Сабақ: қазақ әдебиеті

Мектеп: Қарағанды қаласындағы «12 ЖББОМ» КММ

Күні:22.01.2018ж

Мұғалімнің аты-жөні: Жакенова Кенжегуль Абдрасилкызы

Сынып: 10А

Қатысқандар:19

Қатыспағандар:0

сабақ тақырыбы

Абай қарсөздері (5, 6,18, 19,)

Осы сабақта жүзеге асырылатын оқу мақсаттары

Абай қарасөздері жайлы білімдерін толықтыра отырып, қарасөздерінің мазмұны мен мәнін ашады, өзіндік сыни ой қорытындыларын жасайды

Сабақ мақсаттары

Барлық оқушы орындай алады: қарасөздері жайлы білімдерін толықтыра алады, оқи алады, талдау жасайды

Оқушылардың көпшілігі орындай алады: қарасөздерін мазмұнына сай тақырыптарға бөле алады, негізгі айтар ойын анықтай алады

Кейбір оқушылар орындай алады: қарасөздерінің мазмұнын мен мәнін ұғындыра алады, сыни ойларын ортаға сала алады, тәлім- тәрбие алады

Тілдік мақсат

Оқушылар істей алады: өздігімен білім ала алады, қорытынды сыни ойларын айта алады

Пәнге қатысты сөздік қор мен терминдер: қарасөз, білім, ғақлия

Диалог құруға/шығарма жазуға арналған пайдалы тіркестер: қарасөз дегеніміз не?

Талқылауға арналған сұрақтар:

1. Не себепті қарасөз деп атаған?

2. Абай қарасөздерін қай жылдан бастап жаза бастаған?

3. Қанша қарасөзін білесіңдер?

4. Абай қарасөздері қандай тақырыптарды қамтиды деп ойлайсыздар?

Алдыңғы оқу

Абай өлеңдерінің тіл байлығы

Ресурстар

оқулық, дәптер, қаламсап, қарындаш, тапсырмалар жазылған қима қағаздар, слайд, Білімланд сайты

Жоспар

Жоспарланған уақыт

Жоспарланған жаттығу түрлері

Басы

2 минут

8 минут

Ұйымдастыру кезеңі

Үй тапсырмасын сұрау , бекіту

Үй тапсырмасын бекітуге арналған

«КІМ КӨП БІЛЕДІ» ШАПШАҢ ЖАУАП БЕРУ ТАПСЫРМАСЫ

«Өз өзіңді тексер» әдісі.

І топқа:

• 1. «Дем алысы үскірік аяз бен қар,

Кәрі құдаң- қыс келіп әлек салды» деген өлең жолдарында Абай троптың қандай түрлерін қолданған? (бірнеше метафораны қабат қолданған)

1. Берілген тармақтардағы көркемдік тәсілді көрсетіңіз.
        Оңғақ пұлдай былғайды бір дым тисе», «Майысқан, бейне гүлдей толықсыған», «Асық ұтыс сықылды алыс-беріс.

D) теңеулер

2) . Қандай көркемдік тәсіл қолданылғанын белгілеңіз. 
        Қалың ағаш жапырағы 
        Сыбырласып өзді-өзі, 
        Көрінбей жердің топырағы, 
        Құлпырған жасыл жер жүзі.( эпитет

3. Қандай көркемдік тәсіл қолданылғанын көрсетіңіз. 
        Желсіз түнде жарық ай, 
        Сәулесі суда дірілдеп, 
        Ауылдың жаны терең сай, 
        Тасыған өзен гүрілдеп.

B) эпитет

4. Өлең жолдарында қандай көркемдік құрал қолданылғанын көрсетіңіз. 
        Қайыршы шал-кемпірдей түсі кетіп, 
        Жапырағынан айырылған ағаш қурай.

D) теңеу

5 . Үзіндіде фигураның қандай түрін қолданған?

Қар-аппақ, бүркіт-қара, түлкі- қызыл,

Ұқсайды қаса сұлу шомылғанға (шендестіру)

6. Үзіндіде қайталаудың қай түрін шебер қолданған?

Самородный сары алтын,

Саудасыз берсең алмайды.

Саудыраған жезіне

Саудасыз сары қамқаны,

Садаға кеткір сұрайды (ассонанс)

7. Берілген үзіндіде фигураның қай түрін қолданған?

Балалық өтті білдің бе?

Жігіттікке келдің бе?

Жігіттік өтті, білдің бе?

Кәрілікке көндің бе? (Риторикалық сұрау)

Үй тапсырмасының рефлексиясы : «АЯҚТАЛМАҒАН СӨЙЛЕМДЕР» ( 1 минут)

1.Абай өз өлеңдерінде троптың қандай түрін қолданған (шендестіру)

2. Абай өлеңдерінде кездесетін бірыңғай дауыссыз дыбыстардан басталатын фигураның түрі қалай аталады екен? (ассонанс)

3. Абай өлеңдерінің тіл байлығына қандай көркемдегіш тәсілдерді жатқыздық? (теңеу, эпитет, метафора, кейіптеу, шендестіру, ассонанс, риторикалық сұрау)

4. Үй тапсырмасы бойынша қиындық келтірген тапсырмалар болды ма?

Ортасы

3 минут

15 минут

3 минуттан талдауға , 2 минуттан қорғауға

Жаңа тақырып.

Қарасөз дегеніміз не?

Не себепті қарасөз деп атаған?

Абай қарасөздерді қай жылдан бастап жаза бастаған?

Қанша қарасөзін білесіңдер?

Қ арасөздері қандай тақырыптарды қамтыған?

2-топқа. Абай қарасөзін не үшін жазды?

« Ойыма келген нәрселерді қағазға жаза берейін , ақ қағаз бен қара сияны ермек қылайын , кімде – кім ішінен керекті сөз тапса , жазып алсын , я оқысын , керегі жоқ десе , өз сөзім өзімдікі дедім де , ақыры осыған байладым , енді мұнан басқа ешбір жұмысым жоқ .» (1-қарасөзінен үзінді)

3- топқа.

Қарасөзге сипаттама. Қарасөздерінің өлеңдерінен айырмашылғы бар ма? Салыстыру

Қосымша мәлімет: Абайдың қара сөздері ғақлиялық даналық сөздері болған. Абай өз қара сөздерін 1890-1898 жылдар арасында жазған. Қара сөздерін жазуды бастағанда Абай 45 жаста болған. Ақыл-ойы толысып, жасы кемелденген, көрген-білгенін ой елегінен өткізіп, сараптар жасқа жеткен кезінде қара сөздерін жазуды қолға алған.
Өзінің қара сөзді жазуды қолға алғандағы мақсатын Абай бірінші қара сөзінде атап көрсетеді:
«Ақыры ойладым: осы ойыма келген нәрселерді қағазға жаза берейін, ақ қағаз бен қара сияны ермек қылайын, кімде-кім ішінен керекті сөз тапса, жазып алсын, я оқысын, керегі жоқ десе, өз сөзім өзімдікі дедім де, ақыры осыған байладым, енді мұнан басқа ешбір жұмысым жоқ».

Абайдың қара сөздерінің саны- 46. Бірақ біз 46-ншы қазақтардың шығу тарихы жайлы жазылған «Біраз сөз қазақтардың түбі қайдан шыққандығы туралы» деген қара сөзін өз алдына жеке тарихи шығарма, очерк ретінде қарастырып жүрміз.
Абай қара сөздері - өмір тәжірибесінен туған ой толғамының қорытындысы.
Абай қара сөздері тақырып жағынан бірнеше топқа бөлуге болады:
1. Ар-ұят, адамгершілік: 5, 9, 11, 18, 24, 40
2. Еңбек: 2, 4, 25, 42
3. Қазақ мақалдары: 5, 6, 29, 37, 39
4. Дүниенің тылсым сырларын тану:7, 19, 31, 38, 43
5. Надандық, жалқаулық т.б. сынау: 3, 6, 8, 11, 18, 44
6. Ғылым, білім, өнер: 25, 32, 33, 45
7. Қазақтардың мінез-құлқы: 4,10, 12, 15, 22, 24, 35,38

2. Кітаппен жұмыс. Оқулықта берілген теориялық ақпаратты оқу.

І топқа . Бесінші қарасөзі

1. Оқу. негізгі көтерілген тақырып пен мәселелерді « Фишбоун» әдісіне салып анықтау, түсіндіру

ІІ топқа. Алтыншы қарасөзі

«Қосжазба күнделігі» бойынша Абай сынаған мақалға өз көзқарастарыңды білдіру

Тақырыбы: қазақ мақалы

Көтерілген мәселе: бірлік, тірлік мәселесі

ІІІ топқа:

Тапсырма. Он сегізінші қарасөзінің мәні мен мағынасын «ПОПС формуласы» бойынша талдап түсіндіру

«ПОПС» формуласы

1. Бірінші сөйлем «Біздің ойымызша, ... »

2. Екінші сөйлем . «Себебі, мен оны былай түсіндіремін … »

3. Үшінші сөйлем. «Оны мен мына фактілермен, мысалдармен дәлелдей аламын … »

4. Соңғы сөйлем. «Осыған байланысты мен мынадай қорытынды шешімге келдім ...».

Соңы

Қорытынды. « Табыс сатысы»

Үйге тапсырма. 19-қарасөзін оқып, талдау жасау. Білімланд сайтынан талдау жасалынған қарасөздеріне байланысты тапсырмаларды шешу.

Қосымша ақпарат

Рефлексия

Сабақтың мақсаты, міндеттері орындалды ма?

Бүгін оқушылар не үйренді?

Сабақ қалай өтті?

Қандай деңгейде?

Тапсырмалар сәйкес болды ма?

Уақытты қалай пайдаландым?

Жоспарыма қандай өзгеріс енгіздім және неге?

Өз сабағыңызды талдау үшін бос орынды пайдаланып, сол жақтағы сұрақтарға жауап беріңіз.