Авторлық бағдарлама "Практикалық қазақ тілі"

«Практикалық қазақ тілі» авторлық бағдарламасы

5-сынып. (аптасына 1 cағат, жылына 34 сағат)

Түсінік хат

Тіл қашанда ұлт мәдениетінің, өнер-білімнің ұлы қаруы, алтын  тұғыры саналатындықтан, қазақ тілі мен әдебиетінің келешек көкжиектері білім беру ұйымдарының қазіргі таңдағы оқытылу жайынан бастау алады. Осы тұрғыдан алғанда курс оқушының талабын ұштап, шығармашылық, тұлғалық шарықтауына мүмкіндік береді, интелектуалдық деңгейін биіктетеді. Қазақ тілінен жүргізілетін тәжірибелік жұмыстарға қойылатын талап ерекше.

Тәжірибелік сабақта әр оқушының белгілі тақырыптардан өзінше жұмыс жасауына мән беріледі. Бұл оқушының қабілетін дамытады, белгілі тақырыптардан терең теориялық білім алып, оны іс жүзінде қолдануға дағдыландырады. Сонымен қатар  оқушының білімді шала түсінген тұстарын практика жүзінде нақтылауда атқаратын қызметі зор. Негізгі мақсаты — оқушылардың материалды жүйелі түрде меңгеруіне жағдай жасау,  қазақ тілі ғылымының теориялық негіздерін меңгерту.

Егеменді еліміздің ең басты мақсаты өркениетті елдер қатарына көтерілу болса, ол өркениетті жан-жақты дамыған, рухани бай тұлғаның орны ерекше. Қазіргі білім берудің басты мақсаты да сол жан-жан жақты дамыған рухани бай, үш тілді меңгерген жеке тұлға қалыптастыру болып отыр.

Тіл қай елде, қандай қоғамдық құрылыста болмасын қатынас құралы, тіршіліктің негізі болып келеді. Отбасынан бастап тілдің қоғамдағы қызметі туралы аз айтылып, аз жазылып жүрген жоқ. Сол ата-бабаларымыздың бізге қалдырған асыл мұрасының бастысы да осы – тіл өнері.

Рухани бай, заманға сай дамыған жеке тұлғадағы ең басты қасиеттердің бірі тіл байлығы. Сол себепті де оқушыларды өз ойын нақты, терең мағыналы әрі көркем жеткізе білетін, шешен де ойлы сөйлей білетін жеке тұлға ретінде дамыту мақсатында 5-сыныпқа «Тіл өнері» қолданбалы курсы ұйымдастырылуда.

Бұл қолданбалы курсты жоспарлау барысында ең тиімді жол пәнаралық байланысқа ерекше назар аударылды. Соның ішінде, қазақ тілі мен әдебиет пәндеріндегі тіл дамыту жұмыстарын жеке дара қарастырмай қолданбалы курсқа сүйене отырып, үнемі жүйелі түрде, бірлікте,бір мақсатта жүргізіп отырған нәтижелі болмақ.

Бағдарлама 34 сағатқа құрылған. Оның 4 сағаты  тест жұмысына,1 сағаты кіріспеге, 1 сағаты қорытындыға арналған.

Бағдарламадағы практикалық жұмыстарға теориялық негіз ретінде

С. Кеңесбаевтың , Ғ. Мұсабаевтың «Қазіргі қазақ тілі» /лексика, фонетика/, С. Мырзабековтың «Қазақ тілінің дыбыс жүйесі», А. Ысқақовтың «Қазіргі қазақ тілі», М.Балақаев пен Т. Қордабаевтың «Қазіргі қазақ тілі» атты еңбектері пайдаланылды.

Пәнаралық байланыс: қазақ әдебиеті, тарих

Бағдарламада  жүргізілетін жұмыс түрлері мынандай:

- Қазақ тілінен берілетін теориялық білімді практикалық жұмыстармен тығыз ұштастырып, тіліміздің өзіндік заңдылықтарын өздерінің ауызша, жазбаша жұмыстарында дұрыс сауатты қолдану;

- Өтілген грамматикалық ережелердің негізінде мәтінмен жұмыс істеу;

- Фонетикалық ерекшеліктер, орфографиялық заңдылықтарды дұрыс танып, ұқсас формаларды бірден ажырату үшін салыстыру, талдау жұмыстарын жүргізу;

- Жай талдау үлгісімен қатар талдаудың жаңа әдісі сатылай кешенді талдау үлгілерін жүргізу;

- Деңгейлік тапсырмалар орындау;

 Қорытындылау: оқушылардың білімі  әр тарауды өткен сайын тест жұмыстары арқылы бағаланады.

Оқушының білімі мен біліктілігіне қойылатын талаптар:

Оқушылар нені білу керек?

— қазақ тіл білімінің салалары бойынша барлық ережелерді ;

— білгенін практика жүзінде іске асыра алуды;

— талдау машығының жоғары болуы;

— орфографиялық заңдылықтарды терең меңгеру;

— салыстыра алу қабілетінің басым болуы;

Оқушылар нені үйрену керек?

— тіліміздің өзіндік заңдылықтарын өз жұмыстарында сауатты қолдану;

— грамматикалық ережелер негізінде мәтінмен жұмыс істеу;

— сатылай кешенді талдау үлгілерін меңгеру;

— деңгейлік тапсырмаларды орындай алу;

«Практикалық қазақ тілі» қолданбалы курсының мақсаты:

— Ана тілінің қызметін жүйелі меңгерген, оның қыр-сыры мен тарихын жетік білетін, қарым-қатынастық біліктілігі дамыған, ұлттық санасы оянған дара тұлға қалыптастыруға мүмкіндік туғызу;

• Аз сөзге терең мағына сыйғызу;

• Ойын бейнелі, айшықты да шешен оралымдарды пайдалана отырып жеткізу.

• Ауызекі сөйлеу тіліндегі мәнерлілік, айқындық, еркіндік.

• Жазу мәдениетіне қойылатын талаптарды меңгеру.

  Осы мақсаттан келіп туындайтын міндеттер:

— оқушылардың фонетикалық,  лексикалық машықтары мен дағдыларын дамыту;

— тіл дыбыстары, сөз мағынасы туралы  теориялық білімдерін жүйелеу;

— теориялық білімдерін практикада қолдану;

— оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту;

— оқу материалдары арқылы ана тілін жетік меңгерген ұлтжанды тұлға қалыптастыру;

Курс соңында оқушылардан күтілетін нәтиже:

— салыстыра, дәлелдей, талдай, қорытындылай білу дағдыларын меңгеру, тілдік және әдеби білімдерінің толығуы;

— практикалық, танымдық, шығармашылық тапсырмаларды еркін орындай алу;

— сауатты жазу, сауатты сөйлеу, өзіндік ой дербестігінің болуы.

«Практикалық қазақ тілі»  қолданбалы курстың мазмұны:

Барлығы — 34 сағат. Апталық сағат саны — 1 сағат

1- тақырып.  Кіріспе сабақ. Қолданбалы курстың мақсат, міндеттерімен таныстыру.

2- тақырып. Фонетика. Тіл дыбыстары.Тіл дыбыстарының ерекшелігі

3- тақырып. Дауысты дыбыстар, ерекшеліктері, түрлері

4 -5- тақырып. Дауыссыз дыбыстар, емлесі.

6-тақырып. Орфография мен орфоэпия.  Орфографияның қарастыратын мәселелері, негізгі принциптері.

7-8-тақырып. Үндестік заңы. Дыбыстардың бір-біріне ықпалы, ықпалдың түрлері.

9-тақырып.  Буын және оның түрлері.

10- Тасымал. Тасымалдауға болмайтын жағдайлар.

11-тақырып. Тест жұмысы. Фонетика саласын қорытындылау

12-тақырып.  Лексика туралы түсінік.

13-14-тақырып. Омоним сөздер.

15-16-тақырып. Антоним сөздер

17-18-тақырып. Синоним сөздер

19-тақырып. Көп мағыналы сөздер.

20-тақырып. Омоним мен көп мағыналы сөздің айырмашылығы

21-тақырып. Сөздің тура және ауыспалы мағынасы

22-тақырып. Тест жұмысы

23-24-тақырып. Тұрақты сөз тіркесі. Еркін сөз тіркесі мен тұрақты сөз тіркесінің айырмасы.

25- тақырып. Мақал-мәтелдер

26-тақырып. Мақал мен мәтелдің айырмашылығы

27-тақырып. Нақыл сөздер.

28-тақырып. Тест жұмысы

29-тақырып. Эвфемизм сөздер

30-тақырып. Дисфемизм сөздер

31-тақырып. Көнерген сөздер

32-тақырып. Неологизм сөздер.

33-тақырып. Тест жұмысы

34-тақырып. Қорытынды. Сөз мерген сайысын өткізу.

Мұғалім пайдаланатын әдебиеттер:

Ш.К.Бектұров «Қазақ тілі» «Атамұра» 2006

Қ.Ибрагимов «Қазақ тілі әдістемесі» «Шың-кітап» 2007

«Қазақ тіліне арналған дидактикалық тапсырмалар»

Ж.Жеткізген «Қазақ тілі грамматикасы» Алматы «Кітап» 2007

Р.Сыздықова «Емле және тыныс белгілері»

«Қазақ тілі мен әдебиеті» журналдары

«Жайық ұстазы» газеті

А. Байтұрсынов: «Әдебиет танытқыш»

М. Томанов: «Қазақ тілінің тарихи грамматикасы» А-1988 ж.

М.Әуезов: «Абай жолы»

Оқушыларға пайдалануға ұсынылатын  әдебиеттер:

Ш.К.Бектұров «Қазақ тілі» «Атамұра» 2006

Қ.Ибрагимов «Қазақ тілі әдістемесі» «Шың-кітап» 2007

Ж.Жеткізген «Қазақ тілі грамматикасы» Алматы «Кітап» 2007

Ақын-жазушылар шығармаларының жинағы

Б.Тоғысбаев, А.Сужикова «Тарихи тұлғалар» Алматы,2006

Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы,2005

Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. Алматы, 2008

Қазақтың би-шешендері

Газет, журнал материалдары

А. Байтұрсынов: «Әдебиет танытқыш»

Мақал – мәтелдер жинағы

Диалектологиялық сөздік

5- сыныпқа арналған қазақ тілі оқулығы

«Практикалық қазақ тілі» курсының жоспары