бала шақтан болашаққа

«Ақтоғай ауданының жалпы білім беретін

Мүткенов атындағы орта мектебі» КММ

Көрініс:

«Бала шақтан болашаққа»

Жетекшісі: Кобеш Т.

Бала шақтан болашаққа

Рөлдерде:

1. Әбіш - Еділ

2. Әлжан - Аружан

3. Келіншек - Дина

4. Кемпір - Айханым

5. Тетебала - Дариға

6. Нұрсұлтан – Қызылбай

7. Уәзір – Абзал

8. Жүргізуші – Есім

9. Күйші – Мадияр

10. Балалар – Алихан, Айторы, Қарақат

11. Солдаттар – Жанай, Мадияр

Мұңды саз естіліп тұрады. Ортада Әбіш аға көрінеді. Ойлана жүріп тағына таянып тұрады.

Автор: XX ғасырдың алғашқы ширегінде ұлы жүздің Шапрашты руынан шыққан, аймақтың старшинасы әрі қоғамдық биі Назарбай әулетінің жүрегін үнемі жүдетіп жүретін бір зары болыпты. Біраз жылдан бері отбасында іңгәлаған сәбидің дауысының естілмеуі, әулет мұрагерінің болмауы, Назарбай әулетінің көңіліне кірбің түсіріп жүрген жайлардың бірі еді. Әбіштей ұлдарының «Артымнан бір ұрпақ ерсе ғой» - деген бір арманы, бір тілегі, бір үміті бар-тын.

Жылдам күй естіледі. Кішкентай бала жүгіріп келеді.

Бала:

Сүйінші, халқым, сүйінші!

Қуаныш жыры құйылшы!

Аңсап ойлап күткен күн,

Маңдайға жұлдыз біткен күн.

Ақ түйенің қарыны

Жарылды!

Күннің жалыны

Нұрын шашып,

Сылдырап

Ән бұлағы ағылды!

Мұрагер бізге табылды!

Осы кезде ақ жаулықты аналар құндақтағы нәрестені Әбішке әкеліп береді. Шашу шашылады. Әкесі сәбиін шаттана аспанға көтеріп:

Әбіш:

Ұлым!

Сен жігіт болсаң ер тұлғалы

Алдында белгілі көп жол тұрмағы

Сан шыңға шыдай біл,

Тек төзе көрме

Жалған сөз айтса біреу ел туралы!

Тасқынның қабаттасса толқындары

Мүмкін ғой жартастың да солқылдауы!

Сен ерсің!

Ерлерше сүй Отанынды

Жаман сөз естімейін сен туралы!!!

Атыңды осы әулеттің үлкен әжең қояды.

Сенің атың – Нұрсұлтан! Сенің атың – Нұрсұлтан! Сенің атың – Нұрсұлтан!

2-көрініс

Дауылпаз дауысы. Уәзір теріге жазылған хан жарлығын халық алдында оқиды.

1-уәзір: Уа, халайық жарандар! Мынау жомарт елімізге, кең байтақ, ұлан ғайыр жерімізге ие болар мұрагер келді дүниеге! –

Жүргізуші: деп осыдан ширек ғасыр бұрын күллі Шапырашты болып қуансақ, бүгінгі күні сол мұрагердің күллі қазақ елінің билеушісі, сұлтаны яғни елбасы етіп сайлап алғанымызға барша қазақ елі, қазақ жұрты болып қуанудамыз. Ендігі қазақ елінің тағдыры Нұрсұлтан Әбішұлының қолында. Нұрсұлтан қазақ елінің маңдайға біткен жарық жұлдызы, сәулесі күллі қазақ еліне түсетін шуақты күні. Бүгінгі таңнан кейінгі қазақ өмірі жарық та жарқын болмақ.

Төрімізге қазақ елінің Президенті – Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевты шақырамыз.

• Қазақстан халқына адал қызмет етуге;

• Қазақстан Республикаысының конституциясы мен Заңдарын қатаң орындауға;

• Азаматтардың құқықтары мен бостандығына кепілдік беруге;

• ҚР өзіме жүктелген мәртебелі міндеттерін адал атқаруға салтанатты түрде ант етемін.

Осылайша, тәуелсіздік алғаннан бергі 26 жыл ішінде қазақ елі қарыштап дамып, Қазақстан Республикасы дамыған алдыңғы қатарлы 50 елдің қатарына қосылса, алдағы уақытта дамыған 30 елдің қатарына қосылуға меже қойып, сол мақсатқа жетудің жолында аянбай еңбек етуде. Үстіміздегі жылы Елбасымыздың «Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру» атты мақаласы жарық көрді. «Біздің мақсатымыз айқын, бағытымыз белгілі» деп алға жоспар құрды. «Елу жылда ел жаңа, жүз жылда қазан жаңа» - демекші осы мақалада айтылған барлық жоспардан кейінгі қазақ еліне бір сәт назар аударайық. Жақсы сөз жарым ырыс. 10 жылдан кейінгі қазақ елі.

Өнердің биігінде талмай ұшқан,

Көбейсін білімділер әрбір тұстан.

Саналы, санатты ұрпақ саны артып,

Тәуелсіз жасай берсін, Қазақстан!

Өнердің биігінде талмай ұшқан, Көбейсін білімділер әрбір тұстан. Саналы, санатты ұрпақ саны артып, Тәуелсіз жасай берсін, Қазақстан!	Өнердің биігінде талмай ұшқан, Көбейсін білімділер әрбір тұстан. Саналы, санатты ұрпақ саны артып, Тәуелсіз жасай берсін, Қазақстан!
Өнердің биігінде талмай ұшқан, Көбейсін білімділер әрбір тұстан. Саналы, санатты ұрпақ саны артып, Тәуелсіз жасай берсін, Қазақстан!	Өнердің биігінде талмай ұшқан, Көбейсін білімділер әрбір тұстан. Саналы, санатты ұрпақ саны артып, Тәуелсіз жасай берсін, Қазақстан!
Өнердің биігінде талмай ұшқан, Көбейсін білімділер әрбір тұстан. Саналы, санатты ұрпақ саны артып, Тәуелсіз жасай берсін, Қазақстан!	Өнердің биігінде талмай ұшқан, Көбейсін білімділер әрбір тұстан. Саналы, санатты ұрпақ саны артып, Тәуелсіз жасай берсін, Қазақстан!
Өнердің биігінде талмай ұшқан, Көбейсін білімділер әрбір тұстан. Саналы, санатты ұрпақ саны артып, Тәуелсіз жасай берсін, Қазақстан!	Өнердің биігінде талмай ұшқан, Көбейсін білімділер әрбір тұстан. Саналы, санатты ұрпақ саны артып, Тәуелсіз жасай берсін, Қазақстан!
Өнердің биігінде талмай ұшқан, Көбейсін білімділер әрбір тұстан. Саналы, санатты ұрпақ саны артып, Тәуелсіз жасай берсін, Қазақстан!	Өнердің биігінде талмай ұшқан, Көбейсін білімділер әрбір тұстан. Саналы, санатты ұрпақ саны артып, Тәуелсіз жасай берсін, Қазақстан!
Өнердің биігінде талмай ұшқан, Көбейсін білімділер әрбір тұстан. Саналы, санатты ұрпақ саны артып, Тәуелсіз жасай берсін, Қазақстан!	Өнердің биігінде талмай ұшқан, Көбейсін білімділер әрбір тұстан. Саналы, санатты ұрпақ саны артып, Тәуелсіз жасай берсін, Қазақстан!

50

жылдан соң

3-көрініс

Автор: Тобық хандығына қарасты алты шаһардың халқы өз ішінен мықты деген алты баланы таңдап жібереді.

2-уәзір: Дат, тақсыр!

Хан: Датың болса, айт!

2-уәзір: Мәртебелі хан ием! Бұйрығыңыз бойынша алты шаһардан жүзден жүйрік озып алты бала келіп тұр!

Хан: Кірсін, ендеше! (сайыскерлер келеді) Төрлетіңдер, балалар!

1-уәзір: Сыналар ер жігіттер келді кезің

Сәулең болса, бермен кел, талапты ерің!

Жан құмары дүниеде немене екен,

Соны білсең – бәрін де білгендерің.

2-уәзір: Шын жүріктер сыналады жарыста,

Жарыстың ба, орта жолда қалыспа!

Әділқазы бағалайды сіздерді

Жеңіс мәре жақын ба, әлде алыс па?

1-уәзір: Ендеше, сендердің өнерлеріңді бағалап отыратын әділқазылар да осында! (Қазылар алқасымен таныстырады.)

Қазылар алқасының құрамы:

1. «Ұлағат» гуманитарлық пәндер білестігінің жетекшісі, қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі Байбақтина Назгүл Үсенқызы

2. Мектебіміздің әлеуметтік педагогы, музыка пәнінің мұғалімі Хасенова Галя Рақымжанқызы

3. Бастауыш кластар бойынша оқу-тәрбие ісінің орынбасары, өзін-өзі тану пәнінің мұғалімі Құсейінова Ажар Жайылханқызы

4. Дене шынықтыру пәнінің мұғалімі, жас маман Алдоңғаров Нұржан Алдоңғарұлы

2-уәзір: Хан сарайының бағында ерекше жеміс беретін тал өсіп тұр. Балалар, қалаған жемістеріңді үзіп алыңдар, жемістің ортасында сан бар. Ол сан – сендердің сайысқа түсетін реттік нөмірлерің. Сарайдың сұлулары кеуделеріңе сандарды тағып береді.

Хан: Бәйге қуып жігіттер өтер деймін,

Бір басына өнері жетер деймін.

Бәске түскен алты бала кезектесіп,

Таныстырып өздерін өтер деймін!

1-уәзір: Таныстырсын өздерін,

2-уәзір: Тамылжытып сөздерін!

1. Таныстыру бөлімі.

1-уәзір: Таныс болдық бәрінің тегімнен,

Туып өскен мекені, жеріменен.

Маған тартқан бәрі ақын көрінеді,

Таныстырып кетті ғой төгіп өлең, - дей келе әділқазы төрелерден таныстыру бөлімінің бағаларын сұраймыз.

2-уәзір: Хан сарайының бүлдіршін бишілерін қарсы алыңыздар!

Қазақ биі биленеді.

1-уәзір: Хан ием! Ең әуелі бұлардың мықтылығын байқап көрейік! Елдің туын көкке көтерер ер деген епті, жау жағадан алғанда қасқайып қарсы тұрар батыр, мықты, құралайды көзге атқан мерген әрі шапшаң болуы шарт қой!

Хан: Олай болса, көрейік!

II.Спорттық сайыстар.

1-уәзір: Көрші Өзбек хандығынан өнерпаздар келіпті,өздерінің өзбек биін ала келген екен,қабыл алайық.

Би биленеді.

1-уәзір:Жарайсыңдар,балалар! Мықтылықтарың мен ептіліктеріңе қазылар алқасы қандай баға берер екен?

2-уәзір:Білекті бірді жығар,білімді мыңды жығар!..Әрине , жігіттің мықты болуы әбден дұрыс, бірақ болашақ білімді ұрпақтың ғана қолында!

1-уәзір:Ал , балалар, сайысқа қалайсыңдар,

Сендер өтер әліде талай сын бар.

Білімді бір тексеріп көрейік біз,

Жауап қатсаң сұраққа жарайсыңдар!

2-уәзір:Қазылар алқасының алдынан парақтарды таңдап алыңдар,сұрақтарға жауап беріңдер.(Салт-дәстүрлерге байланысты,тарих,қазақ әдебиеті,орыс тілі,ағылшын тілі пәндерінен бір-бір сұрақтан келеді.)

III.Білім сайысы.

Хан:Іздегенде табады

Ғылым-жұмбақ тау сындас

Білім-өмір сабағы

Ғұмыр бойы таусылмас.

Балалардың білім деңгейі қаншалықты дәрежеде екен,соны көрейік.

2-уәзір:О заманда ашқан қазақ өнер сырын,

Шақырған сайыстарға бірі-бірін.

Қарайық тамашалап жиылған жұрт,

Өнерпаз болсаң,өр бол.

Ал, жігіттер, өздеріңді өнер сайысында көрсетіңдер!

IV.Өнер сайысы.

1-уәзір: Өнер менен білімде

Әркімнің өз жолы бар.

Сайысарлық бүгінде

Өзіндік дара үні бар,-дегендей,әділқазы төрелерге кімнің өнері көбірек ұнады екен,қане,көрейік!

Көрші түрік халқынан келген өнерпаздар өз өнерлерін паш етпек. Ендеше сол түрік биін тамашаласақ.

1-уәзір:Бұрын бабаларымыз қол бастаған көсем әрі сөз бастаған шешен болған.

2-уәзір:Ендеше,сайыскерлердің дүниетаным кеңдінін, тіл байлығын,сөз саптауын сыңға салайық.Әділқазылар алқасының алдында бір-бір сөз жазылған парақтар бар, таңдап алып,сол бойынша өз ойларыңды нақтылап,әдемі жеткізе біліңдер.«Сөйле,тілім ,жосылып,ақыл мен білім қосылып»,қане,бастайық!

V.Шешендік өнер сайысы.

1.Ақыл

2.Достық

3.Ұят

4.Жақсы тәрбие

5.Бақыт

6.Білім

Хан:Ақынға қара сөзден өлең оңай

Балыққа таяз судан терең оңай.

Шешендер сөйлегенде жанды ерітіп,

Көңілімнің құсын ұстап береді оңай.

1-уәзір:Шешен балалардың бағаларын көрейік.

Хан:Жас көңілдер жайнасын,

Көтеріліп бір қалсын.

Билеп жібер бір биді,

Бишілерім қайдасың?

2-уәзір:Хан ием, грузин деген тау халқынан келген керемет бишілерді ортаға шақырайын, көңіліңізді көтерсін.

1-уәзір:Бәйгеге түсіп жарыспай

Жүйріктің бағы жанар ма?

Білім мен өнер жарысып,

Тәрбие,тәлім табар мән.

Бұл бәйге-ойдың бәйгесі,

Кім жүйрік – ойға сол алда!

2-уәзір: Тоқта,тоқта! Сіз балалардың ойларын салыстырғалы тұрмысыз?

1-уәзір: Ойларының ұшқырлығын,тапқырлығын сынаймыз! Ел басқаратын ер жігіт кез келген қиын сәттен шыға білуі керек!

2-уәзір:Ендеше тапсырмаларды таңдап ал.

VI.Тапқырлық сайысы.

Ситуациялық сұрақтар.

1-уәзір:Би болады әрқашан да қыз барда,

Жылуынан жібір тіпті мұздарда.

Мың бұралып билегенде кім жетер

Биші әсем,сұлу қыздарға?!

2-уәзір:Сұлтандар сұрақтарға дайын болғанша уақытты құр өткізбейік.Бізге қонаққа келген ағайындас халқымыз – қырғыздардың әсем биін қарсы алыңыздар.

1-уәзір: Әділ ханның ұлына серік болар бала кім болды екен? Әділқазылар төрелігін айтсын.

Сайыскерлер мақтау қағаздарымен марапатталып, әр біркеуіне номинация беріледі , бір бала «Бала сұлтан» атанады.

Автор: Балалардың барлығына риза болған Әділ хан былай деп бата беріпті:

Хан: Жас ұрпақ өмірлі болсын,

Тұрмысы көңілді болсын!

Ата-анаға мейірлі болсын,

Өнер-білімге зейінді болсын!

Халқым деген жүрегі болсын,

Жұртының қамқор тірегі болсын!

Абыройы өрлесін,

Еш жамандық көрмесін!

ӘУМИН!

Автор: Осылай сегіз қырлы, бір сырлы Ернар есімді бала Тобықты елінің «Бала сұлтаны» болып табылып, барша мұратына жеткен екен.

«Бала сұлтан» сайысы
(5 - 6 - класс ер балалары арасындағы сайыс)

Мақсаты: ер балаларды халықтық дәстүрді, әдет - ғұрыпты, тарихты қадірлеуге тәрбиелеу, ұлтжандылық, патриоттық сезімдерге баулу, танымын байытуға, мықты болуға талпындыру.
Көрнекілігі: хан сарайы, үлкен үй өсімдігі, нақыл сөздер.
Жоспар
I. Сайыскерлердің өзін - өзі таныстыруы
II. Спорттық сайыс
III. Білім сайысы
IV. Өнер сайысы
V. Шешендік өнер
VI. Тапқырлық сайысы.

Барысы:
1 - көрініс
Мұңды саз естіліп тұрады. Ортада хан көрінеді. Ойлана жүріп тағына таянып тұрады.
Автор: Ерте, ерте, ертеде... Тобық елін басқарған Әділ есімді хан өмір сүріпті. Мыңғырған малы, дәулеті тасыған ақылды да абыройлы ханның жүрегін үнемі жүдетіп жүретін бір зары болыпты: жетпіс жасқа жеткенше бір баласы тұрмай шетіней берген, шетіней берген... Әділ ханның « Артымнан бір ұрпақ ерсе ғой» деген бір арманы, бір тілегі, бір үміті бар еді...

Жылдам күй естіледі. Кішкентай бала жүгіріп келеді.
Бала: Сүйінші, халқым, сүйінші!
Қуаныш жыры құйылшы!
Аңсап ойлап күткен күн,
Маңдайға жұлдыз біткен күн.
Ақ түйенің қарыны
Жарылды!
Күннің жалыны
Нұрын шашып,
Сылдырап
Ән бұлағы ағылды!
Мұрагер бізге табылды!
Осы кезде ақ жаулықты аналар құндақтағы нәрестені ханға әкеліп береді. Шашу шашылады. Әкесі сәбиін шаттана аспанға көтеріп:
Хан: Ұлым!
Сен жігіт болсаң ер тұлғалы
Алдында белгілі көп жол тұрмағы
Сан шыңға шыдай біл,
Тек төзе көрме
Жалған сөз айтса біреу ел туралы!
Тасқынның қабаттасса толқындары
Мүмкін ғой жартастың да солқылдауы!
Сен ерсің!
Ерлерше сүй Отаныңды
Жаман сөз естімейін сен туралы!!!
Сенің атың – Бейбарыс! Сенің атың – Бейбарыс! Сенің атың – Бейбарыс!

2 - көрініс
Дауылпаз дауысы. Уәзір теріге жазылған хан жарлығын халық алдында оқиды.
1 - уәзір: Уа, халайық жарандар! Мынау жомарт елімізге, кең байтақ елімізге, кең байтақ жерімізге ие болар мұрагер келді дүниеге! Сәбиді ақылды да айбарлы, білімді де білекті, өнерлі әрі жүректі, шешен әрі көсем жігіт болып ер жетуі үшін, хан өзінің қартайғанын ескере отырып, ұлына ұстаз әрі сенімді серік болатын бала табылып жатса, оның алдағы өміріне барлық жағдай жасалады деп уәде етеді. Бірлігі бекем еліміздің тірлігін берік сақтайық десеңіздер, асығыңыздар, ағайын!

3 - көрініс
Автор: Тобық хандығына қарасты алты шаһардың халқы өз ішінен мықты деген алты баланы таңдап жібереді.
2 - уәзір: Дат, тақсыр!
Хан: Датың болса, айт!
2 - уәзір: Мәртебелі хан ием! Бұйрығыңыз бойынша алты шаһардан жүзден жүйрік озып алты бала келіп тұр!
Хан: Кірсін, ендеше! (сайыскерлер келеді) Төрлетіңдер, балалар!
1 - уәзір: Сыналар ер жігіттер келді кезің
Сәулең болса, бермен кел, талапты ерің!
Жан құмары дүниеде немене екен,
Соны білсең – бәрін де білгендерің.
2 - уәзір: Шын жүйріктер сыналады жарыста,
Жарыстың ба, орта жолда қалыспа!
Әділқазы бағалайды сіздерді
Жеңіс мәре жақын ба, әлде алыс па?

Ерекше ерлігі, асқан ақылымен құлдықтан хандыққа дейін көтерілген. Египеттей алып елді 17 жыл бойы билеп, моңғол жаулаушыларынан крест жорығын бастаушылардан жалпы араб әлемін сақтап қалған біздің ұлы бабамыз Байбарыстың бала кезінде тұтқынға осы Атырау бойынан әкетілгені, өзінің сүйегі осындағы Беріш тайпасынан екенін көптеген тарихшылар кезінде жазып қалдырған. Мен ана жалы Мысыр еліне барғанымда Байбарыс салдырған мешітте Құран оқыттым. Даңқты бабамызды арабтардың қалай құрмет тұтатынын өз көзіммен көрдім.

Сұлтан Байбарыс ^[1] (Бейбарыс, араб.: الظاهر ركن الدين بيبرس البندقداري‎ — әл-Мәлік әз-Заһир Рукн-әд-дін Байбарыс I әл-Бұндуқтари әс-Салих) — 1223—77 жылдары Мысырда билік құрған сұлтан.

1223 жылы беріш руынан туған. Мәмлүк мемлекетінің төртінші сұлтаны Рукн ад-дин Бейбарыс-Әл-Мансури Әл-Мысридің тағдыры өте қызық-ты және қарама-қайшылықтарға толы. Бейбарыстың әкесі — Жамақ, анасы — Әйнек. Ол хорезмдік, бербендік қыпшақ. Оның ақсүйектер руынан шыққанын тарихшылар дәлелдеген. Сол кезде беріш руы Қырымөңірінде тұрған (қазіргі заманда беріш көбінесе Атырау облысындақоныстанған).Әмір Айтегін әл-Бұндуқтар Димашқ құл базарында сатып алған сондықтан Байбарыс әл-Бұндуқтари деп аталған.^[2]

Мазмұны

  [жасыру] 

• 1Құлдыққа түсуі

• 2Таққа отыруы

• 3Алтын Ордамен байланысының нығаюы

• 4Биліктегі өзгерістер

• 5Соңғы жылдары

• 6Нұрсұлтан Назарбаев сұлтан Байбарыс туралы

• 7Дереккөздер

Құлдыққа түсуі

Жаугершілік заманда, бала күнінде Қыпшақ даласында тұтқынға алынып, жат жерде ерекше ерлігімен, асқан талантымен құлдықтан қайраткерлікке дейін көтерілген, қазақ тарихында аса ғажайып тұлға. Оның құлдыққа қалай түскендігі туралы екі мәлімет бар.

• Алғашқысы бойынша, әскери жорықтардың салдарынан, екіншісі бойынша, әкесінің жаулары оны құлдыққа сатып жіберген екен. Бейбарыс — қатардағы құлдан Мәмлүк мемлекетінің сұлтаны дәрежесіне дейін көтеріле алған адам. Мәмлүк мемлекетінің іргесін Мухаммед пайғамбар мұрагерлерінің арасындағы көпжылдық кақтығыстар мен қызу тартыстардан кейін оның қызы Фатима мен күйеу баласы Ғали-Арыстан қалады. Өз мемлекетін жаудан қорғауда олар жергілікті халыққа емес, күшті де қайратты қыпшақ жігіттеріне иек артты.

• 1271 жылдан бастап исламның сопылық бағытта көшуіне байланысты, әскерге түріктің ұлдары іріктелініп алына бастады, бұл әскери төңкерістердің алдын алудың қамы еді. Мысыр сұлтаны күзет үшін жігіттерді итальяндық көпестерден сатып алды. Осылайша Бейбарыста Дамаскіде 800 дирхемға сатылған болатын. Мұнда ол өз жерлестерімен қауышты. Бейбарыс өзін әскери өнердің шебері ретінде таныта білді.

Таққа отыруы

Мысыр сұлтаны Аюби оны өзінің хатшысы етіп тағайындады. Сол кезеңде Бейбарыс басқарған Мәмлүк мемлекетінің әскері орта ғасырлардағы екі ірі қолға — "крестілер жорығы" мен моңғол басқыншыларына тойтарыс берді. 1260 жылы Күтіз сұлтан қайтыс болғаннан кейін, Бейбарыс таққа отырды.

Алтын Ордамен байланысының нығаюы

Мысырда тарихи әдебиет мемлекет басына мәмлүк (қыпшақ) әулетінің келуімен Алтын Ордамен байланыстың нығаюына орай жедел қарқынмен дамыды. Түркі әулеттері, халықтарының тарихи-географиялық мәліметтерін толық қамтитын энциклопедиялар пайда болды. Мысырда сұлтан Бейбарыстың өмір-дерегіне арнап жазған хатшысы Абд-аз-Захирдің тарихи еңбегі дүниеге келді. Бұл еңбекте Алтын Ордамен қарым-қатынастар туралы мәліметтер, сонымен бірге Қырымнан Волгаға дейінгі аралықтағы қысқаша "жолсілтеме", Қырымның тұрғылықты халқы туралы діни, этнографиялық мәліметтер келтіріледі.

Биліктегі өзгерістер

Ол ат ойындарын, аңға шығуды, сайыстарды жақсы көретін. Қарапайымдылығымен және діндарлығымен елге танымал болған. Кедей-кепшіктерге әрдайым көңіл бөліп, көмектесіп, жетімдерді желеп-жебеп, өз қолтығына алып отырған. Билік тізгінін мықтап қолға алған Бейбарыс әр қаланы күшейтіп, әрбір қалада тұрақты әскер ұстады. Мемлекеттегі тәртіпті нығайтты, Сарай маңында орын алатын өзара қырқысуларды түпкілікті тоқтатты. Арналық жүйені енгізді. Мәмлүк мемлекеті көркейе түсті. Мәмлүктерге әлемнің түкпір-түкпірінен көпестер ағылып келе бастады. Барлық өзендерге көпір және әрбір қалаға бір мешіттен салынды. Бейбарыс шығыстағы барлық араб иеліктерінің әміршісі деген атаққа қол жеткізді. Орта Азиядағы селжүктерді, кіші Арменияны, берберліктерді толығымен өзіне бағындырды. Франктердің зәулім қамалдарын бірінен соң бірін талқандай берді. Барлық көршілес елдер мәмлүктер мемлекетімен санасатын болды.Байбарыс тек қана талантты қолбасшы ғана емес, сондай-ақ, көреген саясаткер ретінде танылды. Ол сол кездің көптеген алыс-жақын мемлекеттерімен қарым-қатынас орнатты. Сұлтан аз-Заһир Байбарыс сол дәуірдің озық үлгісімен көптеген зәулім ғимараттар, көрнекті мешіттер, биік қорғандар мен қамалдар салдырды. Олардың бірқатары сақталған.Ол сұлтандық билікке қол жеткізген кезде қыпшақ жерлері моңғол ханы Берке Құлағу билеп отырған Алтын Орданың иелігінде еді. Бейбарыс бірінші кезекте достық пиғылдағы хат жіберді. 1262 жылы сұлтан екі ел арасында достық қарым-қатынас орнату үшін өз елшісін жіберді. Мұнан кейін әскери, сауда, діни, мәдени байланыстар орнатты.

Соңғы жылдары

1277 жылы Бейбарысты уәзірі қыпшақ Қалауын у беріп өлтірді.Сұлтан Байбарыс 1277 жылы шілденің 1-інде Димашқ қаласында қайтыс болып, аз-Заһариа кітапханасына күмбезінің астына жерленді. Оның сүйегі Дамаскідегі Баб-өл-Барид зиратына қойылды. Осылайша Бейбарыс сұлтан мәмлүктер мемлекетін ірі державаға айналдырып, Мысыр мен Сирияны "крестілер жорығы", моңғол шапқыншылығынан қорғап қалды, бүкіл мұсылман елдеріне қорған болды. 17 жыл Мысырда билік құрды.

Нұрсұлтан Назарбаев сұлтан Байбарыс туралы

Ерекше ерлігі, асқан ақылымен құлдықтан хандыққа дейін көтерілген. Египеттей алып елді 17 жыл бойы билеп, моңғол жаулаушыларынан крест жорығын бастаушылардан жалпы араб әлемін сақтап қалған біздің ұлы бабамыз Байбарыстың бала кезінде тұтқынға осы Атырау бойынан әкетілгені, өзінің сүйегі осындағы Беріш тайпасынан екенін көптеген тарихшылар кезінде жазып қалдырған. Мен ана жалы Мысыр еліне барғанымда Байбарыс салдырған мешітте Құран оқыттым. Даңқты бабамызды арабтардың қалай құрмет тұтатынын өз көзіммен көрдім.

«Сұлтан Заһир Бейбарыстың өмірбаяны» - бұл қазақ елінде туылып, қапыда құлдыққа түсіп, жат елде жүріп сол қамыттан арылып сұлтандыққа дейін көтерілген бабамыз жайлы арабтардың тамсана жазған еңбегі. Мысыр мен Шам елдерінің тәуелсіздігін сақтауымен, мұсылман әлемінде білім-ғылымның, мәдениеттің дамуына елеулі үлес қосуымен тарихта өшпес із қалдырған Бейбарыс бабамыз жайлы шығармалар өте көп

Кезінде жат елге құл болып сатылып барса да, тектілігін танытып, қажымас қайраттың, мұқалмас жігердің үлгісін көрсетіп, билік басына көтерілген мамлюк қыпшақтардың рухы тек арада жеті ғасыр өткенде ғана барып, Бейбарыс есімі арқылы ата мекеніне оралды. Қазір өзінің кіндік қаны тамған жерінде – Жайық өзенінің жағасындағы Атырау қаласында биік тұғырға орныққан Бейбарыстың ескерткішке айналған алып тұлғасы тәуелсіз елдің арайлы таңын жерлестерімен бірге қарсы алып, өшпес айғағындай болып асқақ тұр.