Күні: 10.02. 2015 жыл		Пәні: Қазақ тілі			Сынып: 3 «В»
Сабақтың тақырыбы:		Суық күндер
Сабақты мақсаты:		Қыс мезгілі туралы түсініктерін, балалардың даму деңгейлерін анықтау.
Сабақтың міндеті:		Суық күндер туралы мағлұмат алады. Ойлау қабілеттері, танымдық әрекеттері, белсенділіктері артады. Табиғатты сүюге, қорғауға тәрбиелеу.
Сабақтың түрі:		Жаңа сабақ
Әдіс-тәсілдері:		«Миға шабуыл», «Адасқан әріптер», «Кір жаятын жіп», «Қай жыл мезгілі?» ойыны, топтастыру
Негізгі дерек көздер:		3-сынып Қазақ тілі Алматы «Атамұра» 2014;
Көрнекіліктер:		Интербелсенді тақта, плакат, тірек сызба, сөздік, стикерлер
Сабақ барысы:
Сабақ кезеңдері:	Мақсаты		Мұғалімнің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті
Ұйымдастыру кезеңі	Ынтымақтақтастық атмосферасын қалыптастыру		Оқушыларды сабаққа дайындау. Балалар, бүгін біз сабағымызда көп жұмыс түрлерін жүргіземіз. Негізгі мақсат: тереңірек білім алу, үйрену. — Білім кімдерге керек? — Қандай уәде бересіңдер? «5» болсын алар бағамыз Біліммен бақыт табамыз Қазақ тілін білмесек Бәріміз ұятқа қалармыз. Кәне, ендеше сабағымыз жақсы өтсін деп, бір бірімізге сәттілік тілейік. Балалар біз өткен сабақта жыл мезгілдері туралы өткен болатынбыз. Сол тақырыпқа байланысты суреттерді таңдап алыңдар. Ендеше ол туылған айларыңа байланысты топқа бөлінеміз. Күз бен қыста туылғандар «Суық түс» тобына, көктем мен жазда туылғандар «Жылы түс» тобына жайғасамыз. Балалар, бүгінгі сабағымызды екі топ бір-бірлеріңді бағдаршам арқылы бағалайсыңдар. Сұраққа толық жауап – жасыл түс Жартылай жауап – сары түс Жауап бере алмаса – сары түс көрсетесіңдер. Сабаққа жақсы қатысса «Миға шабуыл» әдісі Ендеше, топты неге «суық түс», «жылы түс» деп алдым?	Оқушылар сұрақтарға жауап беріп, бір-бірлеріне тілек айтады. Оқушылар өздеріне ұнаған суреттерді таңдап алып, не үшін алғандары туралы түсінік береді. Өз топтарын тауып отырады. (Бұл әдісте оқушылардың жыл мезгілдерін, 12 ай атауларын, ауа райын білетінін байқауға болады. Сөздік қорлары артады.) Әр топ өз топтарының мағынасын түсіндіріп өтеді.
Білу	Кешегі мен бүгінгіні байланыстыру		Үйге сендерге Абай атамыздың жыл мезгілдеріне байланысты «Қыс», «Жаз», «Күз» өлеңдерін жаттап келу болатын. Ал қалған оқушылар жаттаған өлеңдеріңнен бірінші қатардағы сөйлемге талдау асаймыз. «Сұр бұлт түсі суық», «Жазың көркі енеді», «Ақ киімді, денелі» сөздеріне математикалық талдау жасайды.	Оқушылар өздерінің жаттап келген өлеңдерін мәнерлеп айтады. Орындарына отырып әр оқушы жекелеп параққа математикалық талдау жасайды. Екі оқушы талдауды тақтада орындайды, дәлелдейді.
Түсіну	Тақырыпты ашу		Екі топқа плакат беріледі. «Қыс» сөзін топтастыруы керек. М Қыс Әр топ топтастырып жазады. Ал балалар бұл сөздердің ішінде біздің жаңа сөздігіміз бар екен. Жаңа сөздікпен танысайық. қазір-сейчас аяз-мороз қар-снег аязды-морозный қарлы-снежный суық-холодный 1-тапсырма «Адасқан әріптер» әдісі Осы әдіс бойынша сендерге қорапша беремін сол қораптағы әріптерді біріктіріп, әуен біткенше сөз құрауларың керек. Сол сөздерден сөз тіркесін, сөйлем құраймыз.	Қыс Әр топтан 1 оқушы шығып оқиды. Оқушылар берілген уақыт ішінде адасқан әріптердің орнын тауып, сол шыққан сөздеріне сөз тіркестерін, сөйлемдер құрастырады.
Қолдану	Берілген мәтінді топ ішінде талқылау, әңгімелеу.		2-тапсырма. Диалогты түсініп оқы Кітабымызда берілген диалогты екеуара оқып, аударамыз. Бүгінгі күнді жазамыз. Көркем жазуды түсіндідір өту. 3-тапсырма. Балалар біз өткен сабақта болымсыздық етістікті өткен болатынбыз. Ережесін қайталап өтейік. Ендеше келесі тапсырмада берілген сөз тіркестерін болымсыздық етістікке айналдырып жазу. Дәптерді ал! Кітапты жап! Тақтаға жаз! Партаға сыз! Терезені аш! Есікті жап! Қаламды бер! Сызғышпен сыз! Теңізде жүз! Өзенде шомыл! Шай іш! Шырынды төк!	Әр топтан екі оқушыдан оқиды. Қалғандары сурет бойынша ауызша диалог жүргізеді. Дәптерлеріне көркем жазуды жазады. 3-тапсырманы өз беттерінше орындайды. Әр оқушы бір-бірден оқып шығады.
Сергіту сәті	Сабаққа деген белсенділіктерін арттыру.		Балалар кітапта берілген сергітуді орындайық Сергіту Көжегім тұршы Бетіңді жушы Шашыңды тарашы, Айнаға қарашы. Мектепке баршы, Орныңа отыршы, Сабағыңды оқышы. «Жұмыр қылыш» күйіне билейді.
Талдау	Ойларын ортақтастыру.		4-тапсырма «Кір жаятын жіп» әдісі арқылы орындаймыз. Бұл тапсырмада сөйлем құрап үйрен деген. Мына киімдерде сөздер жазылған сол сөздерден тізбектеу арқылы сөйлем құрастырамыз.	Суық, боран, аязды, қарлы, қазір, қар сөздеріне тізбектеу арқылы сөйлем құрап айтады.
Жинақтау	Сыни тұрғыда ойлана отырып пікір алмасу		Күзде күн суыта бастайды. Құстар жылы жаққа ұшып кетеді. Қар жауады. Күн суытады. Балалар қардан аққала жасайды. Жапырақтар сарғайып, жерге түседі. Жаңа жыл мерекесі болады. Көктемде қар ериді. Бәйшешек шығып, жылғалардан су ағады. Наурыз мерекесі болады. Күн ыстық болады. Балалар суға шомылады. Жеміс-жидектер піседі.	Оқушылар қиылған сөйлемдерді рет-ретімен қою арқылы мәтін құрастырады. Сол мәтін бойынша сурет шығады.
Бағалау	Рефлексия. Сабақтан алған әсерлерін білу.		Кері байланыс орнату. Сабақтың ұнағаны_________________ Сабақтың ұнамағаны_______________ Бағалау парағы Оқушының аты-жөні Үй тапсырмасы «Адасқан әріптер» әдісі Диалогты оқуы Тапрсыманы өз беттеріне орындауы Кір жаятын жіп Баға	Әр оқушы өз пікірлерімен бөліседі. Өз аттарының тұсына іледі. Білім ағашына іледі. Әр топ басшысы балдық жүйемен бағалайды.
Үйге тапсырма	Үйге берілген тапсырманы түсіндіру.		«Ыстық күндер» тақырыбына эссе жазу.
Бағалау	Оқыту үшін бағалау		Бағалау критерийіне сүйене отырып, суммативті бағаны шығарады.	Бағалау критерийіне сүйене отырып бағалайды.

Бағалау парағы

Оқушының аты-жөні	Үй тапсырмасы	«Адасқан әріптер» әдісі	Диалогты оқуы	Тапрсыманы өз беттеріне орындауы	Кір жаятын жіп	Баға

Бағалау критерийлері Топ басшысы бағалайды

Критерийлер	Ұпай
Уақытты тиімді пайдалануы	1
Тілдік қоры	1
Тапсырманы жете талдауы	1
Белсенділігі	1

20 – 17 – «5»

16 – 13 – «4»

12 – 9 – «3»

Күз 

Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан,
Күз болып, дымқыл тұман жерді басқан. 
Білмеймін тойғаны ма, тоңғаны ма,
Жылқы ойнап, бие қашқан, тай жарысқан.
Жасыл шөп, бәйшешек жоқ бұрынғыдай,
Жастар күлмес, жүгірмес бала шулай. 
Қайыршы шал-кемпірдей түсі кетіп, 
Жапырағынан айрылған ағаш, қурай

Қыс 

Ақ киімді, денелі, ақ сақалды,
Соқыр, мылқау, танымас тірі жанды.
Үсті-басы ақ қырау, түсі суық,
Басқан жері сықырлап, келіп қалды.
Дем алысы – үскірік, аяз бен қар,
Кәрі құдаң – қыс келіп, әлек салды.
Ұшпадай бөркін киген оқшырайтып,
Аязбенен қызарып ажарланды.

Жазғытұры

Жазғытұры қалмайды қыстың сызы, 
Масатыдай құлпырар жердің жүзі.
Жан-жануар, адамзат анталаса,
Ата-анадай елжірер күннің көзі.

Жаздың көркі енеді жыл құсымен, 
Жайраңдасып жас күлер құрбысымен.
Көрден жаңа тұрғандай кемпір мен шал, 
Жалбаңдасар өзінің тұрғысымен.

Жаз 

Жаздыгүн шілде болғанда,
Көкорай шалғын, бәйшешек,
Ұзарып өсіп толғанда;
Күркіреп жатқан өзенге,
Көшіп ауыл қонғанда;
Шұрқырап жатқан жылқының
Шалғыннан жоны қылтылдап,
Ат, айғырлар, биелер
Бүйірі шығып, ыңқылдап,
Суда тұрып шыбындап,
Кұйрығымен шылпылдап,
Арасында кұлын-тай
Айнала шауып бұлтылдап.
Жоғары-төмен үйрек, қаз
Ұшып тұрса сымпылдап.
Қыз-келіншек үй тігер,
Бұрала басып былқылдап,
Ақ білегін сыбанып,
Әзілдесіп сыңқылдап.
Мал ішінен айналып,
Көңілі жақсы жайланып,
Бай да келер ауылға,
Аяңшылы жылпылдап;
Сабадан қымыз құйдырып,
Ортасына қойдырып,
Жасы үлкендер бір бөлек
Кеңесіп, күліп сылқылдап.
Жалшы алдаған жас бала,
Жағалайды шешесін
Ет әпер деп қыңқылдап.
Көлеңке қылып басына,
Кілем төсеп астына,
Салтанатты байлардың
Самаурыны бұрқылдап.
Білімділер сөз айтса,
Бәйгі атындай аңқылдап,
Өзгелер басын изейді,
Әрине деп мақұлдап.
Ақ көйлекті, таяқты
Ақсақал шығар бір шеттен
Малыңды әрі қайтар деп,
Малшыларға қаңқылдап.
Бай байғұсым десін деп,
Шақырып қымыз берсін деп,
Жарамсақсып, жалпылдап.
Шапандарын белсенген,
Асау мініп теңселген
Жылқышылар кеп тұрса,
Таңертеңнен салпылдап.
Мылтық атқан, құс салған
Жас бозбала бір бөлек
Су жағалап қутыңдап.
Қайырып салған көк құсы
Көтеріле бергенде,
Қаз сыпырса жарқылдап.
Өткен күннің бәрі ұмыт,
Қолдан келер қайрат жок,
Бағанағы байғұс шал
Ауылда тұрып күледі,
Қошемет қылып қарқылдап.




Күз 

Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан,
Күз болып, дымқыл тұман жерді басқан. 
Білмеймін тойғаны ма, тоңғаны ма,
Жылқы ойнап, бие қашқан, тай жарысқан.
Жасыл шөп, бәйшешек жоқ бұрынғыдай,
Жастар күлмес, жүгірмес бала шулай. 
Қайыршы шал-кемпірдей түсі кетіп, 
Жапырағынан айрылған ағаш, қурай.
Біреу малма сапсиды, салып иін, 
Салбыраңқы тартыпты жыртық киім.
Енесіне иіртіп шуда жібін,
Жас қатындар жыртылған жамайды үйін.
Қаз, тырна қатарланып қайтса бермен,
Астында ақ шомшы жүр, ол бір керуен.
Қай ауылды көрсең де, жабырқаңқы,
Күлкі-ойын көрінбейді, сейіл-серуен.
Кемпір-шал құржаң қағып, бала бүрсең,
Көңілсіз қара суық қырда жүрсең.
Кемік сүйек, сорпа-су тимеген соң,
Үйде ит жоқ, тышқан аулап, қайда көрсең.
Күзеу тозған, оты жоқ елдің маңы,
Тұман болар, жел соқса, шаң-тозаңы.
От жақпаған үйінің сұры қашып,
Ыстан қорыққан қазақтың құрысын заңы.




Қыс 

Ақ киімді, денелі, ақ сақалды,
Соқыр, мылқау, танымас тірі жанды.
Үсті-басы ақ қырау, түсі суық,
Басқан жері сықырлап, келіп қалды.
Дем алысы – үскірік, аяз бен қар,
Кәрі құдаң – қыс келіп, әлек салды.
Ұшпадай бөркін киген оқшырайтып,
Аязбенен қызарып ажарланды.
Бұлттай қасы жауып екі көзін,
Басын сіліксе, қар жауып, мазаңды алды.
Борандай бұрқ-сарқ етіп долданғанда,
Алты қанат ақ орда үй шайқалды.
Әуес көріп жүгірген жас балалар,
Беті-қолы домбығып, үсік шалды.
Шидем мен тон қабаттап киген малшы
Бет қарауға шыдамай теріс айналды.
Қар тепкенге қажымыс қайран жылқы
Титығы құруына аз-ақ қалды.
Қыспен бірге тұмсығын салды қасқыр,
Малшыларым, қор қылма итке малды.
Соныға малды жайып, күзетіңдер,
Ұйқы өлтірмес, қайрат қыл, бұз қамалды!
Ит жегенше Қондыбай, Қанай жесін,
Құр жібер мына антұрған кәрі шалды.

Жазғытұры қалмайды қыстың сызы, 
Масатыдай құлпырар жердің жүзі.
Жан-жануар, адамзат анталаса,
Ата-анадай елжірер күннің көзі.

Жаздың көркі енеді жыл құсымен, 
Жайраңдасып жас күлер құрбысымен.
Көрден жаңа тұрғандай кемпір мен шал, 
Жалбаңдасар өзінің тұрғысымен.

Қырдағы ел ойдағы елмен араласып, 
Күлімдесіп, көрісіп, құшақтасып.
Шаруа қуған жастардың мойыны босап, 
Сыбырласып, сырласып, мауқын басып.

Түйе боздап, қой қоздап - қора да шу, 
Көбелекпен, құспенен сай да ду-ду.
Гүл мен ағаш майысып қарағанда,
Сыбдыр қағып, бұраңдап ағады су.

Көл жағалай мамырлап қу менен қаз, 
Жұмыртқа іздеп, жүгіріп балалар мәз.
Ұшқыр атпен зырлатып тастағанда,
Жарқ-жүрқ етіп ілінер көк дауылпаз.
Құс қатарлап байлаған қанжығаға
Қыз бұраңдап жабысып, қылады наз.

Жазға жақсы киінер қыз-келіншек,
Жер жүзіне өң берер гүл-бәйшешек.
Қырда торғай сайраса, сайда - бұлбұл, 
Тастағы үнін қосар байғыз, көкек.

Жаңа пұлмен жамырап саудагерлер, 
Диханшылар жер жыртып, егін егер. 
Шаруаның бір малы екеу болып,
Жаңа төлмен көбейіп, дәулет өнер.

Безендіріп жер жүзін Тәңірім шебер, 
Мейірбандық дүниеге нұрын төгер. 
Анамыздай жер иіп емізгенде,
Бейне әкеңдей үстіңе аспан төнер.

Жаз жіберіп, жан берген қара жерге 
Рахметіне Алланың көңіл сенер.
Мал семірер, ақ пенен ас көбейер, 
Адамзаттың көңілі өсіп көтерілер.

Қара тастан басқаның бәрі жадырап,
Бір сараңнан басқаның пейілі енер. 
Тамашалап қарасаң Тәңірі ісіне,
Бойың балқып, ериді іште жігер.

Кемпір-шал шуақ іздеп, бала шулар,
Мал мазатсып, қуанып, аунап-қунар.
Жыршы құстар әуеде өлең айтып,
Қиқу салар көлдегі қаз бен қулар.

Күн жоқта кісімсінер жұлдыз бен ай,
Ол қайтсін қара түнде жарқылдамай,
Таң атқан соң шығарын күннің біліп,
Өңі қашып, бола алмас бұрынғыдай.

Күн - күйеу, жер - қалыңдық сағынышты,
Құмары екеуінің сондай күшті.
Түн қырындап жүргенде көп қожаңдап,
Күйеу келді, ай, жүлдыз к... қысты.

Ай, жұлдызға жылы жел хабар беріп,
Жан-жануар қуанар тойға елеріп.
Азалы ақ көрпесін сілке тастап,
Жер күлімдер, өзіне шырай беріп.

Күн - күйеуін жер көксеп ала қыстай,
Біреуіне біреуі қосылыспай,
Көңілі күн лебіне тойғаннан соң
Жер толықсып, түрленер тоты құстай.

Адам тіктеп көре алмас күннің көзін,
Сүйіп, жылып тұрады жан лебізін.
Қызыл арай сары алтын шатырына,
Күннің кешке кіргенін көрді көзім.

Тіл дамыту 
«Жыл мезгілдеріне саяхат» 

Мақсаты: 
Жыл мезгілдері туралы түсініктерін,балалардың даму деңгейлерін анықтау. 
Міндеттері: 
Жыл мезгілдері туралы мағлұмат алады. 
Ойлау қаблеттері,танымдық әрекеттері,белсенділіктері артады. 
Табиғатты сүюге,қорғауға тәрбиелеу. 
Көрнекілік құралдары:Қорап,қарындаштар,әр жыл мезгілінің суреттері,түрлі-түсті бет-перде,2 түрлі әуен. 
Сабақтың әдіс-тәсілдері:сұрақ-жауап,жұмбақ,мақал-мәтел,сурет бойынша әңгіме айту. 
Сабақтың барысы: 
1.Ұйымдастыру. Балалар шеңбер бойында тұрады. 
- Армысың қайрымды аспан ата, 
- Армысың мейрімді жер ана. 
- Армысың шұғылалы алтын күн, 
- Қайырлытаң,қайырлы күн. 
- Амансың ба? Есенсің ба? 
- Сәлеметсізбе ұстазым,Сәлеметсізбе қонақтар? 
Балалар орнымызға отырып,жайғасайық! Балалар бүгін бізде тіл дамыту сабағы.Бүгін біз жыл мезгілдеріне саяхат жасаймыз. Жыл мезгілдеріне саяхат жасауға мына қораптағы сиқырлы қарындаш көмектеседі.Қарындашты айналдырамын қай түске келіп тоқтаса сол түстің тапсырмасын орындаймыз. 
( Тақтаға 4 жыл мезгіл суреттері ілініп,4 түсті бет-пердемен жабулы тұрады) 
Ән ырғағымен қарындашты айналдырамын. 
-Ал балалар қай түске келіп тоқтадық.Көгілдір түске. 
Енді көгілдір түстің тапсырмасын орындап бет пердені ашуымыз керек. 
Бұл қай мезгіл екенін жұмбақтың ешімінен табаыз. 
Біреуі әйнек ойыпты, 
Біреуі есік қойыпты. 
Өздеріне шақ қана, 
Соғып жатыр аққала 
Қай мезгіл деп ойлайсың? 
Балалардың жауабы: қыс мезгілі. 
- Ендеше көгілдір түсті пердені ашамыз( 3 айдың бет-пердесі ашылады) 
Желтоқсан, Қаңтар, Ақпан. 
Қыста табиғат қалай өзгереді? 
Қыс мезгілінің қандай ерекшеліктері бар? 
Боран қыста қалай соғады?(ұйытқып,ысқырып,ұлып) 
Қардың түсі қандай болады? 
Қыс мезгіліне байланысты тақпақ кім біледі? 
Сиқырлы қарындашты айналдырып жасыл түске тоқталады,жасыл түстің тапсырмасын орындайық.(құрастыру) 
Балалар біз бұл тапсырманы орындап,қай гүл екенін табуымыз керек,ол үшін 2 тапсырма беріпті соларды орындауымыз керек. 
1.Күз мезгілінде жапырақтың түсі қандай болады?(Сары) 
2.Қардың түсі қандай?(Ақ) 
Балалар қандай гүл құрадық? Жауқазын гүлін,қай мезгілде шығады? (Көктемде) 
- Дұрыс айтасыңдар,ендеше жасыл түсті пердені ашамын. 
- Көктем мезгілінің айларын айтыңдаршы. 
- Наурыз,Сәуір,Мамыр. 
Көктем мезгілінің келгенін біз қандай өзгерістерден білеміз? 
Көктем мезгілі туралы тақпақты кім айтады? 
Балалар,енді көктем мезгілінен өтіп,сиқырлы қарындаштың көмегімен келесі жыл мезгіліне саяхат жасаймыз.Қарындаш айналып қызыл түсін қаратады. 
Қызыл түстің тапсырмасын орындайық. 
Қойны толы жеміске, 
Көк майсалы еңіске. 
Көбелек қуып ойнайтын, 
Қай мезгіл деп ойлайсың? 
Балалардың жауабы: жаз мезгілі. 
- Дұрыс айтасыңдар,енді қызыл түсті пердені ашайық. 
- Жаз мезгілінің айларын айтыңдаршы. 
- Маусым,Шілде,Тамыз. 
- Жаз мезгілінде қандай өзгерістер болады? 
- Жаз мезілі туралы кім тақпақ айтады? 
Балалар сиқырлы қарындаштың көмегімен келесі жыл мезгіліне саяхат жасаймыз. 
Ендеше сары түстің тапсырмасын орындайық. 
Берекесін сыйлауға, 
Жемістерін жинауға. 
Қызыл құрман ойнайтын, 
Қай мезгіл деп ойлайсың? 
Балалардың жауабы: Күз мезгілі. 
- Дұрыс айтасыңдар,енді сары түсті пердені ашайық. 
- Күз мезгілінің айларын айтыңдаршы. 
- Қыркүйек,Қазан,Қараша. 
- Күз мезгілі нешеге бөлінеді. 
- Ерте күз,алтын күз, қара күз. 
Күз мезілі туралы кім тақпақ айтады? 
- Қане балалар бойымызды сергітіп алайық. 
Алдымнан жел еседі, 
Ағаштар оңға,солға тербеледі. 
Кіп-кішкене ағаштар, 
Биік-биік өседі. 
(ән әуенімен орындалады) 
- Ал енді ойын ойнайық 
Ойын «Күн мен түн» деп аталады... 
Ойын тәртібі тәрбиеші тақтаға сурет іледі,балалар суретте өзгешілік барма екенін табады. 
- Қыста жасыл ағаш бола ма? 
- Жаз мезгілінде шана тебеміз ба? 
- Жаз мезгілінде аққала жасап ойнаймыз ба? т.б. ойын жалғасады. 
- Мінекей табиғат құбылыстарын біледі екенбіз. 
- Ендеше мақал-мәтел білеміз ба? 
Күз дәнімен көрікті 
Қыс қарымен көрікті. 

Қар көп болса,дән көп. 

Су көп болса,ну көп. 

Туған жердің ауасы да шипа. 

Көшерімді жел білсін 
Қонарымды сай білсін. 

Тамшыдан тама берсе дария болар. 

Нөсер алдында 
Найзағай ойнайды. 

Ит тойған жеріне, ер туған жеріне. 

Отансыз адам,ормансыз бұлбұл. 

Таумен тасты су бұзар, 
Адамзатты сөз бұзар. 

Тау кезеңсіз болмас 
Өлке өзенсіз болмас. 

Жазда не ексең-күзде соны орасың т.б. мақал-мәтелдер айтылады. 
Балалар жыл мезгілдеріне саяхат жасағанымыз ұнады ма?(Иә) 
Бір жылда неше жыл мезгілі бар? 
Қане айтып беріңдерші. 
Бір мезгілде неше ай бар? 
Ал балалар 12 айға тілегімізді айтып сабағымызды аяқтайық. 
12 айға тілек. 
Наурыз назды болсын. 
Сәуір сазды болсын. 
Мамыр мейрімді болсын, 
Маусым мағыналы болсын, 
Шілденің шырайы кірсін, 
Тамыз тамылжып тұрсын, 
Қыркүиек қазына жисын, 
Қазан қаспақты болсын, 
Қарашада қар көп боп, 
Желтоқсанда жел жоқ болсын! 
Қаңтар қатулы болмасын, 
Ақпан ашулы болмасын. 
Балалар өте жақсы тілек айтыңдар. 
Қолымдағы қарындаштың сиқырлы екенін айтып өткен болатынмын. 
Кәнеки ішін ашып көрейік,барлық тапсырманы жақсы орындағандарын үшін мына қаламды сыйға тарту. 
- Қолымдағы қаламның түсі қандай? 
- Көгілдір 
- Балалар көгілдір түспен қай мезгілдің беті жабылды? 
- Қыс. 
- Дұрыс айтасыңдар. 
Қарындаш сендерге қысқы демалыста жақсы демалуларыңа тілектес болып,мына қаламды сыйға тартып отыр. Үй тапсырмасы. Дайын 4 мезгіліне байланысты суреттер таратылады.Осы суреттегі төрт жыл мезгіліне сәйкес құбылыстарды аяқтап бояп келеміз. 
Барлықтарың сабаққа жақсы қатыстыңдар.Белсене қатысқан балаларды мадақтау. 
Сабақ аяқталды, сау болыңдар.

Жыл мезгілдері

Жарияланды 5-02-2012, 12:06 Категориясы: Қазақ тілі және әдебиеті

Сабақтың тақырыбы: Жыл мезгілдері
Мақсаты: 1. Білімділігі: Жыл мезгілдері туралы жалпы түсінік беріп, оларды бір - бірінен ажырата білу және екітілділік принциптерді қолдана отырып, жаңа тақырыпты кеңінен таныту;
2. Тәрбиелігі: Қоршаған ортаны қорғай білуге, тілді құрметтеуге, сауатты әрі көркем жазуға тәрбиелеу;
3. Дамытушылығы: Оқушылардың сөздік қорын, жүйрік ойлау қабілеттерін дамыту;

Көрнекілігі: Интерактивті тақта
Сабақ барысы
І. Ұйымдастыру кезеңі
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру.

1. Қазір қай ай?
2. Аптаның қай күні?
3. Қай мезгіл?
4. Қыркүйек қай жыл мезгіліне жатады? Күз.
5. Тағы басқа қандай жыл мезгілдері бар? Қыс, жаз, көктем, күз.

ІІІ. Жаңа сабақ
Ендеше, сабағымыз жыл мезгілдеріне байланысты болмақ.
Осыған байланысты мынадай аңыз бар екен.
Ерте – ерте ертеде атақты Жыл атасының Қыс, Күз атты екі ұлы және Көктем, Жаз атты екі қызы болыпты.
Балалары өсіп, ер жеткен соң оларды жиып алып Жыл атасы былай депті:
Балаларым, сендер үлкен азамат болдыңдар, ақылдарың толды. Енді барып халыққа қызмет етіңдер.
Төрт мезгілді үш – үштен бөліп алып, кезекпен ұш айдан өз міндеттеріңді атқарыңдар депті. Бірақ бір ескертерім; Әрқашан халық үшін, адам үшін жұмыс істейтіндеріңді ұмытпаңдар, - деді. Осыдан бастап, үш айдан тұратын төрт жыл мезгілі пайда болыпты.
Осы жыл мезгілдеріне арнап көптеген ақындар өлең шығарған. Солардың бірі Абай атамыз. Абай Құнанбаев туралы бұрын естігендерің бар ма? Ол кім? Ұлы ақын, аудармашы, біздің жерлесіміз.

Интерактивті тақтамен жұмыс.
Тақтада Абайдың жыл мезгілдеріне арнаған өлеңдері.(слайд)
Оқушылар өлеңдерді оқып, қай жыл мезгіліне арналғанын анықтайды.
Ақ киімді, денелі, ақ сақалды,
Соқыр, мылқау, танымас тірі жанды
Үсті – басы ақ қырау түсі суық
Басқан жері сықырлап келіп қалды.

Жаздыкүн шілде болғанда,
көкорай шалғын бәйшешек
ұзарып өсіп толғанда.

Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан,
күз болып, дымқыл тұман жерді басқан.

Суретпен жұмыс.
Тақтада жыл мезгілдеріне байланысты суреттер. Суреттерге қарап оқушылар әңгіме құрайды.
Мәтінмен жұмыс
Сөздікпен жұмыс
Мәтіннен синоним, антоним сөздерді табу. Дәптерлеріне жазғызу.
Қар жауады
Аяз болады
Көктеу – тігу, шығу: вышивать, зеленеть

Бір жылда он екі ай, төрт мезгіл бар. Әр мезгіл үш айдан тұрады. Олар қыс, көктем, жаз, күз. Қыста қар жауып, аяз болады. Бірақ жаздың өз қызығы бар. Адамдар шана, шаңғы тебеді, жаңа жыл мерекесін тойлайды.
Көктемде қар еріп, күн жылынады. Ағаштар бүршік жарып, жер беті көктей бастайды. Жыл басы Наурызды қарсы аламыз. Жазда күн ыстық болады. Біз жазғы демалысқа шығамыз. Суға шомыламыз. Серуенге шығып, жеміс – жидек тереміз.

Әр мезгіл -------------- каждое время года
Аяз --------------------- мороз
Өз қызығы ------------ веселье
Шаңғы ----------------- лыжи
Тойлайды ------------- празднует
Бүршік жарып -------- набухают почки

Сабақты бекіту
«Қай түсті таңдайсың» ойыны
Үйге тапсырма
1. Мәтінді мазмұндау
2. Сөздерді жаттау
Оқушыларды бағалау

Сабақтың тақырыбы: Жыл мезгілдері.

Сабақтың типі: Білікпен дағдыны меңгерту сабағы.

Сабақтың түрі: Аралас, саяхат сабағы. (әдебиеттік оқу, ағылшын тілі)

Сабақтың мақсаты:

Білімділігі:

1.Оқушылардың өздеріне тұжырымдар жасатып, өз ойларын дәделдеуге төселдіру, танымдық қасиеттерін дамытуға мүмкіншілік жасау.
2. Жыл мезгілдері өлеңінің мазмұнын аша отырып, жыл мезгіліндегі өзгерістерді сипаттау.

Тәрбиелігі:

1. Оқушыларды тиянақтылыққа, сауаттылыққа, ұстамдылыққа, жылдам ойлауға, мәдениетті, әдемі сөйлеуге үйрету.
2. Жыл мезгілдерін салыстыру барысында табиғатты сүюге, оны қорғай білуге тәрбиелеу.

Дамытушылығы:

1. Модулдік оқыту ойындары арқылы оқушылардың жаңа сабақтан және өткен сабақтан алған білімдерін тиянақтау.

Сабақтың барысы:

1. Ұйымдастыру кезеңі. Ой қозғау. 5 мин.
2. Негізгі тірек білімді қалыптастыру, жинақтау. 3 мин.
3. Оқушыларға білімділік қабілеттерін жүргізу тәсілдерін меңгерту.12 мин.
4. Оқушылардың жүргізген өздік жұмыстарын бақылауға алу өзі өзін тексерту.15 мин.
5. Іс әрекеттерін, абайын байқау. 5 мин.
6. Сабақтың қорытындысын жасау.5 мин.

Оқыту әдістері: Түсіндіру, талқылау, көрсету, әңгімелеу, ұжымдық, топпен жұмыс,өзіндік жұмыстар, ізденіс әдістері, ауызша сұрау, қайталау әдісі, салыстыру, мақтау, көтермелеу, мадақтау әдісі.

Оқыту құралдары: Презентация «Жыл мезгілдері» слайдтары, жұмбақтар, мақалдар жазылған слайдтар, көмекші карточкалар, деңгейлік тапсырмалар, коллаж құрастырма суреттері, бағалау парағы, фишкалар.

Оқыту түрі: негізгі

Сабақтың құрылымы	Сабақтың барысы	Әдістері
1. Ұйымдастыру кезеңі	Оқушыларды сабаққа дайындау. Балалар, бүгін біз сабағымызда көп жұмыс түрлерін жүргіземіз. Негізгі мақсат: тереңірек білім алу, үйрену. — Білім кімдерге керек? — Қандай уәде бересіңдер? «5» болсын алар бағамыз Біліммен бақыт табамыз Ана тілін білмесек Бәріміз ұятқа қалармыз. Кәне, ендеше сабағымыз жақсы өтсін деп, бір бірімізге сәттілік тілейік. 1. «Аукцион» оқыта үйрету ойыны. Өткен материалдарға шолу. 10 20 30 30 10 20 20 30 10 (сұрақтарға деңгейі бойынша сандарды таңдап жауап береді) Ой қозғау. Презентация «Жыл мезгілдері» көрсетіледі (музыка) Мақсаты: бүгінгі сабақтың тақырыбын табу.	Әңгімелеу
2. Негізгі тірек білімді қалыптастыру жинақтау.	«Миға шабуыл» — Жыл мезгілдерін ата. — Қыс мезгілінде қандай өзгерістер болады? — Жаз айларын ата. — Көктем мезгілінде қандай өзгерістер болады? — Күзде қандай мерекелер бар?	Қайталау
3. Топпен жұмыс	Бүгінгі сабағымыздың тақырыбы: «Жыл мезгілдері» деп аталады. Жыл мезгілдеріне саяхатқа шығамыз.	Түсіндіру
	1-аялдама Қыс мезгілі: Антарктида (стюардесса-ағылшын тілі) Қыс мезгілінің тапсырмасы: — Оқулықпен жұмыс. — Автормен таныстыру (слайд) — Дәптермен жұмыс.	Ізденіс әдістері   Өзіндік жұмыстар
	«Тірек белгілер» оқыта үйрету ойыны 1-топ. өлеңнің 1-ші шумағын тірек сызбамен конспектілеп, әңгімелейді. 2-топ: өлеңнің 2-ші шумағын тірек сызбамен конспектілеп, әңгімелейді. 3-топ: өлеңнің 3-ші шумағын тірек сызбамен конспектілеп, әңгімелейді.	Шығармашылық жұмыс
4. Сергіту сәті «Астана» биімен	2-аялдама Көктем мезгілі: Қазақстан-Астана (стюардесса) Көктем мезгілінің тапсырмасы: 1-топ: 5 жолдық өлең құрастырып жазу. (эссе) 2, 3-топ: Көрініс көрсету. «Көктем сәні» 3-аялдама Жаз мезгілі: Африка (стюардесса) Жаз мезгілінің тапсырмасы: (коллаж) 1-топ: Жаз мезгілін бейнелеп, әңгімелеу қорғау. 2-топ: Күз мезгілін бейнелеп, әңгімелеп, қорғау. 3-топ: Қыс мезгілін бейнелеп, әңгімелеу, қорғау. (Жыл мезгілдеріне байланысты Абай Құнанбаевтың өлеңдерін жатқа айту.)	Ауызша сұрау
5. Білімді тиянақтау. Бағалау	4-аялдама Күз мезгілі Күз мезгілінің тапсырмасы: 1. Жыл мезгілдеріне байланысты жұмбақтар шешу. 2. Мақалдар жарысы.
6. Қорытынды Үйге тапсырма	Әр топтың топбасшысы бағалау парағы арқылы оқушыларды бағалайды. «Өздеріңді қай сатыға қоясыңдар?» (білімді тиянақтау) Тілек . (қонақтарға гүл сыйлау) Үй жұмысы: «Жыл мезгілдері» өлеңін жаттау, сурет салу.

ШҚО, Жарма ауданы

«Балықтыкөл негізгі мектебі» КММ-сі

Бастауыш сынып мұғалімі

Ержанова Жанат Даулетканқызы

1-сынып

Тақырыбы: Жыл мезгілдері

Мақсаты: Оқушыларға жыл мезгілдері жайында білімдерін қалыптастыру,

тұстарды бағдарлай білуге үйрету.

Шартты белгілер бойынша жыл мезгілдеріндегі өзгерістерді

анықтай алудағы білімдерін дамыту.

Табиғатты бақылап, зерттеуге үйрету, айналадағы дүниені үнемі

бақылауға баулу, сабаққа қызығушылықтарын арттыру.

Көрнекілік: Ауа райының шартты белгілері, жыл мезгілдеріне байланысты

тақырыпты суреттер, Абайдың суреті, оқушылардың жыл

мезгілдеріне байланысты салған суреттер.

Сабақтың түрі : зерттеу сабағы

Әдісі: сұрақ-жауап, әңгімелеу, өз бақылаған нәтижесін айту, көрнекілік,

Ойын.

Сабақтың барысы:

1.Ұйымдастыру кезеңі.

А) Психологиялық дайындық: ( Оқушылар шеңберге тұрып)

Қуанамын мен де, қуанасың сен де.

Қуанайық, достарым, арайлап атқан күнге.

Ә) Оқушылардың бір-біріне айтатын тілектері.

2. Өткен тақырыптар бойынша білімдерін пысықтау.

А) Сөйлемді аяқта:

1.Ауа райы ыстық, жылы, суық болуы мүмкін. Ауа райының мұндай жай-күйін

..... .................. дейді. (ауаның температурасы)

2.ауаның температурасын ........... өлшейді. ( термометрмен)

3.Жылы мен суықтың аралығы - .... ( 0 градус)

4.Жылылықты көрсететін санның алдына ..... т аңбасын қояды. ( + )

5.Суықты көрсететін санның алдына ..... т аңбасын қояды. ( - )

Ә) Ауызша жауап беру:

1.Айналадағы дүниеде неше тұс бар? (4 )

2.Оларды атап бер.

3. Жел қай бағыттардан соғады?

Б) Практика жүзінде 4 бағытты көрсеткізу

В) Жел бағыттарын шартты белгілері арқылы көрсету.

3. Үйге берілген зерттеу жұмысын орындау.

27.11. күннің ( күндізгі және түнгі) ауа температурасын айту.

Күндіз +2 градус, түнде -6 градус. Жел. Желдің бағыты – оңтүстіктен.

Аспан-ашық. Ауа – салқын. Судың бетінде – қабыршақ мұз.

4 Сергіту сәті.

5.Алдын-ала берілген шығармашылық тапсырма.

Оқушылардың өздері ұнататын жыл мезгілінің суретін салу және сол жыл мезгілін не үшін ұнататынын әңгімелеу.

6. Жаңа тақырыпты түсіндіру.

А) Жыл мезгілдері

Күз Қыс Көктем Жаз

Қыркүйек Желтоқсан Наурыз Маусым

Қазан Қаңтар Сәуір Шілде

Қараша Ақпан Мамыр Тамыз

Ә) Әр мезгілдің өзіне тән белгілері бар

Жапырақтар сарғаяды,

жерге түседі

Күз

Күн салқындайды Суық жел соғады

Құстар жылы жаққа ұшып кетеді

Аңдар қысқа дайындалады

Боран соғады

Қыс

Қар жауады Аяз болады

Мұз қатады

Күн жылынады

Көктем

Қар ериді Жер көгереді

Жылы жақтан құстар оралады

Күн шуақты болады

Жаз

Ауа ыстық болады Аң, құстар ұрпақтарын өсіреді

Бақта жидектер пісіп жетіледі

Б) Әрбір жыл мезгіліне тән ауа температурасы анықталады.

В) Әрбір жыл мезгіліне бацланысты табиғат құбылыстарының сәйкес шартты белгілерін көрсетіп қою.

Г) Абайдың 4 жыл мезгіліне қатысты өлең шумақтарын оқу және соған сәйкес суреттерді көрсету .

7. Сабақты қорытындылау.

А) Жұмбақты шешу.

Жекр үстінде бір бәйтерек,

Оның бар он екі бұтағы.

Әрқайсында отыз жапырақ,

Отызының бір жағы ақ, бір жағы қара.

Шешуі: ( Бәйтерек – жыл, он екі бұтақ – онекі ай, отыз жапырақ – бір ай, бір жағы ақ –күн, бір жағы қара –түн )

Ойын: «Қай жыл мезгілі?»

Сөйлем оқылады, ол қай жыл мезгіліне қатысты айтылғанын балалар түстер арқылы көрсетеді. Күз – сары түс, қыс – ақ түс, көктем – жасыл түс, жаз – қызыл түс.

Мысалы: Құстар жылы жаққа ұшып кетті.

Бақта жидектер пісті.

Аю апанда ұйықтап жатыр.

Ең алғашқы гүл - бәйшешек өсіп шықты.

Ашық сабағының тақырыбы: «Жыл мезгілдері» 
Мақсаты: Балалардың жыл мезгілдері туралы білімдерін жүйелеу,қорыту,әр жыл мезгілі туралы ұғымдарын жетілдіру, әр мезгілдің ерекшеліктерін салыстырып айтып беруге жаттықтыру. Сөз тіркестері мен сөйлем құрау дағдыларын арттыру. Сурет бойынша әңгіме құрап айтуға үйрету; 
2. Жыл мезгілдері туралы айта келіп,оқушылардың ойлау,есте сақтау қабілеттерін жетілдіру,сөздік қорынларын молайту.Берілген сұрақтарға нақты,дұрыс жауап беруге дағдыландыру. 
3.Тәрбиелік: Табиғаттың әсем көрінісінқызықтай білуге,қоршаған ортаны сүюге,оны аялай білуге,өз денсаулығын шыңдауға пайдалана білуге тәрбиелеу. 
Түрі:қайталау-қорытынды сабақ 
Әдісі: сұрақ-жауап, ой қозғау,диалог ,оқу,аудару,кәртішкемен жұмыс,деңгейлік тапсырмалар,топпен жұмыс,әңгімелеу. 
Көрнекілігі: кәртішкелер, тірек-сызба,венн даграмма,слайдтар, 
Сабақ барысы: 
1.Ұйымдастыру кезеңі:Сәлемдесу 
2.Кезекшімен сөйлесу,сыныпты түгелдеу,айдың аты,күннің санын айтады. 
3. Деңгейлік тапсырмалар:Кім «5», «4», «3» алғысы келеді. Үш оқушы тақтаға шығып ,кәртішке бойынша тапсырма орындайды ,уақытын айтып береді,3-4 минут ішінде орындап шығу. Конверт ішінде тапсырмалар жазылған. 
4.Үй жұмысын тексеру .Үйге қандай тапсырма берілді.Жазбаша,ауызша сұрау. 126 бетіндегі 1-тапсырма ауызша,сөздікті жаттап алу. 
Деңгейлік тапсы-ды тексеру,бағалау 
5. Сөздікті қайталап шығайық: Өткен тақырыптар бойынша қайталаймыз 
Егемен - Отан,туған жер, атамекен - қандай сөздер? 
Мамандық – нөсер -? Мақтаныш етемін-? Сүйемін-? 
Орналасқан-? Пайдалы қазбалар -? Көктем мерекелері-? Жыл мезгілдері-? 
6. Балалар,біз ВОУД-қа мен ҰБТ-ға дайындалуымыз керек,сондықтан грамматикалық ережелерін еске алайық: 
1.Зат есім дегеніміз не? 3. Зат есімнің сұрақтары? 
2.Зат есім сөздер сөйлемде қандай қызмет атқарады? 
4.Сын есім дегеніміз не? Сын есімнің сұрақтары? Сын есім сөздер сөйлемде қандай қызмет атқарады? Сын есімнің неше шырайы бар? 
5.Сан есім дегеніміз не? Сан есімнің неше түрі бар? 
6.Етістік дегеніміз не? 
Сұрақтары? Етістік сөздер сөйлемде қандай қызмет атқарады? 
7. Енді балалар сабақ тақырыбына көшейік. 
1-ші слайд: 
Интерактив тақтаға назар аударыңыз: Сабақ тақырыбы : «Жыл мезгілдері» 
Сабақты қайталау-қорытынды ретінде өткіземіз. 
Сабақтың эпиграфы: «Әр жыл мезгілі өзінше тамаша!» 
2-ші слайд:Жыл мезгілдерінің суреттері: 
Қандай жыл мезгілдерін білесіңдер? 
Қазір қандай жыл мезгілі? 
Бір жылда неше ай бар? 
Көктем айлары қандай? 
Жаз айлары ? 
Күз айлары? 
Қыс айлары? 
3-ші слайд: Көктем суреті: «Көктем» тақырыбына диалог құрастырыңдар: 
Көп нүктенің орнына керекті сөзді қойып,сөйлемді аяқтаңдар 
4-ші слайд:Грамматикалық тапсырманы орындаңдар: 
Сөйлемдерді қазақшаға аударыңдар: 
Пришла весна. Весенние месяцы: март,апрель,май. Дни стали теплые. Птицы прилетели с теплых краев. Весна- очень красивое время года! 
9. Бой сергіту сәтін орындайық 
Орнымыздан тұрайық, 
қолды белге қояйық, 
Басты оңға бұрайық,басты солға бұрайық, 
Бір тұрып,бір отырып, 
Біз демалып қалайық 
10. «Жаз» жыл мезгіліне көшейік 
5-ші слайд: «Жаз» 
1-ші тапсырма «Жаз» тақырыбына әңгіме құрастырыңдар 
5-6 сөйлемнен кем болмасын. 
Оқушылар әңгімелейді. Балалар, «Жаз» туралы қандай өлеңді білесіңдер? Ануарбек пен Анжела өлеңді жатқа айтып береді 
6-шы слайд. «Күз» тақырыбына сұрақ қойып,әңгімелеңдер. 
Бір-біріне сұрақ қояды,жауап береді.Бірінші қатардан,екінші қатарға,үшінші қатарға. 
7-ші слайд: «Қыс» 
Жұмбақты шешіңдер. 
Бұл кезде аяз болады,көп қар жауады, боран соғады, Бұл қай кезде болады? Қыста 
Дұрыс балалар біз қазір қыс туралы әңгімелейміз. 
Суретке қарап, Қыс туралы әңгімелеңдер 
Балалар бір-бірден сөйлем құрастырады. 
11.Балалар,Енді Топпен жұмыс орындайсыңдар: 
1-ші топ: «Жаз» тақырыбына сөзжұмбақ құрастырасыңдар 5 -6 сөзден кем болмасын 2-3минут ішінде. Тез,жылдам орындау керек. 
2-ші топ: « Көктем» тақырыбына сөзжұмбақ құрастырасыңдар . 
Мұғалім жеңімпазды атайды. 
12. Балалар,қазіргі заманда көп тіл білу-өмір талабы. Біздің мектепте қазақ тілінен басқа қандай тілдерді меңгеріп жүрсіз? 
Орыс тілін, ағылшын тілін .Сондықтан ,қазір ағылшын тілінде сабақты жалғастырамыз. 
13-ші Елена Анатольевна ға сөз. 

РЕФЛЕКСИЯ: 
14-Сонымен балалар,біз бүгін қандай тақырыппен жұмыс істедік? 
Қандай жыл мезгілдерді қайталадық? 
Әр жыл мезгілі өзінше қандай? 
Анжела,саған қандай жыл мезгілі ұнайды? 
Наташа?Ануарбек?Вадим? 
Сондықтан ,барлық жыл мезгілдері өзінше мамаша,солай ма? 
Солай! 
15-ші:Бүгінгі сабақ аяқталды.Сабақта өте жақсы жұмыс істеген:Ануарбек,Анжела,Наташа.бағалайды. 
Үй жұмысын айтады; 
Қоштасады.