Бөлім

Биосфера, экожүйе, популяция

Педагогтың аты-жөні

Мансурова Б.М.

Күні

Сынып

8

Сабақтың тақырыбы

Популяцияның құрылымының негізгі сипаттамалары және ерекшеліктері. Ағзалардың тіршілікке қабілеттілігінің әртүрлі тәсілдері. (Тіршілікті сақтаудың К және r стратегиялары)

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары

8.3.1.3 популяцияның негізгі қасиеттерін және құрылымдық ерекшеліктерін сипаттау

8.3.1.4 ағзалардың түрлі тірі қалу тәсілдерін зерттеу

Сабақтың мақсаты

(Негіздеме: Мемлекет басшысы Қ.Тоқаевтың Ұлттық құрылтайдың ІІ,ІІІ, ІV отырыстарында берген тапсырмасы, ҚР Оқу-ағарту министрлігінің №123 бұйрығы)

 Популяцияның негізгі қасиеттерін және құрылымдық ерекшеліктерін сипаттайды.

 Ағзалардың тіршілікті сақтаудағы K және r стратегияларын ажыратады.

Құндылық:

• Әділдік және жауапкершілік – табиғаттағы тепе-теңдікті сақтау, тірі ағзаларға жауапкершілікпен қарау.

• Жасампаздық және жаңашылдық – экологиялық мәселелерді шешуде жаңа идеялар ұсыну және ғылыми ойлау.

Сабақтың кезеңі/ уақыты

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

3 минут

І.Ұйымдастыру кезеңі: Амандасу. Түгендеу

Психологиялық ахуал қалыптастыру.

«Жүректен жүрекке» тренингі арқылы оқушылар бір біріне тілектер білдіреді.

Құндылық:
Әділдік және жауапкершілік – бір-біріне құрметпен қарау, жағымды қарым-қатынас орнату, сыныпта қауіпсіз әрі қолайлы орта қалыптастыру.

Саралау:
Барлық оқушыларға – қысқа, қарапайым тілек айтуға мүмкіндік беріледі;
Қолдауды қажет ететін оқушыларға – дайын сөздер немесе үлгі ұсынылады.

Оқушы әрекеті:

Оқушылар шеңберге тұрып, «Жүректен жүрекке» тренингі арқылы бір-біріне жылы сөздер айтып, сабаққа жағымды көңіл күймен кіріседі.

«Мадақтау» әдісі

Интербелсенді тақта

5 мин

Үй тапсырмасын сұрау: «Білім шоуы»

Мұғалім сөзі:

Оқушылар, қазір біз үй тапсырмасын ерекше форматта — «Білім шоуы» арқылы тексереміз. Сіздерге сұрақтар ұсынылады, дұрыс жауапты жылдам әрі нақты таңдауыңыз қажет. Уақыт шектеулі, сондықтан шапшаң әрі мұқият болыңыздар. Кім білімді, кім жылдам — бірге анықтайық!

Құндылық:

Әділдік және жауапкершілік

• тапсырманы адал орындау;

• өз білімін жауапкершілікпен көрсету;

• ойын ережесін сақтау.

Саралау:

Қолдауды қажет ететін оқушыларға жауап нұсқаларын салыстыруға уақыт беріледі.
Қабілеті жоғары оқушыларға жылдам жауап беріп, өз жауабын қысқаша түсіндіру ұсынылады.

Оқушы әрекеті:

Сұрақтарды тыңдайды/оқиды, жауаптарды талдайды, дұрыс жауапты таңдайды, уақытпен жұмыс істейді.

Мадақтау:

• Жарайсың!

• Тамаша!

• Өте жақсы!

• Керемет!

• Дұрыс жауап!

• Белсенді болдың!

https://wordwall.net/ru/resource/112193974

7 мин

Пазл тапсырмасы – «Миға шабуыл»

Мақсаты: Терминдерді еске түсіру, жаңа тақырыпқа шығу

Мұғалім сөзі:

«Оқушылар, қазір біз жаңа тақырыпты өздеріңіз анықтайсыздар. Экранда пазл бөліктері берілген.
Әр пазлдың артында бір сұрақ жасырылған. Сұраққа дұрыс жауап берген сайын пазлдың бір бөлігі ашылады.
Барлық бөліктер ашылғанда, бүгінгі сабақтың тақырыбы шығады.»

Құндылық:

• Жасампаздық және жаңашылдық – мәселені өз бетінше ойлап, жаңа ұғымға шығу.

• Әділдік және жауапкершілік – өз ойын ашық айту, дәлелге сүйену.

Саралау:

• Қолдауды қажет ететіндер: қысқа жауап немесе таңдау арқылы жауап береді.

• Орта деңгей: 1–2 сөйлеммен ойын жеткізеді.

Жоғары деңгей: жауапқа өмірлік мысал қосады.

Оқушы әрекеті:

• Пазл бөлігін таңдайды.

• «Миға шабуыл» сұрағына жауап береді.

• Дұрыс жауаптан кейін пазлдың келесі бөлігі ашылады.

• Соңында шыққан сөздер арқылы жаңа тақырыпты атайды.

Ауызша мадақтау:

«Жарайсың, нақты жауап!»

«Өте жақсы, дұрыс дәлел келтірдің!»

«Керемет, ережені дұрыс қолдандың!»

YesChat – түсіндіру, тапсырма құрастыру;

Diffit – мәтінді деңгейге бейімдеу

https://www.youtube.com/watch?v=hBwx__A7YGw

7 мин

Жеке жұмыс «Дұрыс па, бұрыс па?»

Тапсырма:
Берілген сөйлемдердің дұрыс/бұрысын белгіле.

1. Популяция — бір түрге жататын даралар тобы.

2. Популяция саны ешқашан өзгермейді.

3. Тығыздық — белгілі бір аумақтағы даралар саны.

4. Жас құрамы популяция құрылымына жатады.

5. Өлім саны артса, популяция көбейеді.

6. Жыныстық құрамы — аталық және аналық даралар арақатынасы.

Жауабы:
1 — дұрыс
2 — бұрыс
3 — дұрыс
4 — дұрыс
5 — бұрыс
6 — дұрыс

Құндылық:
Әділдік және жауапкершілік – оқушы жауапты мұқият белгілеп, табиғаттағы популяция өзгерісін дұрыс түсінуге дағдыланады.

Саралау:
Қолдауды қажет ететін оқушыларға тірек сөздер беріледі: бір түр, даралар саны, тығыздық, жас құрамы, жыныстық құрамы. Қабілеті жоғары оқушылар бұрыс сөйлемді дұрыстап жазады.

Оқушы әрекеті:
Оқушы сөйлемдерді оқиды, дұрыс немесе бұрыс екенін белгілейді, соңында жауаптарын тексереді.

Бағалау критерийі

Популяцияның негізгі қасиеттерін және құрылымдық ерекшеліктерін сипаттайды.

Дескриптор: 3 балл

• 1–2 сөйлемді дұрыс анықтайды – 1 балл

• 3–4 сөйлемді дұрыс анықтайды – 2 балл

• 5–6 сөйлемді дұрыс анықтайды – 3 балл

YesChat – түсіндіру, тапсырма құрастыру;

Diffit – мәтінді деңгейге бейімдеу

6 мин

Жұптық тапсырма: «K және r стратегияны ажырат»

Тапсырма:
Төмендегі сипаттамаларды оқып, K стратегия немесе r стратегия екенін анықтаңдар.

Жауабы:
1 – r стратегия
2 – K стратегия
3 – r стратегия
4 – K стратегия
5 – r стратегия
6 – K стратегия

Құндылық:
Жасампаздық және жаңашылдық – оқушылар ғылыми ұғымдарды салыстырып, қорытынды жасайды.

Саралау:
Қолдауды қажет ететін оқушыларға мысалдар беріледі (қоян – r, піл – K). Қабілеті жоғары оқушылар өз мысалдарын қосады.

Оқушы әрекеті:
Оқушылар жұпта талқылайды, сипаттамаларды салыстырып, дұрыс стратегияны анықтайды.

Бағалау критерийі: - К және r стратегиясын салыстырады

Дескриптор:

К стратегиясының ерекшеліктерін дұрыс сипаттайды (1 б);

- R стратегиясының ерекшеліктерін дұрыс сипаттайды(1 б);

YesChat – түсіндіру, тапсырма құрастыру;

Diffit – мәтінді деңгейге бейімдеу

7 мин

Функционалдық сауаттылық тапсырмасы: «Кенгурудың тірі қалу стратегиясы»
Уақыты: 8 минут
Бағалау: 4 балл

Мәтін:
Кенгуру ұрықтанғаннан кейін шамамен бір айдан соң туады. Төлі туған кезде толық дамымаған болады. Оның әрі қарай дамуы анасының қалтасында жалғасады. Осы уақыт бойы төлі анасының сүтімен қоректенеді. Бұл кезде анасының ағзасында екінші жүктілік кезеңі басталуы мүмкін. Бірақ қалтасындағы төлі сүтпен қоректенуін тоқтатып, қалтаны босатпайынша, жаңа зигота дамуын бастамайды.

Тапсырма сұрақтары:

1. Кенгурудың көбею ерекшелігі тіршілікті сақтаудың қай стратегиясына жатады?

2. Жауабыңды мәтіннен 2 дәлел келтіріп негізде.

3. Бұл стратегия кенгуру төліне қандай артықшылық береді?

Жауап үлгісі:
Кенгурудың көбею ерекшелігі K-стратегияға жатады. Себебі кенгуру төлі аз болады және анасы оған ұзақ уақыт қамқорлық жасайды. Төлі толық дамымай туса да, анасының қалтасында дамуын жалғастырып, сүтімен қоректенеді. Бұл төлдің тірі қалу мүмкіндігін арттырады.

Құндылық: Әділдік және жауапкершілік – оқушы мәтінді дәлелмен талдап, табиғаттағы тіршілік заңдылықтарын түсінеді.

Саралау: Қолдауды қажет ететін оқушыларға тірек сөздер беріледі: қамқорлық, сүтпен қоректену, қалтада даму, тірі қалу.

Оқушы әрекеті: Мәтінді оқиды, стратегияны анықтайды, дәлел келтіріп жауап жазады

Дескриптор: 4 балл

• Стратегияны дұрыс анықтайды – 1 балл

• Мәтіннен 1 дәлел келтіреді – 1 балл

• Мәтіннен 2 дәлел келтіреді – 1 балл

• Стратегияның артықшылығын түсіндіреді – 1 балл

Ресурстар: Оқулық мәтіні, жұмыс парағы, қалам.

YesChat – түсіндіру, тапсырма құрастыру;

Diffit – мәтінді деңгейге бейімдеу

5 мин

Бекіту тапсырмасы: «Флэш-карталар»

Мұғалім сөзі:
Оқушылар, қазір өткен тақырыпты еске түсіру үшін флэш-карталармен жұмыс жасаймыз. Карточканың бір жағында сұрақ немесе ұғым беріледі, екінші жағында дұрыс жауап болады. Сендер жылдам ойлап, дұрыс жауапты табуға тырысыңдар. Бұл тапсырма арқылы бүгінгі сабақтағы негізгі мәліметтерді қайталап, есте сақтаймыз.

Тапсырма мазмұны:
Оқушыларға экологиялық мәселелерге байланысты флэш-карталар ұсынылады.

Құндылық:

• Әділдік және жауапкершілік – өз жауабын шынайы айтып, табиғатты қорғау туралы білімін жауапкершілікпен көрсетеді.

Саралау:
Қолдауды қажет ететін оқушыларға қысқа, жеңіл сұрақтар беріледі. Қабілеті жоғары оқушыларға себеп-салдарды байланыстыратын күрделірек флэш-карталар ұсынылады.

Оқушы әрекеті:
Оқушы карточкадағы сұрақты оқиды, жауап береді, кейін жауаптың дұрыстығын тексереді және өз білімін қорытындылайды.

Бағалау дескрипторы:

• Флэш-картадағы сұраққа дұрыс жауап береді – 1 балл

https://wordwall.net/ru/resource/112196749

Сабақтың соңы

5 мин

Рефлексия

Әдіс: «3-2-1»

• 3 – бүгін білген үш нәрсе

• 2 – қызықты болған екі мәлімет

• 1 – әлі де білгің келетін бір сұрақ

Құндылық:

• Әділдік және жауапкершілік – табиғаттағы өзгерістерді түсініп, қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарауға тәрбиелейді.

Оқушы әрекеті:

• Бүгінгі сабақтан алған білімін еске түсіреді.

• Өз ойын қысқаша жазады немесе ауызша айтады.

• Қиындық туғызған тұсын анықтайды.

Бағалау:

• Ауызша мадақтау: «Жарайсың!», «Өте жақсы!», «Тамаша ой!», «Белсенді қатыстың!»

Ресурстар:

• Рефлексия парағы

• Стикерлер

• Интерактивті тақта