Бөлімі:

Электростатика негіздері

Педагогтің аты-жөні:

Алжанова Нургуль Кенжебековна, «Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің білім басқармасы» КММ «Есіл ауданының білім беру бөлімі» КММ «А.Игібаев атындағы орта мектебі» КММ физика пәнінің мұғалімі

Күні:

18.12.2024 ж

Сыныбы: 8

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Электр өрісінің потенциалы және потенциалдар айырымы, конденсатор.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

8.4.1.9 – потенциалдар айырымының және потенциалдың физикалық мағынасын түсіндіру;

Сабақтың мақсаты:

Конденсатор және оның электр сыйымдылығы жайлы түсіну және қолданылуы жайлы білу;

Конденсатордың сыйымдылығы бойынша формуласын есептер шығарғанда қолдана алу;

Құндылықтарды дарыту

Сабақ барысында өзара бағалау және талдау жасай алу дағдысы қалыптасады.

Сабақ кезеңі/

Уақыты

Педагогтің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

3 мин

Жеке жұмыс

5 мин

7 мин

Топпен жұмыс

13 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сабаққа дайындығын бақылау. Оқушыларды ең алдымен flippity әдісі арқылы топқа бөлеміз

1-топ: Заряд

2-топ: Кернеу

3-топ: Сыйымдылық

4-топ: Жұмыс

Оқушылар алдыңғы тақырыптарды еске түсіру сіздерге сәйкестік тест ұсынамын.

Сәйкестік тест

Дескриптор: -сәйкестікті табады

Енді сіздермен жаңа тақырыбымызға көшейік.

Жаңа тақырыпты түсіндіру

• Электрстатикалық өрістің потенциалы өрістің берілген нүктесіндегі зарядтың потенциалдық энергиясының сол өріс нүктесіндегі зарядқа қатынасына тең скаляр шама.

• Өріс потенциалы-φ

• Өріске енгізілген зарядтың потенциалдық энергиясы-W_p

• Өріске енгізілген заряд-q

φ =

Хбж-дағы потенциалдың өлшем бірлігі -1 Вольт (В)

2- Жұмыстың өріс потенциалымен және кернеулікпен байланысы

Өрістің жұмысы зарядтың потенциалдық энергиясының өзгерісімен анықталады. Бір-бірінен шексіз қашықтыққа алыстатылған зарядтардың өзара әректтесуінің потенциалдық энергиясы нөлге тең. Демек, өрістің берілген нүктесіндегі зарядтың потенциалдық энергиясы деп бірлік оң зарядтың берілген нүктеден шексіздікке дейін орын ауыстыруы кезінде электр өрісінің атқаратын жұмысын айтуға болады φ =

Зарядты шексіз нүктеден өрістегі бастапқы нүктесіне алып келу үшін сыртқы күштер мынаған тең: А =q φ

Электр заряды потенциалдары әртүрлі нүктелер арасында орын ауыстырғанда, өрістің атқаратын жұмысы мынаған тең: А =q( φ₁- φ₂)

Өрістің екі нүктесінің потенциалдар айырымы φ₁- φ₂ – U кернеу деп аталады. U= φ₁- φ₂

Электр күшінің жұмысы: А =q U

Потенциалдар айырымының формуласын пайдаланып есептер шығарады

Бағалау критерий

1-есеп

20 нКл заряд потенциалы 100 В нүктеден потенциалы 400 В нүктеге орын ауыстырған кезде өріс қандай жұмыс атқарады?

3. Конденсатор, конденсатордың сыйымдылығы

Өткігіштер мен диэлектриктерден зарядтарды жинайтын арнайы аспап-конденсатор деп аталады.

Конденсатор-электр зарядтарын және электр өрісінің энергиясын жинауға арналған құрылғы.

Конденсаторда көп заряд жиналған сайын, конденсатор орамдарының арасындағы потенциалдар айырымы да көп болады. Жиналған зарядтың саны конденсатордың сыйымдылығына әсер етпейді, бірақ зарядтың шамасы мен орамдарының арасындағы кернеу арқылы конденсатор сыйымдылығын анықтауға болады.

С =

Конденсатордың электр сыйымдылығы-пластинаның біріндегі зарядтың конденсатор орамдарының арасындағы потенциалдар айырымына қатынасына тең физикалық шама.

К онденсатор сыйымдылығын оның өлшемдері және орамдарының арасындағы диэлектриктің қасиетімен сипатталады.

С =

C-конденсатордың сыйымдылығы

ε -диэлектриктің өтімділігі

ε₀-электр тұрақтысы

S- конденсатор орамдарының бірінің ауданы

d-конденсатор орамдарының арақашықтығы

Электрсыйымдылық Фарадпен өлшейді. Практикада көбінесе үлестік бірліктерді қолданады: мкФ, нФ, пФ.1 Фарад өте үлкен шама. Біздің планетамыз-Жердің сыйымдылығы осы мәнге жуық.

Осы электр өрісінің потенциалына және конденсатордың сыйымдылығының формулаларын пайдаланып есептер шығарайық.

Виртуалды зертханалық жұмыс (өздігімен танысу)

Әрбір топтарға есептер беріледі

1-топқа

0,05 Дж жұмыс жасағанда , шексіздіктен 5*10^-7 Кл заряд тасымалданған электр өрісінің нүктесінің потенциалын анықтаңдар.

2-топқа

Өрістің А нүктесіндегі потенциалы 50 В, В нүктесіндегі потенциалы 80 В.

3 мкКл зарядты А нүктесінен В нүктесіне ауыстыру үшін қандай жұмыс жасау керек?

3-топқа

Орамдарының арақашықтығы 0,5 мм, ауданы 0,06 м² жазық ауа конденсаторының сыйымдылығын анықтаңдар.

4-топқа Орамдарының арасындағы потенциалдар айырымы 110 В, сыйымдылығы 2 мкФ конденсаторға қандай заряд берілген?

Дескриптор:

• Есептің шартын жазады

• Хбж-ға келтіреді

• формуланы жазады

• Есепті шығарады

Жеке тапсырмаларды өз бетінше орындайды

Оқушылар сұрақтарға жауап береді

Жауаптарын негіздейді

Wordwall.net арқылы тапсырма бағаланады

ҚБ: «Екі жұлдыз бір тілек» бірін бірі бағалау

Дескриптор арқылы бағалау парағын толтырады.

https://wordwall.net/ru/resource/65735082

Презентация

Видеороликты көріп

https://youtu.be/CTy6HHL4Xhk?si=1WscB6H5RpeOnqzl

Конденсатор - виртуальная лаборатория, физика онлайн-урок на bilimland.kz

Сабақтың соны

10 мин

2 мин

Тест тапсырмалары:

1. Конденсатор, бір-бірінен 4 мм қашықтықта орналасқан қырлары 10 см² болатын шаршы пішінді парафинделген,диэлектрлік өтімділігі 2 тең, параллель пластиналардан тұрады. Конденсатордың электросыйымдылығын есептеңіз.

А) C=4,4*10^-17 Ф С) C=4,4*10^-12Ф

В) C=17,7*10^-11Ф Д) C=17,7*10^-17Ф (1)

2. Ток көзіне қосылған конденсатордың сыйымдылығын 2 есе арттырғанда, пластиналар арасындағы кернеу қалай өзгереді?

А) 2 есе кемиді В) өзгермейді

С) 2 есе артады Д) 4 есе артады (1)

3. Конденсаторды U кернеуге дейін зарядтағанда, ол q заряд алады. Егер пластиналардағы q зарядты 2 есе арттырғанда конденсатор сыйымдылығы қалай өзгереді?

А) 2 есе артады В) 2 есе азаяды С) өзгермейді Д) 4 есе артады (1)

4. Конденсатордың электрсыйымдылығы дегеніміз не?

А) электр зарядтарын өткізбейтін заттар

В) тұйық жүйе құрайтын зарядтардың алгебралық қосындысы осы жүйе зарядтарының кез келген өзара әрекеттесуі кезінде өзгеріссіз қалады.

С) пластинаның біріндегі зарядтың конденсатор орамдарының арасындағы потенциалдар айырымына қатынасына тең физикалық шама. өзгермейді Д) кеңістікте берілген нүктеде орналасқан оң сынақ зарядқа өріс тарапынан әсер ететін күштің осы зарядқа қатынасына тең физикалық шама. (1)

5. ХБЖ электрсыйымдылығының өлшем бірлігі

А) Кулон В) Фарад С) Ньютон Д) Вольт (1)

6. Жазық конденсатор екі пластинадан тұрады, әр пластина ауданы S=200 cм² тең және олар d=2 мм арақашықтықта орналасқан, олардың арасында слюда орналастырылған. Егер, пластиналар арасындағы кернеу U=3 кВ болса. (Слюданың диэлектриктік ӛтімділігі ɛ=6,ɛ₀₌8,85*10^-12 Кл/Н*м²₎)

А) С=53,1*10^-11 Ф В) С=35,1*10^-11 Ф С) С=15, 3*10^-11 Ф Д) С=55,1*10^-11 Ф (1)

7. 0,07 Дж жұмыс жасағанда, шексіздіктен 7*10^-7 Кл заряд тасымалданған электр өрісінің нүктесінің потенциалын анықтаңдар.

А) 14 В В) 14 кВ С) 100 кВ Д) 100 В (1)

8. Өрістің А нүктесіндегі потенциалы 60 В, В нүктесіндегі потенциалы 90 В.

2 мкКл зарядты А нүктесінен В нүктесіне ауыстыру үшін қандай жұмыс жасау керек?

А) -90*10^-6 Дж В) -60*10^-6 Дж С) 90 *10^-6 Дж Д) 60*10^-6 Дж (1)

9. Электр зарядын жинауға және сақтауға арналған құрал

А) Реостат В) Шарғы С) конденсатор Д) Резистор (1)

10. Конденсатордың сыйымдылығын анықтайтын формула

А) C= В) C= С) C= Д) C= (1)

Әр тапсырманың бағалау критериилері бойынша 10 баллдық жүйемен бағалау

Дескриптор:

• Әрбір сұрақ бір балл

ІV.Талдау. 

Қосымша тапсырма

1. Заряд бір нүктеден екінші нүктеге орын ауыстырғанда потенциалдар айырымы 1 кВ өрісте 40 мкДж жұмыс атқарады. Заряд неге тең?

2. Мектеп конденсаторының ең үлкен сыйымдылығы 58 мкФ. Оны 50 В-қа тең тұрақты кернеу көзінің полюстеріне қосқанда онда қандай заряд жинақталады?

3. Конденсаторды 1,4 кВ кернеуге дейін зарядтағанда ол 28 нКл заряд алатын болса, конденсатордың сыйымдылығы қандай болмақ?

Дескриптор:

• Электр сыйымдылығының формуласын пайдаланады

• Хбж-ға келтіреді

• Есепті орындайды

• шешуін көрсетеді

Тест тапсырмаларын google формада орындайды.

Жалпы ұпай -10

Дескриптор

тапсырманы орындайды

 https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdINqWIpAr3GQXEgbYi28gBDPhMafjGBrlRYeuNN2DIidXSRA/viewform?usp=sf_link

оқулық: Физика 8-сынып «Арман-Пв» баспасы, 2018, ЗакироваН.А., Аширов Р.Р,2018

3 мин

2-мин

Рефлексия

Аяқталмаған сөйлем.

Маған қызық болды....... (жасыл алма)

Маған қиын болды......... (сары алма)

Мен үйрендім........ (кызыл алма)

Әр тапсырманың бағалау критериилері бойынша 10 баллдық жүйемен бағалау

Үйге тапсырма:21-параграф, 15-жаттығу

Оқушылар сөйлемдерді аяқтайды.

Сабақ үшін жалпы ұпай: 10

Стикерлар

Электр сыйымдылығының формуласын пайдаланады

1

Физикалық шамаларды Хбж-ға келтіреді

1

Есепті белгілі реттілікпен орындайды

1

Есептің шешуін нақты көрсетеді

1

Формулаларды қорытып шығарады

1