдерін тереңдету. Сөз туралы берілген білімді еске түсіру.

2. Сөздердің лексикалық мағынасын байқату.

Дәптермен жұмыс. Көркем жазу сәті

--------------------------------------------------------------------

36−жаттығу.

1. Өлеңнен в әрпі бар сөздерді теріп жаз

2. Сөздерді түсініп ал

3. Өлеңді түсініп оқы.

4. В әрпі бар сөздерді теріп жаз, мағынасын түсіндір. Олардың жазылуын есте сақта.

Жеті түнде жеті қабат лавада

Тас көмірді қопарады ағалар.

Тиегелі ашық-жайдақ вагонға

Конвейерлер шығарады далаға.

37-жаттығу.

1. Көп нүктенің орнына э, ф, х, ц әріптерінің тиістісін қойып, сөйлемдерді көшіріп жаз

...кватор − жер шарының белдігі. Райхан әжесіне ...ат жазды. Фатима тігін ...абрикасында жұмыс істейді. ...иркте қонжықтардың өнерін тамашаладық.

шахтада

38−жаттығумен жұмыс.

Ребусты шеш.

Ребустың шешуіндегі сөздерді қатыстырып сөйлем құрап жаз.

Х, һ әріптерінің астын сыз.

Сөздік диктант

Алатау, Амудария өзені, Марқакөл қорығы, Ахмет Байтұрсынов, Талас өзені, Шоқан Уәлиханов, Алтай тауы, Махамбет Өтемісұлы, Тараз қаласы, Алматы қаласы, Іле өзені,Байқадам, Сәкен Сейфуллин.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Үйге тапсырма: Ережелерді пысықтау. 39−жаттығу.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау

4 сынып

Қазақ тілі

Мұғалім: Алтынбекова А.Т.

Сабақтың тақырыбы: Сөз таптары. Зат есім. 40-44 жаттығулар.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Сөз таптары туралы білімдерін пысықтай отырып‚ сөз таптарының түрлерін меңгертуге дайындау. Зат есім.

Дамытушылық: Оқушылардың ойлау қабілетін, сөздік қорын дамыту, сөйлеу, әңгімелеу дағдысын жетілдіре отырып, мәнерлеп сөйлеуге, әдемі жазуға, өз бетінше жұмыс орындауға дағдыландыру.

Тәрбиелік: Ұжымда өзін-өзі ізгілікке тәрбиелеуге дағдыландыру.Зеректікке, ұқыптылыққа, адалдыққа баулу. Көркем жазу арқылы әсемдікке тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушылардың жаңа білімді меңгеру сабағы.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: «Сөз таптары» картасы, Сөйлем , суреттер, қи мақағазар

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу,психологиялық дайындық.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:.

Білімді жан-жақты тексеру кезеңі.

Сөз таптары

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Зат есімнің түрлері: Жекеше, Көпше, Жалпы,Жалқы, Негізгі, Туынды, Тәуелдеулі зат есім

Жаңа сабақ.

Оқушыларды сабақтың тақырыбы мен мақсатын таныстыру.

Дәптермен жұмыс. Көркем жазу сәті

--------------------------------------------------------------------

(Қаламсапты дұрыс ұстау мен дұрыс отыру ескертіледі.

Сөз таптары туралы білімдерін пысықтай отырып‚ сөз таптарының түрлерін пысықтау.

40−жаттығу. Сөздерге сұрақ қойып, олардың қай сөз табы екенін анықта.

Сөздерді сөз табына топтап, тиісті бағанға жаз.

Әр сұрақтар тобына мысалдар келтіру.

Кім? Не? Не істеді? Қандай? Қанша?

------------- ---------------- -------------- ----------------

------------- --------------- -------------- ---------------

Мектеп, ұзын, дәптер, жазды, қарындас, жеті, аласа, көк, әңгіме, әдемі, сегіз, жел, ынталы, көркем, орындады, он екі, ұшты.

41-жаттығу.

Жалқы есім Жалпы есім

З АТ ЕСІМ

Негізгі зат есім Туынды зат есім

Көп нүктенің орнына тиісті зат есімді қойып жаз.

Негізгі зат есім деген не?

Туынды зат есім деген не?

Оларың бір бірінен айырмасы не?

... − биші ... − орындық

... − іскер ... − жолдас

... − өнерпаз ... − көлшік

Өлеңді мәнерлеп оқы. Өлеңді көшіріп жаз.Негізгі және туынды зат есімдерді тиісті белгімен белгіле.

Аңшы, бірақ бұл тіптен

Шықпайды аңға мылтықпен.

Аң мен құсты бүркітші

Аулайды ылғи бүркітпен.

42-жаттығумен жұмыс.

Жақшадағы сөздерге тиісті тәуелдік жалғауларын жалғап, өзінің алдындағы сөзбен байланыстырып жаз.

(кітаптың беті, жаңбырдың суы, қуыршақтың көйлегі, бөлменің ауасы, көлдің жағасы, Айжанның шешесі, үйдің терезесі.

Заттың біреуге тән екенін білдіретін қосымшаларды тәуелдік жалғаулар дейміз:

елі-м, сіңлі-ң, ана-сы. Тәуелдік жалғаулары үш жақта, жекеше және көпше түрде

айтылады: мұғалім-ім, мұғалім-ің, мұғалім-іңіз, мұғалім-і, мұғалім-іміз, мұғалімдер-ің,

мұғалімдер-іңіз, мұғалімдер.

І жақ. Менің ...

ІІ жақ. Сенің ... зат есімдерді тәуелдеу.

ІІІ жақ. Оның ...

Ж екеше түрі Көпше түрі

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

І жақ. Менің ... Біздің ...

ІІ жақ. Сенің ... Сендердің ...

ІІІ жақ. Оның ... Олардың ...

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Үйге тапсырма: Ережелерді пысықтау. 43, 44−жаттығу. Өлеңді мәнерлеп оқы. Тәуелдеулі зат есімдерді тап.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау

4 сынып

Қазақ тілі

Мұғалім: Алтынбекова А.Т.

Сабақтың тақырыбы: Сөз таптары. Етістік 45-51жаттығулар.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Сөз таптары туралы білімдерін пысықтай отырып‚ сөз таптарының түрлерін меңгертуге дайындау. Етістіктің түрлерін пысықтау.

Дамытушылық: Оқушылардың ойлау қабілетін, сөздік қорын дамыту, сөйлеу, әңгімелеу дағдысын жетілдіре отырып, мәнерлеп сөйлеуге, әдемі жазуға, өз бетінше жұмыс орындауға дағдыландыру.

Тәрбиелік: Ұжымда өзін-өзі ізгілікке тәрбиелеуге дағдыландыру.Зеректікке, ұқыптылыққа, адалдыққа баулу. Көркем жазу арқылы әсемдікке тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушылардың игерген білімді пысықтау сабағы.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Сөйлем , суреттер, қи мақағазар‚ «Етістік, етістік түрлері» кестесі.

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Өткен тақырыпты пысықтау.

ІҮ. Қорытындылау, бағалау.

Ү. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу,психологиялық дайындық.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:.

Білімді жан-жақты тексеру кезеңі.

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Негізгі етістік Туынды етістік

Етістік

Дар етістік Күрделі етістік

Болымды етістік Болымсыз етістік

Жаңа сабақ.

Оқушыларды сабақтың тақырыбы мен мақсатын таныстыру.

1. Етістіктің түрлерін пысықтау

Дәптермен жұмыс. Көркем жазу сәті

--------------------------------------------------------------------

(Қаламсапты дұрыс ұстау мен дұрыс отыру ескертіледі)

46−жаттығумен жұмыс

Етістік негізгі және туынды болып бөлінеді.

Түбір сөзден болған етістікті негізгі етістік дейміз: оқы, көр, күт, жаз.

Түбір сөзге жұрнақ жалғану арқылы жасалған етістікті туынды етістік

дейміз: шегеле, ақылдас, ойлан, әдеміле.

47−жаттығу. Жұмбақты оқып, жатқа жаз.

Аузымен сурет салады,

Демімен ағаш жарады.

Туынды етістіктерді оқып, сөз құрамына талда.

Түбір сөздердің қай сөз табына жататынын сұрақ қойып анықта.

Ажарлан, тазалан, сәнден, әсемде, арқала, арала.

Етістік болымды (сөйле,сыз) және болымсыз (сөйлеме, сызба) болып бөлінеді.

Болымсыз етістік болымдыға -ма, -ме, -ба, -бе, -па, -пе жұрнақтары жалғану арқылы жасалады: үзбе, ерінбе, тиме.

Мақалдарды жатқа жаз. Болымсыз етістіктің астын сыз.

Өзіңді зор тұтпа,

Өзгені қор тұтпа.

Еңбек етпесең, елге өкпелеме,

Егін екпесең, жерге өкпелеме.

Етістііктерді оқы.

Бірінші бағанға негізгі етістіктерді, екінші бағанға туынды етістіктерді көшіріп жаз.

Киін, ойла, жаз, қапта, айтқыз, тоқы, ал, майла, баста, биле.

48, 49-жаттығулармен жұмыс.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Үйге тапсырма: Ережелерді пысықтау. 50, 51−жаттығу.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау

4 сынып

Қазақ тілі

Мұғалім: Алтынбекова А.Т.

Сабақтың тақырыбы: Сөз таптары. Сын есім. 52-56 жаттығулар.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушылардың сын есім туралы білімдерін кеңейту,оның сөйлемдегі қызметін таныту. Сын есімдердің сөйлемдегі сөздермен байланысын анықтау. Негізгі және туынды сын есім түрлерін пысықтау.

Дамытушылық: Оқушылардың ойлау қабілетін, сөздік қорын дамыту, сөйлеу, әңгімелеу дағдысын жетілдіре отырып, мәнерлеп сөйлеуге, әдемі жазуға, өз бетінше жұмыс орындауға дағдыландыру.

Тәрбиелік: Ұжымда өзін-өзі ізгілікке тәрбиелеуге дағдыландыру.Зеректікке, ұқыптылыққа, адалдыққа баулу. Көркем жазу арқылы әсемдікке тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушылардың игерген білімді пысықтау сабағы.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Сөйлем , суреттер, қи мақағазар‚ «Сын есім, сын есім түрлері кестесі.

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Өткен тақырыпты пысықтау.

ІҮ. Қорытындылау, бағалау.

Ү. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу,психологиялық дайындық.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:.

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

• Заттың сынын, сапасын білдіретін сөздер, сұрақтары, мысалы.

Сын есім

Түсін дәмін

Көлемін сапасын

Пішінін

Негізгі сын есімдерге -дау, -деу, -лау, -леу, -тау, -теу, -шыл, -шіл,

-ғылт, -ғыш жұрнақтарын жалғап жаңа сөз жасау.

НЕГІЗГІ СЫН ЕСІМ ТУЫНДЫ СЫН ЕСІМ

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------

4 сынып

Дүниетану. Сабақ №

Сабақтың тақырыбы: Дала мен шөлді аймақтағы егіншілік пен мал шаруашылығы

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушыларға дала мен шөлді аймақтағы егіншілік пен мал

шаруашылығы жайлы түсінік беру. Қуаң далалар мен шөлді жерлер

және оларды шаруашылықта пайдалану әрекеттерімен таныстыру.

Дамытушылық: Оқушы танымын кеңейтіп, қызығушылығын ояту. Дүниетанымын кеңейту, сөздік қорын молайту, тіл байлығын арттыру.

Тәрбиелік: Қоршаған ортаны қорғауға үйрету арқылы экологиялық тәрбие беру.

Жануарлар әлемін қолдауға‚ қорғауға тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушыларға жаңа білім беру сабағы..

Сабақ түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: «Жануарлар мен өсімдіктер және олардың алуан түрлілігі» суреттер жиынтығы.

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:

Базалық білім:

Шаруашылық түрлері.

Жаңа сабақ.

Сабақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

1. Дала мен шөлді аймақтағы егіншілік пен малшаруашылығы жайлы түсінік

2. Қуаң далалар мен шөлді жерлер және оларды шаруашылықта пайдалану әрекеттері

Оқулықпен жұмыс. Оқи отырып, түсіндіру.

- Мәтінді тұтас оқу.

- Мәтінді тұтас оқып, түсінігін айту.

- Мұғалімнің тапсырмасы бойынша керек жерін теріп оқу

Суармалы жерлер

Қуаң дала мен шөлдер

Күріш, мақта, жүгері, жүзім, қауын, қарбыз өсіріледі.

Арнайы қазылған арық–тоғандармен суландырады. Дақылдар, бау–бақшалар егіледі

Күріш – азықтық дақыл. Сонымен қатар күріштің дәнінен крахмал алынады, сабағынан әр түрлі ыдыс, бас киімдер тоқылады.

Күрішті ертеректе қол орақпен оратын еді. Қазір астық жинайтын комбайнмен орады.

Жүзім – көпжылдық бұта.

Оның сабағында мұртшалары болады. Жүзім өсіру үшін арнайы қадалар қағылып, олардың араларына сым керіп қояды. Керілген сымға жүзім өзінің мұртшалары арқылы өрмеліп өседі. Жүзім – жылылықты жақсы көретін өсімдік. Сондықтан да ол Қазақстанның оңтүстігіндегі шаруашылықтарында ғана өсіріледі. Жүзім жидегінде қант көп болады. Одан шырын пайдаланады, ол денсаулыққа пайдалы болғандықтан, оны емге де қолданады

Шөлді аймақ жануарлары: қой, сиыр, жылқы, түйе, яғни қазақтың төрт түлігі түгел өсіріледі.

Қуаң, шөлейт аймақтарда қазақы жылқы көп өсіріледі. Олар негізінен жайылымдарда қыста тебіндеп жайылады. Тек қатаң қыс кездерінде ғана жылқыны қосымша жемдеп, қорада ұстайды. Бұл тұқым көбіне салт міну, мал бағуға пайдаланылады. Арнайы бордақылап ет даярлайды, бие сүтінен қымыз дайындайды.

Мал шаруашылығының табиғаты қатаң, шөлейт және шөл аймақтарында дамыған бір саласы – түйе өсіру.

Сұрақтар мен тапсырмаларды орындау.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

Үйге тапсырма: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу

4 сынып

Дүниетану. Сабақ №

Сабақтың тақырыбы: Су. Табиғаттағы су айналымы.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушылардың су туралы алған білімдерін кеңейту. Судың

күйлері, оның жер бетіне таралуы, жер беті жіне жер асты сулары

туралы түсінік беру.

Дамытушылық: Оқушы танымын кеңейтіп, қызығушылығын ояту. Дүниетанымын кеңейту, сөздік қорын молайту, тіл байлығын арттыру.

Тәрбиелік: Қоршаған ортаны қорғауға үйрету арқылы экологиялық тәрбие беру.

Сабақтың типі: Оқушыларға жаңа білім беру сабағы..

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Тақырыпқа байланысты суреттер.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу.

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Судың тіршілік үшін маңызы

Табиғатта су үш күйде болады

Сұйық қатты газ

Жаңа сабақ.

Сабақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

Базалық білім.

• Судың табиғаттағы таралуы;

• Жер беті, жер асты сулары;

• Судың үш күйі;

• Жер бетінің өзгеруіндегі судың әрекеті.

Сусыз тіршілік жоқ дегенді қалай түсінесің?

О

Судың жер бетіне өзгерістер әкелуі

қулықпен жұмыс. Оқи отырып, түсіндіру.

- Мәтінді тұтас оқу.

- Мәтінді бөлімдерге бөліп, әр бөлімін жеке тұжырымдау.

- Мәтінді тұтас оқып, түсінігін айту.

- Мұғалімнің тапсырмасы бойынша керек жерін теріп оқу.

1. Т

   Жер асты сулары:

   А) Бұлақ (қайнар, көз, бастау).

   Б) құдық

   В) артезиан құдығы

   ау жыныстарын бұзады.

2. Оларды тасымалдайды

3. Жер бедері өзгереді.

Су жер бетінде ең көп таралған зат. Ол Жер бетінің үштен екі бөлігін алып жатыр.

Су үнемі айналыста болады.

Суретпен жұмыс.

Сұрақтар мен тапсырмалар:

1. Табиғаттағы су айналымы қалай жүретінін түсіндір.

2. Әңгіме құрастыр.

3. Су айналымының нобайын сыз

4. Бұлттың пайда болуы және түрлері жөнінде не білесің?

Бұлт түрлері,

орналасуы

.

.

.

Шарбы бұлт

.

Жаңбыр бұлт

Будақ бұлт

Қабат бұлт

.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Үйге тапсырма: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу. «Сусыз тіршілік жоқ» тақырыбына дайындалу. Жоспар құру, оны қорғау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

4 сынып

Дүниетану. Сабақ №

Сабақтың тақырыбы: . Жер асты сулары.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушылардың су туралы алған білімдерін кеңейту. Судың

күйлері, оның жер бетіне таралуы, жер беті жіне жер асты сулары

туралы түсінік беру.

Дамытушылық: Оқушы танымын кеңейтіп, қызығушылығын ояту. Дүниетанымын кеңейту, сөздік қорын молайту, тіл байлығын арттыру.

Тәрбиелік: Қоршаған ортаны қорғауға үйрету арқылы экологиялық тәрбие беру.

Сабақтың типі: Оқушыларға жаңа білім беру сабағы..

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Тақырыпқа байланысты суреттер.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу.

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Жаңа сабақ.

С

Табиғатта су үш күйде болады

Сұйық қатты газ

абақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

Б азалық білім.

• Судың табиғаттағы таралуы;

• Жер беті, жер асты сулары;

• Судың үш күйі;

• Жер бетінің өзгеруіндегі судың әрекеті.

Оқулықпен жұмыс. Оқи отырып, түсіндіру.

Судың тіршілік үшін маңызы

- Мәтінді тұтас оқу.

- Мәтінді бөлімдерге бөліп, әр бөлімін жеке тұжырымдау.

- Мәтінді тұтас оқып, түсінігін айту.

- Мұғалімнің тапсырмасы бойынша керек жерін теріп оқу.

Сұрақтар мен тапсырмалар:

1. Ж

   Судың жер бетіне өзгерістер әкелуі

   ер бетінде су қалай таралған?

2. Судың тіршілік үшін қандай маңызы бар?

3. Жер асты суы қалай пайда болды?

4. бұлақ қандай жерден шығады?

5. Құдық туралы білетіндеріңді еске түсір.

6. Менералды сулар қалай пайда болады?

7. Шипалы су дегенді қалай түсінесің?

8. Тұщы суды қолдан қалай алуға болады?

9. Күнделікті менералды су қалай қолданылады?

Жер асты сулары:

А) Бұлақ (қайнар, көз, бастау).

Б) құдық

В) артезиан құдығы

Дәптермен жұмыс.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Үйге тапсырма: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу. .

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

4 сынып

Дүниетану. Сабақ №

Сабақтың тақырыбы: Өзен және көл.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Табиғаттағы су жайлы білімдерін кеңейту. Табиғатта

кездесетін өзен, көлдер, олардың маңызы туралы білім беру.

Дамытушылық: Оқушы танымын кеңейтіп, қызығушылығын ояту. Дүниетанымын кеңейту, сөздік қорын молайту, тіл байлығын арттыру.

Тәрбиелік: Қоршаған ортаны қорғауға үйрету арқылы экологиялық тәрбие беру.

Сабақтың типі: Оқушыларға жаңа білім беру сабағы..

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Тақырыпқа байланысты суреттер.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу.

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Жаңа сабақ.

Сабақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

Базалық білім. Өзен, бастау, арна, саға, өзен салалары.

Көл, олардың түрлері.

Олардың шаруашылықтағы маңызы.

Түсіндіру жұмысы.

1. Жер бетіндегі судың көлемін құрылықпен салыстыру үшін сызған диаграмманы тақтағы іліп, сол бойынша оқушы пікірлерін білу.

2. Қазақстанның физикалық картасымен жұмыс. Картадан Қазақстандағы ірі көлдер (Балқаш, Зайсан, Алакөл) мен өзендерді (Сырдария, Іле, Ертіс, Жайық) көрсету, атау.

3. Жергілікті сулар жайлы да білімдерін ортаға салу арқылы пікір алмасу.

4. Пысықтау: «Жер беті мен жер асты сулары». «Құдық»

Жылға

Әлсіз. Сылдырап, бір ізбен ағады

өзен

Басқа жылғалар қосылады. Ағысы молаяды. Ағып шыққан жері ─ бастау.

Өзен белгілі бір ойысты бойлай ағады. Ол арна деп аталады.

саласы

сағасы

─ негізгі өзенге келіп қосылатын ұсақ өзендер

─ көлге немесе теңізге барып құятын жері

Жазық жердің өзендері: Жайық, Сырдария, Ертіс. Көлдер

Ө зен: Таулы жердің өзендері:

Өзен суының күшінен электр энергиясын өндіреді. Тұщы Тұзды

Жасанды көлдер

Оқулықпен жұмыс.

Мәтіндерді толық тұтастай оқу.

Оқушылармен тізбектей оқу.

Мазмұнын айту.

Сұрақтар мен тапсырмаларды орындау.

1. Қазақстанның физмкалық картасынан ірі–ірі өзендер мен көлдердіі тап.

2. Қазақстанның өзендері мен көзлдері және олардың адам өміріндегі маңызын айт.

3. Арал теңізіне және Балқаш көліне құятын қандай өзендерді білесің?

4. Өзіміз тұратын жерде қандай өзен бар?

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Үйге тапсырма: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

4сынып

Дүниетану. Сабақ №

Сабақтың тақырыбы: Суды қорғау.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Табиғаттағы су жайлы білімдерін кеңейту. Табиғатта

кездесетін өзен, көлдер, олардың маңызы туралы білім беру.Суды

қорғаудың маңыздылығын түсіндіру.

Дамытушылық: Оқушы танымын кеңейтіп, қызығушылығын ояту. Дүниетанымын кеңейту, сөздік қорын молайту, тіл байлығын арттыру.

Тәрбиелік: Қоршаған ортаны қорғауға үйрету арқылы экологиялық тәрбие беру.

Сабақтың типі: Оқушыларға жаңа білім беру сабағы..

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Тақырыпқа байланысты суреттер.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу.

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Жаңа сабақ.

Сабақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

Базалық білім. Өзен, бастау, арна, саға, өзен салалары.

Көл, олардың түрлері.

Олардың шаруашылықтағы маңызы.

Жазық жердің өзендері: Жайық, Сырдария, Ертіс. Көлдер

Ө зен: Таулы жердің өзендері:

Өзен суының күшінен электр энергиясын өндіреді. Тұщы Тұзды

Жасанды көлдер

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

СУ ТУРАЛЫ НЕ БІЛЕМІЗ?

Судың табиғаттағы таралуы;

• Жер беті, жер асты сулары;

• Судың үш күйі;

Судың жер бетіне өзгерістер әкелуі

Табиғатта су үш күйде болады

Сұйық қатты газ

Жер асты сулары:

А) Бұлақ (қайнар, көз, бастау).

Б) құдық

В) артезиан құдығы

Судың тіршілік үшін маңызы

Оқулықпен жұмыс. Мәтіндерді толық тұтастай оқу. .

Пікірлесу:

Ластанған су деп қандай суды айтады?

Суды қорғауға сен қандай үлес қоса аласың?

Суды қорғау.

Су қоймаларын қорғау туралы Заң.

Таза су ─ денсаулық кепілі.

Сарамандық жұмыс.

Сұрақтар мен тапсырмаларды орындау.

1. Табиғата су қалай ластанады?

2. Суға қандай зиянды қалдықтар түседі?

3. Олар ағзаға қалай әсер етеді?

4. «Арал қасіреті» дегенді қалай түсінесің?

5. Суды қорғау жөнінде қазақтың қандай мақал–мәтелдерін білесің?

6. Судың тазалығын бақылап жүруді естен шығарма.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Үйге тапсырма: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

4 сынып

Дүниетану. Сабақ №

Сабақтың тақырыбы: Ауаның құрамы

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушылардың ауа туралы алған білімдерін кеңейту. Ауа

құрамымен таныстыру.Ауаның жер бетіне таралуы жайында

түсінік беру.

Дамытушылық: Оқушы танымын кеңейтіп, қызығушылығын ояту. Дүниетанымын кеңейту, сөздік қорын молайту, тіл байлығын арттыру.

Тәрбиелік: Қоршаған ортаны қорғауға үйрету арқылы экологиялық тәрбие беру.

Сабақтың типі: Оқушыларға жаңа білім беру сабағы..

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Тақырыпқа байланысты суреттер. Географиялық карта

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу.

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Жаңа сабақ.

Сабақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

1. Оқушылардың ауа туралы алған білімдерін кеңейту.

2. Ауаның құрамымен таныстыру.

3. Ауаның жер бетіне таралуы жайында түсінік беру.

Пікірталас «Таза ауа – жанға дауа»

Топтық жұмыс.

І топ – Егер ауа ластанса...

ІІ топ – Егер ауа таза болса...

ІІІ топ - Ауа таза болу үшін...

ІҮ топ үндеу қағаздар:

2,3–сыныптарда ауа турлы оқып білгендерімізді еске түсіреміз.

Ауаның қасиеттері:

Ауаның тіршілік үшін маңызы

Ауа

Түссіз мөлдір

Адам өсімдік жануар

-Ауа бүкіл жер бетін қоршап тұр.

Кез-келген жерде ауаның бар екенін дәлелдеу 1) суға топырақ салу арқылы

2) стаканға су құю.

Ауа қызғанда көлемі ұлғаяды, суығанда кішірейеді.

Стаканмен су толтырып мұздатқышқа қою арқылы.

Оқулықпен жұмыс. «Ауаның құрамы»

Ауа – газдардың қоспасы.

Оттегі – үштен бір бөлігін құрайды, 21 пайыз.

Көмірқышқыл газы – оттегіден 700 есе аз

Ең көп газ – азот – ауаның үштен екі бөлігін құрайды, яғни 78 пайызы.

Сұрақтар мен тапсырмалар:

1. Ауа неге қоспаларға жатады?

2. Азот оттегіден неше есе көп?

3. Ауаның құрамы неліктен тұрақты?

4. Ауаға су буы қайдан келеді?

5. Оттегінің тіршілік үшін маңызын айт.

.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Үйге тапсырма: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

4 сынып

Дүниетану. Сабақ №

Мұғалім:

Сабақтың тақырыбы: Ауа қабығы

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушылардың ауа туралы алған білімдерін кеңейту.Ауаның жер

бетіне таралуы жайлы білім беру. Ауа құрамымен

таныстыру.Ауаның жер бетіне таралуы жайында

түсінік беру.

Дамытушылық: Оқушы танымын кеңейтіп, қызығушылығын ояту. Дүниетанымын кеңейту, сөздік қорын молайту, тіл байлығын арттыру.

Тәрбиелік: Қоршаған ортаны қорғауға үйрету арқылы экологиялық тәрбие беру.

Сабақтың типі: Оқушыларға жаңа білім беру сабағы..

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Тақырыпқа байланысты суреттер. Географиялық карта

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу.

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Жаңа сабақ.

Сабақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

1. Оқушылардың ауа туралы алған білімдерін кеңейту.

2. Ауаның жербетіне таралуы жайлы білім беру.

3. Ауа құрамымен таныстыру.

4. Ауаның жер бетіне таралуы жайында түсінік беру.

. «Ауаның құрамы»

Ауа – газдардың қоспасы.

Оттегі – үштен бір бөлігін құрайды, 21 пайыз.

Көмірқышқыл газы – оттегіден 700 есе аз

Ең көп газ – азот – ауаның үштен екі бөлігін құрайды, яғни 78 пайызы.

Сұрақ:

Жер бетіне ауа қалай таралған?

Айналамызда ауа қоршап тұрғанын қалай білуге болады?

Оқулықпен жұмыс

Мәтінді оқу. «Ауаның қабығы»

Мазмұнын түсндіру.

• Жер шарын ауа қоршап тұрады.

• Ауа қабығы бірнеше қабаттан тұрады.

• Жерге жақын бөлігінде су буы болады

• Екінші бөлігінде газдар сирейді

• Үшінші қабатта ауасыз кеңістік басталады.

• Ауа қабаты – Жердің қорғанышы

• М етеориттер

Ауа қабаты су қабаты

Тәуелділік

Құрлық

Құрлықтағы тіршілік

Сұрақтар мен тапсырмалар:

1. Ауа қабаты дегенді қалай түсінесің?

2. Оның қандай бөліктері бар?

3. Ауа қабатының жерге қорғаныш болатынына мысал келтір.

4. «аққан жұлдыздар» дегеніміз не екен?

5. Таудың басында неге ауа қысымы төмен болады?

6. Ауа мен тіршілік иелері арасында қандай байланыс бар?

.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Үйге тапсырма: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

4 сынып

Дүниетану. Сабақ №

Сабақтың тақырыбы: Ауа-райы. Климат.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушылардың ауа-райы , жыл мезгілдеріне байланысты алған

білімдеріне сүйене отырып, ауа-райын болжап, бақылай білуге

дағдыландыру.

Дамытушылық: Оқушы танымын кеңейтіп, қызығушылығын ояту. Дүниетанымын кеңейту, сөздік қорын молайту, тіл байлығын арттыру.

Тәрбиелік: Қоршаған ортаны қорғауға үйрету арқылы экологиялық тәрбие беру.

Сабақтың типі: Оқушыларға жаңа білім беру сабағы..

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Тақырыпқа байланысты суреттер.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу.

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Жаңа сабақ.

Сабақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

Базалық білім.

• Ауа-райының анықтамасы: темпертура, бұлттылық, жауын-шашын, ылғалдылық, жел.

• Аяз, боран, нөсер т.б. құбылыстар.

• Ауа-райын болжайтын орталық.

Ауа райын алдын ала болжау не үшін керек?

Ауа райын қалай болжайды және оның маңызы?

Темпертура

қысым

бұлттылық

жауын-шашын Ауа-райы - ыстық

ылғалдылық аязды

жел құрғақ болады.

нөсер жаңбырлы т.б.

Ауа-райының жай-күйін метеорологиялық станциялары анқтайды. Жинаған мәліметтер ауа райы карталарына түсіріледі. Бір тәулікте осындай картаның төртеуі жасалады.

Оқулықпен жұмыс. Оқи отырып, түсіндіру.

- Мәтінді тұтас оқу.

- Мәтінді тұтас оқып, түсінігін айту.

- Мұғалімнің тапсырмасы бойынша керек жерін теріп оқу.

Сұрақтар мен тапсырмалар:

1. Ауа-райы деген не?

2. Ауа райын бақылау үшін не керек?

3. Ауа райының қандай құбылыстарын білесің?

4. Метеорологиялық станцияларды қандай бақылулар жүргізіледі?

5. Ауа-райын қалай болжайды және оның қандай маңызы бар?

6. Ауа-райы картасы деген не? Ол не үшін керек?

7. Ауа райының құбылыстарын географиялық алаңқайда бақыла. Бақылау қорытындысын дәптерге жаз.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Үйге тапсырма: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

4 сынып

Дүниетану. Сабақ №

Сабақтың тақырыбы: Ауаның ластануы. Ауаны қорғау.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушылардың ауа туралы алған білімдерін кеңейту. Ауаның

адам, Жер үшін маңыздылығын ұғындыру. Ауаны қорғау

жолдарымен таныстыру. Ауаны ластанудан сақтауға

атсалысуға бағыттау.

Дамытушылық: Оқушы танымын кеңейтіп, қызығушылығын ояту. Дүниетанымын кеңейту, сөздік қорын молайту, тіл байлығын арттыру.

Тәрбиелік: Қоршаған ортаны қорғауға үйрету арқылы экологиялық тәрбие беру.

Сабақтың типі: Оқушыларға жаңа білім беру сабағы..

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Тақырыпқа байланысты суреттер.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу.

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Жаңа сабақ.

Сабақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

1. Оқушылардың ауа туралы алған білімдерін кеңейту.

2. Ауаның адам, Жер үшін маңыздылығын ұғындыру.

3. Ауаны қорғау жолдарымен таныстыру.

4. Ауаны ластанудан сақтауға атсалысуға бағыттау

• Ауаның ластануына не себепші:

• Табиғи себептер

• Адам әрекетінен болған ластанулар

• Оларды болдырмау жолдары

«Таза ауа – жанға дауа»

Оқулықпен жұмыс. Оқи отырып, түсіндіру.

- Мәтінді тұтас оқу.

- Мәтінді тұтас оқып, түсінігін айту.

- Мұғалімнің тапсырмасы бойынша керек жерін теріп оқу.

Сұрақтар мен тапсырмалар:

1. Ауа қалай ластанады?

2. Ауаны ластаушы заттар қайдан пайда болады?

3. Ластанған ауаның зияны қандай?

4. Ауаны тазарту қалай жүзеге асырылады?

5. Дәптеріңе орман ағаштары кесілгеннен кейін табиғатта қандай өзгерістер болатынын бір бағанға жаз.

6. Орман ағаштарының тигізетін пайдасын екінші бағанға жаз.

ОРМАН АҒАШТАРЫ

Орман ағаштары кесілгеннен кейін Орман ағаштарының тигізетін пайдасын

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Үйге тапсырма: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

4 сынып

Дүниетану. Сабақ №

Мұғалім:

Сабақтың тақырыбы: Қазақстанның өсімдіктері мен жануарлары.

Шалғын өсімдіктері мен жануарларын қорғау

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушылардың шалғын өсімдіктері мен жануарларының көп

түрлілігі туралы қарапайым ғылыми негізі бар түсініктерін

қалыптастыру. Оларды қорғаудың маңызын ұғындыру. Алған

түсінік ұғымдарын сабақтастырып қисынды ой–пікір

алуға баулу.

Дамытушылық: Оқушы танымын кеңейтіп, қызығушылығын ояту. Дүниетанымын кеңейту, сөздік қорын молайту, тіл байлығын арттыру.

Тәрбиелік: Қоршаған ортаны қорғауға үйрету арқылы экологиялық тәрбие беру.

Жануарлар әлемін қолдауға‚ қорғауға тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушыларға жаңа білім беру сабағы..

Сабақ түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: «Жануарлар мен өсімдіктер және олардың алуан түрлілігі» суреттер жиынтығы.

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Табиғат бөліктері:

Адам Өсімдік

Жануар

Су қоймасы өсімдіктері мен жануарлары

Базалық білім:

Шалғын өсімдіктері мен жануарларының көп түрлілігі және оларды қорғау.

Жаңа сабақ.

Сабақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

1. Оқушылардың шалғын өсімдіктері мен жануарларының көп түрлілігі туралы қарапайым ғылыми негізі бар түсініктерін қалыптастыру.

2. Оларды қорғаудың маңызын ұғындыру.

3. Алған түсінік ұғымдарын сабақтастырып қисынды ой–пікір алуға баулу

Оқулықпен жұмыс. Оқи отырып, түсіндіру.

- Мәтінді тұтас оқу.

- Мәтінді тұтас оқып, түсінігін айту.

- Мұғалімнің тапсырмасы бойынша керек жерін теріп оқу

КӨГАЛ

ШАЛҒЫН

Шалғын өсімдіктері: шалғындық жоңышқа, қылтанақсыз арпабас, шалғындық атқонақ, жұпаргүл, күреңот, тышқанбұршақ

Сұрақтар мен тапсырмалар:

1. Шалғын деген не?

2. Шалғын өсімдіктерін ата.

3. Шалғында мал жемейтін қандай өсімдіктер өседі?

4. Шалғынды қорғаудың қандай жолын білесіңдер?

5. Шалғында тіршілік ететін жануарларды ата.

6. Өзің тұратын өлкедегі шалғын қандай?

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

Үйге тапсырма: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу

4 сынып

Дүниетану. Сабақ №

Мұғалім:

Сабақтың тақырыбы: Шалғынды қорғау

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушылардың шалғын өсімдіктері мен жануарларының көп

түрлілігі туралы қарапайым ғылыми негізі бар түсініктерін

қалыптастыру. Оларды қорғаудың маңызын ұғындыру. Алған

түсінік ұғымдарын сабақтастырып қисынды ой–пікір

алуға баулу.

Дамытушылық: Оқушы танымын кеңейтіп, қызығушылығын ояту. Дүниетанымын кеңейту, сөздік қорын молайту, тіл байлығын арттыру.

Тәрбиелік: Қоршаған ортаны қорғауға үйрету арқылы экологиялық тәрбие беру.

Жануарлар әлемін қолдауға‚ қорғауға тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушыларға жаңа білім беру сабағы..

Сабақ түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: «Жануарлар мен өсімдіктер және олардың алуан түрлілігі» суреттер жиынтығы.

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Табиғат бөліктері:

Адам Өсімдік

Жануар

Базалық білім:

Шалғын өсімдіктері мен жануарларының көп түрлілігі және оларды қорғау.

Жаңа сабақ.

Сабақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

1. Оқушылардың шалғын өсімдіктері мен жануарларының көп түрлілігі туралы қарапайым ғылыми негізі бар түсініктерін қалыптастыру.

2. Оларды қорғаудың маңызын ұғындыру.

3. Алған түсінік ұғымдарын сабақтастырып қисынды ой–пікір алуға баулу

Оқулықпен жұмыс. Оқи отырып, түсіндіру.

- Мәтінді тұтас оқу.

- Мәтінді тұтас оқып, түсінігін айту.

- Мұғалімнің тапсырмасы бойынша керек жерін теріп оқу

Шалғындар – еліміздің табиғи байлығы. Шалғынды неге табиғи байлық дейміз? Бұл туралы жоғарыда да айтылды, өзің де өмірден көріп жүрсің, білесің. Есіңе түсір, «шалғын – табиғи байлығымыз» деген тұжырымды жүйелеп дәлелде.

Шалғын неліктен қорғауды қажет етеді? Шөптекті өсімдіктер жаз ортасына қарай жаппай гүлдейді, пісіп – жетілген тұқымдарын шашады. Келесі жылы көктемде ол тұқымдардан өсімдіктер қайтадан көктеп, өсіп жетіледі. Жыл сайын шалғындағы тіршілік осылайша қайталанып отырады.

Адам шалғынды пайдаланбай тұра алмайды. Оған мал жаяды, пішен дайындайды.

Шалғында тіршілік ететін көптеген жануарлар өздеріне азық, паналайтын орын табады және өздері де өсімдіктерге пайдасын тигізеді. Мысалы, аралар, түкті аралар, көбелектер ұшып – қонып өсімдіктердің бірінен – біріне гүл тозаңдарын тасиды, оларды тозаңдандырады. Өсімдік тозаңданған соң ғана тұқым береді. Шұбалшындар қураған өсімдік қалдықтарын топырақ арасына тасып, оны қарашіріндіге байытады: топырақтағы олар салған қуыстарға ауа кіріп, өсімдік тамырларының жақсы өсуіне мүмкіндік береді. Сондықтан шалғын жануарларын – құстарды, араларды, шұбалшындарды, т.б. ерекше қорғауға алу керек.

Сұрақтар мен тапсырмалар:

1. Шалғын деген не?

2. Шалғын өсімдіктерін ата.

3. Шалғында мал жемейтін қандай өсімдіктер өседі?

4. Шалғынды қорғаудың қандай жолын білесің?

5. Шалғында тіршілік ететін жануарларды атап, олар мен шалғынның байланысын нақтылы мысалдар келтіріп түсіндір.

6. Өзің тұратын өлкеде шалғындар қандай жерлерде кездеседі?

1. Таяу маңдағы бір шалғынды бақылауға ал. Бақылауды мынадай жоспар бойынша жүргіз: Шалғынның көрінісі (түсі, орналасқан жері, алып жатқан аумағы), ең алғаш гүлдеген өсімдіктер (танымайтындарыңды мұғалімнен, басқа да білетін адамдардан сұра); көзге түскен жануарлар, оларды қай жерде, қандай әрекеті үстінде көрдің?

2. Бақылау нәтижесін, жыл мезгілдеріне (жазда, күзде) сәйкес жүйелеп, шалғында болатын өзгерістер туралы он сөйлемнен тұратын әңгіме құрастыр.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

Үйге тапсырма: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу

4 сынып

Дүниетану. Сабақ №

Мұғалім:

Сабақтың тақырыбы: Дала өсімдіктері мен жануарлары

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушылардың дала өсімдіктері мен жануарларының көп

түрлілігі туралы қарапайым ғылыми негізі бар түсініктерін

қалыптастыру. Оларды қорғаудың маңызын ұғындыру. Алған

түсінік ұғымдарын сабақтастырып қисынды ой–пікір

алуға баулу.

Дамытушылық: Оқушы танымын кеңейтіп, қызығушылығын ояту. Дүниетанымын кеңейту, сөздік қорын молайту, тіл байлығын арттыру.

Тәрбиелік: Қоршаған ортаны қорғауға үйрету арқылы экологиялық тәрбие беру.

Жануарлар әлемін қолдауға‚ қорғауға тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушыларға жаңа білім беру сабағы..

Сабақ түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: «Жануарлар мен өсімдіктер және олардың алуан түрлілігі» суреттер жиынтығы.

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Табиғат бөліктері:

Адам Өсімдік

Жануар

Базалық білім:

Дала өсімдіктері мен жануарларының көп түрлілігі және оларды қорғау.

Жаңа сабақ.

Сабақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

1. Оқушылардың дала өсімдіктері мен жануарларының көп түрлілігі туралы қарапайым ғылыми негізі бар түсініктерін қалыптастыру.

2. Оларды қорғаудың маңызын ұғындыру.

3. Алған түсінік ұғымдарын сабақтастырып қисынды ой–пікір алуға баулу

Оқулықпен жұмыс. Оқи отырып, түсіндіру.

- Мәтінді тұтас оқу.

- Мәтінді тұтас оқып, түсінігін айту.

- Мұғалімнің тапсырмасы бойынша керек жерін теріп оқу

Суырлардың қарауылшысы ін аузындағы төмпешікке шығып алады. Қаққан қазықтай қақшиып, артқы аяқтарымен тік тұрады. Бірнеше сағат бойы жан – жақты байқап күзетеді. Қауіпті сезгенде «әңгішік – әңгішік» деп шәңкілдеп, басқа суырларға «хабарлайды». Суыр шөптекті өсімдіктермен қоректенеді.

Кейбір індерге кіретін сыртқы ауыз маңынан ішінде шашылған құмалақтары бар кішкене шұқанақтарды көруге болады. Бұл шұқанақтар – борсықтың «әжетханасы», ін де борсықтікі. Осындай «әжетхана» маңынан ін көрсең, оның аузын мұқият қара. Іннің аузына өрмекшінің өрмек құрып тастағанын көресің

1. Қуаң далаға қандай жерлер жатады?

2. Өзің тұратын жерде қуаң дала бар болса, оның аумағы, орналасқан жері, жалпы түрі, бедері туралы әңгімеле.

3. Көктемдегі, жаз бен күздегі даланың көрінісі қандай болады? Онда өсетін шөптекті өсімдіктердің өзің білетін 2 – 3 түрін ата. Қандай бұталар бар?

1.Сол өсімдіктердің әр түрінен бір – бірден белгілеп алып, көктем, жаз, олардың тіршілігінде қандай өзгерістер болатынын бақыла. Мүмкіндік болса тұжырымдарын жинап, күзде сыныпта мұғалім мен оқушыларға көрсет.

2. Өзің бақылау жүргізген далада қандай жануарларды, қандай тіршілік әрекетіүстінде көрдің? Көргеніңді қысқаша дәптеріңе жазып жүр.

3. Жоғарыда келтірілген борсық іні ауызында өрмек жоқ болса, онда қандай қорытындыға келер едің?

4. Өз жеріңдегі дала өсімдігінің бір түрін алып бейімделу ерекшелігін зертте.

5. Өзің тұратын өлкедегі далалық жердің жаздағы немесе күздегі көрінісін әңгімеле

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

Үйге тапсырма: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу

4 сынып

Дүниетану. Сабақ №

Мұғалім:

Сабақтың тақырыбы: Шөл өсімдіктері мен жануарлары

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушылардың дала өсімдіктері мен жануарларының көп

түрлілігі туралы қарапайым ғылыми негізі бар түсініктерін

қалыптастыру. Оларды қорғаудың маңызын ұғындыру. Алған

түсінік ұғымдарын сабақтастырып қисынды ой–пікір

алуға баулу.

Дамытушылық: Оқушы танымын кеңейтіп, қызығушылығын ояту. Дүниетанымын кеңейту, сөздік қорын молайту, тіл байлығын арттыру.

Тәрбиелік: Қоршаған ортаны қорғауға үйрету арқылы экологиялық тәрбие беру.

Жануарлар әлемін қолдауға‚ қорғауға тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушыларға жаңа білім беру сабағы..

Сабақ түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: «Жануарлар мен өсімдіктер және олардың алуан түрлілігі» суреттер жиынтығы.

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Табиғат бөліктері:

Адам Өсімдік

Жануар

Базалық білім:

Дала өсімдіктері мен жануарларының көп түрлілігі және оларды қорғау.

Жаңа сабақ.

Сабақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

1. Оқушылардың шөл өсімдіктері мен жануарларының көп түрлілігі туралы қарапайым ғылыми негізі бар түсініктерін қалыптастыру.

2. Оларды қорғаудың маңызын ұғындыру.

3. Алған түсінік ұғымдарын сабақтастырып қисынды ой–пікір алуға баулу

Оқулықпен жұмыс. Оқи отырып, түсіндіру.

- Мәтінді тұтас оқу.

- Мәтінді тұтас оқып, түсінігін айту.

- Мұғалімнің тапсырмасы бойынша керек жерін теріп оқу

Шөл – суға тапшы аймақ. Сондықтан да ауасы, топырағы құрғақ, өсімдіктері селдір, сирек болып келеді.

Құмды шөл

Сортаңды шөл

Сазды шөл

Тастақты шөл

ШӨЛ

Сусымалы құмды төбелерді шөл өсімдіктерінің қалай тоқтатып, бекітетінін білу тым қызықты. Шөл ағаштарының, бұталарының және шөптекті өсімдіктерінің жемістері (тұқымдары) майда, түзу не торлы талшықтарға бекиді. Кейбіреулерінің торлары шар тәрізді болады.

Сұрақтар мен тапсырмалар:

1. Шөлді жерлердің түрлерін атап, әрқайсысына сипаттама бер.

2. Шөлді жердің өсімдіктері және олардың өсіп–өну жағдайлары мен бейімделуі туралы айт. Олар қалай таралады?

3. Шөл жағдайындағы өсімдіктердің қандай маңызы бар?

4. Шөлді жердегі өсімдік пен жануар дүниесін қорғау үшін қандай жолдарды іздестірер едің?

5. Шөл жануарларын ата. Олар шөл жағдайларына қалай бейімделген? Мысал келтіріп түсіндір.

6. Шөл өсімдіктері мен жануарлары арасындағы өзара байланысты түсіндір.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

Үйге тапсырма: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу

4 сынып

Дүниетану. Сабақ №

Сабақтың тақырыбы: Дала мен шөлді аймақтағы егіншілік пен мал шаруашылығы

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушыларға дала мен шөлді аймақтағы егіншілік пен мал

шаруашылығы жайлы түсінік беру. Қуаң далалар мен шөлді жерлер

және оларды шаруашылықта пайдалану әрекеттерімен таныстыру.

Дамытушылық: Оқушы танымын кеңейтіп, қызығушылығын ояту. Дүниетанымын кеңейту, сөздік қорын молайту, тіл байлығын арттыру.

Тәрбиелік: Қоршаған ортаны қорғауға үйрету арқылы экологиялық тәрбие беру.

Жануарлар әлемін қолдауға‚ қорғауға тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушыларға жаңа білім беру сабағы..

Сабақ түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: «Жануарлар мен өсімдіктер және олардың алуан түрлілігі» суреттер жиынтығы.

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:

Базалық білім:

Шаруашылық түрлері.

Жаңа сабақ.

Сабақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

3. Дала мен шөлді аймақтағы егіншілік пен малшаруашылығы жайлы түсінік

4. Қуаң далалар мен шөлді жерлер және оларды шаруашылықта пайдалану әрекеттері

Оқулықпен жұмыс. Оқи отырып, түсіндіру.

- Мәтінді тұтас оқу.

- Мәтінді тұтас оқып, түсінігін айту.

- Мұғалімнің тапсырмасы бойынша керек жерін теріп оқу

Суармалы жерлер

Қуаң дала мен шөлдер

Күріш, мақта, жүгері, жүзім, қауын, қарбыз өсіріледі.

Арнайы қазылған арық–тоғандармен суландырады. Дақылдар, бау–бақшалар егіледі

Күріш – азықтық дақыл. Сонымен қатар күріштің дәнінен крахмал алынады, сабағынан әр түрлі ыдыс, бас киімдер тоқылады.

Күрішті ертеректе қол орақпен оратын еді. Қазір астық жинайтын комбайнмен орады.

Жүзім – көпжылдық бұта.

Оның сабағында мұртшалары болады. Жүзім өсіру үшін арнайы қадалар қағылып, олардың араларына сым керіп қояды. Керілген сымға жүзім өзінің мұртшалары арқылы өрмеліп өседі. Жүзім – жылылықты жақсы көретін өсімдік. Сондықтан да ол Қазақстанның оңтүстігіндегі шаруашылықтарында ғана өсіріледі. Жүзім жидегінде қант көп болады. Одан шырын пайдаланады, ол денсаулыққа пайдалы болғандықтан, оны емге де қолданады

Шөлді аймақ жануарлары: қой, сиыр, жылқы, түйе, яғни қазақтың төрт түлігі түгел өсіріледі.

Қуаң, шөлейт аймақтарда қазақы жылқы көп өсіріледі. Олар негізінен жайылымдарда қыста тебіндеп жайылады. Тек қатаң қыс кездерінде ғана жылқыны қосымша жемдеп, қорада ұстайды. Бұл тұқым көбіне салт міну, мал бағуға пайдаланылады. Арнайы бордақылап ет даярлайды, бие сүтінен қымыз дайындайды.

Мал шаруашылығының табиғаты қатаң, шөлейт және шөл аймақтарында дамыған бір саласы – түйе өсіру.

Сұрақтар мен тапсырмаларды орындау.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

Үйге тапсырма: Мәтінді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу

сынып

Еңбекке баулу

Тақырыбы: Қатырма қағаз туралы түсінік. Қағаздан батпырауық жасау.

Мақсаты: 1. Оқушыларға қатырма қағаз туралы түсінік беру, қағаздан батпырауық жасау жолдарын үйрету; 2.білімін, ой-өрісін дамыту; 3. ұқыптылыққа тәрбиелеу

Сабақтың типі: аралас сабақ Әдісі: түсіндіру, әңгімелеу Көрнекілігі: суреттер

Барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі Сабаққа дайындық

ІІ. Мақсат қою кезеңі Тақырыбын,мақсатын хабарлау

ІІІ. Жаңа материалды түсіндіру кезеңі: Мұғалімнің түсіндірмесі

Қатырма қағаз –қағаздың қалың әрі тығыз түрі. Оны өндіру жолы қағаз жасаумен бірдей, тек қатырма қағаз үшін ірілеу және қаттылау ағаш талшықтары қолданылады. Қатырма қағаздан жасалатын заттарға: дәптер мұқабасы, дәрілік қораптар, кітап мұқабасы жатады.

Батпырауықтың түрлерімен таныстыру: қағаздан жасалған батпырауық, полиэтиленнен жасалған батпырауық Сергіту сәті:

ІҮ. Жаңа материалды меңгергенін тексеру кезеңі:

1 Оқушыларға оқыту: іштей, дауыстап-тізбектей 2 Сұрақ-жауап Қатырма қағаздың қандай түрін білесің? Батпырауықтың ше?

3 Қағаздан батпырауық жасау 4 Техника қауіпсіздігі

Ү. Бекіту кезеңі:Қорытындылау

ҮІ. Үйге тапсырма беру кезеңі: 4-9 бет оқу, бағалау

4 сынып

Еңбекке баулу Сабақ № 3-4

.Тақырыбы Қатырма қағаздан қорап жасау

Мақсаты : Оқушыларға қатырма қағаздан қорап жасауды үйрету, білімін, ой-өрісін дамыту, білімділікке тәрбиелеу.

Сабақтың типі : аралас сабақ

Әдісі: түсіндіру, әңгімелеу

Көрнекілігі: қорап үлгісі

Оқушыларға қажетті құрал-жабдықтар: қатырма қағаз, қайшы, желім, сызғыш, қарындаш.

Барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі Оқушы зейінін сабаққа аудару

ІІ. Мақсат қою Сабақтың тақырыбын, мақсатын хабарлау.

ІІІ. Білімдерін тексеру Қатырма қағаздың жай қағаздан қандай айырмашылығы бар?

Қатырма қағаздың қандай түрлерін білесің?

ІҮ. Жаңа сабақ а) мұғалімнің түсіндірмесі Қораптар әртүрлі болады. Оларды қағаздан, қатырма қағаздан, тақтайдан, қаңылтырдан, тіпті темірден де жасайды.

- Балалар, қорапты қай жерлерде қолданамыз?

ә) оқулықпен жұмыс. б) қорапты жасау. Жұмыс барысында техникалық қауіпсіздік ережесін сақтау.

Сергіту сәті:

1. Алдымен жұқалау қатырма қағазды дайындаймыз.

2. Қораптың төрт қабырғасын сызғышпен өлшейміз.

3. Қалып үлгіні пайдаланып екінші қабырғаны сызамыз.

4. Үшінші қабырғаны да сызамыз.

5. Төртінші қабырғаны сызып, сызықтардың үстінен қайшы ұшымен із саламыз.

6. Қорап қабырғаларын із салдырған жерден бүктейміз.

7. Қорап қабырғаларын бекітетін бөлікке желім жағамыз.

8. Желім жағылған бөлігімен қабырғаларын бекітеміз.

9. Төрт бұрышты түбі жоқ қорап дайын болды.

Ү. Бекіту кезеңі Қорытындылау.

ҮІ. Бағалау.

4 сынып

Еңбекке баулу

Тақырыбы: Құстарға жем салатын қорап жасау. Қалам салғыш құрастыру.

Мақсаты: 1. Қатырма қағаздан құстарға жем салатын қорап жасауды үйрету, қалам салғыш құрастыру; 2.Дұрыс сызу, қию, қайшыны ұстауға дағдыландыру.3.Ұқыптылыққа тәрбиелеу

Сабақтың типі : аралас сабақӘдісі: түсіндіру, әңгімелеу Көрнекілігі: суреттер

Оқушыларға қажетті құрал-жабдықтар: қатырма қағаз, желім, қайшы.

Барысы

І. Ұйымдастыру кезеңі Оқушы зейінін сабаққа аудару

ІІ. Мақсат қою Сабақтың тақырыбын, мақсатын хабарлау.

ІІІ. Білімдерін тексеру. 1.Түбі жоқ қорапты қай жерде қолданамыз?

ІV. Жаңа сабақ а) мұғалімнің түсіндірмесі

Қатырма қағаздан құстарға жем салатын қораптың қабырғасын аласа, ішін кеңдеу етіп жасайды. Қалам салғышқа қалам, қарындаштарымызды саламыз. Сонда олар әр жерде шашылып қалмайды, әрі жоғалмайды. Біз қалам салғышты адам бейнесіне келтіріп құрастырамыз.

Пысықтау: 1. Қораптың қабырғаларын бір-біріне желіммен бекітіп, құрастырамыз. Қораптың түбі мен қабырғаларын бір-біріне бекіту үшін қатырма қағаздың жиегіне желім жағып, оны қабырғаларына жапсырамыз. Қалам салғыш құрастыру үшін қатырма қағаздан 11 см х 12 см етіп қалып үлгі дайындаймыз. 2. Қалып үлгіні қағаздың бетіне қойып, белгі саламыз. Қағаз шетін желім жағу үшін артықтау аламыз. 3. Қатырма қағазды цилиндр пішінді етіп бүктеп, желімдейміз.

4. Қатырма қағаздан бас киімін жасаймыз. Ол үшін бас киім дайындамасын конус тәріздес етіп қиып, екі жағын бір-біріне жалғап жапсырамыз.

5. Түрлі-түсті қарындашпен адам бейнелі қалам салғыштың көзін, аузын салып, киімін көркемдейміз. Одан кейін бас киімін кигіземіз. Қалам салғыштың аяғын желімдеп бекітеміз. ә) оқулықпен жұмыс.

V. Бекіту кезеңі Қорытындылау.ҮІ. Бағалау.

4 сынып

Еңбекке баулу

Мұғалім:.

Тақырыбы: Ою-өрнек қию. «Қошқармүйіз» оюын жасау.

Мақсаты:1.Қазақтың ою-өрнектерімен таныстыру, ұлттық ерекшеліктерді құрметтеуге дағдыландыру, еңбек, эстетикалық тәрбиесіне баулу.

2.Дұрыс сызу, қию, қайшыны ұстауға дағдыландыру.

3.Ұқыптылыққа тәрбиелеу

Сабақтың типі : аралас сабақӘдісі: түсіндіру, әңгімелеу

Көрнекілігі: ұлттық киімдер.

Оқушыларға қажетті құрал-жабдықтар: түрлі-түсті қағаз, қайшы.

Барысы І. Ұйымдастыру кезеңі Оқушы зейінін сабаққа аудару

ІІ. Мақсат қою Сабақтың тақырыбын, мақсатын хабарлау.

ІІІ. Білімдерін тексеру1. Қандай ою түрлерін білесің? 2.Оюларды қайда қолданамыз?

ІҮ. Жаңа сабақ а) мұғалімнің түсіндірмесі.Тізіліп біркелкі түскен оюлармен әшекейленген сәнді камзол, тақия, тұскиіздерді көріп жүрсіңдер.Кез-келген ою композициясында «қошқармүйіз» элементтері қолданылады.

Ол – қазақтың ұлттық ою-өрнектерінің ең басты мәнері. Бұйым көзге тартымды да әсем көрінуі үшін ою біркелкі түсуі керек.

Сергіту сәті:

Сондықтан оюды симметриялы етіп қию үлкен рөл атқарады.

ә) оқулықпен жұмыс. Іштей, тізбектей оқыту.

Практикалық жұмыс. Қауіпсіздік ережесін сақтау.

1. Қағазды керекті өлшемде қиып, дайындаймыз. 2. Қақ ортасынан сызық жүргіземіз.

3. Сызық бойынша қағазды төртке бүктейміз. 4.Төрт қабатқа бүктелген қағаздың бірінші бетіне өрнектің төрттен бір бөлігін сызып аламыз да, қайшымен қиямыз.

5. Қиып алынған өрнекті ашамыз.6. Өрнектің жиектерін тегістеп, қағаз бетіне желіммен жапсырамыз. 7. Өрнекке қатырма қағаздан жақтау жасап, оны әшекейлейміз.

Ү. Бекіту кезеңі Қазақтың қошқармүйізден басқа қандай ою түрлерін білесің?

ҮІ. Бағалау. Оқушылардың жұмыстарын салыстыра отырып бағалау.

4 сынып

Еңбекке баулу

Тақырыбы: Жұқа фольгадан әріп жасау.

Мақсаты: Оқушыларға жұқа фольгадан әріп жасауды үйрету;

Ой-өрісін кеңейту;

Ұқыптылыққа тәрбиелеу.

Сабақтың типі : аралас сабақ

Әдісі: түсіндіру, әңгіме

Көрнекілігі: кесілген әріптер.

Оқушыларға қажетті құрал-жабдықтар: жұқа фольга, қарындаш, сызғыш, қайшы.

Барысы

І. Ұйымдастыру кезеңі Оқушы зейінін сабаққа аудару

ІІ. Мақсат қою Сабақтың тақырыбын, мақсатын хабарлау.

ІІІ. Білімдерін тексеру

1.Қандай ою түрлерін білесіңдер?

2.Өрнекті тұтас қиып алу мен шексіздікке ұластыра оюдың ерекшелігі неде?

ІҮ. Жаңа сабақ а) мұғалімнің түсіндірмесі: Фольга – жұқа , жылтыр материал. Оны өнеркәсіпте және тұрмыста кеңінен қолданады. Сондай-ақ, ол – бұйымдарды әшекейлеу, көркемдеу үшін де таптырмайтын материал.

ә) оқулықпен жұмыс.

Практикалық жұмыс. Жұмыстың орындалу реті: Фольгадан әріп жасау үшін алдымен жұқа фольганы тегістеп аламыз.Тегістелген фольгаға көрсетілген өлшем бойынша қарындаш және сызғыштың көмегі бойынша әріптердің сызбасын түсіреміз. Олардың биіктігі 5 см, жалпақтығы 1 см шамасында.

Сергіту сәті:

Берілген өлшемдер бойынша әріптерді фольгаға түсіргеннен кейін қайшымен қиямыз. Оқушылардың еңбегін, орындалу ретін қадағалау.

V. Бекіту кезеңіҚорытындылау. Бүгінгі сабақта не жасап үйрендік? Сендерге ұнады ма?

ҮІ. Бағалау Оқушылардың жұмыстарын салыстыра отырып бағалау.

ҮІІ. Үйге тапсырма: фольгаға өз аттарыңды немесе фамилияларыңды жазып, қиып алыңдар, қатырма қағазға желімдеңдер.

4 сынып

Еңбекке баулу

Тақырыбы: Қатырма қағаздан және фольгадан маска жасау.

Мақсаты : Оқушыларға жаңа жылдық мерекеге арналған маска жасап үйрету; Оқушының логикалық ойлау қабілеттерін дамыту; Жинақылыққа тәрбиелеу.

Сабақтың типі : аралас сабақ Әдісі: түсіндіру, әңгімелеу Көрнекілігі: маска түрлері.

Оқушыларға қажетті құрал-жабдықтар: қатырма қағаз, қарындаш, қайшы, кеңсе пышағы, қылқалам, балға, біз, фольга, қалып үлгі.

Барысы І. Ұйымдастыру кезеңі Оқушы зейінін сабаққа аудару

ІІ. Мақсат қою Сабақтың тақырыбын, мақсатын хабарлау.

ІІІ. Білімдерін тексеру1. Фольга қандай материал? 2.Оны қандай мақсаттарда пайдаланады?

ІҮ. Жаңа сабақ а) мұғалімнің түсіндірмесі. Бүгін сендермен жаңа жылдық мерекеге арналған масканы жасап көрейік.

ә) Практикалық жұмыс. Жұмыстың орындалу реті:

1. Қатырма қағаз бетіне қалып үлгіні қойып, мысықтың бет пішінін сызып аламыз.

2. Сызылған орны бойынша қағазды қиямыз. 3. Қалып үлгіні масканың үстіне қойып, қаламның көмегімен барлық нүктелерді белгілейміз. 4. Көздің орнын оямыз.

5. Барлық нүктелерді бізбен ақырындап тесіп шығамыз.

6. Тесіктердің үстінен пышақтың ұшымен ойықтар жасаймыз.

7. Ұрттарын қиып аламыз. 8. Масканың ішкі жағынан, құлақтың тұсынан резеңкенің екі ұшын желімдейміз. Үстінен төртбұрыш қағаз жапсырамыз.

9. Құлақтары мен ұрттарын ішке қарай қайырамыз. 10. Ұрты сәл томпайып тұру үшін кесілген жерлерін біріктіріп желімдейміз.

11. Масканың көзін, ұртын, құлағының шетін фольгамен әшекейлейміз.

Ү. Бекіту кезеңі Қорытындылау. Бүгінгі сабақ ұнады ма? Масканы дайындау үшін қандай материалдарды пайдаландыңдар?ҮІ. Бағалау

4 сынып

Еңбекке баулу

Тақырыбы Матамен жұмыс. Жіпті түйіндеудің ерекшелігі мен маңызы.

Мақсаты : Оқушыларды мата түрлерімен таныстыру, матаның қасиеттері мен ерекшеліктері туралы түсіндіру, жіпті түйіндеудің ерекшелігі мен маңызы, жіпті матаға түйінсіз бекітуді үйрету; Танымдық қабілеттерін, қол икемін дамыту; Ұқыптылыққа, шеберлікке тәрбиелеу. .

Сабақтың типі : аралас сабақ Әдісі: түсіндіру, әңгімелеу Көрнекілігі: мата түрлері.

Оқушыларға қажетті құрал-жабдықтар : әр түрлі мата қиындылары, қайшы, желім.

Барысы І. Ұйымдастыру кезеңі Оқушы зейінін сабаққа аудару, құрал-жабдықтарын түгендеу.

ІІ. Мақсат қою. Сабақтың тақырыбын, мақсатын хабарлау.

ІІІ. Білімдерін тексеру 1. Матаның қандай түрлерін білесіңдер? 2. Жіпті қалай түйіндейміз ?

ІҮ. Жаңа сабақ а) мұғалімнің түсіндірмесі Мата түрлерімен таныстыру. Матаның қасиеттері мен ерекшеліктеріне тоқталу. Жіпті түйіндеудің ерекшелігі мен маңызын түсіндіру, көрсету.

Ү. Оқулықпен жұмыс. Іштей, тізбектей оқыту.Суретпен, көрнекілікпен жұмыс.

ҮІ. Түсінгендерін тексеру.Сарамандық кезең. Еңбек қауіпсіздігін сақтау.

А) Мата қиындыларын жапсырмалау, үлгісін көрсету. ә) Жіпті матаға түйінсіз бекіту.

Ү. Бекіту кезеңі Қорытындылау. Жапсырмалау деген не? Ұлттық киімдерді матаның қай түрінен тіккен дұрыс?

ҮІІ. Бағалау. ҮІІІ. Үйге тапсырма беру. Оқу. Жіпті матаға түйінсіз бекіту тәсілін жаттығып үйрену.

4 сынып

Еңбекке баулу Сабақ № 9

Тақырыбы: Тігіс түрлері. Түйме қадау.

Мақсаты : Оқушыларды тігіс түрлерімен таныстыру. Олардың бір-бірінен айырмашылығын ұғындыру. Есте сақтау қабілеттерін, қол икемін дамыту.

Ұқыптылыққа, шеберлікке тәрбиелеу.

Сабақтың типі : аралас сабақ

Әдісі: түсіндіру, әңгімелеу

Көрнекілігі: Тігіс түрлері көрсетілген мата қиындылары.

Оқушыларға қажетті құрал-жабдықтар: мата қиындылары ине, жіп,қайшы.

Барысы І. Ұйымдастыру кезеңі Оқушы зейінін сабаққа аудару

ІІ. Мақсат қою Сабақтың тақырыбын, мақсатын хабарлау.

ІІІ. Білімдерін тексеру

1.Қандай тігіс түрлерін білесіңдер?2. Іс тігу үшін қандай құралдар қажет?

ІҮ. Жаңа сабақ

а) Мұғалімнің түсіндірмесі. Қолмен іс тігушінің негізгі құралдарына ине, жіп, қайшы, оймақ жатады.

Тігіс түрлері: қиғаш тігіс – бөлшектерді уақытша бекіту үшін қолданады. Тігіс солдан оңға қарай орындалады.

Айқас тігіс. Ине матаның теріс бетінен тік, ал оң бетінен қиғаш шаншылады, ине шаншымының арақашықтықтары 1 мм шамасында болады. Тігіс солдан оңға қарай (төменнен жоғары), келесі тігіс солдан оңға (жоғарыдан төмен) қарай айқасады.

Ілмек тігісі матаның шеті сетінемес үшін және түймелікті торлау үшін қолданады. Тігісті солдан оңға, оңнан солға қарай да орындауға болады. Тігістің арақашықтығы мен биіктігі матаның қалыңдығына байланысты. Бұл тігістің ине шаншымдары тігінен түседі.

Қауіпсіздік ережесін сақтау. Жұмыстың орындалу реті:

1. Бір түсті орташа қалыңдықтағы матадан ұзындығы 15 см, ені 10 см екі қиынды дайындап аламыз.

2. Мата қиындыларының жиегінен 4 см-ден қалдырып ілгек, ілмек тойтармалы түйме қадайтын орын белгілейміз.

3. Мата қиындысының біріне ілгек пен ілмекті қадаймыз. Екінші мата қиындысына тойтармалы түйменің үстіңгі бөлігі мен астыңғы бөлігін тігеміз. Оларды ілгенде ілгек пен ілмек, тойтармалы түйме бір-біріне сәйкес келуі керек.

Ү. Оқулықпен жұмыс. Іштей, тізбектей оқыту.

ҮІ. Түсінгендерін тексеру.Сарамандық кезең. Еңбек қауіпсіздігін сақтау.

Тігіс түрлері матаға орындап, альбомға жапсыру.

Ү. Бекіту кезеңі Қорытындылау.Қандай тігіс түрлерімен таныстық? Олардың бір-бірінен айырмашылығы неде ?

ҮІІ. Бағалау.

4 сынып

Ана тілі Сабақ №

Сабақтың тақырыбы: Ақ боран Жекен Жұмаханов

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушыларды Жекен Жұмахановтың «Ақ боран»

шығармаларымен таныстыру. Шығармалардың мазмұны мен

идеясын меңгерту.

Дамытушылық: Оқушыларды сауатты, мәнерлі, әсерлі оқуға баулу. Шығармашылықпен жұмыс істеуге ықпал ету, ойлау шеберлігі мен сөйлеу мәдениетін дамыту.

Тәрбиелік: Оқушылардың өнерге, білімге деген сүйіспеншілігін арттыру, тәрбиелеу. Табиғатты қорғауға тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушылардың жаңа білімді меңгеру сабағы..

Сабақтың түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Тақырыпқа байланысты суреттер. Қимақағаздар.

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Жаңа сабақ.

Сабақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

О

ҚЫС ерекшеліктері

қулықпен жұмыс

Қыс белгілері

ҚАР МҰЗ СУЫҚ БОРАН АЯЗ

Оқулықпен жұмыс

- Мәнерлеп оқып беру.

- Мазмұнын түсіндіру.

- Мәтінді оқушыларға тізбектей оқыту.

Сөздікпен жұмыс.

Екілене─желдің екпіндей соғуы

Бүлкек─аттың желіп жүруі.

Сұрақтар мен тапсырмаларларды орындау.

1. Әңгімеде жылдың қай мезгілінде болған оқиға айтылады?

2. Қасым қайда оқиды?

3. Ол нені есіне алады?

4. Қыс күнінің құбылмалы екендігі жөнінде әңгімеде не айтылған?

5. Қасымның боранда адаспауына не себеп болды деп ойлайсың?

6. Оның табандылығын, ақылдылығын, білімділігін, жерді жіті танитын байқағыштығын қандай іс-әрекеттерінен аңғардың?

7. Өзің Қасымның орнында болсаң не істер едің?

1. Әңгімеден қыстың суретін беретін тұстарды тауып оқы.

2. Мәтіннен жазушының боранға адамның қимылын бере суреттеген жолдарды тауып, дауыстап оқы. Мұндай суреттеуді қалай атайтынын есіңе түсір.

3. Шығармадан Қасымның ішкі ойын беретін жолдарды тауып оқы.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Үйге тапсырма: . Әңгімені‚ өлеңді мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

4 сынып

Ана тілі Сабақ №

Мұғалім:

Сабақтың тақырыбы: Суықторғай

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушыларды М.Д. Зверевтің « Суықторғай» танымдық

шығармаларымен таныстыру. Шығармалардың мазмұны мен идеясын меңгерту.

Дамытушылық: Оқушыларды сауатты, мәнерлі, әсерлі оқуға баулу. Шығармашылықпен жұмыс істеуге ықпал ету, ойлау шеберлігі мен сөйлеу мәдениетін дамыту.

Тәрбиелік: Оқушылардың өнерге, білімге деген сүйіспеншілігін арттыру, тәрбиелеу. Табиғатты қорғауға тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушылардың жаңа білімді меңгеру сабағы..

Сабақтың түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Тақырыпқа байланысты суреттер. Қимақағаздар.

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Жаңа сабақ.

Сабақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

1. Оқушыларды М.Д. Зверевтің « Суықторғай» танымдық әңгімемен таныстыру.

2. Әңгіменің мазмұны мен идеясын меңгерту

Оқулықпен жұмыс

– М.Д. Зверевтің шығармашылығымен таныстыру.

Максим Дмитриевич Зверев (1896-1996) Барнаул қаласында туған. Басты жазатын

тақырыбы─табиғат құпиялары мен көріністері. Бүкіл саналы ғұмырын Қазақстанда өткізген ол «Ақ марал», «Індер мен ұяларда», «Таулы шыңның қожасы», «Жаңа қоныста» сияқты көптеген әңгіме-повестері арқылы қазақ оқырмандарына кеңінен таныс.

Әңгіме жүргізу.

-

Қысқы жануарлар тіршілігі

Мәнерлеп оқып беру.

- Мазмұнын түсіндіру.

- Мәтінді оқушыларға тізбектей оқыту.

Сөздікпен жұмыс. Бедері─ізі, белгісі.

О

Құстар тіршілігі

қушылар түртіп алу жүйесі бойынша қолдарына қалам алып өздері үшін түсініксіз сөздердің астын белгілеп отырады.

Сол сөздердің мәнін ашу, түсіндіру.

Сергіту сәті.

Сұрақтар мен тапсырмаларларды орындау.

1. Мәтіндегі оқиға кімнің атынан баяндалған?

2. Осы мәтін қай үлгіде жазылған деп ойлайсың? (Хабарлау ма, суреттеу ме)

3. М. Зверевтің бұрын қандай шығармаларын оқып едің?

1. Мәтіннен торғайдың аянышты халі суреттелген тұсты тауып оқы.

2. Мәтінге жоспар жаса. Әңгіменің мазмұнын жоспарыңмен салыстыр.

3. Әңгімені бөлімдерге бөл. Әр бөлімдегі басты ойды тап. Әр бөлімге ат қой.

4. Әңгімедегі оқиғаны өзің жасаған жоспар бойынша баянда.

Толықтыр:

Көздері - ............................................

Жүрегі - ..............................................

Денесі – .............................................

Торғайдың дәнді жеп болғаннан кейінгі әрекетін сипатта.

Әңгімеге жоспар құр

Әңгіме бойынша сурет сал

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Үйге тапсырма: . Әңгімені мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

4 сынып

Ана тілі Сабақ №

Мұғалім:

Сабақтың тақырыбы: Аппақ қыс Төлеген Айбергенов

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушыларды «Аппақ қыс » өлеңімен

таныстыру. Шығарманың мазмұны мен идеясын меңгерту.

Дамытушылық: Оқушыларды сауатты, мәнерлі, әсерлі оқуға баулу. Шығармашылықпен жұмыс істеуге ықпал ету, ойлау шеберлігі мен сөйлеу мәдениетін дамыту.

Тәрбиелік: Оқушылардың өнерге, білімге деген сүйіспеншілігін арттыру, тәрбиелеу. Еңбекке тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушылардың жаңа білімді меңгеру сабағы..

Сабақтың түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Тақырыпқа байланысты суреттер. Қимақағаздар. «Жазушылар» топтамасы

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Жаңа сабақ.

Сабақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

Шығармның авторымен таныстыру.

Оқулықпен жұмыс «Аппақ қыс»

- Мәнерлеп оқып беру.

- Мазмұнын түсіндіру.

- Мәтінді оқушыларға тізбектей оқыту.

Сөздікпен жұмыс.

Сол сөздердің мәнін ашу, түсіндіру.

Сәукеле─ұзатылатын қыз киетін үшкіл бас киім.

Сұрақтар мен тапсырмаларларды орындау.

1. Кейіптеу деп қандай сөзді айтамыз?

2. Аталған өлеңде кейіптеу бар ма?

3. Ақын қысты жандандыра қалайша суреттейді?

4. Қар жамылған өзен, теңіз, тау-төбені ақын кімге ұқсатады?

5. Ақынның қыс мезгілін ұнататынын өлеңнің тағы қай шумақтарынан аңғардың?

6. Қыстың қыраулы суықтығы қандай адам бейнесімен көрсетілген?

7. Қыс күнінің құбылмалы (бірде ашық, бірде тұман) екендігі жөнінде өлеңде не делінген?

1. Ақынның суреттеу шеберлігіне көңіл аудар.

2. Ақын суреттеген «жанды табиғат» көрінісін көз алдыңа елестетіп көр.

3. «Аппақ қардан омбылап, Көктем іздеп келем мен» деген жолдардағы ақын ойын мұғалімнің көмегімен түсіндіріп көр.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

Үйге тапсырма: Өлеңді жаттау. Түсінік айтуға дайындалу

4 сынып

Ана тілі Сабақ №

Мұғалім:

Сабақтың тақырыбы: Өсіп келе жатырмын. Т.Айбергенов.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушыларды «Өсіп келе жатырмын» өлеңімен

таныстыру. Шығарманың мазмұны мен идеясын меңгерту.

Дамытушылық: Оқушыларды сауатты, мәнерлі, әсерлі оқуға баулу. Шығармашылықпен жұмыс істеуге ықпал ету, ойлау шеберлігі мен сөйлеу мәдениетін дамыту.

Тәрбиелік: Оқушылардың өнерге, білімге деген сүйіспеншілігін арттыру, тәрбиелеу. Еңбекке тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушылардың жаңа білімді меңгеру сабағы..

Сабақтың түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Тақырыпқа байланысты суреттер. Қимақағаздар. «Жазушылар» топтамасы

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Жаңа сабақ.

Сабақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

Шығармның авторымен таныстыру.

Оқулықпен жұмыс «Өсіп келе жатырмын»

- Мәнерлеп оқып беру.

- Мазмұнын түсіндіру.

- Мәтінді оқушыларға тізбектей оқыту.

Сөздікпен жұмыс.

Сол сөздердің мәнін ашу, түсіндіру.

Сұрақтар мен тапсырмаларларды орындау.

1. Өлеңнің ұйқасына назар аудар.

2. Қай жолдары ұйқасып тұр?

3. Ақын сенімі қай жолдардан көрінеді?

4. Ойыңды дәлелде.

5. «Адал тер» дегенді қалай түсінесің?

6. Соңғы шумақты жаттап ал.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

Үйге тапсырма: Өлеңді жаттау. Түсінік айтуға дайындалу

4 сынып

Ана тілі Сабақ №

Мұғалім:

Сабақтың тақырыбы: Мен таңдайтын мамандық. Ө.Ақыпбекұлы.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушыларды «Мен таңдайтын мамандық» өлеңімен таныстыра отырып мазмұны мен идеясын меңгерту.

Дамытушылық: Оқушыларды сауатты, мәнерлі, әсерлі оқуға баулу. Шығармашылықпен жұмыс істеуге ықпал ету, ойлау шеберлігі мен сөйлеу мәдениетін дамыту.

Тәрбиелік: Ұжымда өзін-өзі ізгілікке тәрбиелеуге дағдыландыру. Адамгершілікке, білімділікке тәрбиелеу. Еңбекке баулу.Үлкендердің еңбегін бағалауға, құрметтеуге үйрету.

Сабақтың типі: Оқушылардың жаңа білімді меңгеру сабағы..

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік:

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Жаңа сабақ.

Сабақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

Мақалдың мағынасын түсіндіру.

Еңбек түбі – береке

Еңбек бәрін жеңбек.

Еңбек етсең емерсің

Еңбектің наны тәтті, жалқаудың жаны тәтті

Еңбек етпеген ішіп-жемейді. т.б.

Оқулықпен жұмыс

Өлеңді мәнерлеп оқу, сөздік жұмыс.

Оқушылармен мәнерлеп оқи отырып мағыналық мазмұнын ашу.

Өлеңді мәнерлеп оқу.

- Мәнерлеп оқып беру.

- Мазмұнын түсіндіру.

- Мәтінді оқушыларға тізбектей оқыту

Сөздікпен жұмыс.

Ғұмыр –

Жалгер –

Ғанибет –

Сергіту сәті.

Сұрақтар мен тапсырмалар:

1. Өлеңде қандай мамандықтар аталды?

2. Тағы қандай мамандық түрін білесің?

3. Якүләш пен Әміре деген кімдер?

4. Сенің таңдаған мамандығың бар ма?

5. Сол мамандық туралы айтып бер.

Өлеңді мәнерлеп, түсініп оқы

Ата-анаңның мамандықтары туралы әңгімелеп айтып бер.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Үйге тапсырма: Түсінік айтуға дайындалу Өлеңді мәнерлеп оқу.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

4 сынып

Ана тілі Сабақ №

Мұғалім:

Сабақтың тақырыбы: Сурет салғым келмейді. М.Қабанбай.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушыларды «Сурет салғым келмейді» әңгімесімен таныстыру. Шығармалардың мазмұны мен идеясын меңгерту.

Дамытушылық: Оқушыларды сауатты, мәнерлі, әсерлі оқуға баулу. Шығармашылықпен жұмыс істеуге ықпал ету, ойлау шеберлігі мен сөйлеу мәдениетін дамыту.

Тәрбиелік: Оқушылардың өнерге, білімге деген сүйіспеншілігін арттыру, тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушылардың жаңа білімді меңгеру сабағы..

Сабақтың түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Тақырыпқа байланысты суреттер. Қимақағаздар. «Жазушылар» топтамасы

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Жаңа сабақ.

Сабақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

Әңгіме жүргізу.

Оқулықпен жұмыс

- Мәнерлеп оқып беру.

- Мазмұнын түсіндіру.

- Мәтінді оқушыларға тізбектей оқыту.

Сөздікпен жұмыс.

Сол сөздердің мәнін ашу, түсіндіру.

Сергіту сәті.

Сұрақтар мен тапсырмаларларды орындау.

1. Әңгімеде аты аталған суретшілер туралы естуің бар ма?

2. Ержан неліктен сурет салудан бас тартты?

Мұғалімнің оқушыларға ана туралы айтқан әңгімесін тауып оқы.

Анаға арнап сурет салған суретшілерді дәптерге жаз

Шығарманы өз ойыңмен аяқта.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

Үйге тапсырма: . Әңгімені мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу

4 сынып

Ана тілі Сабақ №

Мұғалім:

Сабақтың тақырыбы: Үйрену. Ә.Асылбеков.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушыларды «Үйрену» өлеңімен таныстыра отырып мазмұны мен идеясын меңгерту.

Дамытушылық: Оқушыларды сауатты, мәнерлі, әсерлі оқуға баулу. Шығармашылықпен жұмыс істеуге ықпал ету, ойлау шеберлігі мен сөйлеу мәдениетін дамыту.

Тәрбиелік: Ұжымда өзін-өзі ізгілікке тәрбиелеуге дағдыландыру. Адамгершілікке, білімділікке тәрбиелеу. Еңбекке баулу.Үлкендердің еңбегін бағалауға, құрметтеуге үйрету.

Сабақтың типі: Оқушылардың жаңа білімді меңгеру сабағы..

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік:

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Жаңа сабақ.

Сабақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

Оқулықпен жұмыс

Өлеңді мәнерлеп оқу, сөздік жұмыс.

Оқушылармен мәнерлеп оқи отырып мағыналық мазмұнын ашу.

Өлеңді мәнерлеп оқу.

- Мәнерлеп оқып беру.

- Мазмұнын түсіндіру.

- Мәтінді оқушыларға тізбектей оқыту

Сөздікпен жұмыс.

Сергіту сәті.

Үйренетін өнер түрлері

Сұрақтар мен тапсырмалар:

1. Адам табиғаттағы жан-жануарларға қарап нені үйренуге болады екен?

2. Тағы нелерді жасауға болады?

3. Сызбаны толтыр.

Нені неге қарап жасады?

Өлеңді мәнерлеп, түсініп оқы

Ата-анаңның мамандықтары туралы әңгімелеп айтып бер.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Үйге тапсырма: Түсінік айтуға дайындалу Өлеңді мәнерлеп оқу.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

4 сынып

Ана тілі Сабақ №

Мұғалім:

Сабақтың тақырыбы: Мазмұндама

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушыларды мазмұндама жазуға үйрету.Мәтіндердің мазмұнын өз ойымен кеңейтіп жазуға баулу.

Дамытушылық: Оқушының ойын дамыту арқылы жазбаша сөйлеу тілін дамыту.Қоршаған ортасына зерттеу жүргізе отырып, ойтұжырымдарын қағаз бетіне түсіруге дағдыландыру.

Тәрбиелік: Іріктелген мәтін мазмұнына сәйкес оқушыларды туған жерін қастарлеуге, адалдыққа, айнала қоршаған ортаны қорғауға, үлкенге құрмет көрсетіп, кішіге қамқор болуға тәрбиелеу.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу,психологиялық дайындық.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Білімді жан-жақты тексеру кезеңі.

Жаңа сабақ.

Оқушыларды сабақтың тақырыбы мен мақсатын таныстыру.

Мазмұндама жазуға қойылатын талаптар мен бірқатар ескерілетін жағдайлармен таныстыру.

Мазмұндама дегеніміз белгілі бір шығарманың (мәтіннің) мазмұнын ауызша немесе жазбаша түрде баяндап беру.

Мазмұндамаға қойылатын талаптар:

1. Мәтін мазмұнының бұрмаланбай, рет-ретімен баяндалуы.

2. Жоспардың әр тармағы өз дәрежесінде толық баяндалуы.

3. Емле, тыныс белгісі ережелерінің дұрыс қолданылуы мен жазу каллиграфиясының сақталуы.

4. Сөздердің дұрыс қолданылуы мен сөйлемдердің үйлесімді болуы.

Сонымен қатар оқушылардың бір-бірінен көшіріп алмау сияқты тұстарды да ескерткен жөн.

Мейірім

Сабақ түстен кейін басталатын. Күздің жайма шуақ күндерінің бірі еді. Марғұлан мектепке жайбарақат келе жатқан. Бір үйдің бұрышынан өте бергенде, жылаған баланың дауысын естиді. Қараса, төрт жас шамасындағы қыздың жолында құлағы салпиған күшік үріп тұр екен. Ол күшікті қуып жіберді. Қыз қатты қорқып қалыпты. Өксігін баса алмай тұр. Марғұлан қызды қолынан жетелеп келеді. Ол үйінің жанына келген кезде қуанып кетті. Рақметін айтып, жүгіре жөнелді.

Жоспарға арнлған тірек сөздер:

1. жайма шуақ

2. жайбарақат

3. дауысын

4. құлағы салпиған

5. өксігін

6. жетелеп

7. рақметін

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау

4 сынып

Ана тілі Сабақ №

Мұғалім:

Сабақтың тақырыбы: Ғажайып сәуле. Медеу Сәрсеке

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушыларды Медеу Сәрсеке «Ғажайып сәуле» танымдық

әңгімесімен таныстыру. Шығарманың мазмұны мен

идеясын меңгерту.

Дамытушылық: Оқушыларды сауатты, мәнерлі, әсерлі оқуға баулу. Шығармашылықпен жұмыс істеуге ықпал ету, ойлау шеберлігі мен сөйлеу мәдениетін дамыту.

Тәрбиелік: Оқушылардың өнерге, білімге деген сүйіспеншілігін арттыру, тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушылардың жаңа білімді меңгеру сабағы..

Сабақтың түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап,

көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс, ойын.

Көрнекілік: Тақырыпқа байланысты суреттер. Қимақағаздар.

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасымен жұмыс:

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Жаңа сабақ.

Сабақ тақырыбы мен мақсатымен таныстыру.

1. Оқушыларды Медеу Сәрсеке «Ғажайып сәуле» танымдық әңгімесімен таныстыру.

2. Шығарманың мазмұны мен идеясын меңгерту.

Оқулықпен жұмыс

- Мәтінді мәнерлеп оқып беру.

- Мазмұнын түсіндіру.

- Мәтінді оқушыларға тізбектей оқыту.

Сергіту сәті.

Сұрақтар мен тапсырмаларларды орындау.

1. «Көрінбейтін адам» деген фильмді көріп пе едің? Ондағы оқиғалар есіңде ме?

2. «Көрінбейтін адам» романының авторы кім? Әңгімеде сол романнан қандай үзінді

келтірілген?

3. Жаңадан табылған сәуленің аты қалай? Оның «Көрінбейтін адам» романының

кейіпкерімен қандай ұқсастығы бар екен?

4. Осы әңгімеден кейін сенде қандай қиял пайда болды?

5. Әңгімеден «нейтрон» сәулесінің адам өміріне қауіпті екенін ұққан боларсың? Оны

қолдаушыларға көзқарасың қандай?

6. Атом бомбасынан зардап шеккен қандай елдерді білесің? Туған елің ше?

1. Әңгімеден «көрінбейтін адам» қасиеттері жөнінде айтылған тұсты тауып оқы.

2. Шығармадан «ғажайып сәуле» жөнінде айтылған жолдарды тауып оқы.

3. Егер осындай жаңалықтар жөнінде толығырақ білгің келсе М. Сәрсекенің

«От және атом» кітабын оқы.

4. Күнделік дәптер арнап‚ өз басыңда туған ойлар‚ қиялдар немесе басыңнан кешкен

Кейбір оқиғалар жөнінде жазып жүруге дағдылан. Бұл өзіңді өзің байқауға көмектеседі және өзіңнің «сырлас» досыңа айналады. Сол күнделігіңе оқыған кітаптарыңның авторы мен атын‚ не жөнінде екенін жазып қоюыңа болады‚ көрген киноларыңды да жазып жүргенің жақсы.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Үйге тапсырма: . Әңгімені мәнерлеп оқу. Түсінік айтуға дайындалу.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

4 сынып

Математика Сабақ №

Мұғалім:

Сабақтың тақырыбы: Сандардың нумерациясы (оқу, жазу, жіктеу, салыстыру, разрядтар атауы, бірліктер класы, мың − жаңа класс бірлігі). (3 бет).

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушылармен 3 сыныпта өткен материалдарды қайталау, пысықтау. Сандардың нумерациясы жайлы білімдерін пысықтау. Сандарды оқу, жазу, жіктеу, салыстыру біліктерін пысықтау. Оқушыларды разрядтар атауы, бірліктер класы, мың − жаңа класс бірлігімен таныстыру.

Дамытушылық: Есепті шығару және түрлендіру, ауызша және жазбаша есептеу

дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік: Балаларды білімділікке, адамгершілікке, жолдастық қарым-қатынасқа

тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушылардың жаңа білімді меңгеру сабағы.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: Түсіндіру, сұрақ-жауап, көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс.

Көрнекілік:

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасын тексеру:

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі..

Жаңа сабақ.

Сабақ мақсатымен таныстыру.

Оқулықпен жұмыс.

Түсіндірме мәтінмен жұмыс. Натурал сандар және шамалар, олармен жүргізілетін амалдар

1. Сандарды ата және жаз:

- ең кіші екі таңбалы сан;

- ең кіші үш аңбалы сан;

- ең үлкен екі таңбалы сан;

- ең үлкен үш таңбалы сан.

2. Арасында қалып қойған санды ата:

- 545, 546, 547, 549, 552, 553, 555, 558, 559, 560, 563, 565

- 0 мен 565 санының арасында неше сан бар?

- 565 пен 1000-ның арасында неше сан бар?

3. Салыстыр:

384 *385 600 * 598

749 *649 758 *738 3м 2дм 4 см * 324 см

592 *596 400 *398

635 * 735 865 * 845 2 м 3 дм 5 см * 235 см

4,5 тапсырмаларды орындау.

Кез-келген бір таңбалы санды жаз және оқы. Сол санның соңына біл нөлді тіркеп жаз. Шыққан санды оқы. Берілген сан артты ма, кеміді ме? Егер артса, неше есе артты?

Шыққан санға тағы бір нөл тірке. Шыққан санды оқы. Берілген сан артты ма, кеміді ме? Егер артса, неше есе артты? Шыққан сандарды салыстыр.

5. Кестемен жұмыс.

Жүздіктер

Ондықтар

Бірліктер

Санның оқылуы

5

5

5

5 3

3 8

8

Бес жүз отыз сегіз

Бес жүз отыз

Бес жүз сегіз

Бес жүз

Разрядтар және олардың бірліктері

Жүздіктер

Ондықтар

Бірліктер

Санның

оқылуы

3 -разряд

бірліктері 2 -разряд

бірліктері 1 -разряд

бірліктері

3

3

4

3

4

4

0

0

7

0

7

0

Бірліктер, ондықтар және жүздіктер бірінші класты құрайды. Оны бірліктер класы дейді.

7.

А) 999 неше таңбалы сан?

Осы санда әрбір разрядтың неше бірлігі бар?

Оңнан солға қарай санағанда, бірінші орында жазылған 9 цифры нені білдіреді?

Екінші орындағы 9 ше?

Үшінші орындағы 9 цифры ше?

ә) 999 санын жүздіктердің, ондықтардың және бірліктердің қосындысы түрінде жаз

б) 999+1=1000

Мың – екінші кластың, яғни мыңдар класының бірлігі.

8. Есепті шығар.

«Жетісу» лагерінде – 300 оқ.

? оқушы демалды

«Сарыарқа» лагерінде - ? оқ, одан 100 оқ. артық

300+ (300+100)=700 (оқ.) – барлығы

Жауабы: лагерлерде барлығы 700 оқушы демалды

10. Тез есептеп үйрен:

(49:7×5+1):9×3

(7×8+7) :9×3:7

28:7×4:2×3:6

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

Үйге тапсырма: 5, 8 (2)

Математика Сабақ №

Мұғалім:

Сабақтың тақырыбы: Шамалар және оларды өлшеу

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушылармен 3 сыныпта өткен материалдарды қайталау, пысықтау. Шамалар, оларды өлшеу, санның ондық жүйесімен таныстыру.

Дамытушылық: Шамалар, оларды өлшеу дағдыларын, есепті шығару және түрлендіру, ауызша және жазбаша есептеу дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік: Балаларды білімділікке, адамгершілікке, жолдастық қарым-қатынасқа

тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушылардың жаңа білімді меңгеру сабағы.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: Түсіндіру, сұрақ-жауап, көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс.

Көрнекілік:

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасын тексеру:

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі..

Жаңа сабақ.

Сабақ мақсатымен таныстыру.

Оқулықпен жұмыс.

1. Жаз және оқы:

- Үшінші разрядтың 6 бірлігінен, екінші разрядтың 4 бірлігі және бірінші разрядтың 7 бірлігінен тұратын сан

- Үшінші разрядтың 6 бірлігінен, екінші разрядтың 4 бірлігі және бірінші разрядтың 0 бірлігінен тұратын сан

- Үшінші разрядтың 6 бірлігінен, екінші разрядтың 0 бірлігі және бірінші разрядтың 7 бірлігінен тұратын сан

- Үшінші разрядтың 6 бірлігінен, екінші разрядтың 0 бірлігі және бірінші разрядтың 0 бірлігінен тұратын сан

2. Цифрлармен жаз:

- сегіз жүз тоқсан бес

- жеті жүз жетпіс жеті

- сегіз жүз бес

- жеті жүз жетпіс

- жеті жүз

Әр санда неше жүздік бар? Жүздікті көрсететін цифрларды ата.

Әр санда неше ондық бар? Ондықты көрсететін цифрларды ата.

Әр санда неше бірлік бар? Бірлікті көрсететін цифрларды ата.

3. Бір санды пайдаланып үш таңбалы неше сан көрсетуге болады? Неліктен?

111=100+10+1

222=200+20+2

333=300+30+3

4,5 -тапсырмалар ауызша орындалады.

6. Ұзындық және масса бірліктерін пысықтау. Үлес ұғымы

Ұзындық бірліктері Масса бірліктері

--------------------------------------------------------------------------

7. Сан қатары.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

10 20 30 40 50 60 70 80 90 100

100 200 300 400 500 600 700 800 900 1000

Әр қатардағы келесі санды қалай шығарып алуға болады?

Әр бағандағы сандар жоғарыдан төмен қарай қалай өзгерді?

Әр бағандағы сандар төменнен жоғары қарай қалай өзгерді?

8. Есептерді шығар.

Пияз – 100 кг

? кг көкөніс әкелінді

Картоп - ? кг, одан 3 есе артық

100+ 100×3=400 (кг) – барлығы

Ж: асханаға барлығы 400 кг көкөніс әкелінді.

10. Тез есептеп үйрен:

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

Үйге тапсырма: 8 (2) , 9

4 сынып

Математика Сабақ №

Мұғалім:

Сабақтың тақырыбы: Арифметикалық амалдар

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушылармен арифметикалық амалдарды пысықтау. Арифметикалық амалдардың түрлері мен қолданылуы, реті туралы білімдерін пысықтау.

Дамытушылық: Арифметикалық амалдар, есепті шығару және түрлендіру, ауызша және жазбаша есептеу дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік: Балаларды білімділікке, адамгершілікке, жолдастық қарым-қатынасқа

тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушылардың жаңа білімді меңгеру сабағы.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: Түсіндіру, сұрақ-жауап, көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс.

Көрнекілік:

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасын тексеру:

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі..

Жаңа сабақ.

Сабақ мақсатымен таныстыру.

Оқулықпен жұмыс.

1. Есепті әр түрлі тәсәлмен шығар.

Ер бала – 120 б.

Қыз – 180 б.

Әр бөлмеде - 6 баладан

Бөлме саны - ?

І тәсіл.

1) 120+180=300 –барлық балалар

2) 300:6=50 (б.) – бөлме саны

ІІ тәсіл. (120+180) :6=50 (б.) – бөлме саны

Ж. Балалар 50 бөлмеге орналасты.

2. Сандарды разрядтық қосылғыштардың қосындысына жікте

709=700+9

780=700+80

789=700+80+9

700

Осы сандардың әрқайсысында неше бірлік, неше ондық, неше жүздік бар?

3,4 тапсырмаларды ауызша пысықтау

5. Өрнектеу.

Сантиметрмен Дециметрмен Метрмен

3м 7 дм 8 см 40 см 600 см

6 дм 5 см 500 см 80 дм

8 м 0 дм 4 см 100 м 1000 см

6. Өрнектеу

Центнермен Килограммен Тоннамен

3т 100 кг 2 ц 50 кг 1000 кг

5 т 1 т 10 ц

1000 кг 3 т 2 ц 300 ц

7. Мәнін тап

(845+504) ×2=2698 (583+225) :4=202 (716-312) :4=101

(235+704) :3=313 (747-593)×3=4020 (618-312) :3=102

(750-250):5=100 (286+443):3=243 (365+230):5=119

8,9 тапсырмаларды орындау.

10. Тез есептеп үйрен:

(490:7×5+10) :9×3= (70×8+70) :9×3:7= 280:7×4:2×3:6=

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

Үйге тапсырма: 3,4

4 сынып

Математика Сабақ

Мұғалім:

Күні:

Сабақтың тақырыбы: Санды теңдіктер, теңсіздіктер,өрнектер.Теңдеулер

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушылармен Алгебраның элементтерін (өрнек түрлері, құру, оқу, жазу, мәнін табу, салыстыру, теңдеу және оны шешу) пысықтау. Арифметикалық амалдардың түрлері мен қолданылуы, реті туралы білімдерін пысықтау.

Дамытушылық: Арифметикалық амалдар, есепті шығару және түрлендіру, ауызша және жазбаша есептеу дағдыларын дамыту. Оқушының есептеу дағдыларын дамытуға арналған жаттығулар арқылы логиканы дамыту.

Тәрбиелік: Балаларды білімділікке, адамгершілікке, жолдастық қарым-қатынасқа

тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушылардың жаңа білімді меңгеру сабағы.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: Түсіндіру, сұрақ-жауап, көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс.

Көрнекілік:

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасын тексеру:

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі..

Жаңа сабақ.

Сабақ мақсатымен таныстыру.

Оқулықпен жұмыс.

1. Кесте бойынша есептер құрастыру.

Бағасы

Саны

Құны

100 теңге 5 ? теңге

100 теңге 7 ? теңге

100 теңге 8 ? теңге

100 теңге х ? теңге

теңдеу теңдік

теңсіздік әріпті өрнек

2. Неше теңдеу, неше теңдік, неше теңсіздік, неше санды өрнек, неше әріпті өрнек бар?

Х+92=192 7×4-8=36:4×5 384:4+902

234-х=134 42:7 >72:8 х:7=8

63:х=9 (а+9)−209 б×5=45

3. Өрнек құр және оның мәнін тап:

(200+300):5=100

(400−200):5=40

(600−500) ×3=300

(200+100)×2=600

4,5 тапсырмалар салыстыру.

6. 100−ге дейін ондықтармен сана

1000−ға дейін жүздіктермен сана

100−ден бастап кему ретімен жүздіктермен сана

1000−нан бастап кему ретімен жүздіктермен сана

7.

2 м × 3 6 м:3 3 т × 2 6 т :2

20 дм × 3 60 дм :3 30 ц ×2 60 ц :2

200 см × 3 600 см :3 300 кг ×2 600 кг :2

9. Сандардың жазылуында әр цифр нені білдіреді?

а) 459, 495, 549, 594, 954, 945

ә) сандарды жаз, разрядтық қосылғыштарға жікте:

888=800+80+8

808=800+8

880=800+80

800

Оқушының есептеу дағдыларын дамытуға арналған жаттығулар орындау 10−тапсырма

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

Үйге тапсырма: 8

4 сынып

Математика Сабақ № 10

Мұғалім: Усенбаева Н.М.

Күні:14.09.17

Сабақтың тақырыбы: Геометриялық фигуралар, олардың аудандары және периметрлері

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушылармен геометрияның элементтерін (фигураларды ажырату, салу, ауданын есептеу, әріппен белгілеу) пысықтау.

Дамытушылық: Арифметикалық амалдар, есепті шығару және түрлендіру, ауызша және жазбаша есептеу дағдыларын дамыту. Оқушының есептеу дағдыларын дамытуға арналған жаттығулар арқылы логиканы дамыту.

Тәрбиелік: Балаларды білімділікке, адамгершілікке, жолдастық қарым-қатынасқа

тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушылардың жаңа білімді меңгеру сабағы.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: Түсіндіру, сұрақ-жауап, көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс.

Көрнекілік:

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасын тексеру:

теңдеу теңдік

теңсіздік әріпті өрнек

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі..

. .-–––––––––––.

.

. .-––––––––.

Геометриялық фигураларды ажырату, ерекшеліктерін нақтылау.

Геометриялық фигураларды бір–бірінен ажырату үшін математикада оларды әріптермен белгілейді.

Берілді: ЕДКА немесе АКДЕ төртбұрышы

Төбелері: Е‚ Д‚ А‚ К Е Д

Қабырғалары: ЕД‚ ДК‚ КА‚ АЕ

А К

Жаңа сабақ.

Сабақ мақсатымен таныстыру.

Пысықтау.

 Периметр

 Тік төртбұрыш

 Шаршы

 Тік төртбұрыш пен шаршының элементтері.

1,2 тапсырмаларды орындау.

Кесінділер сәулелер түзу

Үшбұрыш төртбұрыш көпбұрыштар т.б.

3. А Б

К С Төбелері:

Бұрыштары:

Қабырғалары:

Е Д

4. Берілді: тіктөртбұрыш

а=4 см

б= 2 см

Неліктен тіктөртбұрыш деп аталады?

Оның қасиеттері:

Ауданы мен периметрін тап

5. Ауызша есептер құрастыру: 6. Қабырғасының ұзындығы 3 см шаршының

ауданын тап.

Ені ұзындығы Ауданы

2 см 3 см ? см2

2 см 6 см ? см2

2 см 12 см ? см2

2 см Х см ? см2

10 тапсырмаларды орындау

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

Үйге тапсырма: 8

4 сынып

Математика Сабақ

Мұғалім:

Күні:

Сабақтың тақырыбы: Разрядтар және кластар құру. Есептерді салыстыру. 22 бет

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушыларға. разрядтар және кластар туралы тақырыппен таныстыру

және меңгерту. . Тура және жанама тұжырымдалған есептер

туралы білімдерін пысықтау .

Дамытушылық: Оқушының есептеу дағдыларын дамытуға арналған жаттығулар

арқылы логикасын, ауызша және жазбаша есептеу дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік: Балаларды білімділікке, адамгершілікке, жолдастық қарым-қатынасқа

тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Оқушылардың жаңа білімді меңгеру сабағы.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: Түсіндіру, сұрақ-жауап, көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс.

Көрнекілік:

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Жаңа сабақ.

ІҮ. Жаңа сабақты бекіту.

Ү. Қорытындылау, бағалау.

ҮІ. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасын тексеру:

Кесінділер сәулелер түзу

Үшбұрыш төртбұрыш көпбұрыштар т.б.

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Жаңа сабақ.

Сабақ мақсатымен таныстыру.

Көп таңбалы сандарғы мысалдар келтіру

Санау: бір-−бірден бірліктермен

Он−оннан ондықтармен

Жүз−жүзден жүздіктермен

Жүздік мыңның онын алсақ, 1 миллион болады. Миллион мыңдар класының бірлігі емес. 1 миллион былай жазылады: 1 000 000

2,3 тапсырамалармен жұмыс:

Жазуды жалғастыр:

Мыңдар класы

(екінші класс) Бірліктер класы

(бірінші класс)

Жүздік мыңдар Ондық мыңдар Бірлік мыңдар Жүздіктер Ондықтар Бірліктер

5 9 3

1 2 5 9 3

9 1 2 5 9 3

Сұрақтарға жауап беру, талдау.

Пысықтауға арналған тапсырмаларды орындау − 4,5 бос тор көзді салыстыр

№6

Жанама тұжырымдалған есептер:

7. Есептің шартын, сұрағын, шешуін салыстыр:

Күзелді: Күзелді:

Тайлақтардан − 125 кг Тайлақтардан − 125 кг , бұл қ.т−ден 78 кг−ға кем

Қоспақ түйелерден − ? кг, одан 78 кг артық Қоспақ түйелерден − ? кг жүн күзелді

125+78=203 (кг) − қоспақ түйелерден 125+78=203 (кг) − қоспақ түйелерден

Ж: Ж:

8. Есептің шартын, сұрағын, шешуін салыстыр:

Күзелді: Күзелді:

Тайлақтардан − 376 кг Тайлақтардан − 376 кг , бұл нар түйеден3 есе кем

Нар түйелерден − ? кг, одан 3 есе артық Нар түйелерден − ? кг жүн күзелді

376×3=1128 (кг) − Нар түйелерден 376×3=1128 (кг) − Нар түйелерден

Ж: Ж:

Шығармашылық тапсырма:

124 248

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

Үйге тапсырма:

4 сынып

Математика

Мұғалім:

Күні:

Сабақтың тақырыбы: Разрядтар және кластар.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушыларға. разрядтар және кластар туралы тақырыппен таныстыру және меңгерту. . Тура және жанама тұжырымдалған есептер туралы

білімдерін пысықтау .

Дамытушылық: Оқушының есептеу дағдыларын дамытуға арналған жаттығулар арқылы логикасын, ауызша және жазбаша есептеу дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік: Балаларды білімділікке, адамгершілікке, жолдастық қарым-қатынасқа тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Пысықтау сабағы.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері:Түсіндіру, сұрақ-жауап, көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс.

Көрнекілік: Оқулық, карточка

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Үй тапсырмасын бекіту

ІҮ. Жаңа сабақ.

Ү. Жаңа сабақты бекіту.

ҮІ. Пән аралық байланыс.

ҮІІ. Қорытындылау.

ҮІІІ. Бағалау.

ІХ. Үйге тапсырма.

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасын тексеру:

24- бет № 7

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Жанама тұжырымдалған есептер:

Жаңа сабақ.

Сабақ мақсатымен таныстыру.

Разрядтар және кластар

Мыңдар класы

(екінші класс) Бірліктер класы

(бірінші класс)

Жүздік мыңдар Ондық мыңдар Бірлік мыңдар Жүздіктер Ондықтар Бірліктер

1 0 0 0

4 3 0 0 0

5 8 6 0 0 0

1 0 0 0 0

1 0 0 0 0 0

9 02 0 0 0 0

Пысықтауға арналған 2,3,4 тапсырмаларды орындау.

Сергіту сәті:

5.

999+1 1000−1 999×1 1000:1

990+10 1000−10 999×10 1000:10

900+100 1000−10 999 ×100 1000:100

Жанама тұжырымдалған есептер:

6. Есептің шартын, сұрағын, шешуін салыстыр:

Лақтың массасы − 7 кг Лақтың массасы − 7 кг, бұл қозыдан 3 кг кем

Қозының массасы − ? кг, одан 3 кг артық Қозының массасы − ? кг

7+3=10 (кг) − Қозының массасы 7+3=10 (кг) − Қозының массасы

Ж: Ж:

8. Амалдарды орында:

5+3 5мың+3мың 8−3 8 мың − 3 мың

50+30 50 мың + 30 мың 80 − 30 80 мың − 30 мың

500+300 500 мың + 300 мың 800−300 800 мың − 300 мың

9. Амалдарды орында:

2×3 2 мың × 3 6:3 6 мың :3

20×3 20 мың × 3 60:3 60 мың :3

200×3 200 мың × 3 600:3 600 мың :3

Шығармашылық тапсырманы орындау.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

Үйге тапсырма: 7, 9 (ә)

4 сынып

Математика Сабақ

Мұғалім:

Күні:

Сабақтың тақырыбы: Тура және жанама түрде есептерді салыстыру

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушыларға. разрядтар және кластар туралы тақырыппен таныстыру

және меңгерту. Тура және жанама тұжырымдалған есептер туралы білімдерін

пысықтау .

Дамытушылық: Оқушының есептеу дағдыларын дамытуға арналған жаттығулар

арқылы логикасын, ауызша және жазбаша есептеу дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік: Балаларды білімділікке, адамгершілікке, жолдастық қарым-

қатынасқа тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Пысықтау сабағы.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: Түсіндіру, сұрақ-жауап, көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс.

Көрнекілік:

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Өтілген сабақты пысықтау.

ІҮ. Қорытындылау, бағалау.

Ү. Үйге тапсырма.

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасын тексеру:

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

№9 25- бет

Жаңа сабақ.

Сабақ мақсатымен таныстыру.

Жанама тұжырымдалған есептер:

1. Есептің шартын, сұрағын, шешуін салыстыр:

Кіші жәшік − 7 кг І жәшік − 7 кг, бұл ІІ жәшіктен 3 есе кем

Үлкен жәшік − ? кг, одан 3 есе артық ІІ жәшік − ? кг

7×3=21 (кг) − үлкен жәшік 7×3=21 (кг) − ІІ жәшік

Ж: үлкен жәшіктегі алманың массасы Ж:ІІ жәшіктегі алманың массасы 21 килограмм

21 килограмм

3. Разрядтар және кластар

1 ондықта неше бірлік бар?

1 жүздікте неше ондық бар?

1 мыңда неше жүздік, неше ондық, неше бірлік бар?

1 ондық мыңда неше бірлік мыңдар, неше жүздік, неше ондық, неше бірлік бар?

1 жүздік мыңда неше ондық мың, неше бірлік мың, неше жүздік, неше ондық, неше бірлік бар?

4. 10×10=100 10×100=1000 10×1000=10000

100×10=100 100×100=1000 100×1000=100000

1000×10=100 1000×100=1000 1000×1000=1000000

Әр мысалдағы көбейтіндінің мәнін бірінші көбейткішпен салыстыр. Санды 10−ға, 100−ге, 1000−ға көбейткенде не байқадың?

Қорытынды жаса.

5.

100:10=10 1000:100=10 10000:1000=10

1000:10=100 10000:100=100 100000:1000=100

10000:10=1000 100000:100=1000 1000000:1000=1000

Әр мысалдағы бөліндінің мәнін бөлінгішпен салыстыр. Санды 10−ға, 100−ге, 1000−ға бөлгенде не байқадың? Қорытынды жаса.

6. Сандарды оқы

8 29 70 564 500 560 504

8000 29000 70000 564000 500000 560000 504000

Әр бағандағы сандарды салыстыр.

Әр санда неше кластың бірлігі бар?

Санда әр кластың неше бірлігі бар?

Сандардың жазылуындағы бірдей цифрлар нені білдіреді?

8,9(1) тапсырмаларды орындау.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

Үйге тапсырма: 2, 9 (2,3)

4

сынып

Математика Сабақ

Мұғалім:

Күні;

Сабақтың тақырыбы: Көп таңбалы сандарды оқу және жазу

Сабақтың мақсаты:

Білімділік Оқушыларға көп таңбалы сандарды разрядтық қосылғыштарға

жіктеу, кері түрлендіру. меңгерту. . Тура және жанама

тұжырымдалған есептер туралы білімдерін пысықтау .

Дамытушылық: Оқушының есептеу дағдыларын дамытуға арналған жаттығулар арқылы логикасын, ауызша және жазбаша есептеу дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік: Балаларды білімділікке, адамгершілікке, жолдастық қарым-қатынасқа

тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Пысықтау сабағы.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдері: Түсіндіру, сұрақ-жауап, көрнекілік көрсету арқылы түсіндіру,жарыс.

Көрнекілік:

Жоспар:

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үй тапсырмасымен тексеру

ІІІ. Өтілген сабақты пысықтау.

ІҮ. Қорытындылау, бағалау.

Ү. Үйге тапсырма.

Ұйымдастыру кезеңі: а) Сәлемдесу , оқушыларды түгендеу.

ә) Сабаққа әзірлігін тексеру, оқу құралдарын дайындау.

Үй тапсырмасын тексеру:

Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындау кезеңі.

Жаңа сабақ.

Сабақ мақсатымен таныстыру.

Жанама тұжырымдалған есептер:

1. а) Бірінші разрядтың 9 бірлігі бар санды; ә) екінші разрядтың 9 бірлігі бар санды; б) үшінші разрядтың 9 бірлігі бар санды жаз және оқы. Сандардың әрқайсысын неше цифрдың көмегімен жазып көрсеттің? Неліктен?

2. Үшінші разрядтың 4 бірлігі, екінші разрядтың 6 бірлігі және бірінші разрядтың 9 бірлігі бар санды жаз және окы. Ол неше таңбалы сан?

Жүздіктерден, ондықтардан және бірліктерден құралатын санның үш таңбалы сан екендігі белгілі. Ендеше, 400+60+9=469.

Енді, керісінше жазайық: 469=400+60+9.

Осылай жазуды санды разрядтық қосылғыштарға жіктеу дейді.

3.

а) Үшінші разрядтың 7 бірлігі, екінші разрядтың 5 бірлігі және бірінші разрядтың 2 бірлігі бар;

б) Бірліктер класының 702 бірлігі бар;

в) Бірліктер класының 700 бірлігі бар;

г) Бірліктер класының 52 бірлігі бар;

ә) Бірліктер класының 750 бірлігі бар сандарды жаз және разрядтық қосылғыштарға жікте

4.

А) Алтыншы разрядтың 7 бірлігі, екінші разрядтың 5 бірлігі және төртінші разрядтың 2 бірлігі бар;

ә) мыңдар класының 702 бірлігі бар;

б) мыңдар класының 700 бірлігі бар;

в) мыңдар класының 52 бірлігі бар;

г) мыңдар класының 750 бірлігі бар сандарды жаз және разрядтық қосылғыштарға жікте

Мыңдар класы

(екінші класс) Бірліктер класы

(бірінші класс)

Жүздік мыңдар Ондық мыңдар Бірлік мыңдар Жүздіктер Ондықтар Бірліктер

3 0 6 3 0 6

3 6 0 0 0 0

3 2 6 0 0 0

3 2 6

0 0 0

Әр санда кластың неше бірлігі бар?

Әр санда қай разрядтың қанша бірлігі бар?

Осы сандарды разрядтық қосылғыштардың қосындысы түрінде жаз

6. Есептерді шарттарын, шешулерін салыстыр.

Бүркіт − 30 жыл Бүркіт − 30 жыл, бұл тасбақадан 10 есе кем

Тасбақа − ? жыл, одан 10 есе артық Тасбақа − ? жыл жасайды

30×10=300 (жыл) − тасбақа

Ж:

8. Қосындылардың мәндерін тап және оқы:

500+8 300+6

500000+8000 300000+6000

500+80 300+60

500000+80000 300000+30000

9 тапсырманы а,ә бағандарын орындау.

Сабақты қорыту: Біз не білдік? Талқылау.

Оқушы білімі мен белсенділігін бағалау.

Үйге тапсырма: 7, 9 (б)

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі

Солтүстік Қазақстан облысы

Тақырыбы:

Бүгінгі таңдағы жаңа салт-дәстүрлердің қолданысы

Секциясы: Этномәдениет

Орындаған:Әнуарбек Мирас 3 сынып

Шал ақын ауданы

«Бірлік негізгі мектебі»КММ

Жетекшісі: Хамитова Жания Замиевна

Шал ақын ауданы

Бастауыш сынып мұғалімі

«Бірлік негізгі мектебі»КММ

2015 жыл

Мазмұны

1.Кіріспе ----------------------------------------------------------------------------------3 бет

2.Негізгі бөлім

Ата дәстүр –салтымыз-----------------------------------------------------------3-4 бет

3.Зерттеу бөлімі

3.1.Мүшел той. ------------------------------------------------------------------- 4 бет

3.2. Күміс той,Алтын той . ----------------------------------------------------5-6 бет

3.3. Зейнеткерлерді құрметті демалысқа шығарып салу.----------------6-7 бет

3.4.Қоныс тойы. Жаңа пәтерге (немесе үйге) көшу . ---------------------7-8 бет

3.5.Мешітте жастардың некесін қиюы дәстүрге айналуы .-------------8-10 бет

1. 1. 3.6.Сыйлы қонаққа шапан жабу. -------------------------------------------10-11 бет

4. Қорытынды

Ата салтың – асыл қазынаң-----------------------------------------------11-12 бет

Аннотация

1. Ғылыми жобаның мақсаты: Қазақ халқының көнеден келе жатқан салт-дәстүрлерінің жаңаша қолданысын зерттеу.

2. Зерттеу гипотезасы:

Қазақ халқының көнеден келе жатқан салт-дәстүрлерін жаңаша қолданысын зерттей отыра, салт-дәстүр жөніндегі пікірім кеңейеді

3.Зерттеу кезеңдері:

1. Қазақ халқының дәстүрлері жөнінде ауыл адамдарының аузынан жазып алынған, өздері күнделікті өмірде жиі қолданатын, жалпы ауыл арасында кең тараған дәстүрлерді, ғылыми әдебиеттерді, дәстүрлер жөнінде кітапшаларды жинақтап, оларға жалпы шолу жасау.

2. Дәстүрлі тойлар түрлерімен жеке танысып, тойдың өтілуіне тоқталу

4.Эксперимент әдістемесі:

Дәстүрлі тойлар жөнінде баяндалып жазылған газет, журнал, әдебиеттермен танысу.

5. Зерттеу жаңалығы мен дербестік нәтижесі:

Бүгінгі таңдағы жаңа салт –дәстүрге байланысты мектеп бағдарламасында жоқ негізгі тақырыптарды бағдарламаға енгізуге ұсыныс тастау.Сыныптас достарыма жаңа салт-дәстүрлерін айту,іздену жұмысыммен таныстыру.

Кіріспе

Мен Әнуарбек Мирас Қайроллаұлы 13маусым 2007 жылы Шал ақын ауданы, Бірлік ауылында қазақ отбасында дүниеге келдім. Мен қазақ болып туғаныма қуанып, мақтанышпен айта аламын.Ата-бабамыз ұл баланы ертеңгі абыройлы әке,қадірлі отағасы,елді қорғайтын ер, батыр, ұлттың намысты азаматы ретінде әділдікке, қайсарлыққа, салт-дәстүрімізді сақтауға тәрбиелеген.

Мен осы «Бүгінгі таңдағы жаңа салт-дәстүрлердің қолданысы» тақырыбына ғылыми жоба жазуыма не себеп болды? - Зерттелу нысаны етіп салт-дәстүрді алуыма Қазақстан деген ұлан байтақ жерді аз ғана қазақ иемденуіне себеп болған бірінші қазақтың өзі болса, екінші-салт-дәстүрі бола тұра салт-дәстүрдің қадір қасиетінің әлі күнге толық зерттелмей келе жатқаны, бүгінгі таңдағы жаңа салт-дәстүрлерінің қолданысы себеп болды.

Менің ойымша, әр қазақ баласы өз салтын насихаттау барысында дәстүрлерге сүйене отырып өмір сүруі қажет.

Негізгі бөлім:

Ата дәстүр –салтымыз.

Ата дәстүрін ардақтау-қазақтың халық педагогикасының ұлттық ұжданы.

«Атадан бала тусайшы,ата жолын қусайшы» деп, халық атадан балаға мұра болып келе жатқан жақсы қасиеттерді келесі ұрпақтың бойына сіңіріп, ізгілікке тәрбиелейді. Ата дәстүрі бойынша ең әуелі әкені, содан соң атаны, ата- бабаны құрметтеп, солардың алдында ұрпақтық қарыздарды өтеу – кейінгі ұрпақтың міндеті.Ол ұрпақтық борыштар: ананың ақ сүтін, еңбегін өтеу, ата дәстүрлерін құрметтеп, одан әрі ол дәстүрлерді жалғастыру, адамгершілік қағидаларды қалтқысыз орындау болып табылады. Тәуелсіз мемлекетімізде ата –бабамыздан қалған қазынаның бірі салт –дәстүрлерді ұмыту мүмкін емес. Ендеше осы елдің ертеңі жасөспірімдерге салт-дәстүрімізді насихаттай отырып,ғасырдан –ғасырға жалғасып келе жатқан тәрбие көзін мақсат ету. Әр жұмысты ұлттық негізде құра отырып, халқымыздың тамаша жаңа салт-дәстүрінің бірі «Мүшел той», «Күміс той», «Алтын той», «Қоныс той», «Зейнеткерлерді құрметті демалысқа шығарып салу», «Мешітте жастардың некесін қию»жөнінде кейінгі ұрпақ жан–жақты білуі тиіс деп ойлаймын.

Салт-дәстүр дегеніміз не? Қазақ этнопедагогикасының үлкен бір саласы қазақ халқының салт-дәстүрі болып табылады. Халықтың игі әдеттері дағдылана келе әдет-ғұрыптар, салт –дәстүрлерге халықтың өмірінде қалыптасқан салт- дәстүрлер салт-сана болып қалған. Халықтың салт –дәстүрлері, рәсімдер мен жөн- жоралғылар,ырымдар мен тыйымдар, түрлі сенімдер өмірде қолданыс тауып келеді.Оның бәрі дамып,толысып,жаңарып отырады.Қазақ халқының салт- дәстүрлері осы ұлттың мінез- құлқын, қасиеттерін көрсетеді.Кейбір салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптар сол халықтың тұрмысына, тәрбиесі мен мінезі,сеніміне,ырымына қарай қалыптасып келеді. Қазақ «Ат тұяғын тай басар» деп кейінгі ұрпақтың ата салтын бұзбауын, ұмытпауын талап етеді.

Салт- кәсіпке, сенімге, тіршілікке байланысты әдет- ғұрып, дәстүр.Ол ұрпақтан- ұрпаққа ауысып отырады. Уақыт өткен сайын салтқа өзгеріс еніп,өзгеріп, қоғамға байланысты бейімделіп келеді. Жаңа қоғамдық қатынасқа сай келмейтін дәстүрлер ығысып,өмірге қажетті жаңалары дамып отырады.

Дәстүр- ұрпақтан- ұрпаққа ауысатын, тарихи қалыптасқан нормалар мен үрдістер.Ол- қоғамдық ұйымдар мен халықтың мінез- құлқының, іс- әрекетінің рухани негізі. Дәстүр мәдениетпен тығыз байланысты, сондықтан мәдениеті дамыған ел дәстүрге де бай. Ата- ананы құрметтеу, үлкенді сыйлау, адалдық, әдептілік, мейірімділік сезімдері озық дәстүрлерге жатады.

Қасиетті қазақ халқының салт –дәстүрлері өте көп.

Қазақ- көне дәуірден бастау алатын күрделі де бай тарихы,сан қырлы мәдениеті,өзіндік игі ғұрып-дәстүрі бар,пейілі өзінің байтақ даласындай кең де қонақжай халық. Мен бертін келе шыққан жаңа салт-дәстүрлерді,соның ішінде дәстүрлі мерекелер «Мүшел той», «Күміс той», «Алтын той», «Қоныс той», «Зейнеткерлерді құрметті демалысқа шығарып салу» атты той- жиындарын ажырата білу жайлы ізденіп, соны сіздерге ұсынып отырмын.

«Мүшел той».

Біздің ауыл той-думансыз болған емес.Ауыл іші той десе тайлы- тұяғымен шұбырады емес пе? Әрине бұл той ерекше!Әжем Қуаныштың 73 жылдық мүшел тойы. Дүниеге әкелген ұл-қыздары ата-анасының бұл тойын қалай тойламасқа! Бұл күні ауылдың сыйлы үлкендері,туған-туыстар шашу-сыйлықтарын алып,ақ тілекпен тойға жиналды.Әжемнің замандас-құрдастары, сыныптасы Бәтима әже жас күндерін естеріне алып,жас күнінде айтқан әндерін шырқап,тойдың сәнін келтірді.

«Күміс той», «Алтын той».

Соңғы жылдары тұрмысымыздан берік орын алған,озық дәстүрлеріміздің қатарына қосылған мереке-қуаныштар- күміс той мен алтын той.Бұл тойлар ерлі-зайыпты адамдардың тату-тәтті отасып,үрім-бұтақ жайып,өнегелі өмір кешкендеріне 25 жыл (күміс той) және 50 жыл (алтын той) толғанына орай өткізіледі.

Мерекені,той иелерінің ұлдары мен қыздары, күйеу балалары мен келіндері,немере-шөберелері жоспарлап, солар өткізеді. Әуелі ақсақалдардың дәл нақтылы қай күні некелескенін анықтап, содан кейін тойды қашан өткізу жөнінде,оған кімдер шақырылатыны жайлы сөйлесіп,келіседі.Салтанат өтетін орын,той дастарқанына қажетті азық-түлік жайлы алдын-ала шешіліп қояды. Тойды кім басқаратыны,құттықтау сөздерді кім кезекпен айтатыны, көркемдік жағы кімге тапсырылатыны,басқа да қандай қызықты ойындар ұйымдасты- рылатыны,ән сайысында, өнер жарысында озып шыққандарға қандай сыйлықтар берілетіні алдын ала ойластырылып, керекті заттар алынып қойылады.

Үлкен кісілердің тойы болғандықтан,ұлттық тағамдар-мүшелі ет, шұбат, қымыз,бауырсақ, құрт, ірімшік, жент мол болғаны дұрыс. Балалары осы күнге арнап қабырға газетін шығарып, онда ата-аналарының өміріндегі ең бір елеулі сәттерін көрсететін естеліктер, құрдастарының келісті әзілдерін жазып қоятын, әр кезеңдегі суреттерін ілетін дәстүр де құптарлық.

Той өтер күні қарт жұбайлар үйлену тойындағыдай балаларын, немере-шөбелерін, жақын дос-жарандарымен бірге жергілікті неке қиятын мекемеге барады. Онда мекеме қызметкерлері,жергілікті үкімет орындарының өкілдері той иелерін құттықтап, оларға балаларының арасында бақытты, ұзақ өмір сүруіне тілек білдіреді. Гүл шоқтарын табыс етеді. Реті келсе, той иелері жаңадан үйленіп жатқан жас жұбайларға бақыт тілеп, бата береді.

Үйдегі той үстінде балалары, дос-жолдастары қарт жұбайларға сыйлық ұсынады.

Той соңында той иелері қонақтарға рақметін айтып, шығарып салады.

Зейнеткерлерді құрметті демалысқа шығарып салу - соңғы жылдары өмірге енген жақсы дәстүрлердің бірі. Бұл еңбек адамына көрсетілген құрмет, оның Отан алдында, өзі қызмет еткен ұжым алдында сіңірген еңбегіне берілген баға іспетті. Белгілі күні әсем безендірілген кең бөлмеде салтанатты мәжіліс өткізіледі.Жиналысқа той иесінің жұбайы (зайыбы), балалары шақырылады. Қоғамдық ұйымдардың,не жергілікті әкімшілік өкілі зейнетке шығатын адамның өмір жолы туралы қысқаша баяндама жасайды, сыйлықтарын тапсырады, гүл шоқтары сыйланады.

Өткен оқу жылы (мамыр айында) біздің мектепте зейнеткерлік жасқа келген Қапарова Марияш Оразбекқызы. Оқушылар Марияш апайға құрмет көрсетіп, заңды демалысына шығарып салды. Марияш апаймен бірге жұмыс істеген ұжым мүшелері және шәкірттері оған жылдар бойғы ұстаздық еңбегіңіздің зейнетін көріңіз, денсаулығыңыз мықты, ғұмырыңыз ұзақ болсын деген тілек айтты.Оқушылар ұстаздардың көмегімен қабырға газетін,фотомонтаж дайындады.

Қоныс тойы.

Қоныс той.Жаңа пәтерге (немесе үйге) көшу-әулеттегі ең қуанышты кезең.

Сондықтан көп жағдайда оны мерекелік салтанатқа айналдырып, той етіп өткізеді. Қоныстану тойына тума-туысқандарымен бірге қызметтес жолдастарын,бұрын-соңды араласып тұратын достарын, жаңа көршілерін шақырады. Әдетте қоныстану тойына шақырылғандар өз шамасына қарай, сыйлық, көрімдік ала барады.Сыйлық үй тұрмысына,күнделікті қолдануға қажетті заттар болады.Той дастарқанында айтылатын тілек осы отбасына,жаңа пәтердің ішінің құтты болуына арнаулы тиіс.Үй иелері сыйлықты алғанда, аз-көптігіне, өздеріне ұнайтын-ұнамайтынына, бұрын үйінде мұндай нәрсенің бар-жоқтығына қарамастан рақмет айтып, ризалық көңілмен қабылдауы керек.

Мешітте жастардың некесін қию дәстүрге айналды.

Имандылық жолы -таза жол. Неке сарайынан бұрын жас жұбайларды мешітте некесін қиғызу дәстүрге айналды. Неке суын ішкен жастар біріне-бірі адал, некелері берік болады. Басына ақ орамал таққан келін ақ әжелердің батасын алып, оң аяқпен босағаны аттайды.

Қызылжар қаласындағы мешітте талай жастар некесін қиғызып, отбасын құруда. Сол жастардың арасында менің де аға-жеңгем бар.

Ағамның тойы ерекше өтті. Сәнделіп безендірілген машиналар мешіттің алдында қаз-қатар сап түзеп тұр.Құттықтауға келген достары, ағайын-туыстар имандылық білдіріп, мешітке жиналды. Имандылық тәрбиесі осында жатыр.

Сыйлы қонаққа шапан жабу.

Ата-бабаларымыз шапанды жағалы киім ретінде де ерекше бағалаған. Аса құрметті адамды ауылына аттандырар сәтте, оның иығына шапан жауып, аса үлкен салтанатпен шығарып салған. Сонау замандарда хандардың өзі батырлар мен билерге құрмет көрсеткен кезде, оларға қымбат бағалы матадан арнайы шапан тіктіріп кигізген. Тіпті мемлекеттік қатынастарды бекітудің бір белгісі ретінде де аса сыйлы, мәртебелі адамдарға арнайы шапан жіберіп отырған.

Халқымызда көнеден қалған ежелгі салт бойынша құрметті қонақтардың иығына шапан жабу дәстүрі бүгінде заңды жалғасын табуда.

Қорытынды:

Ата салтың – асыл қазынаң.

Салт-дәстүр,әдет-ғұрып-халықтың рухани өзегі, тілінің тірегі, мәдениетінің арқауы, ғасырдан ғасырға, ұрпақтан ұрпаққа ауысып келе жатқан дәстүрді халқымыздың асыл мұрасы ретінде бағалап,көздің қарашығындай сақтап, ілгері дамытып отыру-өркенді де өнегелі іс.

Дәстүр, салт қашан да адам қиялынан туындап, заман ағымына қарай байып, мазмұны тереңдеп отырады. Сондықтан бұған осы тұрғыдан қараған дұрыс. Әркім керектісін, көңіліне ұнататын,көкейіне қонғанын қабылдап, іс жүзінде қолданса, оны ұлтымыздың озық салт-дәстүрлерімен байланыстырып, байытып мазмұндандыра түссе, нұр үстіне нұр.

Жалпы, бұл ғылыми жұмыста менің білгенім: бала тәрбиесіне, жалпы адам тәрбиесіне терең мән беріп, оның сәтті қағидалары мен ережелерін жасағандардың бірі- қазақ халқы. Оның тәрбие-тәсілдері мен тәжірибелері өте көп. Халықтың ғасырлар бойы жасаған зор еңбектерін жазып шығу үлкен еңбек. Сол жұмыстың бір тамшысы ретінде ұлттың тәрбие ісіндегі жаңа дәстүрлі мерекелер «Мүшел той», «Күміс той», «Алтын той», «Қоныс той», «Зейнеткерлерді құрметті демалысқа шығарып салу» атты той жиындары туралы жаздым.

Осы той жиындарын зерттей келе «Қазақ халқының көнеден келе жатқан салт-дәстүрлерінің жаңаша қолданысы» туралы гипотезам дәлелденді.Менің көңілге түйгенім және ұққаным, оның адам өміріндегі алатын орнының маңызды,тәрбиелік мәнінің зор екені. Мен оларды адамды ізгілікке, қонақжайлыққа, мейірімділікке, сыйластыққа баулитынына көз жеткіздім.

Ата дәстүрінің желісін үзбей халқымыздың асыл мұрасы ретінде бағалап, оларды көздің қарашығындай сақтап, ілгері дамытып отыру өркенді де өнегелі іс.

Салт –дәстүрді дәріптеп, мектептерде жаңа пән ретінде енгізілсе ,мен сияқты жас бүлдіршіндердің мектеп қабырғасында ұлт мәдениетінің нәрімен

адамгершілік асыл қасиеттер үлгісін санаға сіңіруіне жағдай жасалар еді деген тұжырымға келдім

Бұл болашақ ұрпағынан зор үміт күтіп отырған халқымыз үшін маңызды. Біз өз ұрпағымызды білімді де тәрбиелі, өнегелі де ізетті,мейірімді әрі қайырымды,қонақжай етіп тәрбиелегіміз келсе,халықтық жаңа салт - дәстүрлеріне, оның ішінде дәстүрлі той жиындарына ерекше мән беруіміз керек.

Ата тегін ардақтау дәстүрі, көбінесе отбасында, мектепте, балабақшада сөз болып отырса, кейінгі ұрпақ қазақтың жаңа салт- дәстүрлерін бойына сіңіріп, тәрбиелік мәнін білер еді деп ойлаймын.

Ұсыныс:

Бала тәрбиесіндегі ата-бабаларымыздан қалған ұлттық салт-дәстүрлерімізді насихаттайтын балаларға арналған қазақ фильмдері, мультфильмдер,суретті кітаптар, бейнетаспалар, электронды кітапшалар шығарылса деп ойлаймын.

Ата салтым – асыл қазынам

•  Ғылыми жұмыстар

•  abaikz

• 18.09.2015

• 0

• 5

• 16927

Ата салтым – асыл қазынам
Бектұрқызы Айғаным, 264 мектеп-лицейінің  2 сынып оқушысы
Омиралиева Айгуль Данкибековна
264 мектеп-лицейінің бастауыш сынып мұғалімі. Қызылорда қаласы. Қазақстан Республикасы

Кіріспе

Зерттеу жұмысының өзектілігі: Қазақ - көне дәуірден бастау алатын күрделі де бай тарихы, сан қырлы мәдениеті, өзіндік игі ғұрып-дәстүрі бар, пейілі өзінің байтақ даласындай кең де қонақжай халық. 
Қазақ «қазақ» деген атын осы кезге дейін қазақи салт-дәстүрлерімен, ырымдарымен, той-мереке, әдеп-ғұрыптарымен талай елді таң қалдырып келеді. Тәуелсіз елімізде ата-бабамыздың қалдырған асыл мұрасын қадірлеп, жоғалғанды жаңғыртып, қайта жаңартатын ендігі болашақ ұрпақ-біздің қолымызда.

Жұмыстың мақсаты:
Қазақ халқының көнеден келе жатқан салт-дәстүрлері, ырымдары өте көп. Ата-бабаларымыздан сақталып қалған салт-дәстүрдің бірі – «Ерулік». Осы дәстүрдің тарихын, мән-мағынасын терең зерттеп, оның халқымызың салт-санасында алатын орнын айқындау, ұрпаққа паш ету.

Жұмыстың міндеттері:

1. Қазақтың салт–дәстүрлерінің бірі - «Ерулік»тарихына зер салу.
2. «Еру», «Көрші», «Айрылысар көже» салттарын ажырата білу.
3. Еруліктің отбасы тәрбиесіндегі маңызына тоқталу

Негізгі бөлім

2. 1 Қазақы салтың – ата-дәстүрің

Қазақ – көне дәуірден бастау алатын күрделі де бай тарихы, сан қырлы мәдениеті, өзіндік игі ғұрып-дәстүрі бар, этнографиялық ахуалы әр қилы, пейілі өзінің байтақ даласындай кең де қонақжай халық. Халқымыздың бітім-болмысын зерттеген этнограф ғалымдардың атап өткеніндей, қазақ – жайшылықта тәубешіл, жаугершілікте тәуекелшіл, зерделі де ойшыл, сабырлы да төзімді, шыдамды да жомарт, елгезек те еліктегіш, кеңпейіл де кішіпейіл, ерегескенмен ерегесетін, доспен дос бола алатын, әділдікті бағалай білетін халық. Қаз дауысты Қазыбек бидің сөзімен айтқанда:
«Біз қазақ деген мал баққан елміз,
Бірақ ешкімге соқтықпай жай жатқан елміз.
Елімізден құт-береке қашпасын деп,
Жеріміздің шетін жау баспасын деп,
Найзаға үкі таққан елміз.
Ешбір дұшпан басынбаған елміз,
Басымыздан сөз асырмаған елміз.
Досымызды сақтай білген елміз,
Дәм-тұзды ақтай білген елміз» – деген.
Ата дәстүрін ардақтау – қазақтың халық педагогикасының ұлттық ұжданы.
«Атадан бала тусайшы, ата жолын қусайшы» деп, халық атадан балаға мұра болып келе жатқан жақсы қасиеттерді келесі ұрпақтың бойына сіңіріп, ізгілікке тәрбиелейді. Ата дәстүрі бойынша ең әуелі әкені, содан соң атаны, ата-бабаны құрметтеп, солардың алдында ұрпақтық қарыздарды өтеу – кейінгі ұрпақтың міндеті. Ол ұрпақтық борыштар: ананың ақ сүтін, еңбегін өтеу, ата дәстүрлерін құрметтеп, одан әрі ол дәстүрлерді жалғастыру, адамгершілік қағидаларды қалтқысыз орындау болып табылады. Тәуелсіз мемлекетімізде ата-бабамыздан қалған қазынаның бірі салт-дәстүрлерді ұмыту мүмкін емес. Ендеше осы елдің ертеңі жасөспірімдерге салт-дәстүрімізді насихаттай отырып, ғасырдан-ғасырға жалғасып келе жатқан тәрбие көзін мақсат ету. Әр жұмысты ұлттық негізде құра отырып, халқымыздың тамаша салт-дәстүрінің бірі – «Ерулік» жөнінде кейінгі ұрпақ жан-жақты білуі тиіс деп ойлаймын.

Қазақстан – ұлан-байтақ территориясы бар әлемдегі ең үлкен тоғыз мемлекеттің бірі. Жоңғар шапқыншылығынан бұрын қазақтар ең көп санды түркі халқы болған секілді. «Қазақ көп пе, масақ көп пе» деген түрікмен мәтелі осыны меңзейді. Халықтың өз ата қонысында азшылыққа айналуы – қазақтар секілді өз тарихында әлденеше рет жойқын қасіретке ұшырап, тағдырдан көп теперіш көрген елде ғана болатын жәйт. Кең-байтақ атамекеннің әрбір қарыс сүйемін сан ғасыр бойы ата-бабамыз сыртқы жаудан сом білектің күшімен, ақ найзаның ұшымен қан төгісіп, жан берісіп қорғап, ұлтжандылық, отансүйгіштік рухын бойға сіңіруді келер ұрпаққа аманаттаған. Алайда тіршілік тезінен өткен, жастарды ұлттық үрдіске тәрбиелеуде маңызы бар көптеген дәстүрімізден де жазып қалғанымыз белгілі. Өмірдегі бар сүреңсіздік, адам бойына көлеңке түсіретін бүкіл жаманшылық атаулы ата салтына, елдік дәстүріне солқылдақтықтан екені белгілі болып отыр. Ұлттық тәрбиеден қағажу қалып бара жатқан жастардың отаншылдық сезіміне де кесірі тиетінін өмір дәлелдеп береді. «Ата салтың – халықтық қалпың» дегендей, өз жұртының қадір-қасиетінен мәлімет беретін ғұрып қасиетпен, оған мейлінше құрметпен қарау – ұлтымызға, елдігімізге сын. Тындар құлаққа, көрер көзге, сезінер жүрекке танымал, басқа елдерде жоқ дәстүр өрнектері, ортақ мұралары, тұрмыс-тіршілігіндегі керемет салт-ғұрпы мақтаныш сезімін тудырып, жұртшылықты жалпы отаншылық пен елжандылыққа тәрбиелеуде маңызды міндет атқармақ. Қазақ халқының рухани тіршілігінде, қарттарды құрметтеу, үлкендерді сыйлау, балаларға жанашырлық, жастарға қамқорлық ету, ата-ананы ардақтау, әйелдерді аялау ізгі дәстүрге айналған. «Қасқа қатал, досқа адал болу» – қазақ халқының негізгі мінез-құлқы. Қазақ халқы тарихтан бері өте меймандос халық болған. Сондықтан меймандостықтан әдет-ғұрпын айта келсек.

2. 2 Ерулік – көшпелі қазақ халқының салты

Қазақ этнопедагогикасының үлкен бір саласы қазақ халқының салт-дәстүрі болып табылады. Халықтың игі әдеттері дағдылана келе әдет-ғұрыптар, салт-дәстүрлерге халықтың өмірінде қалыптасқан салт-дәстүрлер салт-сана болып қалған. Халықтың салт-дәстүрлері, рәсімдер мен жөн-жоралғылар, ырымдар мен тыйымдар, түрлі сенімдер өмірде қолданыс тауып келеді. Оның бәрі дамып, толысып, жаңарып отырады. Қазақ халқының салт-дәстүрлері осы ұлттың мінез-құлқын, қасиеттерін көрсетеді. Кейбір салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптар сол халықтың тұрмысына, тәрбиесі мен мінезі, сеніміне, ырымына қарай қалыптасып келеді. Қазақ «Ат тұяғын тай басар» деп кейінгі ұрпақтың ата салтын бұзбауын, ұмытпауын талап етеді.

Салт – кәсіпке, сенімге, тіршілікке байланысты әдет-ғұрып, дәстүр. Ол ұрпақтан-ұрпаққа ауысып отырады. Уақыт өткен сайын салтқа өзгеріс еніп, өзгеріп, қоғамға байланысты бейімделіп келеді. Жаңа қоғамдық қатынасқа сай келмейтін дәстүрлер ығысып, өмірге қажетті жаңалары дамып отырады.

Дәстүр – ұрпақтан-ұрпаққа ауысатын, тарихи қалыптасқан нормалар мен үрдістер. Ол – қоғамдық ұйымдар мен халықтың мінез-құлқының, іс- әрекетінің рухани негізі. Дәстүр мәдениетпен тығыз байланысты, сондықтан мәдениеті дамыған ел дәстүрге де бай. Ата-ананы құрметтеу, үлкенді сыйлау, адалдық, әдептілік, мейірімділік сезімдері озық дәстүрлерге жатады.

Қасиетті қазақ халқының салт-дәстүрлері өте көп. Соның ішінде қазіргі кезде ұмытылып бара жатқан салт-дәстүріміздің бірі – «Ерулік» туралы ізденіп, соны сіздерге ұсынып отырмын. Ата-бабаларымыз ұлттық дәстүрінде жолы түсіп, үйіне ат басын тіреген жолаушы – құдайы қонаққа мал сойып, кең дастарқан жайып, дәм-тұзын татқызатын. Жаңа қонысты бетке алып, ауыл тұсынан өтпекші көш адамдарына ақ жаулықты аналар зереңдері толы ақ қымыз, шұбат, айран ұсынған. Түстендіріп не қона жатқызып сыйлы мейманға лайық кәделі қонақасы берген. «Көш көлікті, көрікті болсын» десіп аттандырған. Ауылға, үйге қоңсы қонған отбасына ерулік атаулы дәмдестік сыйлы дастарқан жайылған. Жаңа ғана шаңырақ көтерген жас жұбайлар да көрші-көлемін шақырып, «Тана тағар» атаулы алғашқы қонағасын ұсынған.

Ертеңгісін сәлемдесуге келген «Таңғы ас – Тәңірден» ырымымен дәм татқызбай жібермеген. Осы ретте айта кетерлік жәйт – қазақтың дастарқанды киелі санауы. Дастарқан таза ұсталған, жиегі жиылмаған, үстіне ыдыс-аяқтан, тағамнан өзге нәрсе қойылмаған. Дастарқан басында отырғандарға бейпіл сөз айтуға, ұрыс-керіске, насыбай атып, шылым шегуге, үстінен аттап өтуге тыйым салынған. Кез келген қазақ азаматы жол - жөнекей жаяу-жалпы шаршаған жолаушыны кездестірсе, ерулі атына мінгізген не астындағы атына мінгестірген. Тұлдырсыз жақыбайды көрсе, есіркеп, иініне біркиер, «Дұшпанкөз» киімін жапқан.
Ерулік – көшпелі қазақ халқы көші-қонды аса келелі іс санады. Көшу- қазақтар үшін салтанат есептелді. Қазақ санасында көше алмай жұрттан қалудан үлкен қорлық жоқ. Қазақ қауымы көшкен күні – еруде кимейтін жақсы киімдерін киеді, көштегі жүк артқан түйеге кілем-кілемше, сырмақтарын оң бетіне қаратып жауып, салтанат етеді. Еру отырған ауылдар жанына келіп, қонған ауылды жабыла қарсы алып, «Қоныс жайлы болсын» айтып, олардың жүгін түсірісіп, үйін тігіседі және «ерулік» апарады. Бұл ерулікке дастарқан көтеріп, шай апару, сабалап қымыз апару, тіпті қой сойып апару істері де болады. Бұл көшіп, шаршап келген туыс- жұрағаттарына жасалған сый-құрмет және қамқорлық еді. Бұл істер ағайын арасында «еруге қару» ретінде алма- кезек болып отырады. Мұны қазақтар «ағайын берекесі»деп атайды.

Көшіп келе жатқан көш еру отырған ауылдар үстінен өткенде тоқтамаса да адамдары дәм татады. Олар ат үстінен сусындап кетеді. Қазіргі кезде жаңадан көшіп келіп қоныстанған көршіні бұрыннан тұратын адамдар үйіне шақырып қонақасы береді. Бұл жаңа адамдарды бөтенсіретпей өз ортасына тартудың, сыйласудың үлкен белгісі. Мұның әлеуметтік, қоғамдық мәні де бар. Мысалы, жаңа көшіп келген үйде отын, су болмайды. Оны әкелуге біраз уақыт керек. Міне, кең ойлап, терең толғайтын қазақ салты мұны да ұмытпаған.

Еру – «Еру отырған ауыл көшіп келіп керегесін жаймай, жаппаның астында жатқан ауылға ерулік бермесе үлкен ұятқа қалатыны ертеден келе жатқан салт». Көшіп бара жатқан үй ұзақ жолда өздері де, ат-көлігін де тынықтыру үшін жолда отырған бір ауылдың жанына келіп 1- 2 күн аялдайды. Үй тікпей абылайшылап (шаңырақты уықпен көтеріп отыру) немесе жаппа тігіп (керегелердің басын қосып) отырады. Көшулердің мұндай аялдауын «еру» дейді. Осындай кезде ауыл адамдары келіп, сәлемдесіп, жөн сұрасады. Оларды «ерулікке» шақырып, қонақ етіп, риза қылып, жолға шығарып салады. Егер еру көштің иесі 4-5 күн отыратын болса, «ерулікке-қарулық» деп бір қойын сойып, ауыл үлкендерін шақырып, батасын алады. Бұл салтта еліміздің бірлігі мен адамгершілік, сыйластық белгісі жатыр.

Көрші – қонысы ортақ, етене араласып, күнделікті жүзбе-жүз кездесіп, аман-саулық сұрасып жүретін кісілер. Қазақ халқы «көршіні Құдай қосады» дейді. Жаңа орынға көшіп келісімен ерулік беріп, қоныс тойын жасау дәстүрінде де ең әуелгі ниет-көрші қолаңдармен танысу болған. «Адам күні - адаммен» демекші, күнделікті өмірде әркім-ақ көршіні қажетсінеді. Өйткені, бір іс туып қиналғанда, бір нәрсе қажет болғанда ең алдымен көршілерден көмек сұрап жатамыз. Көршімен сыйластық - елдің сыйластығын, көршімен татулық-қоғамның татулығын ұқтыратындықтан, ислам діні көршімен жарасымды сыйластықта болуға шақырады. «Алыс туыстан жақын көрші» артық деп бекер айтпаған.

Айрылысар көже - көрші қонғанда «ерулік» беріп, қыстай немесе жаздай бірге отырған, сыйласқан отбасылар қоныс аударып бөлінген жағдайда олар енді «айрылысар көжеге» шақырады. «Көже» деп сыпайылап атағаны болмаса сыйлы, сыбағалы табақ тартылады. Олар бір-біріне ризашылығын білдіріп, «ұрыспай айрылған ұялмай қосылар» деп тағы да аман-сау қосылуға тілек білдіреді. Бұдан олардың бірін-бірі сыйлау, қимастық көңілдері көрінеді. «Айрылысар көже» – адалдық әрі әдемі дәстүр.


2. 3 Қонақасы – қазақтың бөлінбеген еншісі

Меймандостық – қазақтар үйіне келген әр қандай мейманды (оның қайсы ұлт болуына қарамай) таныса да, танымаса да жылы шыраймен құшақ жая қарсы алып, сыйлап күтеді. Өзінің аяулы асын қонақасыға береді. «Қонақасы – қазақтың бөлінбеген еншісі» болып есептеледі. Қонақ келсе «қой сойып, қол қусыру» – қазақтар үшін аса абыройлы іс және жалтартпайтын міндет. Өте қадірлі қонақтарға тай сойылып, қонақасын беріп аттандырады. Сойылатын малды алдымен қонақтар отырған үйдің босағасына әкеліп, бата тілейді. Қонақтар бата жасаған соң мал сойылып, ет асылады. Ет піскенше меймандарға кең дастарқан жайылып, дастарқанға құрт, ірімшік, бауырсақ, жент, сары май қойылып, қаймақтаған шай құйылады. Шайдан соң жаздыгүні болса қымыз, қыстыгүні болса езілген құрт беріледі. Осы кезде әдетте үй иесі жағынан домбыра шертіліп, күй тартылып, ән айтылады. Ет піскен соң қолға су құйылып, ет тартылады. Қонақтар алдына қойылған қойдың басы, жамбасы, сүбесі тағы басқа жіліктерден жасалған табақ тартылады. Қонақтың ең сыйлысы бастың оң езуінен бір кесіп жеп, оң құлағын кесіп табаққа қойып, басты үй иесіне қос қолдап қайтарады. Мейман күтуде малдың он екі жілігінің өз алдына мәртебесі бар. Жасы үлкен сыйлы қонақтарға бас пен жамбас, күйеу мен келінге асықты жілік пен төс тартылады. Балаларға тіл, құлақ, бүйрек, жүрек беріледі. Тамақ жеп болған соң ас қайтару, яғни бата тілейді, қонақтардың қолына су құйылады. Міне, қазақ халқының мейман күту дәстүрі осындай!

Ерулікке, қонақжайлылыққа қатысты мақал-мәтелдер:

*Салт-дәстүрін ел бұзбас, Уәде – сертін ер бұзбас.
*Алты жыл аш болсаң да, атаңның салтын ұмытпа.
*Ант бұзған оңбайды, салт бұзған сорлайды.
*Қонақ келсе құт келер.
*Қонағыңның алтынын алма, алғысын ал.
*От жағылмаған үй – қора, Кісі келмеген үй – мола.
*Саналы ел салтын сақтар.

Қорытынды

Ата салтың – асыл қазынаң

Жалпы, бұл ғылыми жұмыста бала тәрбиесіне, жалпы адам тәрбиесіне терең мән беріп, оның сәтті қағидалары мен ережелерін жасағандардың бірі – қазақ халқы. Оның тәрбие-тәсілдері мен тәжірибелері өте көп. Халықтың ғасырлар бойы жасаған зор еңбектерін жазып шығу үлкен еңбек. Сол жұмыстың бір тамшысы ретінде ұлттың тәрбие ісіндегі салт-дәстүрдің бірі «Ерулік».
Ата дәстүрі бойынша әрбір ұрпақ қазақтың тарихын, салт-дәстүрін, әдет-ғұрыптарын, өсиет-өнегелерін өзіне үлгі-өнеге тұтуға тиіс. «Ерулік» салт- дәстүрін зерттей келе менің көңілге түйгенім және ұққаным – оның адам өміріндегі алатын орнының маңызды екені, тәрбиелік мәнінің зор екені Мен оның адамды ізгілікке, қонақжайлыққа, мейірімділікке, сыйластыққа баулитынына көз жеткіздім.
Бұл болашақ ұрпағынан зор үміт күтіп отырған халқымыз үшін маңызды. Біз өз ұрпағымызды білімді де тәрбиелі, өнегелі де ізетті, мейірімді әрі қайырымды, қонақжай етіп тәрбиелегіміз келсе, халықтық салт-дәстүрге, оның ішінде ерулікке ерекше мән беруіміз керек.
Елдің туын көтеріп, тәуелсіздік талаптарын орындау ісіне батыл бетбұрыс жасаған бүгінгі таңда адамзаттық игіліктерді, халқымыздың ғасырлар бойы армандаған мәдени салт- дәстүрлерімізді ұмытпауымыз керек.
Ата тегін ардақтау дәстүрі, көбінесе отбасында, мектепте, балабақшада сөз болып отырса, кейінгі ұрпақ қазақтың салт-дәстүрлерін бойына сіңіріп, тәрбиелік мәнін білер еді деп ойлаймын.

Іздену жұмысымды мына өлең жолдарымен аяқтаймын:

Туған соң адам боп, Бауырласқан тәніміз,
Білімсізден жаман жоқ. Бұзылмаған антымыз.
Ел дәстүрін білмесең, Кең даланың ежелгі,
Жұрт айтады «надан» деп. Қазақ дейтін халқымыз.
Ата-бабаң ардақты, Өзге ұлттай біздің де,
Жамандыққа бармапты. Бар дәстүр мен салтымыз.
Ардақ тұтып үлкенді,
Ата жолын жалғапты.

Ұсыныс:

Бала тәрбиесіндегі ата-бабаларымыздан қалған ұлттық салт-дәстүрлерімізді насихаттайтын балаларға арналған қазақ фильмдері, мультфильмдер, суретті кітаптар, бейнетаспалар, электронды кітапшалар шығарылса деп ойлаймын.

Әдебиеттер тізімі:

1.Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары. С.Кенжеахметұлы. Алматы. «Ана тілі»1994ж

2. Жеті қазына. С.Кенжеахметұлы. 1-кітап. Алматы. «Ана тілі»2003ж.

3. Қазақ мақал- мәтелдері. Алматы. «Қазақстан» 1990ж

4. Қазақтың салт-дәстүрлері. Алматы.

5. Халық тағылымы. Ә.Табылдиев. 1992ж

6. Қазақ этнопедагогикасы.Алматы.1999ж

7. Балдырған, Айгөлек, Мөлдір бұлақ журналдары.

Тақырыбы: Ұмыт болып бара жатқан салт дәстүрлер

Ғылыми жобадағы мақсатым: Салт-дәстүр атадан қалған мұра. Елімді, өз туған өлкемді, салт-дәстүрімді шын жүрегіммен сүйемін және әлемге танытқым келеді. Себебі қазағымның асыл қасиеттері жүрегіме қуат, көңіліме мақтаныш береді. Менің бұл ғылыми жобадағы басты мақсатым  отанымызда қолданыстан шығып  қалған салт дәстүрлермен  жақынырақ  танысқым келді, жоғалып  бара жатқан салт  дәстүрлерді   қайта  жаңа  қолданысқа енгізгенін  қалаймын. Әр  мектепке  ертедегі  қазақтар  қолданып  келген  дәстүрлерді  үйрететін  пән  ашылса  деймін, сонда  келешекте  тәрбиеге бай салт-дәстүрлер  мәдениетінің  нәрімен адамгершілік асыл қасиеттер үлгісін санаға сіңіруіне жағдай жасалар еді

Салт-дәстүр — әр ұлттың, халықтың діні мен сеніміне, тұрмыс-тіршілігіне сәйкес ғасырлар бойы жинақталып, өмірдің өзі туғызған ғұрыптардың жиынтығы.

Салт-дәстүр ұлт үшін өмір, қоғам заңы болып негізделіп, сана, тағылым, тәрбие, тіршілік ережесі ретінде ел зердесіне рухани байлық — өнеге тәжірибесін құраған. Қазақ халқы – салт - дәстүрге өте бай халық. Ал салт - дәстүрге бай болу елдің мәдениетті әрі тәрбиелі екенін айғақтайды.   Алайда   қазақ  елінде  ертеден  қолданылып  келе  жатқан  салт-дәстүрлерұмыт  болып  бара  жатыр.

Қымызмұрындық – бие байлап, алғашқы қымыз ішу тойы. Құлын байлап, бие сауылып оның сүті қорланып ашытылған соң екі-үш күн бойы жиналған қымызға ақсақалдар мен көрші-көлемдер «қымызмұрындыққа» шақырылған. Яғни алғашқы қымыз адамдарға салтанатпен ұсынылып, «көпке бұйырсын» деген тілекпен беріледі. Ақсақалдар үй иесіне рахмет айтып, батасын береді. Халықтың бұл дәстүрі де қонақжайлықты, жомарттық пен мәрттікті, бірлікті меңзейді  .Қуантатын  жайт  қазақ  ескірген  дәстүрлерді  жаңарту  мақсатында  түрлі  мерекелер  ұйымдастыруда.   Жақында  ғана  Астана  қаласында  «Қымызмұрындық»  атты  фестиваль  өтті.

Ерулік беру — дәстүрлі халықтық жоралғының жарқын үлгісі. Жаңадан көшіп келген, жапсарлас қонған отбасына бұрыннан отырған көршілері қонақасы береді, дәм-тұз татырып, ықылас-пейіл білдіреді. Ерулік беру арқылы ауыл тұрғындары жаңа көршілерінөздеріне етене жақындастыруды, бөтенсітпеуді де көздейді. Ерулік қысқы соғымның сүбелі мүшелерінен (қазы-қарта, жал-жая, т.б.) пісіріледі немесе қой сойылып шақырылады.

Жылу жинау- Бір бақытсыздыққа ұшырағанында, үй мүлкі, малынан айырылғанында ауыл тұрғындары, көрші-көлемі, туған-туыстары мал, дүние, ақшалай көмек көрсетеді. Мұны олардың ор тасынан бір адам ұйымдастырады. Бұл жәрдем – жылу жинау деп аталады. Арам жолмен шығынға ұшырағандарға жылу жиналмайды. Олар: дүние-мүлкін қартаға салып ұтқызып жібергендер, зинақорлыққа салғандар, ішіп құртқандар, қоғамның, мемлекеттің дүние-мүлкін жеп қойғандар.

Мойнына бұршақ салу- Ертеде баласы жоқ адамдар мойнына көгеннің бұршағын салып Құдайдан перзент сұрап жалбарынған, жылаған. Мойынға бұршақты бала тілегенде ғана салады.

Ат тұлдау- Ер адам қайтыс болғанында мініп жүрген атының жал-құйрығын күзеп, оны бос жібереді де, өлген адамның жылында сол атты әкеліп сояды.

Әмеңгерлік — дәстүрлі құқықтық мәдениеттің негізгі институттарының бірі; күйеуі өліп, жесір қалған әйелдің қайынағасына немесе қайынінісіне, не болмаса жұбайының ең жақын туыстарының біріне тұрмысқа шығуы, некелесуі. Бұл қазақ қоғамында ерте заманнан “аға өлсе, жеңге — мұра, іні өлсе, келін — мұра”, “әйел ерден кетсе де, елден кетпейді” деген қағидаға айналып, әдеттік заң нормасы ретінде қалыптасқан. Әмеңгерлік мәселесі ру ақсақалдарының басқаруымен қандас туыстар арасында мұқият талқыланған, ортақ ұйғарыммен шешілген.Тіпті  ұлы  Абайдың  әкесі  Құнанбай да  Ұлжанға  әменгерлікпен  үйленген.Осы  салтттың  арқасында  көзі ашық  қазақ  жетімін  жылатпаған.

Ақсарбас атау- Қауіп-қатерге ұшырағанында «А, Құдайым оңдасын! Мені осы қиындықтан құтқара гөр! Ақсарбас!» деп құдайы атайтын болған. Мұндай жағдайда «Ақсарбас!» деп үш рет айқайлаған. Сосын қауіп-қатерден аман қалғанында әлгі адам ауыл аймағын шақырып құдайы берген. Ақсарбасқа шалынатын малдар: бозқасқа (қой), көкқасқа (жылқы), қызыл-қасқа (сиыр). Адам ақсарбас атағанда қай малын айтса, соны құдайыға союға тиіс

Құрсақ той, құрсақ шашу — бұл өзінің келінінің аяғы ауыр екендігін білген ене достарын, туыстарын, көрші-қолаңдарын шақырып, мол дастархан жаю дәстүрі.

Бұл шараның мақсаты жүкті болған келіннің көңілін аулау. Үлкендер жағы болашақ анаға баталарын берсе, құрбылары, жеңгелері өздерінің өмірлік тәжірибелерімен бөліседі.

Абысын асы-Бұрыңғы кезде қазақ келіндері ерлерінің рұқсатынсыз көңіл көтермеген. Ерлері тойға, айтқа кеткен кезде ауылда тек әйелдер ғана қалған. Осы кезде олар дәмді еттерін асып, самауырынға шәйлерін қойып, бастарын бір жерге қосып әзіл-әңгімелерін жарастырған. Бұл қазақ әйелдерінің береке-бірлігін, татулығын арттырған. «Абысын асы» әйелдердің татулықта өмір сүруіне тәрбиелейді.

Қап қағар –қыс аяқталып, көктем басталғанда ет сүрленіп, азая бастайды. Ол ет қапта болады. Сол кезде ет асылып, аздап адам шақырылады. Бұл дәстүр “ ет қайтар” деген ұғымды білдіреді, ал қаптың ең соңғысын асып, бөліп жейді.

Наурыз төлі -төл басы ретінде қараған, төл басы сатылмайды, ешкімге сыйға бермейді. Мұндай мал тек қызығына, тойына сойып, ырым еткен.

Аушадияр - Үйлену  тойы кезінде айталатын дәстүрлі өлең, жыр. Және жай өлең емес, өзіндік айтылар әні, ерекше ұлттық тәрбиелік маңызы бар. Көркем шығармашылықпен айтылатын той көркі, салтанат сән, өнегелі өнер. Мұны іздеп тауып өмірге әкелген жазушы Уахап Қыдырханов екен. Аушадияр жырының үлгілерін шетелдегі қазақтар сақтап, бізге жеткізген. Шынын айту керек, бұл Қазақстан елінде айтылмайды, халық жадынан мүлде шығып кетіп ұмыт қалған.

Өңір салу- Отқа шақырумен (кей жерлерде «үй көрсету» немесе «есік ашар» дейді) бірге болып жататын ендігі бір кәде өңір салу. Мұнда ылғи бәбішелер келеді. Ниеттері келінге шашу шашып, құтты болсын айту. Шашудың сыртында өңір әкеледі. Өңір киім, бұйым деп ең құрығанда терме бау немесе жас төсекті басқалар басынбасын деп бүркіт тұяғы, үкі сықылдылар іледі. Бұлардың бәрі отау үйге қажетті, өңін ашатын нәрселер. 

Атбайлар -  Мұныда екі түрі бар. 
Жас отаудың шаңырағы көтерілген соң ағайын туытсра оған шашу шашып, «керегесі кең болсын», «босағасы берік болсын» деген тілек айтады. Байғазы береді. Ет жақыны босағаға жылқы байлайды. Мұның аты «атбайлар». 
«Атбайлардың» екінші түрі кәде. Құда құдағилар келгенде немесе күйеу қалыңдығын алуға келгенде олардың жеңгелері алдынан шығып түсіріп алып, атын байлайды. Бұл «атбайлар» деп аталатын той салты. Оған арнайы кәде беріледі. Ол кәдеден тағы бір әйел тәбәрік сұрайды. 

Асату-Көпшілік аузы дуалы, елге сыйлы ақсақалдар өз қолымен табақтың түбінде қалған асты өзінің балаларына берген. Бұрыңғы кезде балалар қонақ шақырған үйді айналшықтап жүрген, өйткені оларды кез келген уақытта асқа шақырып қалуы мүмкін. Әйгілі жазушы Сәбит Мұқанов өзінің шығармаларында бұл дәстүрлі насихаттаған болатын.

Құйрық бауыр - «Құйрық бауыр жедің бе, құда болдым дедің бе» (мәтел). Бұл құдалық дәстүр рәсімі болғанмен ұлт салт дәстүрінде орны бөлек жай. Екі жақ келісіп құда болған жағдайда оларға «құйрық бауыр» арнаулы сый әкеледі. Әкелуші әйел «бауырдай жақын, құйрықтай тәтті болыңдар» деп тілек білдіреді. Одан барлық құдалар ауыз тиеді. Құйрық бауыр қазақ дәстүрінде құда болудың заңды белгісі құжат болып бекітілген. 

Енші беру - Ата-анасы баласы балалы болғаннан кейін «енді өз күндерін өздері көре алады» деген сенімге келіп, отау тігіп, бөлек шығарады. Сонда малынан – мал, мүлкінен – мүлік бөліп береді, ыдыс-аяқ сыйлайды. Оған келіннің төркінінен келген дүниесі қосылып, жас жұбайлар жеке шаңырақ болып шыға келеді. Мұны енші беру деп атайды. Ата-анасы қайтыс болса, олардың малы мен дүние-мүлкі қалған ағасы інісіне еншібас беруге тиіс.

Сүт ақы 
Қыз ұзату тойы мерзімін қалыңдық ауылы құдаларымен келісе отырып белгілейді. Бұл тойға күйеу бас құда бастаған құдалар тобымен және өнерлі күйеу жолдастарымен келеді. Мұнда құдалық кәделері өте көп. Соның ішіндегі жолы бөлек, қымбат кәделердің үлкені «сүт ақы» деп аталады. 

Ұмыт  болып  бара жатқан  салт  дәстүрлерден  бөлек  қазақ  халқының  дәстүрлеріне  ұқсас  салттар  бар.  Мысалы:Пасха  мерекесі   қазақ елінде  тойланатын  наурыз  мерекесіне  ұқсас.

Ұлы батырымыз Бауыржан Момышұлы айтқандай, «халықтың ізгі дәстүрі – біздің ең асыл мұрамыз» десе, батыс ойшылы В.Г Белинский: «Әдет-ғұрып замандар бойы сыннан өтеді. Қазақ халқындағы секілді орыс дәстүрінде де ер адам үйдің басшысы, отағасы, отбасының қорғаушы, қамқоршысы саналады. Ер адам тұтынған заттар киелі деп есептеліп, құрметпен қараған. Мәселен, үйлену тойынан кейін, қалыңдық өз ер азаматының аяқ киімін шешіп жоғары қояды, бұл ер азамат қашанда әйел адамнан жоғары тұру деген мағынаны білдірсе керек.

Қорытынды: Ата-бабамыздың салт-дәстүрлерін мақтан тұтамын. Халық-қалың орман,әрі пана,әрі қорған", - деп Қ.Мырзалиев ағамыз жырлағандай, әр халықтың өзінің кәсібіне,сенім-нанымына, тіршілігіне байланысты қалыптасып ұрпақтан-ұрпаққа ауысып отыратын салт-дәстүрі болады. Халықтық салт – дәстүр, мәдениет құндылығы – халық қазынасының озығын, ақылды да әдепті жан – жақты жетілген патриоттық сезімдегі азамат тәрбиелеуде пайдалансақ, қателеспейміз. Жан – жақты ел тарихын білетін, Отанын сүйетін, заман талабына сай оқушылар мен жастарды тәрбиелеу бүгінгі күн талабы! Тәрбие  біздің қасиетті  салттарымызға байланысты.Елбасымыз  Нұрсұлтан  Назарбаев  ұмыт  болып  бара  жатқан  салт-дәстүрлерді  жаңғыртуды көздеп  отыр  .  Әр   мемлекеттің  көркі  дәстүр  салтына байланысты. Сондықтан  қазақтың   асыл  мұраларын  көзіміздің  қарашығындай  сақтап  келешек ұрпаққа  жалғастырып отыруымыз  қажет. Еліміз  салт-дәстүрге бай  болсын дегім  келеді.

Орындаған:  Каналқұл  Гүлсая

Ғылыми жетекші: Қараулова  Шарапат

ГҮЛСАЯ КАНАЛҚҰЛҚАЗАҚ САЛТ-ДӘСТҮРЛЕРІ

Әлеуметтік желілерде бөлісіңіз: