Бастауыш сынып оқушыларының оқу сауаттылығын арттырудағы белсенді әдіс-тәсілдер

Мақалада бастауыш сынып оқушыларының функционалдық оқу сауаттылығын дамыту жолдары, мәтінмен жұмыс істеудің тиімді стратегиялары мен практикалық әдістері қарастырылған.

Кіріспе

Қазіргі білім беру саласындағы басты мақсат — өз бетінше білім ала алатын, ақпаратты сыни тұрғыдан саралайтын тұлға тәрбиелеу. Бастауыш сынып — оқу дағдысының іргетасы қаланатын кезең. Сондықтан бұл кезеңде механикалық оқудан мәнді оқуға көшу маңызды.

Мәтінмен жұмыс істеудің кезеңдері

Оқу сауаттылығын дамытуды үш кезеңге бөліп қарастыруға болады:

1. *Оқуға дейінгі кезең:* Болжау дағдысын дамыту.

2. *Оқу кезеңі:* Мәтінді түсініп оқу, негізгі ойды табу.

3. *Оқудан кейінгі кезең:* Түйіндеу, бағалау және шығармашылық жұмыс.

Тәжірибеде қолданылатын тиімді әдістер

1. «Сұрақтар түймедағы» (Блум түймедағы)

Бұл әдіс оқушыларға сұрақтың әр түрлі деңгейін қоюды үйретеді. Жапырақшаларға мынадай сұрақтар жазылады:

* *Қарапайым сұрақтар:* Мәтінде не туралы айтылған? (Кім? Не?)

* *Нақтылаушы сұрақтар:* «Сен сонда ... деп ойлайсың ба?»

* *Интерпретациялық сұрақтар:* Неліктен кейіпкер бұлай жасады?

* *Шығармашылық сұрақтар:* «Егер оқиға желісі өзгерсе не болар еді?»

2. «Оқыту мен оқудағы графиктік органайзерлер»

Мәтіндік ақпаратты визуалды түрге айналдыру оқушының есте сақтау қабілетін арттырады:

* *Венн диаграммасы:* Екі кейіпкерді немесе екі оқиғаны салыстыру үшін.

* *Фишбоун (Балық қаңқасы):* Мәтіндегі мәселенің себебі мен салдарын анықтау үшін.

* *Концептуалдық кесте:* Оқиға орны, уақыты, кейіпкерлері мен негізгі түйінін жүйелеу.

3. «INSERT» әдісі (Түртіп алу жүйесі)

Мәтінді оқу барысында қарындашпен белгі қою:

* «V» – білемін;

* «+» – жаңа ақпарат;

* «–» – ойыммен сәйкес келмейді;

* «?» – түсініксіз, сұрағым бар.

Бұл әдіс баланы мәтінмен белсенді диалог жасауға мәжбүрлейді.

4. «Сторителлинг» немесе «Аяқталмаған әңгіме»

Мәтіннің соңғы бөлімін оқымай тұрып тоқтап, оқушыларға оқиғаның қалай аяқталуы мүмкін екенін болжату. Бұл қиялды ұштап, логикалық байланысты табуға көмектеседі.

Күтілетін нәтиже

Осындай белсенді әдістерді жүйелі қолдану нәтижесінде:

* Оқушының сөздік қоры байиды;

* Мәтіндегі астарлы ойды түсінуге дағдыланады;

* Өз пікірін дәлелмен жеткізе алады;

* Ақпаратты іздеу және өңдеу жылдамдығы артады.

Қорытынды

Оқу сауаттылығы — барлық пәнді игерудің кілті. Егер оқушы оқығанын дұрыс түсінсе, ол математикалық есептің шартын да, жаратылыстану заңдылықтарын да оңай меңгереді. Сондықтан бастауыш сынып мұғалімінің басты міндеті — баланы кітаппен «дос» ету ғана емес, оны терең ойлауға жетелеу.

*Пайдаланылған әдебиеттер:*

1. Мұғалімге арналған нұсқаулық. (Назарбаев Зияткерлік мектептері тәжірибесінен).

2. С. Мирсеитова. «Оқытудағы сыни тұрғыдан ойлау технологиясы».