Бала тәрбиесіндегі -тәрбиеші рөлі

БАЛА ТӘРБИЕСІНДЕГІ ТӘРБИЕШІНІҢ РӨЛІ

Кіріспе

Бала тәрбиесі – қоғамның болашағын қалыптастыратын аса маңызды әрі жауапты міндет. Халқымыз «Баланы жастан» деп бекер айтпаған. Мектепке дейінгі кезең – баланың мінез-құлқы, дүниетанымы, қарым-қатынас мәдениеті, адамгершілік қасиеттері мен алғашқы өмірлік дағдылары қалыптасатын ерекше уақыт.

Баланың алғашқы тәрбие ортасы – отбасы болса, одан кейінгі маңызды әлеуметтік ортасы – балабақша. Балабақшада бала құрдастарымен араласуды, үлкендерді құрметтеуді, өз ойын жеткізуді, тәртіп сақтауды, ортақ әрекетке қатысуды үйренеді. Осы үдерісте тәрбиешінің рөлі ерекше.

Тәрбиеші – тек білім мен дағды беретін педагог емес. Ол – баланың жан дүниесін түсінетін тәлімгер, қамқоршы, бағыт беруші, үлгі көрсетуші тұлға.

Негізгі бөлім

1. Тәрбиеші – балаға үлгі болатын тұлға

Мектепке дейінгі жастағы бала қоршаған ортаны көбіне бақылау және еліктеу арқылы танып-біледі. Ол тәрбиешінің сөйлеу мәнеріне, жүріс-тұрысына, адамдармен қарым-қатынасына, тазалығы мен ұқыптылығына назар аударады.

Сондықтан тәрбиешінің әрбір әрекеті бала үшін тәрбие құралы болып саналады. Тәрбиеші балаларға сыпайы сөйлесе, бала да сыпайылыққа үйренеді. Өзгелерді тыңдап, құрмет көрсетсе, тәрбиеленушілер де осы қасиеттерді бойына сіңіреді.

Демек, тәрбиеші балаға «осылай жаса» деп айтумен ғана шектелмей, ең алдымен өзі жақсы мінез-құлықтың үлгісін көрсетуі қажет.

2. Баланың жеке тұлғасын қалыптастырудағы тәрбиешінің орны

Әр бала – қайталанбас жеке тұлға. Бір бала ашық әрі белсенді болса, екіншісі ұялшақ болуы мүмкін. Кейбір балалар жаңа ортаға тез бейімделсе, енді біріне көбірек уақыт пен қолдау қажет.

Тәрбиешінің кәсіби шеберлігі – әр баланың осындай ерекшелігін байқап, оған сәйкес қарым-қатынас жасай білуінде.

Тәрбиеші:

• баланың қызығушылығы мен қабілетін анықтайды;

• өз ойын еркін айтуына мүмкіндік береді;

• дербестігін қалыптастырады;

• жетістігін қолдап, мадақтайды;

• қиындық кезінде көмек көрсетеді;

• өзіне деген сенімділігін арттырады;

• басқа балалармен дұрыс қарым-қатынас жасауға үйретеді.

Баланың кішкентай жетістігінің өзін байқап, «Сенің қолыңнан келеді», «Жарайсың», «Өте жақсы ой айттың» деген жылы сөздер айту оның өзіне деген сенімін қалыптастырады.

3. Тәрбиеші және баланың эмоционалдық қауіпсіздігі

Балабақшаға алғаш келген бала үшін жаңа ортаға бейімделу оңай бола бермейді. Ол ата-анасын сағынуы, қорқуы, жылауы немесе басқа балалармен бірден тіл табыса алмауы мүмкін.

Осындай кезде тәрбиешінің мейірімділігі мен сабырлылығы ерекше маңызды.

Бала өзін балабақшада қауіпсіз әрі жайлы сезінгенде ғана қоршаған ортаны белсенді зерттеп, ойынға және ұйымдастырылған іс-әрекетке қызығушылықпен қатысады.

Сондықтан тәрбиеші баланың көңіл күйіндегі өзгерістерді байқап, оның сезіміне құрметпен қарауы қажет. Баланы басқа балалармен салыстыру, кемсіту немесе қорқыту дұрыс емес. Оның орнына түсіндіру, қолдау және жағымды қарым-қатынас арқылы тәртіпке бағыттау тиімді.

4. Ойын арқылы тәрбиелеу

Мектепке дейінгі жаста баланың негізгі әрекеті – ойын. Ойын барысында бала тек көңіл көтеріп қана қоймайды, өмірді танып, әлеуметтік тәжірибе жинақтайды.

Мысалы, «Дүкен», «Отбасы», «Дәрігер», «Балабақша» сияқты сюжеттік-рөлдік ойындар арқылы балалар үлкендердің еңбегін түсінеді, бір-бірімен сөйлесуді, кезек күтуді, келісуді және жауапкершілікті үйренеді.

Ал қимылды ойындар ептілікке, шапшаңдыққа, тәртіпке тәрбиелесе, дидактикалық ойындар баланың ойлау, есте сақтау, салыстыру және шешім қабылдау қабілетін дамытады.

Сондықтан тәрбиеші ойынды жай уақыт өткізу құралы ретінде емес, тәрбиенің тиімді педагогикалық әдісі ретінде ұйымдастыра білуі керек.

5. Ұлттық құндылықтарды қалыптастырудағы тәрбиешінің рөлі

Бала тәрбиесі ұлттық құндылықтармен тығыз байланысты болуы қажет. Тәрбиеші бүлдіршіндердің бойына туған жерге, ана тіліне, отбасына, үлкендерге деген құрметті кішкентай кезінен қалыптастырады.

Ертегілер, мақал-мәтелдер, ұлттық ойындар, салт-дәстүрлер, бесік жыры, ұлттық өнер мен қолөнер элементтері арқылы бала өз халқының мәдениетін танып өседі.

«Асық ату», «Арқан тарту», «Орамал тастау» секілді ұлттық ойындарды қолдану арқылы да балалардың ұлттық дүниетанымын кеңейтуге болады.

Тәрбиешінің міндеті – ұлттық тәрбиені күнделікті әрекетпен табиғи түрде байланыстыра отырып, баланың бойында отансүйгіштік, үлкенді сыйлау, кішіге қамқор болу, достық пен бірлік сияқты құндылықтарды қалыптастыру.

6. Тәрбиеші мен ата-ана ынтымақтастығы

Баланы тәрбиелеу тек тәрбиешінің немесе тек ата-ананың міндеті емес. Нәтижелі тәрбие «Бала – ата-ана – тәрбиеші» арасындағы тұрақты ынтымақтастық болған жағдайда жүзеге асады.

Тәрбиеші ата-анамен баланың жетістігі туралы ғана емес, оның мінез-құлқы, қызығушылығы, қарым-қатынасы және дамуындағы өзгерістер туралы да пікір алмасуы қажет.

Ата-аналар жиналысы, жеке кеңес, ашық іс-шаралар, бірлескен шығармашылық жұмыстар, отбасылық жобалар мен мерекелік шаралар осы байланысты нығайтады.

Бұл жерде тәрбиеші ата-ананы сынаушы емес, серіктес ретінде қабылдауы маңызды. Өйткені тәрбиеші мен ата-ананың мақсаты ортақ – баланың жан-жақты дамуына жағдай жасау.

7. Заманауи тәрбиеші қандай болуы керек?

Бүгінгі бала – ақпараттық ортада өсіп келе жатқан жаңа буын өкілі. Сондықтан қазіргі тәрбиеші де үнемі ізденіп, кәсіби шеберлігін жетілдіріп отыруы қажет.

Заманауи тәрбиеші:

• бала психологиясын жақсы түсінетін;

• мейірімді әрі сабырлы;

• шығармашыл және ізденімпаз;

• әр баланың қабілетін аша білетін;

• заманауи педагогикалық әдістерді қолданатын;

• ата-анамен тиімді байланыс орнататын;

• ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарды дәріптейтін;

• баланың қауіпсіздігі мен құқығын бірінші орынға қоятын маман болуы тиіс.

Тәрбиеші үшін ең үлкен нәтиже – баланың жаттаған ақпаратының көптігі емес, оның өзіне сенімді, әдепті, ізденімпаз, мейірімді және дербес болып қалыптасуы.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, бала тәрбиесіндегі тәрбиешінің орны ерекше. Тәрбиеші – баланың балабақшадағы алғашқы ұстазы ғана емес, оның тұлғалық дамуына бағыт беретін маңызды адам.

Тәрбиешінің айтқан жылы сөзі, көрсеткен қамқорлығы, ұйымдастырған ойыны, үйреткен әдептілігі баланың есінде ұзақ уақыт сақталады. Сондықтан тәрбиеші мамандығы үлкен жауапкершілікті, шыдамдылықты, кәсіби білімді және балаға деген шынайы сүйіспеншілікті талап етеді.

Ұрпақ тәрбиесі – ел болашағының тәрбиесі. Ал сол болашақтың алғашқы іргетасын қалауда отбасы мен қатар тәрбиешінің де еңбегі зор.

Балаға берілген дұрыс тәрбие – болашаққа салынған ең құнды инвестиция.

Ұсыныстар

1. Әр баланың жеке ерекшелігін ескере отырып, жеке тұлғаға бағытталған тәрбие жұмысын ұйымдастыру.

2. Ойын технологияларын тәрбие үдерісінде жүйелі қолдану.

3. Балалардың эмоционалдық қауіпсіздігіне ерекше көңіл бөлу.

4. Ұлттық ойындар мен салт-дәстүр элементтерін күнделікті іс-әрекетке енгізу.

5. Ата-анамен тұрақты әрі сенімді серіктестік орнату.

6. Баланың шығармашылығы мен дербестігін қолдау.

7. Тәрбиешінің кәсіби біліктілігін үнемі жетілдіріп отыру.