Аяз би ертегісінің композициялық құрылымы

Бөлім:

Туған жерім - аялы алтын бесігім

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты:

Жаканбаева Райгуль Нурболатовна

Күні:

10.09.2026

Сынып: 6А

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

«Аяз би» ертегісінің композициялық құрылымы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаттары:

6.2.1.1 шығарма композициясындағы белгілі бір эпизодтың алатын маңызына негіздеме жасау;

6.2.3.1 шығармадағы көркем ауыстыруларды (троптарды: метафора, кейіптеу, метонимия, гипербола, литота, аллегория, антитеза, градация, арнау) анықтау;

Сабақ мақсаты:

шығарма композициясындағы белгілі бір эпизодтың алатын маңызына негіздеме жасайды;

шығармадағы көркем ауыстыруларды (троптарды: метафора, кейіптеу, метонимия, гипербола, литота, аллегория, антитеза, градация, арнау) анықтайды;

Сабақ кезеңі / Уақыты

Мұғалімнің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау (Дескрипторлар)

Ресурс және ЖИ қолдану

І. САБАҚТЫҢ БАСЫ

(5-7 минут)

1. Ұйымдастыру кезеңі. Сәлемдесу, сыныптың жағымды психологиялық ахуалын қалыптастыру. Сабақтың ортақ құндылығы — «Адал азамат» қағидаттарына тоқталу.

құндылық: «Адал азамат» — әділдік, тапқырлық, сөз қадірін білу және парасаттылық.

2. «Миға шабуыл» әдісі (ЖИ интеграциясы).

Мұғалім оқушыларға «Аяз би» ертегісінің оқиға желісі қандай негізгі бөлімдерден тұратынын еске түсіру үшін сұрақ қояды: «Ертегінің басы, шарықтау шегі және шешімі қалай өрбиді?»

Оқушылар өткен сабақтағы мазмұнға сүйене отырып, ертегінің оқиға желісін хронологиялық ретпен қысқаша айтып шығады.

ҚБ: Мадақтау, ынталандыру («Жарайсың!», «Керемет шолу!»).

Дескриптор:

- Ертегінің негізгі оқиға желісін ретімен атап шығады; 2б

- Композиция ұғымы туралы алғашқы ойларын білдіреді. 1б

Интерактивті тақта, презентация, Жасанды интеллект (AI) арқылы жасалған сюжеттік сызбанұсқа.

ІІ. САБАҚТЫҢ ОРТАСЫ

(25-30 минут)

1-тапсырма (Топтық жұмыс): «Эпизодтық зерттеу» (6.2.1.1).

Мұғалім сыныпты 3 топқа бөліп, шығармадағы маңызды эпизодтарды береді:

1-топ: Ханның уәзірлеріне жамандық іздетуі және Жаманның табылуы.

2-топ: Тұлпар мен гауһар тасты сынау сәті.

3-топ: Уәлібайдың қызы мен Жаманның сыйлық алмасуы және дарға асу эпизоды.

Тапсырма: Берілген эпизодтың ертегі композициясындағы алатын орны мен маңызына негіздеме жасау.

2-тапсырма (Жеке/жұптық жұмыс): «Троптарды табу» (6.2.3.1).

Мұғалім мәтіннен үзінділер ұсынып немесе ЖИ көмегімен дайындалған карточкалар арқылы шығармадағы көркемдік тәсілдерді (метафора, кейіптеу, гипербола, антитеза) табуға тапсырма береді.

1-тапсырма: Топта өздеріне түскен эпизодты талқылап, оның шығарма сюжетіндегі маңызын дәлелдейтін 2-3 дәлел келтіріп плакатқа жазады.

2-тапсырма: Мәтін үзінділерінен көркем ауыстыруларды (троптарды) анықтап, түрлерін ажыратады және мысал келтіреді.

ҚБ: Өзара бағалау («Бас бармақ» әдісі).

Дескриптор (1-тапсырма):

- Таңдалған эпизодтың мазмұнын ашады; 1б

- Эпизодтың шығарма композициясындағы маңызына логикалық негіздеме жасайды. 2б

Дескриптор (2-тапсырма):

- Шығарма мәтінінен көркем ауыстыруларды (троптарды) табады; 2б

- Табылған троптың түрін дұрыс анықтайды. 2б

«Қазақ әдебиеті» оқулығы (6-сынып), үлестірмелі карточкалар.

ЖИ құралы: Мәтіннен троптарды талдауға арналған үлгілерді жинақтауда қолданылған ChatGPT / Copilot жүйесі.

ІІ. САБАҚТЫҢ СОҢЫ

(8-10 минут)

«Блоб ағашы» немесе «Тапқырлық шыңы» рефлексиясы.

Мұғалім сабақты бекіту үшін оқушыларға төмендегі сұрақтарды қояды:

1. Ертегі композициясындағы ең тартысты (шиеленіскен) тұс қай эпизод деп ойлайсыңдар?

2. Шығармадағы көркемдік тәсілдер ертегінің әсерін қалай күшейтті?

Үй тапсырмасы:

«Аяз би» ертегісінің кез келген бір эпизодына (мысалы, хан мен Жаманның кездесуіне) қазіргі заман тұрғысынан жаңа көзқараспен шағын эссе немесе сюжеттік өзгеріс жазып келу.

Оқушылар сабақтан алған әсерлерін ортаға салып, сұрақтарға жауап береді. Рефлексия парағын толтырады.

ҚБ: Мұғалімнің кері байланысы және формативті бағалау балы.

Рефлексия парақтары, стикерлер, күнделік.