Балықтар сыртқы жəне ішкі құрылысы.

Сабақтың тақырыбы: Балықтардың сыртқы және ішкі құрылысы.

Сабақтың мақсаты :

Білімділік : оқушыларға балықтардың ішкі және сыртқы құрылысына толық түсінік беру.

Дамытушылық : оқушылардың белсенділігін арттыру,ойлау қабілетін, шапшандығын дамыту,өз бетімен жұмыс істеп, талаптануын арттыру.

Тәрбиелік : ойын элементтерін пайдалана отырып, болашаққа көзқарасын қалыптастыру, қоршаған ортаны қорғауға тәрбиелеу.

Сабақтың көрнекілігі : кодоскоп, суреттер, плакат.

Сабақтың түрі : аралас сабақ

Сабақтың әдісі :сұрақ-жауап, әнгімелеу,баяндау.

Сабақтың барысы:

I .Ұйымдастыру кезені :

II.Үйтапсырмасын сұрау

А) Миға шабуыл

1. Желілілерге жататындар?

2. Желілілердің 3 тип тармақтарын атаңдар.

3.Қандауыршаның ерекшеліктерін атаңдар.

4. Неге қандауырша деп аталған?

5.Қандауыршаның көбеюі мен дамуын зерттеген ғалым?

6.Қандауыршаның қантамырлар жүйесінің типі

7. Қандауыршаның жүйке түтігінің орналасуы

8. Қандауыршаның орталық жүйке жүйесінің қызметін атқарады?

9. Қандауырша онтогенезінде энтодермадан түзілетін не?

10.Желі қандай қызмет атқарады.

III. Жаңа сабақ

I топ Шеміршекті балықтар

II топ Сүйекті балықтар

ІІІ топ Бекіре балықтар

Балықтар – сулы ортада тіршілік етуге беймделген төменгі сатыдағы омыртқалы жануарлар. «Балықтың жаны - суда» Балықтардың 20 мыңдай түрі мекендейді.Балықтарды зерттейтін саласы ихтиология ( грекше « ихтис » - балық , «логия» - ілім , ғылым) деп аталады.

Балықтар

Шеміршекті

Сүйекті

Балықтардың денесі

Бас

Тұлға

Құйрық

Жұп танау тесігі, жұп көкірек, жұп құрсақ, сыңар құйрық және

ауыз,екі көзі , дара арқа жүзбеқанаттары аналь жүзбеқанаттары

желбезек, терісі қабыршақпен қапталған

желбезек қақпағы

Акула – 350 түр .Жұпбалық – 350 түрі. Тұтасбастылар – 30 түрі

Мекен ортасы : Баренц , Қара, Балтық теңіздерінде және мұхиттарда кездеседі.

Дене жабыны

Ішкі – нағыз тері

Сыртқы - эпидермис

Денесін плакоидты (грекше «плакс» - тақташа, «ейдос» - пішінді) қабыршақтар қаптайды.

Қанқасы: шеміршектен түзілген.

Асқорыту жүйесі: ауыз қуысы ­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­--- жұтқыншақ --- өңеш --- қарын ---- аш ішек -------тоқ ішек ---- тік ішек ---- клоака.

Тыныс алу жүйесі: желбезек. Саны 5- 7 жұп.

Қанайналым жүйесі

Жүрек

Қантамырлар

Жүрек 2 қуысты: жүрекше,қарынша. Қанайналым шеңбері біреу

Зәр шығару жүйесі : 2 бүйрек ( таспа тәрізді) ---- 2 несепағар өзегі ---- клоака

Жүйке жүйесі

Жұлын

МИ

Ми бөлімдері 5 бөліктен тұрады. Ми бөлімдері: алдынғы, аралық, ортанғы, мишық, сопақша.

Сезім мүшелері

Иіс сезу

Есту мүшесі - құлақ

Дара жынысты

Іштей ұрықтанады

Көбею

IY. Кім көп біледі? ойыны.

Ихтиология – балықтарды зерттейтін ғылым.

Бүйір сызық –жүзу бағытын анықтаушы, арнайы сезім мүшесі.

Плакоид – тақташа пішінді қабыршақ

Клоака - тік ішектің кеңейген бөлігі

Уылдырық – балықтардың болашақ ұрпағы.

Шоғал –аталық безден бөлінетін сұйықтық.

Торсылдақ – дене салмағын өзгертіп,судың түрлі қабаттарынан өтуіне көмектеседі, тыныс алуға, дыбыс шығаруға көмектеседі.

Өрістегіш балықтар – уылдырык шашу үшін Еділ,Жайық өзендеріне көтеріліп өрістейтын балықтар. Олар: кортпа, шоқыр, пілмай, бекіре.

Y. Сәйкестігін тап

YI. Сергіту сәті. Жұмбақтар шешу,мақал – мәтелдер айту.

Көздері бар, қабағы жоқ, Қай мүшесі балықтың

Әсте кірпік қақпайды. Су түбіне батырлар.

Ол қай жануар суға салсаң , Қанат болса егерде

Тұншықпайды, батпайды. Су бетіне шығарар.

Әріптері адасқан сөздерден балықтардың аттарын құра.

Хабхат –бахтах Батан - табан Азанс – сазан Нартош - шортан

YII. Оқулықпен жұмыс

YIII. Венн диаграмма

Сүйекті Шеміршекті

IХ . Сабақты қорытыңдылау, бағалау.

Х.Үйге тапсырма: оқу, кесте толтыру.