ЖИ көмекші
Көп таңдалатын
Ең тиімді
15 890₸ үнемдейсіз
жүктеу мүмкіндігіне ие боласыз
Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз
04 Сәуір 2019
9802
Ашық сабақ "Аққулар ұйықтағанда" 8-сынып
Пән: Әдебиет Күні: Сынып: 8 |
|||
Сабақ тақырыбы |
Мұқағали Мақатаев «Аққулар ұйықтағанда» поэмасы |
||
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме |
8.5.2.11.Поэманың тақырыбы мен идеясын таныту. Көркемдік ерекшелігін анықтау. Бүгінгі заман тынысымен салыстыру, ой айту 8.8.3.12.Шығармадағы көріктеу құралдарының қолданысын талдау |
||
Сабақ мақсаттары |
Барлық оқушылар: Поэмаға талдау жасайды. Өз ойларын анық жеткізе алады Көптеген оқушылар: Өлеңнің тақырыбы мен идеясын талдап, өз ойларын топта және көпшілік ортада жеткізе алады. Кейбір оқушылар: Өлеңді оқу барысында күрделі мәселелерді шешу жолдарын өз бетінше қарастыра алады. Алған білімдерін өмірде қолдана алуға үйренеді. |
||
Тілдік мақсаттар |
Сызат-жарық түсу,қомағай-ашқарақ,шарасыздан-амалсыздан,қатыгез-қатал, мейірімсіз,аракідік-арасында,адуынды-долы,қаныпезер-қанішер бұзық,тәуіп-бақсы,балгер сөздерін мұғалім көмегімен түсінеді.
|
||
Бағалау
критерийі |
поэманың мазмұнын түсінед і-поэманың үзінділерін өз көзқарасын дәлелдеу үшін орынды қолданады -өз көзқарасын шығарма үзінділерімен мысалдар келтіру арқылы дәлелдейді -топта өз ойларын, көзқарастарын қорғай алады |
||
Құндылықтарды дарыту |
Мәңгілік ел» жалпыұлттық идеясының «Тарихтың,мәдениет пен тілдің біртұтастығы» құндылығының білім стандартына негізделген азаматтық жауапкершілік, құрмет құндылықтарын саралау тапсырмалары арқылы оқушы бойына дарытады.Мәңгілік ел-өнер құшағында. Ұлттық мұра ретінде танылған үздік шығармаларды дәріптеу. |
||
Пәнаралық байланыстар |
Экологиямен,музыкамен байланысады.Себебі, табиғат ананы сақтай отырып,туған жерді қадірлеуге, қоршаған ортаны қорғай білуге тәрбиелейді.Сүгірдің «Аққу» күйін тыңдату арқылы музыка пәнімен байланыстырамын. |
||
АКТ қолдану дағдылары |
Интербелсенді тақта |
||
Сабақ барысы |
|||
Сабақтың жоспарланған кезеңдері |
Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет |
Ресурстар |
|
Сабақтың басы Қызығушылық ты ояту 2 мин
5 минут
Тақырыпты ашу
|
Ұйымдастыру кезеңі Оқушылар шаңырақтағы лента түстері бойынша 3 топқа бөлінеді. (Ана, аққу, табиғат) Топпен жұмыс жасау әдістері айтылады. Үй тапсырмасын тексеру «Стоп-кадр» әдісі бойынша І. … Жетімкөл жетімсіреп қала берді… Ақынның суреттеуінде Жетімкөл жетімсірегенге дейін қандай еді? (Экспозициясынан нақты дәйектемелер келтіру ) ІІ.Бала-ана-аққу (Үшеуінің поэмадағы байланысы) (Оқушының өз дәлелі) ІІІ. Қасиетке оқ атқан ана қасіреті ( Поэма соңында ана қасіретін ақын қалай суреттейді? Поэмадан тауып оқу ) Сурет арқылы бүгінгі күн тақырыбы ашылады. |
Шаңырақ, Түрлі-түсті ленталар
«Жапондық» әдісі
|
|
Сабақтың ортасы Мағынаны тану
2 минут
«Сәлемдеме» әдісі Топтық жұмыс 10 минут
Жеке жұмыс Дәптермен жұмыс 3 минут
Рөлдік ойын |
Мұғалім
сөзі: Біз Мұқағали ақынды – поэзия
патшасы десек, ендеше, поэзия патшалығына
сапар шегіп көрейік. Міне, патшалықтың
алтын қақпасы ашылды. «Аққулар
ұйықтағанда» сарайының кілті өз
қолдарыңда. Қазіргі сәттен бастап осы
сарайдың сырына үңіліп көрейікші. М.Мақатаевтың «Аққулар ұйықтағанда» поэмасымен танысқан болатынбыз. Енді соны өрбітейік . (Мақсаты оқушылардан сұралады, өзім толықтырып кетемін ) Дәптерлерін ашқызып, күн жадын сабақ тақырыбын жазғызамын. Тапсырма конверт 1-топ «Оқиға тауы» әдісі бойынша шығарманы сюжеттік-композициялық құрылысына талдау жасайды Оқиғаның басталуы------------------ Оқиғаның дамуы ----------------------------- Оқиғанының шарықтау шегі --------------- Оқиғаның шешімі ------------------------------- Дескриптор: Шығарманы композициялық құрылымына талдайды. Сюжеттік дамуын анықтайды. ІІ топ Әңгімеге сатылай кешенді талдау Шығарманың аты------- Авторы ---------- Жанр түрі ---------- Тақырыбы ----------- Идеясы ---------------- Оқиға орын алған жер --------- Кейіпкерлер----------------- Тәрбиелік мәні--------- Дескриптор: Шығарманың тақырыбын анықтайды. Шығарманың идеясын көрсетеді. ІІІ топ: Мәтіннен көркемдегіш құралдарды табу Оқушылар тапсырманы орындап отырған кезде (Н.Тілендиевтің «Аққу»күйі қойылып тұрады) Мәтінмен жұмыс: Шығарма кейіпкерлеріне үш сөйлеммен өз сөзіңмен мінездеме бер
Дебат ойыны 7 минут Сахналық
көрініс.
|
Слайд Суреттер
Оқулық, мәтін, плакаттар,маркер
Смайликтер арқылы
Түймедағы Қалпақтар
«Қолпаштау» әдісі |
|
Сабақтың соңы Жұппен жұмыс
6 минут
Рефлексия
Кері байланыс 2 минут
Үйге тапсырма Қорытынды 2 минут |
Кейіпкерлер бейнелерін ашу. Жұптық жұмыс (Түймедағы бойынша жұптасады. Әр түстің артында кейіпкерлер бар. (Кейіпкерлердің жасаған іс әрекетіне қарап, несімен жағымды, несімен жағымсыз екендігін оқиғаның желісімен дәлелдеп қорғап шығу) 1 Жасыл қалпақ – шығармашылық (жаңа заманда жаңаша көзқарас, жаңашыл идеялар, болжамдар айту). 2. Көк қалпақ – . Аналитикалық (Неге?, Не үшін?, Кім кінәлі? Деген сұрақтарға жауап іздейді ) 3. Сары қалпақ – Сәттілік .(Поэмадағы сәтті кезеңдер, махаббат монологы.) 4. Қызыл қалпақ – Сезімтал. (Поэмадан алған сезімдерін өлеңмен өру ) 5.Қара қалпақ – Сәтсіздік 6.
Ақ қалпақ – Балаға деген ананың отқа
да, суғада түсетіндігін байқайтын
тұсынан монолог оқу (Де Бононың
қалпақтары)Ақылдың 6 қалпағы Көк
қалпақты барлық топтан кейін кері
байланысты алу үшін пайдаланыңыз Ақ аққу бәрін білдім Сұр аққу әлі де көп білгім келеді Қара аққу көмекті қажет етемін
|
Ұшақ арқылы бағаланады
|
|
|
|
|
|
Қосымша ақпарат |
||
Саралау – Сіз қосымша көмек көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Сіз қабілеті жоғары оқушыларға тапсырманы күрделендіруді қалай жоспарлайсыз? |
Бағалау - Оқушылардың үйренгенін тексеруді қалай жоспарлайсыз? |
Пəнаралық байланыс Қауіпсіздік жəне еңбекті қорғау ережелері АКТ-мен байланыс Құндылықтардағы байланыс |
Рефлексия Сабақ / оқу мақсаттары шынайы ма? Бүгін оқушылар не білді? Сыныптағы ахуал қандай болды? Мен жоспарлаған саралау шаралары тиімді болды ма? Мен берілген уақыт ішінде үлгердім бе? Мен өз жоспарыма қандай түзетулер енгіздім жəне неліктен? |
«Жетімкөл» әдісі бүгінгі сабақтан алған әсерлерін алдын-ала таратылған аққудың түстері бойынша көлге орналастыру. Ақ аққу бәрін білдім Сұр аққу әлі де көп білгім келеді Қара аққу көмекті қажет етемін
|
|
Қорытынды бағамдау Қандай екі нəрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)? 1: 2: Қандай екі нəрсе сабақты жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)? 1: 2: Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге көмектесетін не білдім? |
||
1 Жасыл қалпақ – шығармашылық (жаңа заманда жаңаша көзқарас, жаңашыл идеялар, болжамдар айту).
Көк қалпақ – . Аналитикалық (Неге?, Не үшін?, Кім кінәлі? Деген сұрақтарға жауап іздейді )
3. Сары қалпақ – Сәттілік .(Поэмадағы сәтті кезеңдер, махаббат монологы.)
Қызыл қалпақ – Сезімтал. (Поэмадан алған сезімдерін өлеңмен өру )
5.Қара қалпақ – Сәтсіздік
6. Ақ қалпақ – Балаға деген ананың отқа да, суғада түсетіндігін байқайтын тұсынан монолог оқу
«Оқиға тауы» әдісі бойынша поэманы сюжеттік-композициялық құрылысына талдау
Әңгімеге сатылай кешенді талдау жасау
Мәтіннен көркемдегіш құралдарды табу
Ой толғаныс
Әйел бейнесіне талдау жасау. Әйелдің жалғыз ұлы ауырып төсекте хал үстінде жатыр. Тәуіп шал «Баланы аққудың қанатымен аластау керек» деп емін айттф. Ана байғұстың әбден есі шықты, не істерін білмеді. Ұлынан айырылып қаламын ба деген үрей оны «Жетімкөлдегі» аққуды атуға итермеледі. Аһ ұрған әйел көл басына келіп, енді ғана ұйқыларынан оянып, тарана бастаған аққуларды көріп, олардың сұлулықтарына сұқтанып атуға қимады. Бірақ, ауру ұл есіне түскен әйел мылтықтың шүріппесін қалай басып жібергенін байқамай қалды. Ана бұл «Жетімкөлдің» дәстүрін жақсы білетін, аққудың киелі құс екенін де естен шығарған емес.алайда ана көңілі балада болғандықтан сол мезетте ол бәрін бір сәтке ұмытты. Көл үстінде жайраған бірі – жаралы аққу, бірі – өлі аққу әйелді есінен адастырып жіберді. Ұлының өлігінің үстінен түскен әйел жынданып, есалаң күй кешті. Ақыры ана жынданып кетеді,оны аққудың киесі ұрды. Мұндай күйге ол әрине, ұлы үшін түсті. Ананың балаға деген махаббаты шексіз. Оны еш нәрсемен теңестіруге келмейді. Мұны бар адамзат мойындайды. Ананың аққуды атқанына қалай қарайсыңдар?
Жақтаушы топ ( 1 - топ)
Даттаушы топ ( 1І - топ)
3 топ Шығармадан баласының өлімінен кейінгі ананың жай-күйін тауып оқу.
Болжау стратегиясы арқылы қара сөзбен түсіндіріп өту
І бөлімде Жетімкөлдің сұлулығы суреттеледі. Таң ата бастағанда, таудың басы алаумен боялғанда қанатынан аққудың оянатын. Аққулар Жетімкөлін түгендеп келетін. Көкқұтандар тәрізді жалп беріп бірден келіп қонбайтұғын. Ақ айдын ақ мүсінін тербейтұғын. Аққулар аман-есен қайтқанынша бұл көлге мылтық алған саятшы тұрмақ тірі жан аяқ баспайтұғын. Аққулар аман-есен қайтқанынша Жетімкөлдің суына шөлдейтұғын. Суымен сырқаттарын емдейтұғын. Тұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан осындай дәстүр қалыптасқан-ды. Алайда, жылдар өтті, байғұстар шошыған ба? Жетімкөл жетімсіреп қала берді, аққулар оралмады осы маңға.
ІІ бөлім. Төсекте албырап ауырып жатқан бала, еденде қалжыраған әке, шарасыздан шаршаған, жаудыраған, түн күзетіп отырған ана.
Бала жатыр төсекте күйіп-жанып,
Баласының ана отыр күйінбағып.
Қайдағы бір қатыгез, сұрқай ойлар
Миын қарып барады, миын қарып.
Бір уақыттарда байғұс ана төрт бүктеліп еденде жатқан жарына тіл қатып:
•Мана күндіз, тәуіп шал не деп кетті?!
Әлде өтірік, әлде шын жөнеп кетті.
«Аққуменен баланы аластаңдар», - демеді ме? Неткен жансың санасыз жаратылған, тұрсаңшы таң атуға таяу қалды. Манағы тәуіп шалдың айтқаны ұмытылып кетті ме санатыңнан, - деп жарын Жетімкөлге жұмсайды. Неге?
біреудің көзіне түсіп қалып, елді дүрліктірмей Таң атқанша Жетімкөлге таң жамылып барып қайт дейді. Қалай ойлайсыңдар ары қарай не болды?
Алайда әке қалай барам, аққу құсты қалай ғана атам? Айдынның аққулары ұйықтағанда тіпті өрген мал мен өскен шырша да абайлаған. Барлығы қасиеткеқарайлаған. Бармаймын, бара алмаймын, қалай барам,-дейді. Перзентін аман алып қалудан басқаны ойламаған ана не істейді?
•Жалғыз ұлдан артық па, жалған бәрі!
Балам өлсе, бақыттың керегі не?! –деп мылтықты алып, атты ерттеп жолға шығады.
Тамсандырған тамыздың таңы да атты. Аққулар көл бетінде ұйықап жатыр тербетіле. Ана отыр жағада, таңданып тәкаппар құс келбетіне. Аласұрып, тамырында қан ойнап, ана-жүрек тыпыршып қабынуда, не қыларын біле алмай жабығуда.
Аппақ құс, аппақ айдын, аппақ нұр.аппақ нұр аппақ нұрға қосылады. Осы кезде ұйқысы аққулардың ашылады, сұлулығына сұқтанып, әлі қашып, ана-жүрек солқ етіп, басылады.
Ал, аққулар...
Аққу-мойын, сүмбе-қанат,алаңсыз тарануда күнге қарап. Жаны сұлу ақ ерке, ары сұлу, тарақ етіп тарайды, қауырсынын, құм тұрса да бір түйір ауырсынып. Жаны сұлу ақ ерке, ары сұлу ақ қанатын сабалап, асыр салып бірде суға сүңгиді басын салып.
Бір мезгілде аққулар ақ айдынды қалдырды да, ана отырған келеді жағалауға. Ана өзі көрген сұлулықты қимай отыр, қимай отыр, ауру бала ананы қинап отыр. Ары қарай не болуы мүмкін? Топ аққуға көзі тұнып бейбақ ана, білмей қалды мылтықтың атылғанын.
Айдын көлін аққулар қия алмай жүр,
Сан айналып, сұңқылдап ұшты –дағы,
Сапар жолға мезгілсіз түсті дағы,
Бетін түзеп, батықа бағыт алып,
Қарғыс атқан мекеннен қашты бәрі.
Қош айтысып көлменен ұшты бәрі.
Көл бетінде көлбеңдеп жаралы аққу,
Ұша алмайды, ұшпақ боп күш қылады.
Сыңар қанат сынық құс байлауда тұр,
Тағы бірі айдында жайрап жатыр.
Қан аралас қалқыған мамығымен,
Жетімкөлдің толқыны ойнап жатыр.
Қасиетке оқ атып, сұлулықты жойған пақыр не істерін білмей жағада сүлесоқ күйде отыр.
ІІІ бөлім – жетімкөлдің басында жылқы баққан жылқышы : «Апыр-ай, таңсәріде, көл басында мылтық атқан, құстардың зәре-құтын шырқыратқан бұл қандай қаныпезер болды екен»,- деп шыдамай, атына қамшы басып көлге келеді. Көлге келіп, бұл жердің берекесін қашырған әйелден жөн сұрайды. «Ей,кімсің? Тірісің бе? Жаның бар ма? Аққуды неге атасың арың бар ма? Қаруыңды таста да, жақын кел кудеңде жаның барда»,-дейді. Қолындағы мылтықты құлаштап тұрып Жетімкөлге лақтырып жіберіп,Сорлы әйел көзінен жас, көңілінен зар төгіп болған жайтты баяндайды. Қарт әйелдің сөзін тыңдап болады да: «Болмады ғой, болмады ғой,
Қасиет кетті көлден сорлады ғой, тәуіптің айтқанынын бәрі өтірік ауылға қайт олжаны қой. Ең болмаса аққуға кезенерде, ырым қылып саусағыңды қанаттың ба? Жасымнан естіген ем Аққуға мылтық атқан оңбайды деп»,-дейді. Әйел ондай ырым жасамаған еді.
Жетімкөл жетімсіреп қалып қойды,
Бір өлі, бір тірі аққу айдында,
Бар өмірден көңілі шайлығуда,
Байғұс ана еркінен айырылуда.
Дәл осындай күй кешіп келеді ана, абыр-сабыр, үй маңы дүрбелең-ді.
Неге?
Көз алдына Жетімкөл, жағадағы аққу елестеп, ана үйіне енсе, өліп жатқан ұлын көреді.
Ақ төсек – аппақ айдын, аққу – бала,
Жаралы аққу секілді жаттың ба, ана?...
«Мына жатқан Жетімкөл, мына аққуды,
Өз қолыммен өлтірдім, аттым жаңа...
Жоқ!
Мен емес... мен атпадым...
Кеше гөр, кешіре гқр жаратқаным?!»
Ғазиз ана, ербеңдеп екі қолы,
жиылған жұртқа қарап алақтады.
Орнында екен Жетімкөл жоғалмапты,
Ортаймапты немесе тола алмапты.
Жағалауын жауыпты жасыл жалбыз,
Қасиетті аққулар ....? оралмапты.
VІ.
Шығармашылық бағыт. Дәптермен
жұмыс
а
Шығармашылық тапсырмалар:
1.«Аққу»
тобына:
1. Аққудың әсемдігін білдіретін
сөз жазыңдар.
7. Шығармадан оқ тиген
аққудың мүшкіл халін суреттейтін
деталдарды табыңдар.
8. «Табиғат»
тобына:
1. Поэмада Жетімкөлдің сұлулығы
қалай суреттелген?
* Ойланайық!
Аққуды
атуға бола ма?
2 топ дайындалғанша
«Табиғат» тобы мәтіннен өздеріңе ұнайтын
үзіндіні дәптерлеріңе жазып алып, оны
не үшін таңдағандарың туралы
әңгімелейсіңдер.
«Аққу» - жақтаушы
топ:
Аққуды атуға болады.
\Баласын
өлімнен сақтап қалу үшін атады.
Аққу
- махаббаттың белгісі, ана мен бала
арасындағы махаббаттан артық махаббат
жоқ.
Ананың балаға деген махаббаты
өте күшті.
Егер сол кезде аққуды
атпағанда өзін өмір бақи кінәлап өтер
еді.
«Ана» - даттаушы топ:
Аққуды
атуға болмайды.
Аққу - киелі құс,
сұлулықтың, пәктіктің белгісі.
Аққу
– табиғаттың жаратылысы, бірақ өмір
сүруге тиіс.
Аққу – махаббат белгісі,
махаббатты қорлауға болмайды.
“Аққуды
атпа, махаббатты сатпа” деген дана сөз
бар.
«Табиғат» тобына өзіндік
жұмыс беріледі.
Мәтіннен үзінді Не
себепті таңдадыңыз?
«Сірә, сорлы жоқ
шығар менен өткен,
Құлынымның қасынан
неге кеткем?
Ошақ қасы, отбасы,
көрмеппін ғой,
Дүние - ау, сен осындай
керемет пе ең?
Ана отыр, озбыр ойлар
қамалауда,
Қамалауда, әлдекім
табалауда.»
Осы үзінді өзіме қатты
ұнады, өйткені шарасыз ананың жай - күйі
жаныма қатты батты. Баласы үшін бар
құрбандыққа баратын ананың жанкешті
бейнесі. Сорлы анаға жаным ашиды.
абақ барысы: а) Ұйымдастыру кезеңі
Оқушыларды сабақ процесіне дайындау
ә) Үй тапсырмасын сұрау
«Менің Мұқағалиым» 8 минут
Мұғалім өзі Мұқағалидың поэзиясынан үзінді оқып бастайды.( бәсең дауыста қүй ойналып тұрады )
Поэзия,
Менімен егіз бе едің?
Сен мені сезесің бе,неге іздедім?
Алауыртқан таңдардан сені іздедеім.
Қарауытқан таулардан сені іздедім.
Сені іздедім кездескен адамдардан…
Махабббаттан іздедім,алып ұщқан,
Сәттерімнен іздедім жаңылысқан,
Сені іздедім жадырау, жабығыстан
Сені іздедім… (Үнсіздік)
Оқушы қол көтереді,мен басымды изеймін. (оқы деген белгі, сөзбен үндестікті үзуге болмайды.
Оқушылар өздері жаттап келген өлеңдерін оқиды. (Күй тоқтатылады.)
Балалар,Ф.Оңғарсынова апамыз: «Мұқағали-қазақ тарихындағы ең оқырманы көп суреткер.Қазақ жырының құдіреті»,-деп ақынға осылай деп баға берген екен.Әр оқырманының Мұқағали ақынға деген сүйіспеншілік сезімдері де әр қилы болмақ.
Үйге ақынның өздеріңе ұнаған өлең-жыр –естелігін оқып, «Сенің Мұқағалиың» ерекше тұлға екенін дәлелдеу берілген болатын.
Мұғалім: Ендеше,Жансая,айта қойшы ,сенің жан дүниеңдегі Мұқағалиың қандай?
Оқушы өзінің рухани жан дүниесін сыртқа шығарады.
Мұғалімнің сұрағы :
Мадияр,сенің Мұқағалиың не дейді?
Оқушының жауабы тыңдалады.
Мұғалімнің сұрағы:
Айханым,сенің Мұқағалиың бар ма?
Оқушы жауабы тыңдалады.
Мұғалім:
Өте жақсы балалар, сендер биыл туғанына 80 жыл толып отырған ақиық ақын-Мұқағали аталарыңның ақындық құдіретіне бүгін тағы да көз жеткіздіңдер.
Б) Жаңа сабақ
Оқушыларды сабақтың мақсат-міндетімен таныстыру. 2 минут
«Мұқағали рухына бас иейік»атты үнсіз фильм
Балалар, Мұқағали:
Қазақтың қара өлеңі құдіреттім,
Онда бір сұмдық сыр бар естілмеген,-депті.
Бүгінгі сабағымызда қазақ жырының құдіретіне айналған ақынның сондай жырын, сұмдық сыры бар жырын-«Аққулар ұйықтағанда» поэмасын сөз етеміз.
Енді осы поэма жайлы Т.Молдағалиев ағаларыңның мына бір тамаша сөзіне назар аударалық.
(Интерактивті тақтадан көрінеді)
«Мұқағали поэмаларының ең асылы,ең биігі деп мен «Моцарт», «Жан азасы» мен «Аққулар ұйықтағанда»деген дүниесін атаймын. Бұлар-алтын ішіндегі меруерттей сәуле шашатын ұлы дүниелер. «Аққулар ұйықтағанда» поэмасы 1973 жылы «Жалын»альманағында жарияланды. Бұл поэманы оқығанда менің жеке өз басымның қуанышын сөзбен айтып жеткізе алмайтын сияқтымын. Мұқағалимен кездескенде поэмасын көп мақтадым. «Тұмаш,осы поэманы Ғабит ағаға апарып оқыдым. Разы болып, мына алтын қаламды сыйлады»,-деді Мұқаң.Мен: «Өте дұрыс еткенсің, Мұқа. Ғабең ұнатса, бүкіл халық ұнатты деген сөз»,-дедім тебіреніп.
Мұқағали бір ойға шомып үнсіз қалды. Бұл-Мұқағалидың өзінің аққу әні еді»
(Н.Тілендиевтің «Аққу»күйі қойылып тұрады.
Бұл — оқырманын бір бастап оқығаннан кейін тастай алмай соңына дейін оқыттыратын ,адам жанына мұң тарту ететін ерекше туынды.Сендер бұл поэманың мазмұнын өз беттеріңмен оқып келіп отырсыңдар.Ендеше талдау жұмысына кірісейік.
(Интерактивті тақтаға назарларын аударады.)
І. Берілген тапсырмаларға орай қысқаша ,нақты түсінік беру. 8 минут
І. … Жетімкөл жетімсіреп қала берді… Ақынның суреттеуінде Жетімкөл жетімсірегенге дейін қандай еді? (Экспозициясынан нақты дәйектемелер келтіру )
ІІ.Бала-ана-аққу (Үшеуінің поэмадағы байланысы) (Оқушының өз дәлелі)
ІІІ. Қасиетке оқ атқан ана қасіреті ( Поэма соңында ана қасіретін ақын қалай суреттейді? Поэмадан тауып оқу )
ІҮ . Поэмадағы жылқышы қарттың ырым туралы айтқан сөзінде қандай мән бар?
( Поэмадан тауып оқиды. Оқушы пікірі тыңдалады.)
ІІ. Кесте -графаға негізделген дәйектемені талдау.( Қ.Бітібаева технологиясы бойынша)
8 минут
Оқиға |
Эпизодтар |
Кейіпкерлер іс-әрекеті туралы ақын көзқарасы |
Негізгі ой |
Ана қайғысы |
«Баласының ана отыр күйін бағып» |
«Екеу болса,дүние-ай арман бар ма!…» «Үн шығармай іш құса зарлауда ана» «…Айналайын аққудың қанатынан, қайтеміз ол да адамға бола туған»
|
Өлім аузында жатқан жалғыз баласына арашашы бола алмаған ананың қасіретінің үміті |
Жетімкөлге аттанған ана |
«Балам өлсе бақыттың керегі не?!» |
«Бас бағып жағада отыр жалғыз ана» «Ана жүрек тыпыршып қабынуда» «Қасиетке оқ атып жойған пақыр» |
Баласын өлімнен арашаламақ болмақ болған ана күйі |
Қарт жылқышы |
«Қасиет көлден кетті,сорлады ғой» |
«…Білмеймін сор аттың ба,бақ аттың ба?!» «Солай,солай… Аманат бір Құдайға…» |
|
Қасиет атқан ана |
«Жаралы аққу секілді жаттың ба,ана?…» |
«Келеді ана қарабет қарақшыдай» «Қалсын ана Жетімкөл жағасында, Өлі менен тірінің арасында» |
Ана қайғысы мен өкініші |
М:Сонымен сендер поэманың сюжеттік коипозициясын толығымен меңгеріп шықтыңдар деп ойлаймын. Ақын бұл шығармасында бір ғана емес, екі проблеманы тілге тиек етіп отыр. Қалай ойлайсыңдар, Мұқағали ақынның көтеріп отырғаны қандай проблемалар?
(Оқушы жауаптары тыңдалады) Ендеше келесі тапсырма –Дебат үлгісінде ақын көтеріп отырған мәселер бойынша пікір қорғау.
ІІІ. Жоба қорғау 5 минут
(Екі оқушы «Аққу-киелі құс» тақырыбындағы шағын жобаларын қорғайды.)
Ү. Бекіту
Дебат ойыны 6 минут
1-топ «Табиғатты қорғаушылар»- жақтаушы топ
Поэманың өзектілігі- «Аққулар ұйықтағанда»-экологиялық тақырыптағы поэма
Дәлелдеуі (Топ тағы оқушылар өз ұстанымдарын қорғайды)
Дәйек сөздер 1.Көлдің сәні –аққулар. 2.Аққу киесі оңдырмайды.
2-топ «Азамат»-даттаушы топ
Поэманың өзектілігі- «Аққулар ұйықтағанда»-ананың баласына деген махаббатын суреттейтін поэма
Дәлелдеуі (Топ тағы оқушылар өз ұстанымдарын қорғайды)
Дәйек сөздер 1.Бәрі де адам үшін жаратылған. 2.Ана –махаббатымен құдіретті.
Бес жолды өлең (Екі топқа беріледі)
1.Зат есім- Аққу Ана
Сын есім- сұлу,киелі, ақ мейірімді, арашашы,бақытсыз
З. Етістік- жүзеді,таранады,ұшады қайғырады, атады, өкінеді
Сөйлем- аққу Жетімкөлді мекен еткен. Ана аққуды атқанына өкінеді.
Зат есім- құс адамзат
(Мұғалімнің қорытынды сөзі)
Қазақ поэзиясының Хан Тәңірі
Айшықты ой
Қарасаз,қара шалғын,өлеңде өстім,
Жыр жазсам оған жұртым елеңдестің.
Өлсе өлер Мұқағали Мақатаев,
Өлтіре алмас,алайда,өлеңді ешкім!
зақ
әдебиеті. 8 - сынып
Сабақтың
тақырыбы: М. Мақатаев «Аққулар ұйықтағанда»
поэмасы
Сабақтың
мақсаты: Сезіммен өлең өрген жыр парағы
Мұқағали поэзиясына талдау жасау, ақын
өлеңінің идеясын, мақсатын ұғындыру,
поэманың тақырыбы мен композициясы
туралы теориялық білім беру. Білімділік
– поэманың негізгі кейіпкері ана бейнесі
арқылы көл еркесі аққуға жасалған
қиянаттың қайғылы оқиғаға ұғындыру
себебін таныту, қоршаған орта заңдылықтарына
қарсы келмеу қажеттігін нақты дәлелдермен
түсіндіруге жету;
Дамытушылық
– оқушылардың пікірталасын ұйымдастыру,
өз ойын дұрыс тұжырымдап, дәлелмен
жеткізе білуге, еркін сөйлеуіне
дағдыландыру, талдаулар жасай білу, сын
тұрғысынан ойлау қабілетін дамыту;
Тәрбиелік – оқушыларды ізгілікке,
адамгершілікке, қоршаған ортаны қорғай
білуге тәрбиелеу. Сабақтың көрнекілігі:
ақын суреті, интерактивті тақта, кітаптар,
аққу туралы жазылған нақыл сөздер,
тақырыптық суреттер, сызба – кестелер.
Сабақтың түрі: Интеграцияланған
сабағы.
Сабақтың
әдісі: СТО, талдау, сұрақ - жауап, пікір
сайыс
Сабақтың
барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі. Оқушылармен
жүздесіп амандасу, түгелдеу, сабақтың
тақырыбымен, жоспарымен, мақсатымен
таныстыру.
1.
Қызығушылығын ояту. Мұқағалидың
өлеңдерінен үзінді оқылады.
2.
Ой шақыру. «Менің Мұқағалиым»
Сұрақтар:
1.
Мұқағалидың туған жері? (Алматы облысы,
Райымбек ауданы, Қарасаз ауылы)
2.
Өмір сүрген жылдары? (1931 - 1976 ж. ж)
3.
Әкесі мен анасың есімі? (Сүлеймен,
Нағиман)
4.
Мұқағали ақынның жыр жинақтарын атаңдар.
(«Армысыздар, достар», «Қарлығашым,
келдің бе?», «Дариға жүрек», «Шолпан»,
«Өмір дастаны», т. б.)
5.
Мұқағали ақын кімнің тәрбиесінде болды?
(Әжесінің. Ол «Мені сөзге, жырға үйір
еткен – әжем» дейді. Ақын әжесінің аты
– Тиын. Келіндері оны «Мақпал апа»
деген.)
6.
Ақынның поэмаларын атаңдар. («Аққулар
ұйықтағанда», «Ару – ана», «Райымбек»,
т. б.)
Мұғалім
сөзі: Біз Мұқағали ақынды – поэзия
патшасы десек, ендеше, поэзия патшалығына
сапар шегіп көрейік. Міне, патшалықтың
алтын қақпасы ашылды. «Аққулар ұйықтағанда»
сарайының кілті өз қолдарыңда. Қазіргі
сәттен бастап осы сарайдың сырына үңіліп
көрейікші.
ІІ.
Проблемаға шығу. - Ақынның поэмасына
арқау болған тақырып?
Тақырып:
Сұлулық, Махаббат, Зұлымдық.
Тақырыпты
ашу мақсатында зерттеу жұмысын жүргізейік.
Енді балалар Мұқағали Мақатаевтың
«Аққулар ұйықтағанда» поэмасының басты
кейіпкерлерін атайық /Ана, Аққу, Бала/
Олай болса бүгінгі сабағымызды үш топқа
бөлініп өткізейік.
«Аққу»
тобына
1.
Аққудың рең әсемділігін білдіретін
сөз.
2.
Поэмадан аққудың жарасымды әрекетін
табыңдар. 3. Оқ тиген аққудың мүшкіл
халін өрнектеген детальды табыңдар.
«Бала»
тобына
1.
Ауру бала.
2.
Тәуіп айтқан ем.
3.
Өліп жатқан бала.
«Ана»
тобына
1.
Ана аққуды неге атпақ болды?
2.
Аққуды ату кезіндегі ана әрекетіне баға
беріңдер.
3.
Құсты құлатқаннан кейінгі ана өкініші.
4.
Бала өлімін көрген ана қасіреті қалай
көрсетілген?
ІІІ.
Шығарма кейіпкерлеріне мінездеме беру.
(жазбаша)
Сұлулықты
жанымен сүйген Мұқағали ақынның аса
құрметтеген адамының бірі – сазгер
Нұрғиса Тілендиевтің «Аққу» күйін
тыңдайық.
«Ана»
тобына – Баланың анасы,
«Бала»
тобына – Баланың әкесі,
«Аққу»
тобына – Тәуіп шал, Жылқышы қарт.
Кейіпкерлер
іс - әрекеті, адами қасиеттері
Баланың
анасы. Нағыз ана. Балажан, баласы үшін
аққуды атты, баласы үшін бәріне де даяр,
қамқор жан. Ержүрек, батыл, өзінің
баласына деген махаббаттан киелі аққу
құсты атып өлтіргендіктен баласынан
да айырылды.
Баланың
әкесі. Адал жан, халық дәстүрін қастерлейді.
Киелі аққу құсты атудан бас тартты.
Тәуіп
шал. Мейірімсіз, таяз ойлы. Есінен ауысқан
адам, баланың ата - анасына өтірік
айтты.
Жылқышы
қарт. Түсінігі мол, көргені көп. Парасатты,
ақылды, данышпан. Ол анаға ақыл айтып,
оны дұрыс жолға қоюға тырысты.
ІV.
Ой толғау. / ауызша пікір білдіру /
1.
«Ана» тобына – Аққуды атуға болады.
2.
«Бала» тобына - Бала ана үшін әрдайым
бірінші орында.
3.
«Аққу» тобына – Аққуды атуға болмайды.
V.
1 - топ: «Екі жақты күнделік» әдісі бойынша
поэмадан өзіне ұнаған үзіндіні қолданып,
неге алғанын түсіндіру.
Мәтіннен
үзінді. Не себепті таңдадың?
2
- топ: Поэмаға мазмұндық жоспар
құру.
Тақырыбы
Басты оқиғалар
І.
Тау басына біткен сұлу көл 1. Қалай біткен
мына көл тау басына?
2.
Жетімкөл жетімсірейді.
3.
Аққулар айдынына оралмады.
ІІ.
Ауру бала немесе шарасыз отбасы 1. Жас
сәбидің науқасқа шалдығуы.
2.
Тәуіп шалдың айтқан ойы.
3.
Ананың шешімі.
4.
Ұйықтап жатқан аққуды атуы.
5.
Жетімкөлден сән кетті
ІІІ.
Бақташы қарт. Шарасыз ана. 1. Көзінен
жас, көңілінен мұң төгілген зарлы ана.
2.
Халық ырымы. Аққуды атқан оңбайды.
3.
Өліп жатқан бала, шарасыз ана.
4.
Қасиет. Қасірет.
Эпилог
Аққулар... Аңыз көп қой олар жайлы.
3
- топ: «Мұқағали – суреткер ақын».
Поэмадағы сюжеттік оқиғалардың
композициялық құрылымына талдау.
Оқиғаның
басталуы.
Жетімкөл
туралы аңыздар.
Көл
еркесі – сұлу аққулар
Оқиғаның
дамуы.
Ауру
бала, тәуіп айтқан ем.
Оқиғаның
шиеленісуі.
Аққуды
атқан ана.
Астан
– кестен көл беті.
Оқиғаның
шарықтау шегі.
Аққудың
киесі. Жалғыз ұлдың өлімі.
Кие
қасіретін тартқан ана.
Оқиғаның
аяқталуы.
Аққуынан
айырылған Жетімкөл.
VІ.
Қорытынды. /Ана туралы, бала туралы, аққу
туралы 3 - 4 мақал айту./
«Ана»
тобына – Ана туралы.
1.
Анаңа ауыр сөз айтпа, Атыңа ауыр жүк
артпа.
2.
Ана сүтін ақтамағанды ешкім мақтамайды.
3.
Баланың білегі ауырса ананың жүрегі
ауырады.
4.
Анасыз өмір — сөнген көмір.
5.
Ана алақанының аясы, Ақ шынардың
саясы.
«Бала»
тобына - Бала туралы.
1.
Ата – асқар тау, ана – бауырындағы
бұлақ, бала - жағасындағы құрақ.
2.
Әдепті бала – арлы бала, әдепсіз бала
– сорлы бала.
3.
Бала көңілдің гүлі, көздің нұры.
4.
Адам болар бала қонаққа үйір.
5.
Балалық шағы, патшаның тағы.
«Аққу»
тобына – Аққу туралы.
1.
Аққу құстың төресі, Жалғыз жатып
оттамас.
2.
Аққуды атпа, досыңды сатпа!
3.
Аққу көлін аңсайды, адам туған жерін
аңсайды.
4.
Аққу құсқа оқ тисе қанатын суға
тидірмес.
5.
Аққу менен қаз егіз...
VІ.
Рефлексия. Ой түйіндеу.
Шығармашылық
тапсырма. Анаға хат. («Аққу» күйі ойнап
тұрады.) Оқушылар анаға арнап хат
жазады.
VІІ.
Осы сабақтан не алдым? Тест интервью
Мұқағали
шығармаларының ерекшелігі «Аққулар
ұйықтағанда» поэмасы бізге қандай
тәрбие берді?
Ойы
өзекті.
Бейнелі
рух, сезім басым.
Қазақ
тұрмысына жақын ойлар айтылады. Ана
махаббатының құдіреттілігін
сезіндірді.
Табиғатты
қорғауды үйретті.
Халық
дәстүрін берік ұстануды дәріптеді.
-
Балалар, адам – табиғат перзенті. Дүниеде
екі ана бар: бірі – тіршіліктің анасы
табиғат анасы, екіншісі адам анасы.
Екеуі де мейірімді. Осы екі анаға да
қаталдық көрсетуге, жанын жаралауға
болмайды.
-
Балалар ақын Фариза Оңғарсынова
«Мұқағалидай ақыны бар халық – бақытты
халық» деген екен. Сыршыл ақынның өміршең
шығармасымен танысқан сендер сол бақытты
халықтың ұрпағысыңдар.
VІІI.
Бағалау. ІX. Үйге тапсырма. «Ақын және
аққу», «Жетімкөлдің аққулары», «Ана -
мерген», «Бала - аққу - ана» тақырыптарға
еркін шығарма жазу, сурет салу. Әдеби –
теориялық ұғымдарға талдау, тілдік
теңеулерді табу.
қ: Сынып: 8Пәні: қазақәдебиеті |
Мектеп: Жамбыл орта мектебі |
|
|
Күні: |
Мұғалімнің аты-жөні: Ташмагамбетова Гүлбану Жумабековна |
|
|
|
Қатысқан оқушылар саны: 24 |
Қатыспағандар: |
|
Сабақтың тақырыбы |
Мұқағали Мақатаев «Аққулар ұйықтағанда» поэмасы |
|
|
Осы сабақ арқылы жүзеге асатын оқу мақсаттары |
8.Т/Ж 1.
әдеби шығарманың жанрына байланысты
сюжеттік желілерін, эпилог, прологтарды
анықтау;8.А/И 2.шығармадағы көркемдегіш
құралдардың (психологиялық параллелизм,
перифраз, сатира, ирония, гротеск,
эллипсис) қолданысын талдай отырып,
автор стилін анықтау;8.Б/С 3. шығарма
бойынша жазылған әдеби сын-пікірлерге
сүйене отырып, өзіндік сыни пікір
жазу |
|
|
Сабақтың мақсаттары |
Барлық оқушылар орындай алады: |
|
|
|
Көркем шығарманың жанрын табады, мазмұнын баяндайды |
|
|
|
Оқушылардың көпшілігі орындай алады: |
|
|
|
Поэмадағы автор қолданысындағы көркемдегіш құралдардарды талдап көрсетеді. Сюжеттік құрылымын анықтайды |
|
|
|
Кейбір оқушылар орындай алады: |
|
|
|
Поэмадағы сын-пікірлерді талдай отыра, өзіндік сыни пікірқұрастырып жазады. |
|
|
Ойлау деңгейлері |
Білу, түсіну, қолдану,талдау, жинақтау, бағалау |
|
|
Бағалау критерийі |
Көркем шығарманың жанрын анықтап, мазмұнын түсінеді,сюжеттік құрылымын анықтайды; Көркемдегіш құралдарды жіктеп, талдап көрсетеді; Әдеби
сын-пікірлерге сүйене өз пікірін
құрастырып жазады. |
|
|
Тілдік мақсаттар |
Оқушылар
орындай алады: Шығарма
жанрын сұрақтар арқылы аша алады.Пәнге
қатысты сөздік қор мен терминдер:
психологиялық паралеллизм, гротеск,
перифраз.Диалог құруға/ шығарма жазуға
арналған пайдалы тіркестер: Киелі
құс, ауру бала,ана махаббаты, Жетімкөл
табиғаты Талқылауға
арналған сұрақтар:Ананың балаға деген
махаббаты шексіз ?Аққуға
кезенерде, ырым жасап,Тым құрса
саусағыңды қанаттың ба?-деген қарт
пікірін қалай түсінесің?Аққудың
киелігі неде ? |
|
|
Сабақта қамтылатынқұндылықтар |
Шығармашылық
және сын тұрғысынан ойлау.Дұрыс
шешім қабылдау. Қарым-қатынас
жасау қабілеті, жауапкершілік.Айналадағыларға
қамқорлық. |
|
|
Пәнаралық байланыс |
Музыка, география |
|
|
Алдыңғы оқу |
Өткен тақырыппен байланыс |
|
|
Жоспар |
|
|
|
Жоспарланатын уақыт |
Жоспар бойынша орындалуы тиіс іс-әрекеттер |
бағалау |
ресурстар |
Сабақтың
басы7 минут |
Қызығушылықты
ояту. Сынып
ахуалын «Комплименттер бұрқасыны»
атты ширатумен бастаймыз.3
топқа берілген пазлдарды жинақтау
арқылы бөлінеміз.1
топ- ана;2 топ- бала;3 топ- аққу.ҰЖ.Ой
қозғау. «Миға шабуыл». Мынау
кім, бұл кісі жайлы не білесіңдер? Қандай
өлең және поэмаларын білесің?Нұрғиса
Тілендиевтің «Аққу» күйін тыңдайық. Тақтада
берілгенсабақ тақырыбы мен оқу
мақсаттарымен таныстырып кету |
Критериалды
бағалау.ҚБ. |
Интербелсенді
тақта |
Сабақтың
соңы6 минут |
Рефлексия.
«Плюс, минус, қызықты» әдісі орындау
алгоритмі. Ауызша
не жазбаша орындауға болады.Үлестірме
түрінде не тақтадан қарап қолдануға
болады. |
Кері байланыс |
|
Қосымша ақпарат |
|
|
Дифференциация – Сіз оқушыларға көбірек қолдау көрсету үшін не істейсіз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай тапсырма беруді көздеп отырсыз? |
Бағалау – Оқушылардың ақпаратты қаншалықты меңгергенін қалай тексересіз? |
Пәнаралық байланыс Қауіпсіздік ережелері АКТ-мен байланысҚұндылықтармен байланыс (тәрбиелік элемент) |
Сабақтағы
тапсырмаларым оқушылардың жас
ерекшеліктері мен қажеттіліктерін
ескере отыра дайындалған. Сабақ
барысында саралау әдістері топтық,
жұптық, ұжымдық жұмыстар арқылы жүзеге
асырылды. Саралау тапсырмалары оқушының
көздеген мақсатына жетуіне ықпал
етті. Қабілетті оқушының танымдық
деңгейін шығармашылық және зерттеушілік
жұмыс түрлерін қолдану арқылы шыңдауға
болады. Сабақтың басы, ортасы, соңында
саралау әдістері қолданылды. Қолданылған
дереккөздер қолжетімді және сабақ
барысында қолдау көрсететін деңгейде
болды. |
Оқу үдеріснде критериалды бағалаудың қалыптастырушы бағалау түрін жүргіздім.Сабақ барысында оқушының сабақты қаншалықты меңгергендігін, қандай деңгейде екенін білу үшін, түзету енгізіп, кері байланыс орнату үшін бағалау критерийлеріне жасалған дескрипторлар арқылы бағаладым. Дескрипторлар анық және қолжетімді деңгейде болды. Кері байланыс «бес саусақ», «жапон» әдісі, «бағдаршам» әдістері арқылы жүзеге асты. |
Пәнаралық
байланыс -АКТ-мен байланыс және
музыкамен байланыс.Сабақтың
тиімді өтуіне АКТпайдаланудың ықпалы
зор: бейнеролик, презентация,
компьютер.т.б. |
ОйлануСабақ мақсаттары/оқу мақсаттары жүзеге асырымды болды ма?Бүгін оқушылар нені үйренді? Сыныптағы оқу атмосферасы қандай болды? Дифференциацияны жүзеге асыру қолымнан келді ме? Мен жоспарланған уақытымды ұстандым ба? Мен жоспарыма қандай өзгерістер енгіздім және неліктен? |
Төменде берілген бөлімді осы сабақ туралы ойларыңызды жазу үшін пайдаланыңыз. Сол жақ бағанда берілген сабағыңызға қатысты ең маңызды сұрақтарға жауап беріңіз. |
|
|
Сабақ
барысында қойылған оқу мақсаттарына
жеттім. Сабақ мақсатына жетуімнің
негізі тиімді әдістерді таңдап,
үйлесімділік табуымда болды. Оқушылар
нақты мақсатқа құрылған критерийлер
мен дескрипторлар арқылы өз білімдерін
толықтырды. Топтық, жұптық жұмыстардағы
тапсырмалар негізінде саралау
жүргізілді. Уақытты белгіленген
өлшемде қолдана білдім. Оқу мақсаттарына
сай оқушылар поэма мазмұнын түсініп,
сюжеттік желісін, көркемдегіш құралдарды
тауып, анықтап, талдап, қолданып,
зерттеу жүргізді. Поэма негізіндегі
автордың түрлі пікірін синтездеп,
саралап, зерттеп өзіндік шешім тауып,
шығармашылық жұмыс жүргізді. |
|
Жалпы
бағаСәтті өткен екі нәрсені атап
көрсетіңіз (сабақ беру және оқытуға
қатысты)?1: топпен
жұмыс, «аялдамадағы бекет» әдісі
оқушылардың бойында ашықтық,
ынтымақтастық, жауапкершілік, бір-біріне
деген құрмет сынды құндылықтарды
қалыптастыруға көмегін
тигізді. |
|
|
бы |
М. Мақатаев “Аққулар ұйықтағанда” поэмасын талдау (2сағаты) |
|
Сабақтың мақсаты
|
1.Білімділік: а) Мұқағали поэзиясына талдау жасау, ақын шығармасының идеясын, мақсатын ұғындыру, поэманың тақырыбы мен идеясы туралы теориялық білім беру. ә) Поэманың негізгі кейіпкері ана бейнесі арқылы көл еркесі аққуға жасалған қиянаттың қайғылы оқиғаға ұрындыру себебін таныту, қоршаған орта заңдылықтарына қарсы келмеу қажеттігін нақты дәлелдермен түсіндіру. 2. Дамытушылық: а) Оқушылардың пікірталасын ұйымдастыру, өз ойын дұрыс тұжырымдап, дәлелмен жеткізе білуге, еркін сөйлеуіне дағдыландыру, өлеңдерін нақышына келтіріп жатқа оқу, сүйсіне білу сезімдерін ояту, талдаулар жасай білу, сын тұрғысынан ойлау қабілетін дамыту. ә) http://bilimland.kz сайтының ресурстары арқылы оқушының сезіміне әсер ету, ақын шығармашылығына қызығушылығын арттыру 3. Тәрбиелік: Ақын тілімен салынған табиғат суреті арқылы эстетикалық талғамға, көркем шығарма арқылы табиғаттың сырлы көріністерін тамашалап, сұлулығын сезініп, қамқорлықпен аялай білуге үйрету |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Сабақтың түрі |
Дәстүрлі емес сабақ |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Пәнаралық байланыс |
Экология, бейнелеу өнері, музыка |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Сабақ көрнекілігі
|
Ақын суреті, http://bilimland.kz, интерактивті тақта, тақырыптық суреттер, сызба- кестелер. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдер |
Түсіндіру, сұрақ-жауап, Қ. Бітібаева технологиясы, ой толғау, ой шақыру, топтастыру, еркін сөйлеу, пікірсайыс, теориялық талдау, топтастыру. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Сабақ барысы |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
I.Ұйымдастыру кезеңі |
Оқушылармен амандасу. Оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру, түгендеу, дайындығын қадағалау. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
II.Үй тапсырмасын сұрау |
А) Поэманың ұнаған үзіндісін жаттау Ә)Автордық көркемдегіш тәсілдерді қолдану ерекшелігі
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
ІІІ. Жаңа сабақ
Ой шақыру
ІV .Тапсырмалар орындау |
М. Мақатаев “Аққулар ұйықтағанда” поэмасын талдау: Әр ақынның өлең-өнер болмысында бір қасиеті өзгелерінен басымырақ болады. Мысалы: Абайда - ой, Мағжанда - махаббат, Қасымда - от, Мұқағалида - тазалық (қасиет деген ұғым) басымырақ болады. Алдымен, экранға назар салайық. Білімланд сайтының ресурсын пайдалану,
“Аққулар ұйықтағанда» - ғажап поэма. Бір түнде, бір деммен, табиғат пен ақын сезімінің үндесуінен туған дүние. 1-тапсырма. Поэманың сюжеттік –композициялық құрылысын талдау жасау Шарықтау шегі Шешімі Байланыс Шиеленіс Кіріспе Дескриптор:
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
ІV. Тапсырмалар орындау
V. Бекіту
|
2-тапсырма. Мәтінмен жұмыс
Дескриптор:
3- тапсырма. Шығарма кейіпкерлеріне үш сөйлеммен өз сөзіңмен мінездеме бер. Дәптермен жұмыс. Ана _________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Әке_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Тәуіп _________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Жылқышы кария ________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Жалпы, қазақ халқы ырым, наным-сенімге сенетін халық. Сол себепті қазақ аққуды киелі санайды. Аққуды ежелден қастерлеп, бақыттың бастамасы, жақсылықтың жаршысы, пәктіктің, сұлулықтың белгісі деп ұғады әрі оған ешқашан оқ атпаған. Аққу турасында ел аузында аңыз-әңгімелер көп, тіпті ақын-жазушыларымыз, әнші-сазгерлеріміз де қарап қалмаған. Мәселен, С. Сейфуллиннің «Аққудың айырылуы», Қорқыт баба, Ықылас Дүкенұлының, Н. Тілендиевтің «Аққу» күйлері, Б. Аюхановтың «Аққу биі» - халқымыздың аққуға деген сүйіспеншілігі мен құрметінің дәлелі. Мына бір аңызға сүйенсек: «Ертеде бір адам аққудың киелі екенін білмей оқ атады. Сонда аққудың сыңары өз қосағынсыз өмір сүре алмайтынын дәлелдеп, өзінің басын тасқа ұрып, өзін-өзі өлтіреді. Ал оқ атқан адам арада қанша жыл өтсе де, отбасын құра алмай, еш перзентсіз дүниеден жалғыз өтіпті» дейді. «Аққу - құстың төресі, жалғыз жатып оттамас» деген нақыл сөзден аққу сыңарынсыз өмір сүре алмайтынын көреміз. Аққуды тек қазақ халқы емес, басқа халықтар да дәріптеген. Мысалы: П.И. Чайковскийдің «Аққу көлі» атты шығармасы, сол сияқты Шекспирдің «Венеция көпесі» атты пьесасында аққу сұңқылдап ән салады. Тіпті аспан әлеміндегі шоқжұлдыздардың бірі «Аққу жұлдызы» деп аталады. Өзіміздің салт-дәстүрімізде «Аққу мойын» деп аталатын өрнек те бар. Аққуды атқан адам жамандыққа ұшырайды, өлген аққу жалғаспаған ұрпақты білдіреді. Ал, ананың балаға деген махаббаты бәрінен де күштірек. Бұл жырда пақыр ана өз баласы үшін қасиетке оқ атады. Ананы бұған итермелеген - баласына деген асыл махаббаты. Тәуіптің сөзіне сенген ана, ақыр соңында, перзентінен де айырылып, есі ауып кетеді. Енді, балалар, жырдағы ана әрекетінің дұрыс-бұрыстығын талқыға салмақпыз. Сабақты қорытындылау А) Ана, бала, аққу туралы мақал айту 1.Анаңа
ауыр сөз айтпа, Атыңа ауыр жүк артпа. 3. Аққу құстың төресі, Жалғыз жатып оттамас. 4.
Аққуды атпа, досыңды сатпа! 3. Баланың білегі ауырса ананың жүрегі ауырады. Ә) Бұл кімнің сөзі? Семантикалық карта
Дескриптор:
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
VІ. Бағалау, сабақты қорытындылау
|
Балалар, адам – табиғат перзенті. Дүниеде екі ана бар. Бірі – тіршіліктің анасы табиғат анасы, екіншісі адам анасы. Екеуі де мейірімді. Осы екі анаға да қаталдық көрсетуге, жанын жаралауға болмайды. Қарасаз, қара шалғын өлеңде өстім, Жыр жазсам, оған жұртым елеңдестің. Өлсе, өлер Мұқағали Мақатаев, Өлтіре алмас, алайда өлеңді ешкім,- деп жырлаған Мұқағали мұрасы - мәңгілік асыл мұрамыз.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
VІІ. Үйге тапсырма |
«Айдыннан ұшқан аққу-жыр» |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
FacebookTwitterGoogle+OdnoklassnikiMail.RuVKWhatsApp
Сабақтың тақырыбы: М. Мақатаев «Аққулар ұйықтағанда» поэмасы
Сабақтың мақсаты: Сезіммен өлең өрген жыр парағы Мұқағали поэзиясына талдау жасау, ақын өлеңінің идеясын, мақсатын ұғындыру, поэманың тақырыбы мен идеясы композициясы туралы теориялық білім беру.
Білімділік – поэманың негізгі кейіпкері ана бейнесі арқылы көл еркесі аққуға жасалған қиянаттың қайғылы оқиғаға ұғындыру себебін таныту, қоршаған орта заңдылықтарына қарсы келмеу қажеттігін нақты дәлелдермен түсіндіруге жету;
Дамытушылық – оқушылардың пікірталасын ұйымдастыру, өз ойын дұрыс тұжырымдап, дәлелмен жеткізе білуге, еркін сөйлеуіне дағдыландыру, талдаулар жасай білу, сын тұрғысынан ойлау қабілетін дамыту;
Тәрбиелік – оқушыларды ізгілікке, адамгершілікке, қоршаған ортаны қорғай білуге тәрбиелеу.
Сабақтың көрнекілігі: ақын суреті, интерактивті тақта, кітаптар, аққу туралы жазылған нақыл сөздер, тақырыптық суреттер, көрініс, сызба – кестелер.
Сабақтың түрі: Интеграцияланған (дамыта оқыту) сабағы. (Әдебиет сабағын театр, әуез, көркемсурет, сөз өнерімен интеграциялау).
Сабақтың әдісі: СТО, талдау, сұрақ – жауап, пікір сайыс
Пәнаралық байланыс: музыка, тарих, биология
Сабақтың барысы: І.Ұйымдасыру кезеңі. Оқушылармен жүздесіп амандасу, түгелдеу, сабақтың тақырыбымен, жоспарымен, мақсатымен таныстыру.
ІІ. «Топтастыру» стратегиясы. «Мұқағали әлеміне саяхат»
ІІІ. Ой шақыру. «Менің Мұқағалиым»
Сұрақтар:
1. Мұқағалидың туған жері? (Алматы облысы, Райымбек ауданы,Қарасаз ауылы)
2. Өмір сүрген жылдары? (1931-1976 ж.ж)
3. Әкесі мен анасың есімі? (Сүлеймен, Нағиман)
4.Мұқағали ақынның жыр жинақтарын ата. («Армысыздар, достар», «Қарлығашым, келдің бе?», «Дариға жүрек», «Шолпан», «Өмір дастаны», т.б.)
5. Мұқағали ақын кімнің тәрбиесінде болды? (Әжесінің. Ол «Мені сөзге, жырға үйір еткен – әжем» дейді. Ақын әжесінің аты – Тиын. Келіндері оны «Мақпал апа» деген.)
6. Ақынның поэмаларын атаңыз. («Ақулар ұйықтағанда», «Ару – ана», «Райымбек», т.б.)
М. Мақатаев өзі айтқан екен: «Менің қымбатты достарым! Егер сіздер шынымен менің өмірбаянымды, шығармаларымды зерттемек болсаңдар, онда мен не жазсам, соның бәрін түгел оқып шығуды ұмытпағайсыздар. Мені өз өлеңдерімнен қарамауларыңызды өтінем. Естеріңізде болсын, менің өлеңім жеке тұрғанда түк те емес. Біріктіріп қарағанда ол поэма іспетті. Басы және аяғы бар. Ол кейде күлімдеген, кейде түңілген жанымның құдды даусындай...»[2.197б]
Мұғалім сөзі: Біз Мұқағали ақынды – поэзия патшасы десек, ендеше, поэзия патшалығына сапар шегіп көрейік. Міне, патшалықтың алтын қақпасы ашылды. «Аққулар ұйықтағанда» сарайының кілті өз қолдарыңда. Қазіргі сәттен бастап осы сарайдың сырына үңіліп көрейікші.
а) Аққу қандай құс?
ә) Поэмаға оқушылармен біріге отырып мазмұндық жоспар құру.
|
Тақырыбы |
Басты оқиғалар |
І. |
Тау басына біткен сұлу көл |
1.Қалай біткен мына көл тау басына? 2. Жетімкөл жетімсірейді. 3. Аққулар айдынына оралмады. |
ІІ. |
Ауру бала немесе шарасыз отбасы |
1.Жас сәбидің науқасқа шалдығуы. 2. Тәуіп шалдың айтқан ойы. 3. Ананың шешімі. 4. Ұйықтап жатқан аққуды атуы. 5. Жетімкөлден сән кетті |
ІІІ. |
Бақташы қарт. Шарасыз ана. |
1.Көзінен жас, көңілінен мұң төгілген зарлы ана. 2.Халық ырымы. Аққуды атқан оңбайды. 3. Өліп жатқан бала, шарасыз ана. 4. Қасиет.Қасірет. |
Эпилог |
Аққулар... |
Аңыз көп қой олар жайлы. |
б) «Мұқағали – суреткер ақын». Поэмадағы сюжеттік оқиғлардың композициялық құрылымына талдау.
Оқиғаның басталуы.
Жетімкөл туралы аңыздар.
Көл еркесі – сұлу аққулар
Оқиғаның дамуы.
Ауру бала, тәуіп айтқан ем.
Оқиғаның шиеленісуі.
Аққуды атқан ана.
Астан – кестен көл беті.
Оқиғаның шарықтау шегі.
Аққудың киесі. Жалғыз ұлдың өлімі.
Кие қасіретін тартқан ана.
Оқиғаның аяқталуы.
Аққуынан айырылған Жетімкөл.
в) Ақынның тіл шеберлігі. Әдеби – теориялық ұғымдарға талдау, тілдік теңеулерді табу. Оқулықпен жұмыс, дәптерде орындау.
№ |
Поэмадан үзінді |
Эпитет |
Кейіптеу |
Теңеу |
Дәйектеме |
1. |
Тәтті үн, аппақ нұр... |
|
|
+ |
+ |
2. |
Маужыраған түн, салбыраған шымылдық... |
+ |
|
|
|
г) Шығарма кейіпкерлеріне мінездеме беру. (интерактивті тақтада орындалады).
Кейіпкерлер |
Іс – әрекеті, адами қасиеттері |
Ана |
Қамқор ана. Балажан, сәбиі үшін аққуды атты. |
Әке |
Адал жан, халық дәстүрін берік ұстанады. |
Тәуіп шал |
Мейірімсіз, қайырымсыз. Таяз ойлы. |
Бақташы қарт |
Ақылы мол, көргені көп. |
ғ) Проблемалық сұрақтар:
1. Ақынның поэмасындағы негізгі арқау болған тақырып не?
2. Автор өзі көтерген мәселені қаншалықты аша білген?
3. Ана неге аққуды атпақ болды? Бұл шешімге келу анаға оңайға түсті ме?
Проблемадан шығу:
Ақынның поэмасындағы негізгі арқау болған тақырып - ананың балаға деген махаббаты.
Автор өзі көтерген мәселені толығыман ашқан, себебі поэма шын тебіреністен, шын шабыттан, шын күйзелістен, шын сағыныштан туған.
Ана аққуды баласы үшін атты. Бұл шешім анаға оңай түспеді ана көп ойланды.
Ү. «Аққу – киелі құс» пікір – сайыс.
1) Жақтаушы топ: «Аққуды атуға болмайды»
Дәлелдеме: - Көлдің сәні – аққулар.
- Аққу киесі оңдырмайды.
2) Даттаушы топ: «Ананың балаға деген махаббатын дәлелдеу үшін аққуды атуға болатын»
Дәлелдеме: - Ана – махаббатымен құдіретті
- Бәрі де адам үшін жаратылған.
Мақсаты:
Түйін: Мақсатыма жеттім.
ҮІ. Рефлексия. Ой түйіндеу.
Шығармашылық тапсырма. Анаға хат. (Сүгірдің «Аққу» күйі ойнап тұрады.)Оқушылар анаға арнап хат жазады.
ҮІІ. Осы сабақтан не алдым? Тест интервью
Мұқағали шығармаларының ерекшелігі |
«Аққулар ұйықтағанда» поэмасы бізге қандай тәрбие берді? |
Ойы өзекті. Бейнелі рух, сезім басым. Қазақ тұрмысына жақын ойлар айтылады. |
Ана махаббатының құдіреттілігін сезіндірді. Табиғатты қорғауды үйретті. Халық дәстүрін берік ұстануды дәріптеді. |
Мұғалім сөзі: Балалар, адам – табиғат перзенті. Дүниеде екі ана бар: бірі – тіршіліктің анасы табиғат анасы, екіншісі адам анасы. Екеуіде мейірімді. Осы екі анаға да қаталдық көрсетуге, жанын жаралауға болмайды.
Сабақтың нәтижесі
Оқушыға не берді:
Өзіне, айналасындағыларға сын көзбен қарауға үйренді;
Адам бойындағы жағымды, жағымсыз қасиеттер туралы өз пікірлері қалыптасты;
Табиғатты қорғауға үйренді;
Өз ойын еркін айтуды үйренді;
Мұғалімге не берді:
Адамның жақсы-жаман болуы өзіне байланысты деген ойға жетеледім;
Қарым-қатынас мәдениетіне үйрете білдім;
Жаңа технологияны қолданып өткізген сабағымның оқушыға берері мол екеніне көз жеткіздім;
Рухани санасына қатысты мәселелерді талқылау кезінде толық еркіндік және жеткілікті уақыт берілуі керек деген ой түйдім.
ҮІІІ. Үйге тапсырма.
«Ақын және аққу» тақырыбына өлең жазу.
Поэмадан өзіңе ұнаған шумағын жаттау.
-тапсырма. Поэманың көркемдік ерекшелігіне талдау жасау
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(Теңеу
- Жаңбырдың тамшысындай;
Эпитет - Қатыгез, сұрқай ой, сұм жүрек, ақша бұлт;
Тұрақты тіркес - Ошақ қасы, от басы:
Кейіптеу - Мөлдіреген «Жетімкөл» көкке қарап,
Мөлтілдеген көз жасын тыя алмай тұр.
Метафора - Ақ төсек – аппақ айдын, аққу – бала, өмір – дария;).
Мұқағали
Мақатаев“Аққулар ұйықтағанда” поэмасы
«Ой шақыру» әдісі Біз Мұқағали ақынды
–поэзия патшасы десек, ендеше, поэзия
патшалығына сапар шегіп көрейік. Міне,
патшалықтың алтын қақпасы ашылды.
“Аққулар ұйықтағанда” сарайының кілті
өз қолдарыңда. Қазіргі сәттен бастап
осы сарайдың сырына үңіліп көрейікші.Іске
сәт! «Аққу» күйіАйгүл Үлкенбаева «Миға
шабуыл» әдісіАққу қандай құс? Проблемалық
сұрақтар:1. Ақынның поэмасындағы негізгі
арқау болған тақырып не?2. Автор өзі
көтерген мәселені қаншалықты аша
білген?3. Ана неге аққуды атпақ болды?
Бұл шешімге келу анаға оңайға түсті ме?
-Ақын поэмасындағы негізгі арқау болған
тақырып – ананың балаға деген махаббаты.
-Автор өзі көтерген мәселені толығымен
ашқан, себебі поэма шын тебіреністен,
шын шабыттан, шын күйзелістен, шын
сағыныштан туған.-Ана аққуды баласы
үшін атты. Бұл шешім анаға оңайға түспеді,
ана көп ойланды. Иә, табиғат ананың бір
бөлшегі болған Мұқағали былай дейді.
Табиғат Жанымды алсаң, Алшы менің, Бір
түйір жерге түскен, тамшың едім. Мұқағали
жоғалса қайтер дейсің. Артымда қалсын
жерім, Қалсын елім.Мұқағали барлық
өлеңін бойындағы сезімнің ағынымен
тасқындата жазды. Бүгін біз сөз еткелі
отырған шығарма “Аққулар ұйықтағанда»
- ғажап поэма. Бір түнде, бір деммен,
табиғат пен ақын сезімінің үндесуінен
туған дүние.Осы поэма жөнінде Тұманбай
Молдағалиев аталарың былай дейді:-Cендерге
де, маған да бұл поэма мұң тарту етеді.
Бірақ бір бастап оқығаннан кейін тастай
алмай соңына дейін бір-ақ оқисың. Бейне
бір басқа күй кешесің. Көкірегіңде ән
ұялап, жырмен тербелесің. Көз алдыңа
Жетімкөлдің ерке аққуы, баласы үшін
дүниенің тыныштығын, кереметін бұзып,
қасиетке оқ атқан ана бейнесі, ең соңында
екі бірдей асылынан-қасиетінен айырылған
сорлы, зарлы ана елестеп, сен де “аһ”
ұрасың. Поэмаға мазмұндық жоспар құру1.
“Табиғат” тобы: Тау басына біткен сұлу
көл.2. “Ана”
тобы: Ауру бала немесе шарасыз отбасы.3.
“Аққу” тобы: Жылқышы қарт. Шарасыз ана.
Жоспар: Тақырыбы Басты оқиғалар І. Тау
басына біткенсұлу көл 1.Қалай біткен
мына көл тау басына?2. Жетімкөл
жетімсірейді.3. Аққулар айдынына оралмады.
ІІ. Ауру бала немесе шарасыз отбасы
1.Жас сәбидің науқасқа шалдығуы.2. Тәуіп
шалдың айтқан ойы.3. Ананың шешімі.4.
Ұйықтап жатқан аққуды атуы.5. Жетімкөлден
сән кетті ІІІ. Жылқышы қарт. Шарасыз
ана. 1.Көзінен жас, көңілінен мұң төгілген
зарлы ана.2.Халық ырымы – «Аққуды атқан
оңбайды».3. Өліп жатқан бала, шарасыз
ана.4. Қасиет. Қасірет. Эпилог Аққулар...
Аңыз көп қой олар жайлы. Тапсырмамен
жұмыс1-тапсырмаПоэмадағы сюжеттік
оқиғалардың композициялық құрылымына
талдау2-тапсырма Поэманың көркемдік
ерекшелігіне талдау жасау3-тапсырма
Шығарма кейіпкерлеріне мінездеме беру
Сюжеті Оқиғалары Оқиғаның басталуы
Жетімкөлдің табиғаты. Көл еркесі – сұлу
аққулар. Оқиғаның байланысы Ауру бала.
Тәуіп шалдың айтқаны. Оқиғаның дамуы
Ананың көлге келуі. Оқиғаның шиеленісуі
Ананың аққуды атуы. Астан-кестен болған
көл беті. Оқиғаның шарықтау шегі Қарт
жылқышының әңгімесі. Жалғыз ұлдың өлімі.
Оқиғаның шешімі Ананы аққудың киесі
ұруы.Аққулардың оралмай кетуі.
Поэмадағы
сюжеттік оқиғалардың композициялық
құрылымына талдау Теңеу Эпитет Тұрақты
тіркес Кейіптеу Метафора Жаңбырдың
тамшысын-дай Қатыгез, сұрқай ой, сұм
жүрек, ақша бұлт Ошақ қасы, от басы
Мөлдіреген «Жетімкөл» көкке
қарап,Мөлтілдеген көз жасын тыя алмай
тұр. Ақ төсек – аппақ айдын, аққу – бала,
өмір – дария 2-тапсырма Поэманың көркемдік
ерекшелігіне талдау жасау 3-тапсырма.
Шығарма кейіпкерлеріне мінездеме беру
Кейіпкерлер Іс – әрекеті, адами қасиеттері
Ана Қамқор ана. Балажан, сәбиі үшін
аққуды атты. Әке Адал жан, халық дәстүрін
берік ұстанады. Тәуіп шал Мейірімсіз,
қайырымсыз. Таяз ойлы. Жылқышы қарт
Ақылы мол, көргені көп. Постер қорғау1.
“Хикая картасы” әдісі: әр эпизодқа
байланысты берілген суреттерді ретімен
орналастырып жабыстырып, тақырып қою.2.
“Жүзім шоқтары” әдісі (кластер): “Аққулар
ұйықтағанда” поэмасы туралы топтастыру.3.
“Киіз үй қаңқасы” әдісі: - керегесіне
“Аққулар ұйықтағанда” поэмасы туралы
өз ойларын жазу; - уығына поэманың негізгі
идеясы;- шаңыраққа поэмадан түйген
ойлары. Эпилог Жалпы, қазақ халқы ырым,
наным-сенімге сенетін халық. Сол себепті
қазақ аққуды киелі санайды. Аққуды
ежелден қастерлеп, бақыттың бастамасы,
жақсылықтың жаршысы, пәктіктің, сұлулықтың
белгісі деп ұғады әрі оған ешқашан оқ
атпаған. Аққу турасында ел аузында
аңыз-әңгімелер көп, тіпті ақын-жазушыларымыз,
әнші-сазгерлеріміз де қарап қалмаған.
Мәселен, С. Сейфуллиннің «Аққудың
айырылуы», Қорқыт баба, Ықылас Дүкенұлының,
Н. Тілендиевтің «Аққу» күйлері, Б.
Аюхановтың «Аққу биі» - халқымыздың
аққуға деген сүйіспеншілігі мен
құрметінің дәлелі. Мына бір аңызға
сүйенсек: «Ертеде бір адам аққудың киелі
екенін білмей оқ атады. Сонда аққудың
сыңары өз қосағынсыз өмір сүре алмайтынын
дәлелдеп, өзінің басын тасқа ұрып,
өзін-өзі өлтіреді. Ал оқ атқан адам арада
қанша жыл өтсе де, отбасын құра алмай,
еш перзентсіз дүниеден жалғыз өтіпті»
дейді. «Аққу - құстың төресі, жалғыз
жатып оттамас» деген нақыл сөзден аққу
сыңарынсыз өмір сүре алмайтынын көреміз.
Аққуды тек қазақ халқы емес, басқа
халықтар да дәріптеген. Мысалы: П.И.
Чайковскийдің «Аққу көлі» атты шығармасы,
сол сияқты Шекспирдің «Венеция көпесі»
атты пьесасында аққу сұңқылдап ән
салады. Тіпті аспан әлеміндегі
шоқжұлдыздардың бірі «Аққу жұлдызы»
деп аталады. Өзіміздің салт-дәстүрімізде
«Аққу мойын» деп аталатын өрнек те бар.
Аққуды атқан адам жамандыққа ұшырайды,
өлген аққу жалғаспаған ұрпақты білдіреді.
Ал, ананың балаға деген махаббаты бәрінен
де күштірек. Бұл жырда пақыр ана өз
баласы үшін қасиетке оқ атады. Ананы
бұған итермелеген - баласына деген асыл
махаббаты. Тәуіптің сөзіне сенген ана,
ақыр соңында, перзентінен де айырылып,
есі ауып кетеді. Енді, балалар, жырдағы
ана әрекетінің дұрыс-бұрыстығын талқыға
салмақпыз. Жасыл қалпақ - КреативМенде
қандай идеялар бар?Қандай баламалы
түрлерді ойлап таба аламын? Барлық
жаңасын және қызықтысын жазыңыз. Көк
қалпақ - шолуМен не аштым?Тағы не ашылған
жоқ?Мен оны қалай аша аламын?Мен барлық
қалпақты кие алдым ба? Жалпы түсінігі.
Сары қалпақ - ПозитивЖағымды тұстары
қандай болды? Оның артықшылығы қандай?
Маған не ұнайды?Оң тармақтарын жазыңыз.
Қызыл қалпақ – ТүйсікМенің түйсіктік
реакциям қандай?Менің түйсігім маған
не дейді. Өз ойларыңды жазыңыз. Қара
қалпақ - ЖағымсызЖағымсыз кезеңдерді
көрсетіңіз?Қандай проблемалар бар?Маған
не ұнамайды?Жағымсыз тармақтарды
жазыңыз. Ақ қалпақ - ФактілерМенде қандай
ақпарат бар?Маған қандай ақпарат алу
қажет?Білетіңізді ғана жазыңыз. (Де
Бононың қалпақтары)Ақылдың 6 қалпағы
Көк қалпақты барлық топтан кейін кері
байланысты алу үшін пайдаланыңыз. Кері
байланыс“5 саусақ” әдісі Үйге
тапсырма:Жеке тапсырма:Поэмадан үзінді
жаттау.“Кейіпкерге хат” әдісі бойынша
Анаға хат жазу.Топтық тапсырма:Мәтінмен
жұмыс. Мәтіннен үзінділер Ой-түйін
...Асығыстық оларда болмайтұғын, Қомағай
көкқұтандар секілденіп, Жалп беріп,
жағаға кеп қонбайтұғын. ...Алаңсыз
аққуларды атпасын деп, Жатқа да дастарханды
жайдым төрге. ...Көл бетінде,Аққулар
ұйықтап жатыр жер бетінде. ...Ойнасыншы,
ойнасын ерке құстар,Тыныштығын олардың
қашырмалық. ...Ию-қию көл маңы,
астаң-кестең,Жер айналып, тау құлап,
аспан көшкен... Мәтінмен жұмыс ...Аққуға
кезенерде ырым жасап,Тым құрыса саусағыңды
қанаттың ба? ...Жасымнан естігенім бар-тын
еді,Әйтеуір, аққу атқан оңбайды деп.
...Өліп жатқан ұлына қарасын да,Қалсын
ана «Жетімкөл» жағасында,Өлі менен
тірінің арасында... ...Тек қана тыныштықта
ұйықтайды олар,Шошыса, екінші рет
оралмайды. Күн құшқан айдын көлде жалғыз
аққу Қаңқылдап қанатымен сабалап су,
Таранып қаранады жан-жағына, Сұлуды
тасалама ,көк торғын құс! Құрметті
шәкірттерім! Ақын Фариза Оңғарсынова
“Мұқағалидай ақыны бар халық – бақытты
халық” деген екен. Олай болса, сыршыл
ақынның өміршең шығармасымен танысқан
сендер сол бақытты халықтың бақытты
ұрпағысыңдар!
ктепМұғалім |
Маңғыстау ауданыЖыңғылды ауылыС. Нұрниязұлы атындағы мектеп-интернатТелемгенова Алма Оразовна |
|
КүніСынып |
Қатысқаны:Қатыспағаны: |
170 |
Ұзак мерзімді жоспардың бөліміТақырып |
3-бөлім
Махаббат және абырой |
|
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары |
8.1.4.18-сынып1.Түсіну және жауап беру4.Шығарма үзінділерімен жұмыс1. Көркем шығармалардан алған үзінділерді өз көзкарасын дәлелдеу үшін орынды қолдану |
|
Сабак мақсаттары |
Барлық оқушылар орындай алады: «Аққулар ұйықтағанда» поэмасының мазмұнын бейнеролик арқылы түсіну. Көрсетілген суреттерді поэма үзінділерімен өз көзқарасын дәлелдеу үшін айту.Оқушылардың көпшілігі орындай алады: Зерттеудің 6 қадамы бойынша өз көзқарасын дәлелдеуді орынды қолдану.Кейбір оқушылар орындай алады Проблемалық сұрақтарға жауап беруде өз көзқарасын дәлелдеу үшін үзінділерді орынды қолдану |
|
Бағалау
критерийі |
-поэманың мазмұнын түсінеді-поэманың үзінділерін өз көзқарасын дәлелдеу үшін орынды қолданады-өз көзқарасын шығарма үзінділерімен мысалдар келтіру арқылы дәлелдейді-топтан өз ойларын, көзқарастарын қорғай алады. |
|
Ойлау дағдыларының деңгейі |
Білу,түсінуҚолдану |
|
Құндылықтарға баулу |
«Мәңгілік ел» жалпыұлттық идеясының «Тарихтың,мәдениет пен тілдің біртұтастығы» құндылығының білім стандартына негізделген азаматтық жауапкершілік, құрмет құндылықтарын саралау тапсырмалары арқылы оқушы бойына дарытады. |
|
Тілдік
мақсаты |
Оқушылар орындай алады: оқылым-айтылым жүреді. Поэмадан алған үзінділерді өз көзқарасын дәлелдеу үшін ақын қолданған сөздерді таба аладыПәнге қатысты сөздік қор мен терминдер Сызат-жарық түсу,қомағай-ашқарақ,шарасыздан-амалсыздан,қатыгез-қатал, мейірімсіз,аракідік-арасында,адуынды-долы,қаныпезер-қанішер бұзық,тәуіп-бақсы,балгер сөздерін мұғалім көмегімен түсінеді.Диалог қүруға шығарма жазуға арналған пайдалы тіркестер. Ана әрекеті дұрыс па? Меніңше,.. Менің байқауымша,..Менің түсінігім бойынша,.. |
|
Пәнаралық байланыс |
Экологиямен,музыкамен байланысады.Себебі табиғат ананы сақтай отырып,туган жерді қадірлеуге, қоршаған ортаны қорғай білуге тәрбиелейді.Сүгірдің «Аққу» күйін тындату арқылы музыка пәнімен байланыстырамын. |
|
Алдыңғы оқу |
Табиғат,ана туралы қандай мақал-мәтелдер білесіндер?1.Аққу көлін аңсайды. Адам туган жерін аңсайды.2.Аққуды атпа, досыңды сатпа3.Аққу құстың төресі.4.Адамның табиғатсыз күні жоқ,Табиғаттың оны айтар тілі жоқ.5.Аққу жүзсе, су сұлу. |
|
Сабақтын жоспарланған кезендері |
Жоспарланған жаттығу түрлері |
Ресурс |
Басы 10
минут 2 мин. |
Ұйымдастыру
кезеңі.1.Амандасу.2.Кезекші арқылы
сыныпты түгендеу.Топқа бөлу1-топ:
«Аққу» тобы2-топ: «Кие» тобы3-топ:
«Қасиет» тобы Аққу қандай құс? Не себепті киелі деп саналған?( Сабақ тақырыбы анықталады. М.Мақатаев «Аққулар ұйықтағанда» поэмасы)Дескриптор Сұраққа жауап береді. Сөздердің мағынасын түсінедіКері байланысОқу мақсатымен танысу.Интербелсенді тақта арқылы оқушыларға сабақтың тақырыбы,оқу мақсаты таныстырылады |
|
Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген
