Қ азақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі

Шымкент қаласы, "Н.Оңдасынов атындағы

№38 мектеп-гимназиясы" ШЖҚ МКК

Ғылыми жоба тақырыбы:

«Балалар еңбегінің демографияға және экономикаға әсері»

Бағыты: Экономикалық және әлеуметтік процестерді математикалық модельдеу

Секциясы: Экономика

Авторы: Турген Көркем

Сыныбы: 9

Жетекшісі: Пазылхан Ұлдана

Шымкент – 2023

ЭССЕ

Экономикалық дамудың негізгі факторы ретінде адами капиталдың рөлінің артуы қазіргі инновациялық экономиканың бәсекеге қабілеттілік деңгейі кәсіби кадрлардың сапасына, олардың әлеуметтену дәрежесіне, кооперация мен шығармашылыққа байланысты. Қазіргі уақытта мемлекеттер ұзақ мерзімді кезеңде әлемдік экономикадағы бәсекелестік позицияларын жұмыс күшінің арзандығы және білім беруді дамытуға үнемдеу есебінен қолдай алмайды.

Инновациялық технологиялар мен ғылыми-техникалық жетістіктердің таралуы өнімділіктің артуын қамтамасыз етеді, бұл жаңалықтардың көпшілігі университеттерде жүргізіліп жатқан іргелі және қолданбалы ғылыми зерттеулердің нәтижесі болып табылады. Атап айтқанда, ауыл шаруашылығы, денсаулық сақтау және экологиядағы прогресс көбінесе осы инновациялардың практикалық қолданылуына байланысты. Білім деңгейінің жоғарылауының нәтижесі болып табылатын жұмыс күшінің біліктілігінің жоғары деңгейі және жұмысшыларға жаңа технологияларды қолдануға мүмкіндік беретін сапалы жақсартулар да өнімділіктің артуына әкеледі.

Сол себепті зерттеу жұмысымыздың тақырыбын «Балалардың білім деңгейінің демографияға және экономикаға әсері» деп алдық.

Жұмыстың мақсаты - білім берудің демографияға және экономикаға әсері зерттеу.

Жұмыста қойылған мақсатқа жету үшін келесі міндеттерді шешу қажет:

- білім берудің жаңа экономика жағдайындағы рөлінің теориялық негіздерін сипаттау;

- Өңірлердің Орта білім беру сапасының индексін анықтау

МАЗМҰНЫ

АННОТАЦИЯ

Экономикалық дамудың негізгі факторы ретінде адами капиталдың рөлінің артуы қазіргі инновациялық экономиканың бәсекеге қабілеттілік деңгейі кәсіби кадрлардың сапасына, олардың әлеуметтену дәрежесіне, кооперация мен шығармашылыққа байланысты. Қазіргі уақытта мемлекеттер ұзақ мерзімді кезеңде әлемдік экономикадағы бәсекелестік позицияларын жұмыс күшінің арзандығы және білім беруді дамытуға үнемдеу есебінен қолдай алмайды. Сол себепті зерттеу жұмысымыздың тақырыбын «Балалардың білім деңгейінің демографияға және экономикаға әсері» деп алдық.

Талдау қорытындысы бойынша Жалпы есептегенде 5 568 575 ке жуық адам білім беру саласында деген сөз. Ол халық санының 30% көрсетеді (Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2023 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша еліміздегі халық саны 19 765 004) Бұл білім саласының ұсынылған сипаттамалары демографиялық факторлар білім беру жүйесіне тікелей әсер етеді деген қорытынды жасауға мүмкіндік береді.

АННОТАЦИЯ

Возрастание роли человеческого капитала как основного фактора экономического развития уровень конкурентоспособности современной инновационной экономики зависит от качества профессиональных кадров, степени их социализации, кооперации и творчества. В настоящее время государства не могут поддерживать конкурентные позиции в мировой экономике в долгосрочном периоде за счет дешевизны рабочей силы и экономии на развитии образования. Поэтому мы взяли тему нашей исследовательской работы» влияние уровня образования детей на демографию и экономику".

По итогам анализа в общей сложности около 5 568 575 человек находятся в сфере образования. Он показывает 30% населения (по данным Национального статистического бюро, численность населения страны на 1 января 2023 года составляет 19 765 004 человека), что позволяет сделать вывод о том, что представленные характеристики сферы образования оказывают непосредственное влияние на систему образования демографические факторы.

Аnnotation

The increasing role of human capital as the main factor of economic development the level of competitiveness of the modern innovative economy depends on the quality of professional personnel, the degree of their socialization, cooperation and creativity. Currently, states cannot maintain competitive positions in the global economy in the long term due to the cheapness of labor and savings on the development of education. Therefore, we took the topic of our research paper "the impact of children's education level on demography and the economy".

According to the results of the analysis, a total of about 5,568,575 people are in the field of education. It shows 30% of the population (according to the National Statistical Bureau, the population of the country as of January 1, 2023 is 19,765,004 people), which allows us to conclude that the presented characteristics of the education sector have a direct impact on the educational system demographic factors.

Кіріспе

Ғылыми-техникалық прогрестің ерекше жоғары қарқыны, ақпараттық технологиялардың кең таралуы және өндірістік қатынастардың қазіргі даму бағытын анықтайтын көптеген басқа факторлар, мысалы, 10 жыл бұрынғыға қарағанда, маманның біліктілігіне жаңа, әлдеқайда жоғары талаптар қояды. Бүгінгі қызметкер мүмкіндігінше мобильді болуы керек, одан үлкен көлемдегі ақпаратты жылдам өңдеу және соның негізінде жедел шешімдер қабылдау мүмкіндігі қажет. Сонымен қатар, технологияның белсенді дамуы және ғылым мен техниканың көптеген салаларында білімнің тез ескіруі маманның біліктілігін үнемі арттыруды, соның ішінде өзін-өзі тәрбиелеуді қамтиды. Қазіргі заманғы қызметкер компьютерлік техникамен оңай басқарылуы керек, шет тілдерін білуі керек, аналитикалық қабілеттерге ие және оқу қабілеті, шығармашылық және т. б. сияқты қасиеттерге ие болуы керек.

Жоғары оқу орындарына білім негізінде экономикалық өсу стратегиясын іске асыруда және демократиялық және әлеуметтік өзара байланысты қоғамды қалыптастыруда маңызды рөл беріледі. Жоғары білім макроэкономика мен мемлекеттік секторды шебер басқару үшін талап етілетін құзыретті және жауапты мамандарды даярлау арқылы институционалдық режимді жетілдіруге ықпал етеді. Жоғары білім беру ұйымдарының академиялық қызметі және ғылыми зерттеулер

Білімге негізделген қоғам құру. Даму бағыттары. Білім беру жүйесіндегі жоғары мектептің жаңа міндеттері ұлттық инновациялық жүйелер үшін маңызды тірек болып табылады. Жоғары оқу орындарындағы студенттерге сіңірілетін нормалар, құндылықтар, көзқарастар мен этикалық қағидалар салауатты азаматтық қоғам мен әлеуметтік байланыстырушы мәдениетті қалыптастыру үшін қажетті әлеуметтік капиталдың негізін қалады – бұл жақсы басқару жүйесі мен демократиялық саяси жүйенің негізі.

Осыған байланысты Қазақстан экономикасын инновациялық модернизациялаудың алғышарты неоэкономиканы – персоналды даярлау сапасын арттыратын және осы негізде жоғары білікті жұмыс күшін жұмыспен қамтуды кеңейтетін білімге негізделген экономиканы қалыптастыру болып табылады. Дамып келе жатқан неоэкономикада білім өндірістің басым факторына айналады, ал дәстүрлі факторлар – табиғи ресурстар, жұмыс күші, жер және капитал – екінші дәрежелі санатқа енеді. Демек, экономикалық өсудің негізгі факторы білім – маңызды экономикалық ресурс, бірақ оларды тиімді пайдаланудың міндетті шарты болып табылады.

Зерттеу жұмысымның мақсаты: Балалардың білім деңгейінің демографияға және экономикаға әсерін зерттеу.

Зерттеу жұмысымның міндеттері:

1. білім берудің жаңа экономика жағдайындағы рөлінің теориялық негіздерін сипаттау.

2. білім берудің экономикаға әсерін зерттеу.

Өзектілігі:

Экономикалық дамудың негізгі факторы ретінде адами капиталдың рөлінің артуы қазіргі инновациялық экономиканың бәсекеге қабілеттілік деңгейі кәсіби кадрлардың сапасына, олардың әлеуметтену дәрежесіне, кооперация мен шығармашылыққа байланысты.

Жаңашылдығы: Білім деңгейінің жоғарылауының нәтижесі болып табылатын жұмыс күшінің біліктілігінің жоғары деңгейі және жұмысшыларға жаңа технологияларды қолдануға мүмкіндік беретін сапалы жақсартулар да өнімділіктің артуына әкеледі.

Мәселені шешу үшін өзіндік тәсілдерін ұсыну.

1. Білім беру жүйесінің сипаттамасы

2. Қазақстандағы балалардың білім деңгейінің сипаттамасын анықтау

3. Білім беру қызметтерінің сұранысына демографиялық факторлардың әсерін қарастыру

Зерттеу нысаны: білім жүйесі

Зерттеуге қатысушылар: оқушылар

Зерттеу болжамы: Талдау қорытындысы бойынша Жалпы есептегенде 5 568 575 ке жуық адам білім беру саласында деген сөз. Ол халық санының 30% көрсетеді (Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2023 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша еліміздегі халық саны 19 765 004) Бұл білім саласының ұсынылған сипаттамалары демографиялық факторлар білім беру жүйесіне тікелей әсер етеді деген қорытынды жасауға мүмкіндік береді.

1 тарау 1.1. Білім беру жүйесінің сипаттамасы

Қазақстан білім беру жүйесі - бұл бақылаушы және басқарушы органдарға бағынатын тәуелсіз мекемелерден тұратын мемлекеттік білім беру стандарттарымен реттелетін және олардың білім беру желілерін жүзеге асыратын оқу бағдарламаларының жиынтығы.

Қазақстан білім беру жүйесі - бұл төрт бірлескен құрылымның қуатты жиынтығы. Оқу бағдарламаларының ақпараттық компонентін анықтайтын федералды стандарттар мен білім беру талаптары. Елде бағдарламалардың екі түрі жүзеге асырылады – жалпы білім беретін және мамандандырылған, яғни кәсіби. Екі түрі де негізгі және қосымша болып бөлінеді [3].

Негізгі жалпы білім беру бағдарламаларына мыналар жатады: мектепке дейінгі; бастауыш; негізгі; орта.

Негізгі Кәсіптік бағдарламалар келесідей бөлінеді: орта кәсіптік; жоғары кәсіптік (бакалавриат, мамандық, магистратура); жоғары оқу орнынан кейінгі кәсіптік оқыту. Қазақстандағы заманауи білім беру жүйесі оқытудың бірнеше түрін қамтиды: аудитория қабырғаларында (күндізгі, күндізгі (кешкі), сырттай); отбасылық; өзін-өзі тәрбиелеу; экстернат.

Білім беру мекемесі - бұл оқу процесін жүзеге асырумен, яғни бір немесе бірнеше оқу бағдарламаларын жүзеге асырумен айналысатын құрылым. Оқу орны сонымен қатар оқушылардың мазмұны мен тәрбиесін қамтамасыз етеді.

Білім беру жүйесінің схемасы келесідей:

1. Бірінші буын-мектепке дейінгі оқыту (Балабақшалар, бөбекжайлар, ерте балаларды дамыту орталықтары, гимназиялар).

2. Екінші буын – бастауыш, негізгі және орта білім беретін жалпы білім беретін мекемелер (мектептер, лицейлер, гимназиялар).

3. Үшінші буын – орта кәсіптік білім (училищелер, техникумдар, лицейлер, колледждер).

4. Төртінші буын-жоғары білім (университеттер, институттар, академиялар).

5. Бесінші буын-жоғары оқу орнынан кейінгі білім (аспирантура, докторантура, резидентура).

Білім беру мекемелері: мемлекеттік (аймақтық және федералды бағынышты); муниципалды; мемлекеттік емес, яғни жеке. Олардың барлығы заңды тұлғалар [8].

Білімге негізделген Экономика – бұл білімді оның өсуі мен бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ету үшін жасайтын, тарататын және пайдаланатын экономика. Бұл білім барлық салаларды, барлық секторларды және экономикалық процестердің барлық қатысушыларын байытатын экономика.

Бұл сонымен бірге білімді әр түрлі формада қолданып қана қоймай, оны жоғары технологиялық өнімдер, жоғары білікті қызметтер, ғылыми өнімдер және білім түрінде жасайтын экономика.

Кез – келген экономика – Ежелгі Вавилон мен Ежелгі Египеттің экономикасы, Еуропаның феодалдық мемлекеттерінің экономикасы, XVIII ғасырдағы Англия мен Францияның экономикасы, жоғары дамыған мемлекеттердің қазіргі экономикасы және Африка мемлекеттерінің экономикасы - белгілі бір дәрежеде білімге негізделген деп айтуға болады. Алайда, жақында және экономикадағы жаңа тенденцияларға қатысты бұл термин жиі қолданыла бастады. Бұл соңғы жылдары көбею процесінде түбегейлі өзгерістер болғандығына байланысты. Ең алдымен, бұл барлық процестерді қамтитын және енетін инновацияларға қатысты. Олар тек материалдық емес, сонымен қатар материалдық емес объектілерге де қатысты болды. Бүгінгі таңда инновация кез-келген репродуктивті процестің қажетті элементі болып табылады [7].

«Адам неғұрлым білімді болса, соғұрлым ол өз Отанына пайдалы болады» – А.Грибоедовтың бұл сөздері бүгінгі күнге дейін өзекті болып қала береді. Қазіргі жағдайда білім беру мемлекет өмірінің маңызды салаларының бірі болып табылады, ол елдің тұрақты және серпінді дамуына негіз жасайды.

Алайда, білім беру жүйесінің негізгі міндеттері мен мүмкіндіктерін білімге негізделген қоғамға жету жолында жақсарту арқылы білім беру проблемаларына назар аудару керек. Білім беру мақсаттарының даму тенденцияларын және олардың қоғамның болашағына бағдарлану дәрежесін анықтау, білім берудің әртүрлі деңгейлеріндегі тиімді педагогикалық тәсілдерді, білім беру процесін басқарудағы өзгерістерді және олардың білім беру жүйесінің тиімділігіне әсерін зерттеу қажет.

Жоғары білім ұлттық экономиканың өнімділігіне тікелей әсер етеді, бұл көбінесе елдегі өмір сүру деңгейін және оның жаһандық экономикалық бәсекелестікке қатысу қабілетін анықтайды. Білімге негізделген демократиялық қоғамның қалыптасуына ықпал ететін жоғары мектеп қызметінің бағыттары:

1. Жаңа білімді құру, жаһандық білім көздеріне қол жетімділікті қамтамасыз ету және Қазақстан аймақтарына білімді бейімдеу арқылы инновацияларды қолдау.

2. Білікті және икемді жұмыс күшін, оның ішінде жоғары білікті ғалымдарды, мамандарды, техникалық қызметкерлерді, базалық және орта білім беру жүйесінің мұғалімдерін, сондай-ақ мемлекеттік органдардың, мемлекеттік азаматтық қызмет пен кәсіпорындардың болашақ басшыларын даярлау арқылы адами капиталды қалыптастыруға қосқан үлесі.

3. Демократияны, мемлекеттік құрылысты және әлеуметтік өзара байланысты дамыту үшін іргетас құру.

4. Қазақстандық ғалымдардың, зерттеушілердің, инженерлер мен мамандардың, сондай-ақ ғылыми-зерттеу, жобалау және конструкторлық ұйымдардың, жалпы елдің ғылыми-техникалық әлеуетін қолдауға және лайықты бағалауға ерекше назар аудару керек .

1.2. Қазақстандағы балалардың білім деңгейінің сипаттамасы

Қасым-Жомарт Тоқаев сапалы білімге қолжетімділікті арттыру бүгінгі таңда сөзсіз басымдық болып табылатынын атап өтті. Президент дамудың мәдени, білім беру компонентін бөлек атап өтті, өйткені білімді азаматтар ел ауқымында бәсекеге қабілетті және табысқа жету және лайықты өмір сүру мүмкіндігі жоғары.

Қазақстанның білім беруінде болып жатқан өзгерістерді талдауды бастамас бұрын, осы құбылыстың әлемдік ауқымы мен жаһандылығын атап өткен жөн. 21 ғасырдың табалдырығынан өтіп, бірқатар дәйекті экономикалық дағдарыстарды бастан өткерген әлемдік қоғамдастық: неліктен болашаққа қадам басқан ғылыммен, технологияның дамуымен, жұмыссыздық, аштық, ауру, адам өмірінің салдары ретінде климаттың өзгеруі сияқты құбылыстарға тап болады?» деген сұраққа жауап іздедім.

Білім - философиялық түсіндірмесі бойынша экономикалық дамуда, қосымша элемент болып табылады. Сондықтан ондағы барлық өзгерістер негізгі мәселелер, экономикалық және саяси мәселелермен байланысты.

21 ғасырдағы мектептің идеалды түлегінің портретін қарастыра отырып, мектеп байқауы аясында мен қазіргі еңбек нарығын зерттеген экономикалық мақалаларға жүгіндім. Олардың барлығы қоғамға функциялардың өзгеруіне, олардың өсіп келе жатқан санына және туындайтын өндірістік міндеттерді тез шешуге, тәуелсіз жауапты шешімдер қабылдауға оңай бейімделетін жоғары білімді қызметкерлер қажет екендігімен келіседі.

Жаңартылған білім берудің өнімі өзін-өзі жүзеге асыруға, өзін-өзі дамытуға қабілетті, проблемаларды шешу арқылы жаңа, стандартты емес жағдайларға бейімделетін адам болуы керек

Адами капитал қазіргі қоғамның әлеуметтік-экономикалық дамуының негізгі қозғаушы күші болып табылады. Дүниежүзілік банктің бағалауы бойынша Адами капиталдың елдің экономикалық өсуіне әсер ету деңгейі шамамен 55% құрайды.

Адами капиталды дамытудың маңызды факторы-тұрақты экономикалық өсуге қол жеткізудегі рөлі тұрақты түрде өсіп келе жатқан білім беру. Әдетте, елдегі білім деңгейі неғұрлым жоғары болса, оның экономикасы соғұрлым жақсы дамиды, жұмыссыздық төмен және өмір сүру ұзақтығы жоғары болады. Алайда, Ұлттық статистика бюросының мәліметінше осы көрсеткіш бойынша Қазақстан әзірге айтарлықтай артта қалып отыр - былтырғы білім беру жүйесінің сапасы бойынша елдердің рейтингінде Қазақстан әлемнің 93 елінің ішінен 62-ші орынды ғана иеленді.

Әрине, елдің нәтижесі әлсіз, бірақ ол саланы одан әрі дамыту үшін нұсқаулық бола алады. Мысалы, рейтинг шеңберінде әртүрлі әлемдік индекстерге кіретін жоғары оқу орындарының саны ескеріледі. Қазақстан осы бағытта белсенді жұмыс істеуде-2022 жылы бірден 16 қазақстандық жоғары оқу орны Quacquarelli Symonds World University Rankings беделді халықаралық академиялық индексіне енді. Төрт жыл бұрын индекске тек 8 отандық университет кірді.

Соған қарамастан, Қазақстанда 122 университет жұмыс істейді, яғни ЖОО-лардың тек 13% - ы сапалы білім беру қызметтерін көрсетеді. Жағдайды жақсарту үшін ел білім беру инфрақұрылымын нығайту есебінен әлсіз оқу орындарын жоспарлы түрде қысқартуға және білім беру сапасын арттыруға бағыт алды. Нәтижесінде, 2025 жылға қарай бірден 3 қазақстандық университет әлемнің топ-200 оқу орнына кіреді деп күтілуде. Қазіргі уақытта бұл топқа бір ғана ЖОО-әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті кіреді.

Әрине, осындай өршіл мақсатқа жету үшін мемлекетке айтарлықтай инвестициялар қажет. Олардың көлемі қазірдің өзінде анықталған — бұл үкімет 2025 жылға дейін білім беру жүйесін дамытуға бағыттайтын негізгі капиталға 4,8 трлн теңге инвестиция. Дәл осындай сома «Білімді ұлт» сапалы білім беру ұлттық жобасында көрсетілген.

Елімізде Ұлттық статистика бюросының мәліметінше білім беруді дамытуға айтарлықтай қаражат бөлінеді. Жылдан жылға мемлекеттік бюджет шығыстары өсуде: мәселен, 2021 жылы бұл салаға 3,7 трлн теңге немесе мемлекеттік бюджет шығыстарының жалпы сомасының 20,5% — ы жіберілді-өткен жылмен салыстырғанда 17,2% - ға артық. Жалпы, 10 жыл ішінде 20 трлн теңге бөлінді, ал осы кезеңдегі орташа жылдық өсу қарқыны 15% -. құрады.

2015 жылы республика БҰҰ-ның 2030 жылға дейінгі Орнықты даму мақсаттарына (ТДМ) қол жеткізу жөніндегі міндеттемелерді өзіне алды, оның ішінде № 4 мақсат, ол барлық қамтылған және әділ сапалы білім беруді қамтамасыз етуді және әрбір адам үшін өмір бойы оқыту мүмкіндігін көтермелеуді көздейді.

2. Білім беру қызметтерінің сұранысына демографиялық факторлардың әсері

Білім беру жүйесі когнитивті және цифрлық технологияларға негізделген экономикадағы маңызды рөлдердің бірі болып табылады. Мұнда өндірістік фактордың негізгі сипаттамасы адами капитал болып табылады. Бұл білім беру қызметтері нарығының дамуына және оған әсер ететін факторларға байланысты тақырыпты өзекті етеді. Қазіргі білім берудің мақсаты қоғам мүшесіне тұлға ретінде іске асыруға және алған білімдерін, кәсіби дағдылары мен тәжірибесін одан әрі практикада қолдануға, яғни табысты жұмысқа орналасуға және қазіргі қоғамда өз орнын алуға мүмкіндік беретін құзыреттерді қалыптастыру болып табылады. Қазіргі білім беру жүйесі әлеуметтік, экономикалық, саяси және технологиялық факторларға тәуелді. Саяси факторлардың әсері білім беруді дамыту перспективалары көбінесе мемлекеттік саясатқа және қоғамның осы салаға қатынасына байланысты екендігінде көрінеді. Саяси факторларға мемлекеттің білім беру алдында қоятын мақсаттары мен міндеттері жатады. Білім экономикасы аясындағы білім беру саласындағы өзгерістер мемлекеттік реттеу деңгейіне, білім беруді қоғамдық игілік ретінде ұйымдастырудың нысандары мен әдістерінің эволюциясына әсер етеді [7].

Демографиялық көрсеткіштердің жиынтығы, яғни демографиялық орта білім беру жүйесіне әсер ететін сыртқы ортаның маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Қазіргі әлемде білім беру қызметтері бар және әлеуетті сатып алушылар мен сатушылардың жиынтығы ретінде түсінілетін нарықта жүзеге асырылады деп қорытынды жасауға болады. Білім беру нарығы, тиісінше, білім беру қызметтеріне сұраныстың өзара әрекеттесу жүйесі және әртүрлі білім беру мекемелерінің осындай қызметтерді ұсынуы болып табылады [8].

Демографиялық факторлар білім беру қызметтерінің нарықтық ұсынысының әртүрлі деңгейдегі оқу орындарының саны және олардың белгілі бір аймақтағы жеткіліктілігі, сондай – ақ бастауыш, орта және жоғары білім берудің бітіруші маман - тәрбиешілерінің, мұғалімдері мен оқытушыларының саны сияқты элементтеріне тікелей байланысты.

Қазіргі жағдайында әлемде білімнің үнемі өсіп келе жатқан құндылығы, білім беру қызметтеріне сұраныс жыл сайын артып келе жатқаны анық, өйткені білім беру – сауатты және өркениетті болашақ ұрпақтың табысты дамуы мен қалыптасуының ажырамас және өте маңызды құрамдас бөлігі. Білім беру жүйесі - бұл сандық қана емес, сонымен қатар сапалық сипаттамалармен, аумақтық тармақталуымен және әкімшілік бағыну ерекшеліктерімен сипатталатын өте күрделі әлеуметтік-экономикалық жүйе.

Білім беру қызметтеріне сұраныстың сандық сипаттамаларына мыналар жатады: Ұлттық білім деректер базасының статистикалық мәліметтеріне сәйкес қазіргі уақытта балабақшаға баратын оқушылардың саны 965 204 (2022 жылғы НОБД алынған), мектеп оқушыларының саны 3 709 673, ЖОО студенттері 555 723, , бүгінде еліміздің жалпы білім беретін мектептерде 337 975 білім беру саласының мамандары . Көріп отырғанымыздай, білім беру қызметтеріне нақты және ықтимал сұранысты әр түрлі жастағы адамдардың кең жиынтығы қалыптастырады.

ҰЛТТЫҚ СТАТИСТИКА БЮРОСЫ

Сурет 1 Білім беру қызметтеріне сұраныстың сандық сипаттамалары

Жалпы есептегенде 5 568 575 ке жуық адам білім беру саласында деген сөз. Ол халық санының 30% көрсетеді (Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2023 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша еліміздегі халық саны 19 765 004) Бұл білім саласының ұсынылған сипаттамалары демографиялық факторлар білім беру жүйесіне тікелей әсер етеді деген қорытынды жасауға мүмкіндік береді.

Зерттеу бөлімі

3.1 Балалардың білім деңгейінің демографияға және экономикаға әсері

Сауалнама жүргізу және оның нәтижелері

Біз жұмысымыздың практикалық бөлігінде оқушылардың білім деңгейінің демографияға әсерін анықтау мақсатында мен 9-сынып арасында сауалнама жүргіздік. Сауалнамаға 44 респондент қатысты: 21 қыз және 23 ұл. Алынған нәтижелер диаграммаларда көрсетілген.

Сауалнама 2 мақсатта жүргізілді.

1. Білім саласының демографияға әсер етеді деп ойлайсызба?

2. Оқушылардың білім деңгейі эканомикаға әсер етедіме, қалай?;

Сауалнаманың нәтижелері

Білім саласының демографияға әсер етеді деп ойлайсызба?

Талдау қорытындысы бойынша оқушылардың 52 пайызы мидағы нақты ақпарат білмейді. Қалған 27 пайызы ИЯ деп жауап берсе, 21 27 пайызы ЖОҚ деп жауап берді.

Оқушылардың білім деңгейі экономикаға әсер етеді ме, қалай?;

Сауалнамаға нәтижесі бойынша Оқушылардың білім деңгейі эканомикаға әсер етеді 11, Халықаралық КОНКУРСТАР 17, Халықаралық олипиадалар13, Білмеймін 3.

1. Зерттеу әдістемесі

Өңірлердің Орта білім беру сапасының индексін анықтау

Әлем мемлекеттердің экономикалық жетістігі олардың білім беру жүйелерінің сапасымен тікелей анықталатынын түсінді. Білім беру жүйелерінің, оның ішінде жоғары білімнің өнімі адами капитал болып табылады, ол адамның жинақталған білімі, дағдылары, шығармашылық қабілеттері мен моральдық қасиеттерінде көрінеді. Білімге негізделген экономикада бәсекеге қабілеттілікті арттырудың ұлттық бағдарламасының назарында.

Өңірлік білім беру жүйелерін бағалаудың басым бөлігі орта білім берудің сапасы мен қолжетімділігі көрсеткіштерінен тұрады. Сондықтан зерттеу жұмысымызды Орта білім беру сапасының индексі мынадай көрсеткіштер бойынша анықтайтын боламыз (кесте 1).

Кесте 1 Орта білім беру сапасының индексі

А1) 2023 жылы үміткерлердің жалпы санынан «Алтын белгі» белгісін растаған білім алушылардың үлесі айтарлықтай өсті және 95,4% құрады (2022ж. — 78,7%, 2021 ж. — 82%). Ең жоғары көрсеткіштерді бірден алты өңір көрсетті: Ақтөбе, Батыс Қазақстан, Қостанай, Қызылорда, Маңғыстау, Солтүстік Қазақстан облыстары. Жалпы республикалық деңгейді 4 өңір еңсере алмады, оның ішінде 2 республикалық маңызы бар қала. Нұрсұлтан қ., Түркістан және Атырау облыстарының ең төменгі көрсеткіштері.

А2) Рейтингті есептеу әдістемесінде ҚР оқушыларының PISA 2018 халықаралық зерттеулеріне (Жаратылыстану, оқу және математика бойынша 15 жастағы білім алушылар арасында) және TIMSS 2019 (4 және 8 сынып оқушыларының жаратылыстану-ғылыми және математикалық даярлық деңгейін бағалау бойынша) қатысу нәтижелері ескерілді.

А2) тобының көрсеткіштерін салыстыру қорытындысы бойынша орта білім беру сапасының индексі және өзге де түпкілікті нәтижелер есептелді. Осылайша, екінші жыл қатарынан Алматы қаласы көш бастап тұр. Екінші және үшінші орындарды сәйкесінше Нұрсұлтан қаласы мен Қостанай облысы иеленеді. Соңғы позицияларда Маңғыстау, Атырау және Түркістан облыстары тұр (кесте. 3.3.6).

Қорытынды

Экономикалық дамудың негізгі факторы ретінде адами капиталдың рөлінің артуы қазіргі инновациялық экономиканың бәсекеге қабілеттілік деңгейі кәсіби кадрлардың сапасына, олардың әлеуметтену дәрежесіне, кооперация мен шығармашылыққа байланысты. Қазіргі уақытта мемлекеттер ұзақ мерзімді кезеңде әлемдік экономикадағы бәсекелестік позицияларын жұмыс күшінің арзандығы және білім беруді дамытуға үнемдеу есебінен қолдай алмайды. Сол себепті зерттеу жұмысымыздың тақырыбын «Балалардың білім деңгейінің демографияға және экономикаға әсері» деп алдық.

Елімізде Ұлттық статистика бюросының мәліметінше білім беруді дамытуға айтарлықтай қаражат бөлінеді. Жылдан жылға мемлекеттік бюджет шығыстары өсуде: мәселен, 2021 жылы бұл салаға 3,7 трлн теңге немесе мемлекеттік бюджет шығыстарының жалпы сомасының 20,5% — ы жіберілді-өткен жылмен салыстырғанда 17,2% - ға артық. Жалпы, 10 жыл ішінде 20 трлн теңге бөлінді, ал осы кезеңдегі орташа жылдық өсу қарқыны 15% -. құрады.

Зерттеу нәтижесінде: Білім берудің өңірдің экономикалық өсуіне әсерін бағалау мақсатында «Алтын белгі» белгісін растаған үміткерлердің үлесі мен Математика (А) және жаратылыстану (b )бойынша TIMSS халықаралық зерттеуіндегі 4 және 8 сынып қазақстандық білім алушыларының нәтижелерін салыстырдық. «Алтын белгі» белгісін растаған білім алушылардың үлесі 95,4% өскенін анықтадық.

Білім беру қызметтерінің сұранысына демографиялық факторлардың әсерін анықтау барысында Жалпы есептегенде 5 568 575 ке жуық адам білім беру саласында екенін білдік. Ол халық санының 30% көрсетеді (Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2023 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша еліміздегі халық саны 19 765 004) Бұл білім саласының ұсынылған сипаттамалары демографиялық факторлар білім беру жүйесіне тікелей әсер етеді деген қорытынды жасауға мүмкіндік береді.

Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. Бардовский, В. П. Экономика / В. П. Бардовский. -М.: Форум баспасы. -Инфра - М. - 2016. - 672 Б.

2. Басовский, Л. Е. Экономикалық теория: оқулық / Л. Е. Басовский. - М.: ИНФРА-М. - 2016. - 224 б.

3. Бевентер, Е сегіз дәрістегі нарықтық экономика туралы негізгі білім / Э. Бевентер. Онымен бірге. - М., 2016. - 224 б.

4. Бедрина, Е. Б., Козлова О. А. және т. б. экономикалық теорияға кіріспе.- Екатеринбург: УГТУ-УПИ. - 2016. - 210 б.

5. Бондар, а. в. Экономикалық теория / а. в. бондар. - Минск: БГЭУ. - 2017. - 477с.

6. Борисов, Е. Ф. Экономика / Е. Ф. Борисов, - М.: ИНФРА-М. 2017. - 256 б.

7. Бородич, С.А. Экономика. Экономикалық мамандықтар студенттеріне арналған оқу құралы / С. А. Бородич, - М.: жаңа білім. - 2016. - 403 б.

8. Боумол, В. Экономикс. Принциптері мен саясаты / в. Боумол, А. Блиндер. - М.: бірлік-Дана. - 2018.

9. Бутырнова, Т. С. Экономика. Оқу құралы / Т. с. Бутырнова. - М.: Экономика. - 2004. - 364 б.

10. Буфетова, а.н. экономика негіздері. НМУ ЭФ талапкерлеріне арналған оқу құралы / А. Н.Буфетова, л. с. Веселая - Новосибирск. - 2016.

11. Вахитов, К.И. Экономика. Оқу құралы / К. и. Вахитов. - М. - 2017. -364 Б.

12. Войтов, А. Г. Экономика. Жалпы курс / А. Г. Войтов. - 9-шы басылым. және қосымша-М.: ИТК Дашков және К. - 2016. - 600с.

13. Гомола, А.И., Кириллов В. Е. Экономика / А. И., Гомола, В. Е. Кириллов, П. А. Жаннин - М.: Академия. - 2017. - 336с.

14. Данилава, А. и. жоғары білім және аймақ экономикасы/ А. и. Данилова. - М.: Академия. - 2017. - 256с.

Қосымша

Кесте 1 А1. Үміткерлердің жалпы санынан «Алтын белгі» белгісін растаған үміткерлердің үлесі, %

Кесте 2 А2 тобының көрсеткіштері бойынша орта білім беру сапасының индексі

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ОҚУ-АҒАРТУ МИНИСТІРЛІГІ

ҒЫЛЫМИ ЖОБА ТАҚЫРЫБЫ.

«Балалар еңбегінің демографияға және экономикаға әсері» тақырыбындағы ғылыми жұмысының зерттеу күнделігі.