Мәтін

Қазақ хандығы XV ғасырдың ортасында Керей мен Жәнібек сұлтандардың басшылығымен құрылды. Бұл тарихи оқиға Ұлы Даланың саяси картасында жаңа дәуірдің басталғанын көрсетті. Хандықтың құрылуына бірнеше себеп болды. Оның ішінде ең бастысы – Ақ Орда мен Әбілқайыр хандығындағы билік үшін күрестерден туындаған ішкі саяси тұрақсыздық.

Керей мен Жәнібек бастаған қазақ рулары Моғолстан жеріне көшіп, сол жерде алғаш хандықтың негізін қалады. Қозыбасы аймағы алғашқы астана саналды. Қазақ хандығының құрылуы қазақ халқының этнос ретінде қалыптасуына зор ықпал етті. Жаңадан құрылған хандық өз жерінде дербес саясат жүргізіп, көрші мемлекеттермен дипломатиялық байланыс орнатты.

Біртіндеп Қазақ хандығы күшейіп, XVI ғасырда Қасым ханның тұсында шарықтау шегіне жетті. Оның «Қасым ханның қасқа жолы» заңдар жинағы халықтың әлеуметтік қатынастарын реттеуде маңызды рөл атқарды. Ал Есім хан мен Тәуке хан кезеңінде қазақ қоғамының бірлігі нығая түсті. Тәуке ханның «Жеті жарғысы» мемлекетті басқарудағы заң жүйесін толықтырды.

1. Қазақ хандығының құрылуына ең басты себептердің бірі қайсысы?
A) Жоңғарлардың шапқыншылығы
B) Ішкі саяси тұрақсыздық
C) Табиғи апаттар
D) Көшпелі шаруашылықтың әлсіреуі

2. Қазақ рулары қай аймаққа көшіп барып, хандықтың негізін қалады?
A) Сырдария бойы
B) Қозыбасы аймағы, Моғолстан жері
C) Жетісудың солтүстігі
D) Торғай даласы

3. Қозыбасы аймағы қазақ хандығы тарихында қандай рөл атқарды?
A) Алғашқы астана болды
B) Әскери орталық болды
C) Сауда орталығы болды
D) Қамал ретінде пайдаланылды

4. Қазақ хандығының құрылуы қазақ халқы үшін қандай маңызға ие болды?
A) Экономикалық дағдарыс тудырды
B) Этнос ретінде қалыптасуын тездетті
C) Діни өзгерістерге себеп болды
D) Тек әскери күшті арттырды

5. Қасым хан тұсындағы Қазақ хандығының ерекшелігі қайсы?
A) Жер көлемінің кішіреюі
B) Халық санының азаюы
C) Дипломатиялық оқшаулану
D) Шарықтау шегіне жетуі

6. «Қасым ханның қасқа жолы» нені реттеуге арналды?
A) Тек әскери тәртіпті
B) Сауда-саттықты
C) Әлеуметтік қатынастарды
D) Тек жер дауын

7. Қазақ қоғамының бірлігі қай хандар тұсында нығая түсті?
A) Орыс хан мен Барақ хан
B) Есім хан мен Тәуке хан
C) Абылай хан мен Әбілқайыр хан
D) Қасым хан мен Тәуке хан

8. «Жеті жарғы» қай ханның тұсында қабылданды?
A) Қасым хан
B) Есім хан
C) Тәуке хан
D) Керей хан

9. Қазақ хандығының құрылуы Ұлы Даланың саяси картасында нені білдірді?
A) Ежелгі дәуірдің аяқталуын
B) Жаңа дәуірдің басталуын
C) Жоңғар шапқыншылығының күшеюін
D) Шағатай ұлысының ыдырауын

10. Қазақ хандығы алғаш қай ғасырда құрылды?
A) XIV ғ.
B) XV ғ.
C) XVI ғ.
D) XVII ғ.