Атыс негіздері

Өтілетін күні: 07.11.2018ж

Сабақтың тақырыбы: Атыс негіздері

Сабақтың мақсаты: Атыс туралы жалпы мағлұмат беру

Уақыты: 45 минут.

Өткізілетін орны: Тактикалық алаң.

Сабақтың барысы:

а) Ұйымдастыру кезеңі

Взвод командирі оқушыларды сапқа тұрғызады, оқытушыға рапорт береді, амандасу, түгендеу, оқушылардың сырт көрінісін тексеру.

б) Негізгі бөлім

. Атыс негіздері

Атыс құбылыстары. Ату — дөрілі зарядтың жануы негізінде пайда болған газ қысымымен ұңғы арнасынан оқтардың (снарядтардың, гранаттардың) шығуы.

А ту өте аз уакыт ішінде жүзеге асады (0,001—0,06 с). Патрон капсюлінің күш түсетін кұрамына сокқыдан дөрілі зарядты тұтандыратын жалын пайда болады. Дөрілі заряд жанған кезде ұңғы арнасында жоғары қысым тудыратын қатты қызған газдың көп көлемі пайда болады. Газдың қысымымен оқ орнынан қозғалады да, кертікке соғылады, бірте-бірте үздіксіз артқан жылдамдьщпен ұңғы арнасынан қозғалады да, ұңғы арнасының осі бойымен сыртқа шығарылады. Ок соңынан ұңғы арнасынан қызған газ шығады, ауаға кезіккенде ату кезіндегі дыбыс болып табылатын жалын жөне күшті толқын жасайды.

Үңғы ішіндегі кертік бұранда сиякты орындала-тындықтан, оқ ұңғымен келе жатқанда айналмалы қозғалыста болады.

Атыс кезіндегі 4 кезеңді төмендегідей графикалық түрде көрсетуге болады (28-сурет).

Оқтың (снарядтың) ұшу жолы

Бастапқы кезең дөрілі зарядтың жана бастауынан оқ кабыньщ ұнғы кертігіне толық енуіне дейін созылады. Осы кезеңде үщы арнасында оқты орнынан қозғайтындай және

28-сурет. Ату кезеңдері: р₀ — соғыста өтудің кысымы; р_а — газдьщ ең жоғарғы (максимал) қысымы; р_ь жөне и_к — дөрінің толык жануы кезіндегі газ кысымы мен октың козғалыс жылдамдығы; р жөне v — октың ұңғы арнасынан шыккан кезіндегі газ қысымы мен оқтың козғалыс жылдамдығы; У_М — оқ козғалысының ең жоғарғы (максималды) жылдамдығы; р_атм — атмосфералык кысымға тең кысым

оны ұңғы кертігінде оның қабығының кедергі жасауын болдырмашъшдай 2500—5000 Н/см² (250—500 кг-с/см²) кысым пайда болады. Бірінші немесе негізгі кезең оқтьщ қозғала бастауынан дөріш. зарядтьщ толық жануына дейін созылады.

Екінші кезең — дөрілі зарядтың толык жануы сәтінен ұңғы арнасынан шығу сәтіне дейін созылады. Газдың келуі токтаса да, қатты қысылған жөне қызған газ кеңейіп, оқты қысып, оның жылдамдығын тездетеді. Қысым тез төмендеп, әр түрлі үлгідегі карудьщ үщы аузында ол 3000—9000 Н/см² (300—900 кг-с/см²-ге) жетеді.

Үшінші кезең немесе газ әсерінен кейінгі кезең — ұңғы арнасына оқтың шығуы сөтінен оқ жылдамдығы өсуінің тоқтау сөтіне дейін созылады. Үңғы арнасынан шығатын дөрілі газ ұңғының аузынан бірнеше ондык сантиметр бойына оққа өсер етуін жалғастыра береді де, оның жылдамдығы оқ түбіндегі дөрітгі газ қысымы ауа кедергісімен теңеспейінше өсе береді. Одан өрі оқтың ауада ұшуы инерцияға байланысты жалғаса береді жөне ол белгілі дөрежеде оның бастапқы жылдамдығына байланысты болады.

Оқтың ауада ұшуы. Бұрандалы кертігі бар ұңғы арнасынан аткан кезде дөрілі газдар оққа тек қана үшу қозғалысын емес, айналдыру қозғалысын да береді? Мұнда оған екі күш өсер етеді: ауырлық күші және ауаны

қарсылык, күші. Ауырлык күші оқты лактыру сызығынан бірте-бірте көбірек ауытқыта береді. Ауаның карсылык, күші оқ козғалысын бәсеңдете береді, бағытынан оны тайдыруға тырысып, оқты айналу жағына қарай ауытқы-тады. Осы екі күштің әсерінен ок ауада ұңғы арнасынан лақтырған кездегі тік бағыт бойынша емес (лактыру бұрышы) лактыру сызығынан төмен орналасқан кисык сызық бойымен ұшады (30-сурет).

Ауада үшу кезіндегі оқ ауырлығының орталығын сипат-тайтын көлбеу сызык — траектория деп аталады.

Үшу кезінде оқтың лактыру сызығы арқылы өтіп, оның айналуы жағына қарай ауытқуы — деривация деп аталады.

Траектория элементтері. Ок (гранат) траекториясын зерделеу үшін төмендегі анықтамалар қабылданған (31, 32, 33-суреттер):

/в) Қорытынды бөлім

Сұрақтар мен тапсырмалар:

Ату дегеніміз не?

Ату қанша уақыт аралығында жүзеге асырылады?

Оққа қандай күштер кедергі келтіреді?

Оқтың ауада жүріп өткен көлбеу сызығы не деп аталады?

Оқтың айналу бағытына қарай ауытқуын недеп атаймыз?