Сабақтың мақсаты:

Оқушыларды кальций қосылыстарының химиялық қасиеттері, алу жолдарымен таныстыру және оларды өмірде қолданысын түсіндіру.

Күтілетін нәтиже:

Кальций қосылыстарының формулаларын білу керек.

Кальций қосылыстарының айналымы (химиялық қасиеттері)

Кальций қосылыстарының қолданылатын аясын білу керек.

Сабақтың түрі:

Аралас (теориялық, демонстрациялық)

Сабақтың әдісі:

Түсіндіру, сұрақ-жауап, химиялық тізбек, есептер шығару, демонстрация, жеке, топтық.

Пәнаралық байланыс:

География, биология, математика

Көрнекілік:

Жұмыртқа, сірке қышқылы, тұз қышқылы, бор, кальций оксиді, кальций нитраты, кальций гидроксиді, натрий карбонаты, фенолфталеин, спиртшам, гипс, алебастр, кальций глюканат, интерактивті тақта, тіс макеті

Термин сөздер:

Гипс, алебастр, глюканат, сөндірілген әк, сөндірілмеген әк

Сабақтың барысы

Ұйымдастыру кезеңі: 3 минут

Алдымен оқушылармен амандасу.

Дәптер-кітаптарын тексеріп шығу.

Оқушы назарын сабаққа аудару.

Топқа бөлу химиялық заттар арқылы бөлу.

Үй тапсырмасын

сұрау кезеңі: 10 минут

Жай заттармен, 5ұпай

Күрделі заттармен, 5 ұпай

Ca + S = CaS

Ca + 2HCl = CaCl₂ + H₂

2Ca + O₂ = 2CaO

Ca + 2H₂O = Ca(OH)₂ + H₂

3Ca + N₂ = Ca₃N₂

Ca + BeO = CaO + Be

Ca + Cl₂ = CaCl₂

Ca + CuCl₂ = CaCl₂ + Cu

3Ca + 2P = Ca₃P₂

3Ca + 2Al(OH)₃ = Ca₃(AlO₃)₂ + 3H₂

Теориялық сұрақтар: 1 ұпайдан.

1. Кальцийдің периодтық жүйедегі орны

2. Кальцийдің валенттілігі мен тотығу дәрежесі

3. Кальций таралуы бойынша нешінші орындағы элемент?

4. Кальцийдің физикалық қасиеті

5. Кальцийдің алыну реакциясы

6. Кальцийді ашқан ғалым?

7. Кальцийдің Қазақстандағы кен орындары

8. Кальций қандай металға жатады?

9. Кальцийдің атом құрылысы

10. Кальций адам организміндегі ненің құрамында кездеседі?

Жаңа тақырыпты түсіндіру. 15 минут

Алдарында тұрған заттарды атап шығып, түрткі сұрақтар арқылы жауап алып, сабақтың тақырыбын ашу.

Бүгінгі сабақтан не білу керек? - деген сұрақты алдарына тастап, сабақтың мақсатын ашып алу.

1. Қосылыстардың формулаларын білу керек.

2. Қосылыстардың физикалық қасиеттерін білу керек

3. Қосылыстардың бір-біріне айналымдарын, алыну жолдарын білу керек

4. Қосылыстардың қолданылуын білу керек.

Кальцийдің негізгі қосылыстары: СаСО₃, СаО, Са(OH)_2,

Мына қосылыстары қосымша 1-1 мысалмен айтылу керек: Ca₃(РО₄)₂ СаСl₂, СаF₂ Ca(NO₃)₂ CaSO₄

Оқушыларға тапсырма беріледі, топпен жұмыс жасайды. Зертханалық жұмыс. Әр тәжірибеге 3 ұпай. (Орындауы-1ұпай, реакция теңдеуі-1ұпай, қорытынды жасауы-1ұпай)

1-топ.

1. Кальций оксидіне су құйыңыз. Қандай құбылыс байқалды? Шыққан заттың формуласы. Реакция теңдеуін жазыңыз. Қорытынды жасаңыз.

2. Алған заттарыңыздың үстінен ауызбен үрлеп көріңіз. Не байқалды? Реакция теңдеуі? Қорытынды жасаңыз.

3. Борға тұз қышқылын қосыңыз. Не байқалды? Қорытынды жасаңыз.

2-топ.

1. Кальций оксидіне тұз қышқылын құйыңыз. Қандай құбылыс байқалды? Шыққан заттың формуласы. Реакция теңдеуін жазыңыз. Қорытынды жасаңыз.

2. Алынған затты натрий карбонатымен әрекеттестіріңіз. Не байқалды? Қорытынды жасаңыз.

3. Алебастрға су құйып, гипс алыңыз. Не байқалды? Реакция теңдеуін жазыңыз.

Тәжірибе барысында алынған заттарға байланысты қосымша сұрақтар қойылады.

Тәжірибе барысындағы реакция теңдеулері:

CaO + H₂O = Ca(OH)₂

Кальций оксиді алынуы: CaCO₃ = CaO + CO₂ ↑

Кальций гидроксиді (Ca(OH)₂) – суда аз ериді.

Ca(OH)₂ + CO₂↑ = CaCO₃↓ + H₂O

CaCO₃↓ + 2HCl = CaCl₂ + CO₂↑+ H₂O

CaO + 2HCl = CaCl₂ + H₂O

CaCl₂ + Na₂CO₃ = CaCO3↓ + 2NaCl

CaSO₄*0,5H₂O + 1,5H₂O = CaSO₄*2H₂O

Мұғалім қызықты тәжірибе жасап көрсетеді.

Қызықты тәжірибе: оттан шыққан жылан.

C₁₂H₂₂O₁₄Ca –пен

Жұмыртқаның қышқылға әсері

CaCO₃↓ + 2CH₃COOH = (CH₃COO)₂Ca + CO₂↑+ H₂O

Сабақты бекіту: 10 минут

Есептер шығару

1-топ

1. 5,6 г сөндірілмеген әкке су құйғанда, неше грамм сөндірілген әк пайда болады? ( 7,4 г)

2. Сөндірілген әкке 89,6 л көмірқышқыл газын жібергенде, неше грамм тұнба алынады? (400 г )

3. Массасы 3,42 г сілтілік метал сумен әрекеттескенде қ/ж 0,448л сутегі бөлінді. Бұл қандай металл? (Rb)

2-топ

1. Кальций оксиді тұз қышқылының 36,5 грамымен әрекеттесті. Өнімдегі тұздың массасын тап.(55,5 г)

2. Кальций хлоридіне натрий карбонатының 212 грамымен әсер еткенде, бөлінген газдың көлемі. (44,8 л)

3. 80 грамм белгісіз сілтілік жер металы сумен әрекеттескенде, қ/ж 44,8 л сутек газы бөлінді. (Са)

Сабақты қорытындылау: 5 минут

Мынадай тапсырма беріледі. Бүгінгі тақырып бойынша бірнеше формулаларды тұрмыстағы, өндірістегі, немесе химиялық атауымен атаймын. Оқушылардан оның формуласын көтеруі сұралады.

Кальций хлориді

Әктас

Кальций оксиді

Мәрмәр

Сөндірілмеген әк

Кальций нитраты

Кальций гидриді

Гипс

Кальций гидроксиді

Бор

Кальций фториді

Кальций сульфаты

Сөндірілген әк

Кальций нитриті

Ғаныш

Кальций глюканаты

Кальций карбонаты

Кальций карбиді

Алебастр

Толықтыру:

CaH₂ - металлургияда қолданылады.

CaF₂ - оптикада қолданылады.

CaC₂ - ацетилен алуда кеңінен қолданылады.

CaO – құрылыста берік металдар өндіруде қолданылады.

CaSO₄*2H₂O гипс – әшекейлік бедер жасағанда, медицинада.

CaSO₄ * 0,5 H₂O алебастр – құрылыста

Дәрі–дәрмек түрінде қолданылатын қосылыстары:

Кальций глюканаты C₁₂H₂₂O₁₄Ca

Кальций хлориді СаСl₂

Үйге тапсырма: 1 минут

§33. Оқу. 152 беттегі, 10-11 есеп

Бағалау:

1 минут

№

Жай заттар

Үй тапсырмасы

Жаңа сабақ

Есептер

1 2 3

Не білдім?

Формулалар

Жалпы ұпай

Баға

Зертхана

Реакция теңдеуі

Теориялық сұрақтар

Орындалуы

Реакция теңдеуі

Қосымша сұрақтар

1

2

3

4

5

№

Күрделі заттар

Үй тапсырмасы

Жаңа сабақ

Есептер

1 2 3

Не білдім?

Жалпы ұпай

Баға

Зертхана

Реакция теңдеуі

Теориялық сұрақтар

Орындалуы

Реакция теңдеуі

Қорытындылау

1

2

3

4

5