БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ КОНФЛИКТ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН ФАКТОРЛАРЫ

Қазіргі басқару жүйесінде конфликт мәселесі мен ұжымдық үйлесімділікті сақтау – кез келген ұйымның дамуы мен тұрақтылығы үшін маңызды бағыттардың бірі. Бүгінгі жұмыс ортасында адамдар арасындағы қатынас, коммуникация, эмоциялық өзара әрекеттесу, жауапкершілік пен рөлдердің бөлінуі – бәрі де жұмыс процесіне тікелей әсер етеді. Менің мамандығым қолданбалы және есептеу математикасы техникалық салаға жатса да, басқару психологиясы пәнінен алған білімдерім менің өмірімде ерекше орын алып отыр. Себебі мен өзімнің жеке оқу орталығымды – FarabiClass білім беру орталығын ашып, қазіргі таңда сол орталықтың басшысы болып жұмыс істеймін. Сол себепті “Басқару жүйесіндегі конфликт ерекшеліктері мен факторлары және басшы мен қызметкерлер арасындағы үйлесімділікті сақтау” тақырыбы менің күнделікті өмірімде қолданылып жүрген өзекті білімдердің бірі болды.

Оқу орталығын басқару барысында мен конфликттің жұмыста міндетті түрде кездесетін табиғи құбылыс екенін түсіндім. Кез келген ұжымда түсінбеушілік, пікір айырмашылығы, эмоциялық шиеленіс немесе ақпараттың дұрыс жеткізілмеуі сияқты жағдайлар жиі кездеседі. Ал басшы ретінде осы конфликтінің ерекшеліктерін, оның пайда болу себептерін және оны тиімді басқару тәсілдерін меңгеру – менің кәсіби міндетіме айналды. Басқару психологиясы пәнінде қарастырылатын конфликттің негізгі факторлары мен сипаттамалары өмірде нақты дәлелін тапты. Мысалы, сабақ кестесін құру кезінде мұғалімдер арасында жұмыс уақытының сәйкес келмеуі немесе оқушы мен ата-ананың талабының мұғалімнің мүмкіндігімен үйлеспеуі конфликтке әкеліп отырған жағдайлар болды. Осындай тәжірибелер конфликттің тек эмоцияға ғана емес, нақты ұйымдастырушылық мәселелерге де байланысты екенін көрсетті.

Менің орталығымда ең үлкен қиындықтардың бірі – коммуникацияның дұрыс ұйымдастырылмауы болды. Чаттағы хабарламаны дұрыс түсінбеу, ақпараттың толық берілмеуі, тапсырманың екіұшты айтылуы – мұғалім мен ассистент, менеджер мен мұғалім арасындағы түсінбеушілікке себеп болды. Басқару психологиясында айтылған пікірге сүйенсек, конфликтінің 70 пайызы дұрыс коммуникация жасалмағаннан туындайды. Осы теорияны нақты өмірде сезінген соң, ақпаратты нақты, қысқа әрі түсінікті форматта жеткізуге көштім. Бұл тәсіл ұжымда тыныштық пен тәртіптің сақталуына әсер етті.

Сонымен қатар конфликттің пайда болуына қызметкерлердің темпераменті мен мінез ерекшеліктері де қатты әсер ететінін түсіндім. Бір мұғалім өте сезімтал болса, екіншісі талапшыл әрі қатал, үшіншісі сабырлы болуы мүмкін. Осы мінез ерекшеліктері бір ортада бір міндетті атқарғанда кейде қақтығыс тудырады. Басшы ретінде әр адамның психологиялық ерекшелігін білу және олармен жеке жұмыс жүргізу – осы пән арқылы үйренген маңызды дағдыларымның бірі. Басқару психологиясының көмегімен ұжымдағы әр адамның мінезін түсініп, конфликтіні алдын ала болжау және оны дер кезінде шешуге мүмкіндік пайда болды.

Үйлесімділікті сақтау мәселесіне келсек, бұл – басшының кәсіби мәдениетінің шынайы көрсеткіші деп есептеймін. Өз орталығымда мен әділдік принципін бірінші орынға қойдым. Әр мұғалімнің еңбегі жеке бағаланады, әркімге бірдей талап қойылады, ешкімге жеке жеңілдік немесе артықшылық берілмейді. Өйткені әділетсіздік – конфликттің ең үлкен себебі. Басқару психологиясында айтылғандай, әділ ортада жұмыс істейтін қызметкер өзін қауіпсіз сезінеді, басшыға сенеді және конфликтке жиі бармайды.

Үйлесімділікті сақтаудың тағы бір құралы – мотивация. Мен орталығымда мұғалімдердің еңбегін үнемі атап өтуге, жақсы жұмыс үшін мадақтауға тырысамын. Кішкентай сыйлықтар, жылы сөз немесе жай ғана “жақсы сабақ өтті” деген кері байланыс ұжымның эмоционалдық жағдайын тұрақтандырады. Психология тұрғысынан бұл позитивті эмоциялардың конфликтті азайтатыны дәлелденген.

Соңында айтарым: басқару психологиясы пәні маған тек теория ғана емес, нақты өмірімде, әсіресе оқу орталығын басқару ісінде тікелей қолдануға болатын білім берді. Конфликттің ерекшеліктерін түсіну, оның факторларын тану, коммуникацияны дұрыс құру, қызметкерлердің темпераментін ескеру, эмоцияны басқару және әділдік принципін сақтау – менің орталығымның тұрақты әрі үйлесімді жұмыс істеуіне негізгі себеп болып отыр. Сондықтан бұл тақырып менің кәсіпкерлік және басқару тәжірибемде ерекше маңызды рөл атқарады.

Мұсрат С.

1 курс магистранты

Болтаева А.М.

психология ғылымдарының кандидаты

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ