«Тексерілді»

Мектеп директорының оқу ісі жөніндегі орынбасары:

Күні: Сыныбы: 9 Пәні:физика

Сабақ бойынша мұғалімнің жазбалары: (мұғалім және оқушы немен айналысады)

І.Ұйымдастыру (2 минут)

1. Сәлемдесу

2. Сынып оқушыларына жағымды ахуал туғызу

3. Түгелдеу

1.2. Топқа бөлу (Сурет қиындылары арқылы 3 топқа бөлінеді)

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау (4 минут)

Жұптық жұмыс (5 минут)

Жеке жұмыс формасы:Сәйкестендіру тесті:  

1. Ньютонның бірінші заңы – В) Денелердің бір-біріне әрекет етуші күштері модулі бойынша тең және бағыттары қарама-қарсы.

2. Ньютонның екінші заңы – А) Денеге басқа денелер әрекет етпесе немесе олардың әрекеті теңгерілген болса, онда дене не тыныштықтағы күйін сақтайды, не түзусызықты және бірқалыпты қозғалысын сақтайды.

3. Ньютонның үшінші заңы – Б) Денеде туындайтын үдеу оған әрекет етуші күшке тура пропорционал, ал массасына кері пропорционал.

2)

1. Ауырлық күші – А)тіректің денеге әрекет ететін серпімділік күші.

2. Серпімділік күші – Б) Денелердің Жерге тартылу күші;

3. Үйкеліс күші – В) Дененің көлемі мен пішіні өзгерген кезде пайда болатын күш;

4. Тіректің реакция күші – Г) Денелер тікелей жанасқанда пайда болатын күш;

3)

1. Масса – А) 1 м/с 2

2. Үдеу – Б) 1 Н.

3. Күш – В) 1 кг.

4. Ұзындық – Г) 1 Н/м

5. Қатаңдық – Д) 1 м.

4)

1. Масса – А) a = F\m

2. Үдеу – Б) m = F\a

3. Күш – В) k = F\l

4. Ұзындық – Г) F = ma

5. Қатаңдық – Д) l = F\k

ІІІ. Талқылау үшін сұрақтар беріледі (3 минут)

1. Бүкіләлемдік тартылыс заңын тұжырымдаңдар.

2. Бүкіләлемдік тартылыс заңын ашу барысында Ньютон қандай болжам ұсынды?

3. Неліктен Айдың Жерді айналу үдеуі жерге жақын аралықтағы дененің еркін түсу үдеуінен аз болады?

ІҮ. Жаңа сабақ

1. Түсіндіру. Бүкіләлемдік тартылыс — әлемде өз билігін жүргізетін негізгі күштердің бірі. Бұл ақиқат бізге Ньютон арқылы мәлім болды.

2. Формуланы қорытып шығару

3. Графопроектор арқылы мәліметтер беру

4. Электронды оқулықтан Ай мен жасанды серіктер туралы мәліметтер көрсету.

Сонымен, сабақ басында айтылып кеткеніндей, бүгінгі өтетін жаңа тақырыбымыз: “Тартылыс құбылысы. Бүкіләлемдік тартылыс заңы”. Енді сабағымызды бастамас бұрын, мынаған назар аудара қойыңыздар: менің қолымдағы текшені, кішкене резеңке допты жібере салдым. Нендей жағдай орын алды? Ол денелер неліктен жер бетіне түседі? (Оқушылар өз ойларын айтады)
Иә, жақсы! Жауаптарың дұрыс. Енді мына суреттерге қарап көріндер және өз ойларынды тағы да айта қойыңдар.

Жақсы, ойларымен келісемін, енді мені тыңдаңдар. Жаңағы сұрақтардың шынайы жауабын қазір түсінесіңдер. Балалық шағымыздан әрқайсымызға денелердің жерге тартылуы жақсы таныс, мысалы тебілген доп та, бұтағынан үзілген алма да Жерге түседі.
Демек, денелерге Жер тарапынан күш әрекет етеді. Жер барлық денелерді өзіне тартады.
Күнді айнала қозғалатын планеталар тартылыс өрісі әрекетінен Күнге тартылады және өздері де бір - біріне тартылады. Ай Жерді айнала қозғалады.

Барлық кеңістікті жайлаған тартылыстан “Жеті қат көкке ұшсақ та”, “Жеті қабат Жер астына енсек те” құтыла алмаймыз. Сондықтан әлемдегі денелердің бір - біріне тартылуы бүкіләлемдік тартылыс деп аталады. Ағылшын ғалымы И. Ньютон бұл құбылысты зерттеп, табиғаттың ұлы заңы - Бүкіләлемдік тартылыс заңын тұжырымдады. Бұл заңмен сендер 9 - сыныпта таңысасыңдар.

Ньютон тартылу күшінің өрнегін 1666 ж., 23 жасында - ақ анықтаған. Бірақ, ол өзінің теориясын тәжірибелік деректермен салыстырып, көп алшақтық байқағандықтан жария етпейді. Нәтижесінде ол ашқан заң көптеген жылдар бойы белгісіз болып қалды. Алайда, ол қолданған деректер нақты дәл емес. Ньютонға дәлірек өлшеулердің нәтижелері белгілі болғанда, О. Лодж айтқандай, ол “өзінің ескі қолжазбаларын алып есептеуге кірісті… Жаңа деректер есептеу нәтижелерін өзгерте бастады. Ол өз жұмысын керемет тебіреніспен қайта қарады. Қаламы ойына ілесе алмады. Соңында есептеулерден керекті нәтиже алды. Ашқан заңның керемет мәні мен тереңдігі оның басын айналдырып, тұманданған көздері қолжазбаны көрмеді. Шаршаған ол қаламын тастай салады. Әлем құрылымының құпиясы жалғыз өзіне ғана ашылды…”.
Ньютонның атымен Халықаралық бiрлiк жүйесiнде күштiң өлшем бiрлiгi – Ньютон аталған.

1. - топ

Бүкіләлемдік тартылыс – әлемде өз билігін жүргізетін әмбебап күштің атасы – Исаак Ньютонның еңбегі туралы.

2 – топ.

И.Ньютонның 1687 ж. тұжырымдаған «Бүкіләлемдік тартылыс заңы» тұжырымдау. Бүкіләлемдік тартылыс заңының аспан денелері үшін орны

3 – топ.

1798 ж. Генри Кавендиштің гравитациялық тұрақтыны ашу тарихы. Ғылымның дамуына маңыздылығы.

Топтық жұмыс (15 минут)

Есептер шығару

І топ

№ 1 есеп Массалары m = 100 г және m = 50 г болатын екі нүктелік дене бір-бірінен r = 20 м аралығықта орналасқан. Олардың арасындағы өзара тартылыс күшін анықтаңдар.

ІІ топ

№ 2 есеп 10 м арақашықтықтан массалары бірдей денелердің өз-ара тартылыс күші 26,68 мН. Денелердің массалары ( )

ІІІ топ

№ 3 есеп Әрқайсысының массаы 100 кг тыныштықта тұрған шарлар бір-бірінен 0,1 Н күшпен т артылса, онда олар қандай қашықтықта орналасқан.

Топ пікірлерін тыңдау.

Жасаған жұмыстарын бағалау.

ҮІ. Кері байланыс (не үйрендім, не қиын болды, сұрақ.) (3 минут)

«Бағалау парағы»

-топ Бағалаушы:_________

	Оқушының аты-жөні	Үй тапсырмасы «Өрмекші торы»	«Бірге ойлаймыз»	«Сиқырлы сұрақтар»	«Құрастыр одан кейін жауап бер»	«Сәйкестігін тап»	«Зымыран сұрақтар »	Қорытынды баға
Жүктеу ЖИ арқылы жасау ЖИ арқылы жасау Бөлісу 1 - айлық Материал тарифі -96% жеңілдік 00 05 00 ҚМЖ Ашық сабақ Тәрбие сағаты Презентация БЖБ, ТЖБ тесттер Көрнекіліктер Балабақшаға арнарлған құжаттар Мақала, Эссе Дидактикалық ойындар және тағы басқа 400 000 материал Барлық 400 000 материалдарды шексіз жүктеу мүмкіндігіне ие боласыз 1 990 ₸ 49 000₸ 1 айға қосылу Таңдау Материалға шағымдану Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз Жариялаған: Әнуарбекова Еркежан Әнуарбекқызы 25 Қазан 2021 1364 Шағым жылдам қаралу үшін барынша толық ақпарат жіберіңіз Шағымды қалдыру Тақырып бойынша 31 материал табылды Ашық сабақ Бүкіләлемдік тартылыс заңы Материал туралы қысқаша түсінік Ашық сабақ Бүкіләлемдік тартылыс күші мен заңы.Бүкіл әлемдік тартылыс заңы жайлы мағлұмат алады Бүкіл әлемдік тартылыс заңын күнделікті тұрмыста және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйренеді Материалды жүктеу Материалдың қысқаша нұсқасы «Тексерілді» Мектеп директорының оқу ісі жөніндегі орынбасары: Күні: Сыныбы: 9 Пәні:физика Сабақтың тақырыбы §15. Бүкіл әлемдік тартылыс заңы. Жалпы мақсаты бүкіләлемдік тартылыс күшінің ашылу тарихы туралы мағлұмат беру. Формуласы, гравитациялық тұрақтының мәні өлшем бірлігін ұғындыру; Бүкіл әлемдік тартылыс заңын күнделікті тұрмыста және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйрету Күтілетін нәтиже Бүкіл әлемдік тартылыс заңы жайлы мағлұмат алады Бүкіл әлемдік тартылыс заңын күнделікті тұрмыста және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйренеді Негізгі идеялар -Жер радиусы -Жерден Айға дейін қашықтық. тәулік ; , осыдан ; R мен Т-ның мәндерін қойсақ, онда ; ал , осыдан немесе , демек центрге тартқыш үдеу Жердің центріне дейінгі қашықтықтың квадратына кері пропорционал кемиді. Сонымен қатар F~Mm ~ немесе G-гравитациялық тұрақты. G=6,673ּ10-11Нּм2/кг2 Бүкіл әлемдік тартылыс заңы: екі нүктелік денелер арасындағы өзара әрекеттесу күші олардың массаларының көбейтіндісіне тура пропорционал, ал ара қашықтығының квадратына кері пропорционал. G-гравитациялық тұрақты. G=6,673ּ10-11Нּм2/кг2 Сабақ бойынша мұғалімнің жазбалары: (мұғалім және оқушы немен айналысады) І.Ұйымдастыру (2 минут) Сәлемдесу Сынып оқушыларына жағымды ахуал туғызу Түгелдеу 1.2. Топқа бөлу (Сурет қиындылары арқылы 3 топқа бөлінеді) ІІ. Үй тапсырмасын сұрау (4 минут) Жұптық жұмыс (5 минут) р/с Күштің түрлері белгіленуі формуласы өлшем бірлігі ХБЖ 1 Ауырлық күші         2 Серпімділік күші         3 Үйкеліс күші         4 Тіректің реакция күші         5 Тең әрекетті күш         6 Ньютонның ІІ заңы         VІ. Жеке жұмыс (13 минут) Жеке жұмыс формасы:Сәйкестендіру тесті:   Ньютонның бірінші заңы – В) Денелердің бір-біріне әрекет етуші күштері модулі бойынша тең және бағыттары қарама-қарсы. Ньютонның екінші заңы – А) Денеге басқа денелер әрекет етпесе немесе олардың әрекеті теңгерілген болса, онда дене не тыныштықтағы күйін сақтайды, не түзусызықты және бірқалыпты қозғалысын сақтайды. Ньютонның үшінші заңы – Б) Денеде туындайтын үдеу оған әрекет етуші күшке тура пропорционал, ал массасына кері пропорционал.   2) Ауырлық күші – А)тіректің денеге әрекет ететін серпімділік күші. Серпімділік күші – Б) Денелердің Жерге тартылу күші; Үйкеліс күші – В) Дененің көлемі мен пішіні өзгерген кезде пайда болатын күш; Тіректің реакция күші – Г) Денелер тікелей жанасқанда пайда болатын күш;   3) Масса – А) 1 м/с 2 Үдеу – Б) 1 Н. Күш – В) 1 кг. Ұзындық – Г) 1 Н/м Қатаңдық – Д) 1 м.   4) Масса – А) a = F\m Үдеу – Б) m = F\a Күш – В) k = F\l Ұзындық – Г) F = ma Қатаңдық – Д) l = F\k ІІІ. Талқылау үшін сұрақтар беріледі (3 минут) Бүкіләлемдік тартылыс заңын тұжырымдаңдар. Бүкіләлемдік тартылыс заңын ашу барысында Ньютон қандай болжам ұсынды? Неліктен Айдың Жерді айналу үдеуі жерге жақын аралықтағы дененің еркін түсу үдеуінен аз болады? ІҮ. Жаңа сабақ 1. Түсіндіру. Бүкіләлемдік тартылыс — әлемде өз билігін жүргізетін негізгі күштердің бірі. Бұл ақиқат бізге Ньютон арқылы мәлім болды. 2. Формуланы қорытып шығару 3. Графопроектор арқылы мәліметтер беру 4. Электронды оқулықтан Ай мен жасанды серіктер туралы мәліметтер көрсету. Сонымен, сабақ басында айтылып кеткеніндей, бүгінгі өтетін жаңа тақырыбымыз: “Тартылыс құбылысы. Бүкіләлемдік тартылыс заңы”. Енді сабағымызды бастамас бұрын, мынаған назар аудара қойыңыздар: менің қолымдағы текшені, кішкене резеңке допты жібере салдым. Нендей жағдай орын алды? Ол денелер неліктен жер бетіне түседі? (Оқушылар өз ойларын айтады) Иә, жақсы! Жауаптарың дұрыс. Енді мына суреттерге қарап көріндер және өз ойларынды тағы да айта қойыңдар. Жақсы, ойларымен келісемін, енді мені тыңдаңдар. Жаңағы сұрақтардың шынайы жауабын қазір түсінесіңдер. Балалық шағымыздан әрқайсымызға денелердің жерге тартылуы жақсы таныс, мысалы тебілген доп та, бұтағынан үзілген алма да Жерге түседі. Демек, денелерге Жер тарапынан күш әрекет етеді. Жер барлық денелерді өзіне тартады. Күнді айнала қозғалатын планеталар тартылыс өрісі әрекетінен Күнге тартылады және өздері де бір - біріне тартылады. Ай Жерді айнала қозғалады. Барлық кеңістікті жайлаған тартылыстан “Жеті қат көкке ұшсақ та”, “Жеті қабат Жер астына енсек те” құтыла алмаймыз. Сондықтан әлемдегі денелердің бір - біріне тартылуы бүкіләлемдік тартылыс деп аталады. Ағылшын ғалымы И. Ньютон бұл құбылысты зерттеп, табиғаттың ұлы заңы - Бүкіләлемдік тартылыс заңын тұжырымдады. Бұл заңмен сендер 9 - сыныпта таңысасыңдар. Ньютон тартылу күшінің өрнегін 1666 ж., 23 жасында - ақ анықтаған. Бірақ, ол өзінің теориясын тәжірибелік деректермен салыстырып, көп алшақтық байқағандықтан жария етпейді. Нәтижесінде ол ашқан заң көптеген жылдар бойы белгісіз болып қалды. Алайда, ол қолданған деректер нақты дәл емес. Ньютонға дәлірек өлшеулердің нәтижелері белгілі болғанда, О. Лодж айтқандай, ол “өзінің ескі қолжазбаларын алып есептеуге кірісті… Жаңа деректер есептеу нәтижелерін өзгерте бастады. Ол өз жұмысын керемет тебіреніспен қайта қарады. Қаламы ойына ілесе алмады. Соңында есептеулерден керекті нәтиже алды. Ашқан заңның керемет мәні мен тереңдігі оның басын айналдырып, тұманданған көздері қолжазбаны көрмеді. Шаршаған ол қаламын тастай салады. Әлем құрылымының құпиясы жалғыз өзіне ғана ашылды…”. Ньютонның атымен Халықаралық бiрлiк жүйесiнде күштiң өлшем бiрлiгi – Ньютон аталған. - топ Бүкіләлемдік тартылыс – әлемде өз билігін жүргізетін әмбебап күштің атасы – Исаак Ньютонның еңбегі туралы. 2 – топ. И.Ньютонның 1687 ж. тұжырымдаған «Бүкіләлемдік тартылыс заңы» тұжырымдау. Бүкіләлемдік тартылыс заңының аспан денелері үшін орны 3 – топ. 1798 ж. Генри Кавендиштің гравитациялық тұрақтыны ашу тарихы. Ғылымның дамуына маңыздылығы. Топтық жұмыс (15 минут) Есептер шығару І топ № 1 есеп Массалары m = 100 г және m = 50 г болатын екі нүктелік дене бір-бірінен r = 20 м аралығықта орналасқан. Олардың арасындағы өзара тартылыс күшін анықтаңдар. ІІ топ № 2 есеп 10 м арақашықтықтан массалары бірдей денелердің өз-ара тартылыс күші 26,68 мН. Денелердің массалары ( ) ІІІ топ № 3 есеп Әрқайсысының массаы 100 кг тыныштықта тұрған шарлар бір-бірінен 0,1 Н күшпен т артылса, онда олар қандай қашықтықта орналасқан. Топ пікірлерін тыңдау. Жасаған жұмыстарын бағалау. ҮІ. Кері байланыс (не үйрендім, не қиын болды, сұрақ.) (3 минут) Мен көп нәрсені үйрендім Мен аз нәрсені үйрендім Мен ештеңе үйренбедім Кейінгі оқу §15. Бүкіл әлемдік тартылыс заңы. «Бағалау парағы» -топ Бағалаушы:_________ Оқушының аты-жөні Үй тапсырмасы «Өрмекші торы» «Бірге ойлаймыз» «Сиқырлы сұрақтар» «Құрастыр одан кейін жауап бер» «Сәйкестігін тап» «Зымыран сұрақтар » Қорытынды баға Материалды жүктеу Жүктеу Сақтау Бөлісу ЖИ арқылы жасау Файл форматы: doc Физика Ашық сабақ 9 сынып 25.10.2021 1364 Жүктеу Сақтау ЖИ арқылы жасау Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз, шағым қалдыра аласыз Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз Іздеу Материал жариялап, аттестацияға 100% жарамды сертификатты тегін алыңыз! Ustaz tilegi журналы министірліктің тізіміне енген. Qr коды мен тіркеу номері беріледі. Материал жариялаған соң сертификат тегін бірден беріледі. Толығырақ Оқу-ағарту министірлігінің ресми жауабы Сайтқа 5 материал жариялап, тегін АЛҒЫС ХАТ алыңыз! Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін дамытуға қосқан жеке үлесі үшін және де Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық материалыңызбен бөлісіп, белсенді болғаныңыз үшін алғыс білдіреміз! Жариялау Сайтқа 25 материал жариялап, тегін ҚҰРМЕТ ГРОМАТАСЫН алыңыз! Тәуелсіз Қазақстанның білім беру жүйесін дамытуға және білім беру сапасын арттыру мақсатында Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық жұмысын жариялағаны үшін марапатталасыз! Жариялау Министірлікпен келісілген курс саны 12 Химия пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Тарих пәні педагогтерінің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Биология пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Ағылшын тілі пәні педагогінің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген География пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Информатика пәні педагогінің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Мектепке дейінгі білім беру ұйымдары педагогтерінің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген «Қазақ тілі» және «Қазақ әдебиеті» пәндері бойынша педагогтердің кәсіби және пәндік құзыреттіліктерін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Дене шынықтыру пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Білім алушылардың білім сапасын арттыру мақсатында сабақта цифрлық технологияларды қолдану. Жасанды интеллект: теория және практика 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Инклюзивті білім беру жүйесінде ерекше білім беру қажеттілігі бар білім алушыға психологиялық-педагогикалық қолдау көрсету 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Білім беру ұйымы басшысының тәрбие ісі жөніндегі орынбасары мен сынып жетекшінің кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген