24.01.17ж Қазақ тілі Ашық сабақ

Сабақ тақырыбы: Жатыс септік
Сабақтың мақсаты: 1. Зат есімнің септелуі туралы түсініктерін кеңейту. Септік жалғауларын және сұрақтарын толық меңгерту. Жатыс септіктегі сөздердің қандай сұрақтарға жауап беретінін және оның жалғауларымен таныстыру.
2. Оқушылардың сабаққа деген қызушылығын арттыру, сөздік қорын күнделікті сөйлеу тілін дамыту.
3. Ұйымшылдыққа, достыққа, адамгершілікке тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: ертегі және саяхат сабақ

Әдіс - тәсілдері: түсіндіру, сұрақ – жауап, өз бетімен жұмыс, тақтамен жұмыс,көрнекілік
Көрнекіліктері: интерактивті тақта, суреттер, кесте, семантикалық карта, сызбалар.

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастыру кезеңі:

Психологиялық ахуал

Амансың ба Алтын күн!
Амансың ба Көк аспан"
Амансың ба Достарым!
Сендерді көрсем қуанам

Қазақ елім самғасын
Қанаттары талмасын
Шалаланбай тілдері
Қазақша бәрі сайрасын

• дей келе сабағымызды бастаймыз!

Оқушылардың назарын сабаққа аудару.
- Балалар, бүгінгі сабағымызға қонақтар келіп отыр. Олар ұстаздар. Ендеше бүгінгі келіп отырған қонақтарға өзіміздің білімдерімізді, тәртібімізді көрсетейік.

Оқушыларды төрт топқа бөлу (Ауыл атауларын таңдау арқылы)

І топ «Атау септік ауылы»

Жалғау бермей әйтеуір

Атауды дара бөліпті.

Тұңғыш ұлы «Атауға»

Кім? Не? Сұрағын беріпті.

ІІ топ «Ілік септік ауылы»

Кең дүниені бөледі,

Екі сұрақ ұсынып

Кімнің? ненің? дегенін

Ілік септік түсініп

ІІІ топ «Барыс септік ауылы»

Барыс болса жарқылдап

3 сұрақтан қалыпты.

Кімге? Неге? Қайда? деп

Жұлдыз болып жаныпты.

-ға, -ге, -қа, -ке, болам де

4 жалғаумен қалыпты.

IV топ «Табыс септік ауылы»

Табыс болса байыппен

Кімді? Нені? ұсынамын

-ны,- ні, -ды,- ді, -ты,- ті деп

Жалғауым көп деп қысылам

II. Үй тапсырмасы:
- Үйге қандай тапсырма берілді?
129 беттегі 53 – жаттығу Берілген үй бұйымдарының атауларына табыс септіктің жалғауларын жалғап жаз.

Бұл сөздерге табыс септік жалғауларының әртүрлі жалғану себебін түсіндір және табыс септігіндегі сөз екенін дәлелдеу.Берілген сөздердің мағыналарын түсіндір.

Ертегі «Септіктің жеті ұлы»

Ерте, ерте, ертеде

Мінезі суық қаталдау

«Қазақ тілі» атанған

Хан патшасыболыпты.

Киіз үй тігіп жайлауға

Қыр басына қоныпты.

Септік деген атаның

Жеті ұлы болыпты.

Жетеуі де ер жетіп,

Білімімен жаныпты.

Ақылымен жетектеп

Сара жолға түсіпті.

Қазақ тілдің ұрпағы

Әкесіне сеніпті.

Жетуіне қаз-қатар

Жеті үй тігіп беріпті.

Қатаң тәртіп қағида

Білімсізді жойыпты.

Сұрақтар мен жалғауын,

Жабыстырып қойыпты.

Септік деген қарияның жеті ұлы болыпты: Атау,Ілік,Барыс,Табыс,Жатыс,

Шығыс,Көмектес.

Бір күні қария балаларын шақырып алып былай депті:

Септік: Балаларым сендер талабы бар ертеңін ойлар ұлымсыңдар,сондықтан бір апта уақыт беремін, жан-жақты бақылап өмірге керек құралдарыңды тауып келіңдер.

Уақыт жетіп балалар оралыпты.

- Қане олжаларыңды көрсетіңдер – депті әкесі.

Атау кім? не?

Ілік кімнің? ненің?

Барыс кімге? неге?

Табыс кімді? нені?

Жатыс кімде? Неде?

Шығыс кімнен? неден?

Көмектес кіммен? немен?

Септік: Енді осы әкелгендеріңе сүйеніш тауып келіңдер?

Ілік септік ның,нің,дың,дің,тың,тің

Барыс септік ға,ге,қа,ке

Табыс септік ны,ні,ды,ді,ты

Жатыс септік да,де,та,те

Шығыс септік нан,нен,дан,ден,тан,тен

Көмектес септік мен,бен,пен.

Басы салбырап Атау келді?

Неге кешіктің? – дейді – әкесі.

Ештеңе таппадым.

Септік 6 баласына: «Сыннан жақсы өттіңдер».

Атауды кешіріңдер, ағаларың ғой.

« Бірлік бар жерде тірлік бар »

    Септік атай дұрыс айтады бірлік бар жерде тірлік бар.Ендеше бірлесе отырып,келесі тапсырмаларды орындайық.

б)Қызығушылықты ояту.

Өткенді пысықтау

«Атау септік» ауылы: Қазақ тілінде неше септік бар? Зат есімнің септелуі дегеніміз не?(7септік бар. Сөйлемдегі сөздерді бір-бірімен байланыстыру үшін жалғанатын жалғауларды септік жалғаулары дейміз.Зат есімнің септік жалғаулары арқылы өзгеруін зат есімнің септелуі дейміз.)

«Ілік септік» ауылы: Атау,ілік,барыс, табыс септіктердің ережесін айтыңдар.

«Барыс септік» ауылы:

1.Сәйкестендіру тесті 2. Табыс септігіндегі сөзге екі мысал келтір

Атау септік әженің,заттың

Ілік септік анамды,қаламды

Барыс септік оқушылар, мұғалім

Табыс септік ауылға, гүлге

«Табыс септік» ауылы . Семантикалық картаны толтыру. Атау септігіндегі сөз сөйлемде қандай қызмет атқарады?

III Жаңа сабақ
Тірек сызбамен жұмыс.
Септіктер
Атау септік, Ілік септік, Барыс септік, Табыс септік, Жатыс септік, Шығыс септік, Көмектес септік

- Қай септіктермен жұмыс жүргіздік?
- Атау, ілік, барыс, табыс септіктерімен. Дұрыс айтасыздар. Бүгін біз келесі септікпен таныс боламыз.

Жатыс болса бүгінде,

Кімде? Неде? сұрағы.

-да,-де,-та,-те, боп жалғауы

Бүгінгі сабақта жатыс септігімен жұмыс жүргіземіз.

Дәптермен жұмыс.

Күннің жадын, жаңа тақырыпты жазу.
Жатыс септік.
Сұрақтары: Кімде? Неде? Қайда? Кімдерде? Нелерде?
Жалғаулары: - да,- де, - та, - те
Мысалы: қарда, аязда, боранда, әжемде

Сөздік диктант: әжені – т.с, найзаның –і.с, ұшқыш-а.с, атаның-і.с, кітапханаға-б.с, ынтымақты-т.с

Оқулықпен жұмыс

55-жаттығу .(Ауызша орындау) Жұмбақты оқып,шешуін табу.Қарамен жазылған сөздерге сұрақ қой.Олардың жалғауларын тап.Бұл сөздер қай септікте тұр?

Шөлде ( ж.с) гүлдейді, құлпырады,

Суда (ж. с ) өмірі қырқылады. (сексеуіл)

Топпен жұмыс.

1.Атау ауылы: 56-жаттығу.Мақалдарды оқып , жатқа жазу.Жатыс септіктегі сөздердің астын сыз.Оларға сұрақ қой.

Күш-білімде. Балапан ұяда не корсе, ұшқанда соны алады. Ерлік білікте емес, жүректе.

2.Ілік ауылы: Шығармашылық тапсырма: «Суретті билет» ойыны.

Топ оқушыларына сурет беріп , сол суреттердегі затты қатыстырып сөйлем құрау. Құраған сөйлемдегі сөздің қай септікте тұрғанын айту.Мысалы: Асан балапанға- б.с жем берді.

Тақтаға екі оқушыға орындату.Сөздерді септеу.

3. Барыс ауылы: 59-жаттығу .Сөздерді оқы.Осы сөздерге жатыс септік жалғауының тиістісін жалғап, әрқайсысымен сөйлем құрап жаз.Бұл сөздерге жатыс септік жалғауының әртүрлі жалғану себебін түсіндір.Кестені пайдаланып, бұл сөздердің жатыс септіктегі сөз екенін дәлелде.

Ө зен, жайлау, қыс, көген, бесік. ол кімде?(неде? қайда?)сұрағына жауап беріп

Б ұл –жатыс септіктегі сөз, өйткені тұр.

ол сөйлемде тұрлаусыз мүше болып тұр

Қиын сөзбен танысу: Көген- қозы-лақтарды мойындарынан желі арқанға қатар түзеп байлайтын ілмек жіптер тізбегі.

Сергіту сәті

Зат есім септеледі жеті түрде

Ешқашан шатастырып алып жүрме

Жалғанатын жалғаулары сан түрлі ғой

Жатта оны ойнап күлме , босқа жүрме.

4. Табыс ауылы: 60- жаттығу.Өлеңді көшіріп жаз.Қарамен жазылған сөздерге сұрақ қой, олардың қай септікте тұрғанын ажырат. Екі септіктегі сөздер де қайда? сұрағына жауап береді.Оларды өзара салыстырып, бір-бірінен қалай ажыратуға болатынын айт.

Гүл ектік аулаға,

Көктемде көңілді.

Бақта да, бауда да

Ақ гүлдер өрілді. (Ақұштап Бақтыгереева)

Сабақты бекіту: 

Өзін – өзі бақылап, бағалау. (Тест сұрақтарына жауап беру.)

Тест

1«Әке» сөзі қай септікте тұрғанын тап

А) А.с.                                С) Б.с.

В) І.с.                                  Д) Ж.с.

2. Ілік септігінде тұрған сөзді белгіле

А) Оқушы                          С) Оқушының

В) Оқушыға                       Д) Оқушыға

3.Барыс септігінің сұрағын белгіле

А) Кімде? Неде? Қайда?     С) Кімге?, Неге? Қайда?

В) Кімдерді? Кімді? Нені? Д) Кіммен? Немен?

4.Табыс септігінің жалғауын белгіле

А) -ны, -ні, -ды, -ді, -ты, -ті   С) да, -де, -та, -те

В) -да, -де, -та, -те                 Д)  -мен, -бен, -пен

5. Жатыс септігінде тұрған сөзді белгіле

А) көктем                        С) мектеппен

В) далаға                            Д) мектепте

Жауаптары: 1. А 2.с 3.с 4.а 5.д

Сұрақ - жауап арқылы қорытындылау

Рефлексия

Сабақ ұнады ма? стикерге жазып, «Білмеймін» , «Орташа» «Жақсы» «Тамаша» деген смайликтерге жапсыру.

Оқушыларды жинаған ұпайларына қарап бағалау.

Үйге тапсырма беру: 61 – жаттығу 131 бет .Ереже жаттау.