Ашық сабақ: Қазақстанның көлік кешені

Кезең

Мұғалім әрекеті

Оқушылар әрекеті

І

Мұғалім оқушылармен амандасып, балалардың кім-жоғын сұрайды.

Сосын оқушылардың сабаққа дайындығын тексереді.

Оқушылар мұғаліммен амандасады да,сабаққа дайындалып отырады.

ІІ

1.АӨК-нің қандай маңызы бар? Оның негізгі мақсаты қандай?

2.Қазақстанның ауыл шаруашылығындағы басты саласы қайсы?

3.Қазақстандағы мал шаруашылығының негізгі салаларын атаңыз?

4.Тамақ өнеркәсібі орналасуының негізгі факторларын атаңыз?

5. Жеңіл өнеркәсіптің негізгі міндеті қандай?

Мұғалімге өз дәптерлерін тексеруге береді.Сипаттама

береді, хабарлама оқиды, бір-біріне сұрақтар қояды.

ІІІ

көлік кешені:Инфрақұрылымдық кешен,өз кезегінде екі бөліктен:коммуника циялық жүйе мен қызмет көрсету саласынан тұрады.Коммуникациялық жүйе

көлік пен байланысты біріктіреді.Қызмет көрсету сферасы халық пен барлық

қоғамға қызмет етеді.Сондықтан оны қоғамдық немесе әлеуметтік инфрақұ - - рылым деп атайды.Әлеуметтік инфрақұрылымның негізгі салалары:денсау -

- лық сақтау,білім беру,сауда,халықтың демалуын ұйымдастыру тағы басқа жатады.Инфрақұрылымдық кешен еліміздегі ең ірі кешен.Барлық көлік түрле - рінің жиынтығын көлік кешені деп атаймыз.Қазақстанда көліктің барлық

түрі дамыған.Қазақстанның көлік кешені жалпы орналасуы мен құрылымы жағынан елдің ішкі және сыртқы көлік экономикалық байланыстарына сай

келеді.Қазақстанда дамыған көлік кешендерін теміржол,автомобилъ көлігі,су,

әуе,құбыр көліктері және телекоммуникация құрайды.Көліктің негізгі міндеті

жүк пен жолаушы тасымалдау.Көлік экономиканың қалыпты жұмыс істеуінің

негізі.Ол өндіріс процесін қамтамасыз етіп,кәсіпорындарды,салалар мен аймақтарды байланыстырады,сыртқы сауда жүктерін тасымалдап,халыққа

қызмет көрсетеді.Көлікті онсыз өмір сүре алмайтын“шаруашылық ағзасының

қан тамыр жүйес” деп атайды.Көлік төрт құрамдас бөліктен тұрады.Ол көлік құралдары (автомобилъдер,кемелер,ұшақтар) жолдар (теміржол,автомо -

- билъ жолдары,құбырлар,әуе,теңіз) ұйымдар (авиациялық,теңіздік,темір жол компаниялары) және тиеу - түсіру пункттері (теңіз және әуе порттары

темір жол) стансалары.Сол себепті ол күрделі кешен болып есептеледі.Біздің

оны кешен деп атауымыз адамдардың әр түрлі көлік құралдары мен жолда - -рын (құрлық,су,әуе) пайдалануына байланысты.Көліктің бірнеше түрі тоғы-

- сып,өзара жүк аламасатын пункттері ол көлік тораптары.Көліктің өзінің жұмысын екі көрсеткішпен өлшейді.Бірінші көрсеткіш тасымалданған жүк -

-тер және жолаушы.Ол тоннамен немесе адам санымен өлшенеді.Сондықтан

көлік жұмысының екінші көрсеткіші жүк айналымы,ал жолаушы тасымал -

дауда жолаушы айналымы.Жүк айналымы уақыт бірлігі ішінде (күн,ай,жыл)

белгілі бір қашықтыққа тасымалданған жүк мөлшері.Қазақстанның ірі көлік кешені бар (132 сурет).Оның жұмысын жақсарту үшін,жасалған қатынас жол

- дарын жақсартып,жаңаларын салу,жүк көтергіштік пен жүктерді жеткізу жылдамдығын арттыру қажет.Көлікте өзіндік еңбек бөлінісі қалыптасқан.

Мысалы:авиация толығымен халыққа,ал құбыр желілері тұтастай өндіріске жұмыс істейді.Кешеннің әр саласының еңбек көрсеткішт айырмашылық бар.

Оқушылар мұғалімді тыңдап, сұрақтарға жауап береді.Сос-ын тақырыптың негізгі түсініктерін жазып алып,өз беттер-

- інше оқиды.Қысқаша конспект жазып отырады.

темір жол автомобилъ құбыр жолы электронды қалалық электрлі

авиациялық

әуе көлігі

су көлігі

теңіз көлігі

жер бетіндегі көлік түрлері

түрлері

адам тасымалдау

өндірістік

көлік

орындайтын жұмыс бойынша

тағайындаумен

жалпы

қолданылуы

жүк

тасымалдау

• Қазақстанда дамыған көлік кешендері

теміржол,автомобилъ көлігі,су,әуе,құбыр

көліктері және телекоммуникация

құрайды

• Көліктің бірнеше түрі тоғысып,өзара

жүк аламасатын пункттері ол көлік тораптары

деп аталады

ІV

Тақырыпты бекіту мақсатында мұғалім оқушыларға келесі сұрақтарды қояды

1.Көлікткің негізгі түрлерін атаңдар?

2.Қазақстанда қандай көлік түрлері жетекші орын алады?

3.Көлік жұмысының негізгі көрсеткіштерін ата?

4.«Инфрақұрылым», «жолдардың өткізу қабілеті», «магистраль» түсініктерін еске түсіріңдер?

Оқушылар оқыған тақырыпты айтып, бір-біріне

сұрақтарды қояды. Мұғалімнің сұрақтарына жауап береді.

V

Үй тапсырмасы:§ 37.Қазақстанның көлік кешені

1.Тесттерге жауап беріндер.

Оқушылар үй жұмысын жазып алады,түсінбеген

сұрақтарды сұрайды.

VІ

Мұғалім оқушыларды жауап беру деңгейлері бойынша бағалайды.

Оқушылар мұғалімді тыңдап, бағаланады.

VІ

Жалпы сабақтың кемшіліктері мен жетістіктерін айтады.

Оқушыларды үзіліске жібереді.

Жалпы сабақтың кемшіліктері мен жетістіктерін

мұғаліммен бірге талдайды.