БОРЖИКОВА ЛЯЙЛЯ ЖАЙЛАУБЕКОВНА

«М.Дәуленов атындағы мектеп-интернаты» КММ

бастауыш сынып мұғалімі

ШҚО, Зайсан ауданы, Зайсан қаласы

Бастауыш сынып оқушыларының функциялық сауаттылығын

сапалы дамыту жолдары

Қазіргі заманғы білім беру жүйесінің негізгі міндеттерінің бірі – оқушылардың функциялық сауаттылығын дамыту. Функциялық сауаттылық дегеніміз – оқушылардың алған білімдерін күнделікті өмірде қолдана білуі, ақпаратты түсініп, оны талдай алуы және қоршаған ортадағы түрлі жағдайларға бейімделе алуы. Бастауыш сынып – бұл дағдылардың қалыптасуындағы маңызды кезең. Сондықтан бастауыш сынып оқушыларының функциялық сауаттылығын сапалы дамыту үшін кешенді жұмыстар жүргізілуі қажет.

Функциялық сауаттылықты дамыту бағыттары

1. Оқу сауаттылығы

Оқушының мәтінді дұрыс оқуы ғана емес, оны түсінуі, негізгі ойды ажырата білуі және алған ақпаратты қолдана білуі аса маңызды. Мұны дамыту үшін:

• Мәтіндерді мәнерлеп оқу,

• Оқылған мәтін бойынша сұрақтарға жауап беру,

• Мәтіннің мазмұнын өмірмен байланыстыру секілді жұмыстар жүргізілуі керек.

2. Математикалық сауаттылық

Математикалық сауаттылық күнделікті өмірдегі есептерді шешуге негізделген. Оны дамыту үшін:

• Логикалық тапсырмалар мен қызықты есептерді қолдану,

• Оқушыларға шынайы өмірден алынған есептер беру (дүкендегі сауда, жол жүру уақыты, т.б.),

• Геометриялық пішіндерді қолданып, кеңістіктік ойлау қабілетін жетілдіру қажет.

3. Жаратылыстану-ғылыми сауаттылық

Бұл бағытта оқушыларды табиғи құбылыстарды түсінуге және ғылыми көзқарасын қалыптастыруға үйрету қажет. Ол үшін:

• Қарапайым тәжірибелер жасау,

• Табиғат құбылыстарының себебін түсіндіру,

• Экологиялық сауаттылықты дамыту жұмыстары жүргізілуі тиіс.

4. Ақпараттық сауаттылық

Қазіргі цифрлық заманда ақпаратты іздеп, талдай білу қабілеті өте маңызды. Бастауыш сынып оқушыларына:

• Компьютер мен интернетті дұрыс пайдалануды үйрету,

• Ақпараттың шынайылығын тексеру дағдыларын қалыптастыру,

• Сурет, видео, мәтін түріндегі ақпараттарды өңдеуге бағытталған тапсырмалар беру керек.

5. Қарым-қатынас және коммуникативтік дағдылар

Оқушылардың өзін еркін әрі сауатты жеткізе білуі, ойларын дәлелдей алуы – олардың болашақта табысты болуына ықпал етеді. Бұл үшін:

• Диалогтық оқытуды дамыту,

• Оқушыларды пікірталасқа тарту,

• Жазбаша және ауызша сөйлеу дағдыларын жетілдіру қажет.

Оқыту әдістері мен тәсілдері

Тәжірибеге негізделген оқыту – оқушылар алған білімдерін өмірде қолдана алуы үшін түрлі практикалық тапсырмалар беріледі.

Ойын арқылы оқыту – оқушылардың қызығушылығын арттыру және білімді тез меңгеруге көмектеседі.

Жобалық жұмыс – оқушыларды зерттеу жүргізуге және шығармашылық қабілеттерін дамытуға баулиды.

Топтық жұмыс – оқушылардың бір-бірімен пікір алмасуына, ұжымдық шешім қабылдауына ықпал етеді.

Қорытынды

Функциялық сауаттылық – заман талабы. Бастауыш сынып оқушыларының бұл қабілеттерін дамыту үшін кешенді жұмыс жүргізу қажет. Мұғалімдер оқытудың тиімді әдістерін қолданып, оқушылардың белсенділігін арттыруы тиіс. Сонымен қатар, ата-аналар да балаларының оқуына қолдау көрсетіп, күнделікті өмірде алған білімдерін қолдануға мүмкіндік жасауы қажет. Осылайша, функциялық сауаттылықты сапалы дамыту арқылы жан-жақты дамыған, өмірге бейімделген, білімді ұрпақ тәрбиелеуге болады.