Ашық сабақ, Қазақ әдебиеті - «Үш қиян»толғауындағы замана келбеті.

Бөлім:

2 бөлім. Көркем әдебиет және эпикалық сарын

Педагогтің аты-жөні:

Умералиева Шолпан Сирлибековна

Күні:

09.11.2026 ж.

Пәні:

Қазақ әдебиеті

Сыныбы: 8 «Ә»

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Тақырыбы:

«Үш қиян»толғауындағы замана келбеті.

Оқу мақсаты

8.2.2.1 автор бейнесі мен кейіпкерлер қарым-қатынасының тілдік көрінісін талдау;

8.3.2.1 шығармадағы материалдық және рухани құндылықтарды заманауи тұрғыда салыстырып, жаңашылдығына баға беру;

Сабақтың мақсаты:

-«Үш қиян» толғауынан автордың туған жерге, тарихи тұлғаларға және заман өзгерісіне көзқарасын анықтап, оны өлең жолдарымен дәлелдейді;

-Толғауда аталған тарихи тұлғалардың елмен, жермен байланысын және олардың бейнесін ашатын тілдік қолданыстарды талдайды;

-Шығармадағы материалдық және рухани құндылықтарды ажыратып, қазіргі өмірмен салыстырады;

-Толғаудағы замана келбетіне баға беріп, шығарма идеясының бүгінгі қоғам үшін маңызын түсіндіреді.

Апта дәйексөзі

«Жауапкершілік адамды адам етеді»

Құндылық

Қараша – әділдік және жауапкершілік айы

Құндылықтарды дарыту:

Патриотизм, адалдық, әділдік, жауапкершілік: еңбектің құнын білу, теңгені құрметтеу, орынды жұмсау.

Сабақтың кезеңі/уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Ұйымдастыру кезеңі

Амандасу. Сынып оқушыларын түгендеу. Оқушылар назарын сабаққа аудару.

Психологиялық ахуал: «Домбыраның үш пернесі» әдісі

ЖИ

- Домбыраның бір пернесін таңдайды.

- Сыныптастарына жылы сөз айтып, сабаққа жағымды көңіл күймен кіріседі.

Нәтиже: Оқушылардың өзіне деген сенімі артады, сыныпта ынтымақтастық атмосферасы қалыптасады.

Үй жұмысы:

1. «Үш қиян» толғауынан бес көркем тіркес теріп жазу.

2. Әр тіркестің көркемдік қызметін қысқаша түсіндіру.

3.«Мұрат Мөңкеұлының суреттеу шеберлігі» тақырыбында 80–100 сөздік шағын әдеби талдау жазу.

Қызығушылықты ояту

«Мыңнан-мыңнан жылқы айдап,

Жүзден-жүзден нар байлап,

Дәулеті қалың біткен жер».

«Күндердің күні болғанда,

Таршылық та қалыңды,

Қайырсыз болған неткен жер?!»

Оқушыларға сұрақтар:

1. Бірінші үзіндіде қандай заман бейнеленген?

2. Екінші үзіндіде қандай өзгеріс байқалады?

3. Ақынның көңіл күйі қалай өзгерген?

4. Бүгінгі өмірмен қандай байланыс табуға болады?

Мұғалім: Толғауда өткен дәуірдің молшылығы, ерлік тарихы және кейінгі кезеңдегі ел мен жер тағдырына алаңдаушылық қатар суреттеледі.

Назары сабаққа аударылады.

Қызығушылығы оянады

Оқушылар өз ойларын айтады

Домбыраның әр пернесі бір әуенге үндескендей, бүгін біз де бір-бірімізді қолдап, ортақ мақсатқа ұмтыламыз!

Суреттерді салыстырады, екі үзіндінің мағынасын түсіндіреді, ақынның көңіл күйін болжайды.

Топқа бөлу: « » әдісі

Талқылау кезінде оқушылардың айтылған пікірлері мен көзқарастары ауызша

мадақтау арқылы бағаланып, сабақтың келесі кезеңінде белсенді қатысуына ынталандырады

Жарайсың!

Керемет шешім!
Ойлы шешім!

Мұндай ойлы пікірлерді ешқашан естімеппін!

8-сыныптың оқулығы

Арман ПВ баспасы

Сабақтың ортасы

Топтық жұмыс — 12 минут

1-топ. Тапсырма: Ақынның заманға көзқарасын өлең жолдары арқылы зерттеңдер.

2-топ. Тапсырма: Толғауда аталған тарихи тұлғалардың бейнесін және туған жермен байланысын талдаңдар.

3-топ. Тапсырма: Толғаудағы материалдық және рухани құндылықтарды анықтап, олардың бүгінгі маңызын бағалаңдар.

Құндылықпен байланыс: «Тәуелсіздік және отаншылдық». Оқушылар халықтың өткеніне, бүгініне және болашағына қатыстылығын түсінуге, елінің тарихы мен мәдениетін құрметтеуге бағытталған әрекет орындайды.

Құндылық: ТӘУЕЛСІЗДІК ЖӘНЕ ОТАНШЫЛДЫҚ

индикаторлар :

- Халықтың өткеніне, бүгініне және болашағына қатыстылығын түсіну

- Отанға адалдықтың маңызын бағалау, елінің тарихы мен мәдениетін құрметтеу

Үш топқа ортақ саралау

Оқушы деңгейі Саралау тәсілі

С деңгейі Мұғалім өлең үзінділерін алдын ала белгілеп береді. Тірек сөздер мен сөйлем бастамаларын ұсынады.

В деңгейі Үзіндіні өздері таңдап, сұрақтарға жауап береді және бір дәлел келтіреді.

А деңгейі Автордың тілдік қолданысын тереңірек талдап, екі дәуірдің айырмашылығына өзіндік баға береді.

Жұптық жұмыс — 8 минут

1-топ жұптары.

Әдіс: «Жоғалған мағынаны қалпына келтір»

Тапсырма: Оқулықтағы «Сөз маржан» айдарымен жұмыс жасаңдар.

1. «Қиян», «адыра қалу», «еңсеу» сөздерінің мағынасын оқулықтан тауып, қысқаша жазыңдар.

2. «Адыра қалғыр, көк Жайық!» жолындағы автордың көңіл күйін түсіндіріңдер.

3. Осы жолды бүгінгі оқырманға түсінікті бейтарап сөйлеммен жеткізіп, бастапқы көркем сөздің әсерімен салыстырыңдар.

2-топ жұптары.

Әдіс: «Тарихи үнге сұхбат»

Тапсырма: Толғауда аталған тарихи тұлғалардың бірін таңдап, мәтінге сүйенген шағын сұхбат құрастырыңдар.

1. Асан қайғы немесе Қазтуған бейнесіне қатысты өлең жолын табыңдар.

2. «Неліктен туған жерден көшуге тура келді?» деген мазмұнда сұрақ құрастырып, толғаудағы себепке сүйеніп жауап беріңдер.

3. Автордың осы тұлғаға көзқарасын білдіретін бір тілдік қолданысты анықтап, түсіндіріңдер.

Ескерту: Сұхбат – оқушылардың мәтінге сүйенген шығармашылық жұмысы, тарихи тұлғаның нақты айтқан сөзі ретінде ұсынылмайды.

3-топ жұптары.

Әдіс: «Мұра паспорты»

Тапсырма: Мектептің әдеби-тарихи көрмесіне «Үш қиян» толғауы бойынша ақпараттық карточка дайындаңдар.

1. Толғаудан бір материалдық және бір рухани құндылықты анықтаңдар.

2. Олардың бұрынғы және қазіргі өмірдегі маңызын салыстырыңдар.

3. «Бұл толғауды бүгін не үшін оқуымыз керек?» деген сұраққа екі сөйлеммен жауап беріп, ақынның өткенді суреттеу тәсілінің бүгінгі оқырманға әсерін бағалаңдар.

Жеке жұмыс — 6 минут

Әдіс: «Әдеби сарапшының үш шешімі».

Оқушы үш түрлі шағын тапсырманы жеке орындайды.

1. «Автор үні»

Берілген жолды оқы:

«Біз де бір сондай болармыз,

Артық па едік олардан?!»

Ақынның бұрынғы ерлерге көзқарасын бір сөйлеммен түсіндір. Сұраулы сөйлемнің әсерін ата.

2. «Құндылық таразысы»

«Мыңнан-мыңнан жылқы айдап» және «Тұлпар мініп, ту алған» жолдарын салыстыр. Қайсысы материалдық байлықты, қайсысы ерлік пен рухани құндылықты бейнелейді?

3. «Менің бағам»

«Үш қиян» толғауындағы туған жер мен ел тағдыры туралы ой қазіргі жастар үшін маңызды ма? Екі сөйлеммен пікір жаз. Ақынның өткенді еске алу арқылы ой жеткізу тәсіліне баға бер.

Сабақты бекіту — 4 минут

Сұрақтар:

1. «Үш қиян» толғауында ақын қандай мәселені көтереді?

2. Ақын туған жердің қадірін қалай жеткізеді?

3. Толғауда қандай материалдық және рухани құндылықтар бейнеленген?

4. Ақынның өткен заманды сағынышпен еске алуының себебі неде?

5. «Үш қиян» толғауы бүгінгі ұрпаққа қандай ой салады?

Толғаудың тиісті жолдарын оқиды, тірек сөздерді белгілейді, автор сезімін талқылайды, дәлелдерден қорытынды құрастырады және топ атынан ұсынады.

Тарихи тұлғалардың есімдерін мәтіннен табады, ерлік бейнесін ашатын сөздерді белгілейді, автордың бағасын түсіндіреді, бүгінгі өмірмен байланыстырып пікір айтады.

Өлең жолдарынан құндылықтарды табады, екі дәуірді салыстырады, топ ішінде таңдау жасайды, дәлел келтіреді және мәдени мұраны сақтауға бағытталған ұсынысын қорғайды.

Бір оқушы сөздік мағыналарды анықтайды, екіншісі өлең жолын талдайды. Екеуі салыстыру жасап, ортақ жауап ұсынады.

Жұп мүшелері сұхбат жүргізуші мен тарихи тұлға рөлдерін бөліседі. Мәтіннен дәлел тауып, қысқа диалог ұсынады.

Жұппен мәтінді зерттейді, ақпараттық карточка толтырады, салыстыру нәтижесін жазып, сыныпқа таныстырады.

Үзінділерді өздігінен оқиды, автордың көзқарасын анықтайды, құндылықтарды салыстырады, жеке пікірін дәлелмен жазады.

Сұрақтарға жауап береді, толғаудан мысал келтіреді, өз ойын тұжырымдайды

Дескриптор: 1-топ

- Өткен заманның екі белгісін анықтайды – 1 балл;

- Автордың көңіл күйін түсіндіреді – 1 балл;

- Тіркестің мағынасын және қайталанудың әсерін талдайды – 1 балл;

- Замана келбетіне мәтіннен дәлел келтіріп, қорытынды жасайды – 1 балл.

Барлығы: 4 балл.

Дескриптор: 2-топ

- Тарихи тұлғаларды және олардың жермен байланысын анықтайды – 1 балл;

- Өлең жолдары арқылы ерлердің қасиеттерін сипаттайды – 1 балл;

- Автордың тұлғаларға көзқарасын және сұраулы сөйлемнің әсерін талдайды – 1 балл;

- Рухани қасиеттердің бүгінгі маңызына баға береді – 1 балл.

Барлығы: 4 балл.

Дескриптор: 3-топ

- Материалдық және рухани құндылықтарды ажыратады – 1 балл;

- Өткен және қазіргі құндылықтарды салыстырады – 1 балл;

- Таңдаған рухани құндылығының маңызын дәлелдейді – 1 балл;

- Мұраны сақтауға ұсыныс жасап, толғаудың бүгінгі маңызын бағалайды – 1 балл.

Барлығы: 4 балл.

Дескриптор: 1-топ жұптары

- Үш сөздің мағынасын дұрыс анықтайды – 1 балл;

- Автордың көңіл күйін түсіндіреді – 1 балл;

- Көркем және бейтарап тілдік қолданыстарды салыстырады – 1 балл.

Барлығы: 3 балл.

Дескриптор: 2-топ жұптары

- Тарихи тұлғаға қатысты өлең жолын табады – 1 балл;

- Мәтінге негізделген сұрақ пен жауап құрастырады – 1 балл;

- Автордың тұлғаға көзқарасын тілдік қолданыс арқылы түсіндіреді – 1 балл.

Барлығы: 3 балл.

Дескриптор: 3-топ жұптары

- Екі түрлі құндылықты анықтайды – 1 балл;

- Құндылықтардың бұрынғы және қазіргі маңызын салыстырады – 1 балл;

- Толғаудың бүгінгі маңызы мен көркемдік әсеріне баға береді – 1 балл.

Барлығы: 3 балл

Дескриптор: Жеке жұмыс

- Автор көзқарасын және сұраулы сөйлемнің әсерін түсіндіреді – 1 балл;

- Материалдық және рухани құндылықтарды ажыратады – 1 балл;

- Шығарманың қазіргі маңызын түсіндіріп, авторлық тәсілге баға береді – 1 балл.

Барлығы: 3 балл.

Үлестірме

Слайд

Кесте

Жұмыс дәптері

Интерактивті тақта

Сабақтың соңы

Кері байланыс:

Үй тапсырмасы

«Мұрат Мөңкеұлының туған жер туралы толғанысы бүгінгі ұрпаққа не айтады?» тақырыбында 80–100 сөздік шағын ойтолғау жазыңдар.

Талаптар:

1. Толғаудан бір өлең жолын дәлел ретінде пайдаланыңдар.

2. Бір материалдық және бір рухани құндылықты қазіргі өмірмен салыстырыңдар.

3. Автордың өткен дәуірді суреттеу тәсілінің бүгінгі оқырманға әсерін бағалаңдар.

Тақырып бойынша түйген ойларын айтады, қорытындылайды.

Кері байланыс береді

Дескриптор арқылы бағаланады

Мұғалім тарапынан кері байланыс

Қолдау, мадақтау,

бағалау