БАСТАУЫШ СЫНЫПТА ОҚУШЫЛАРДЫҢ СЫНИ ОЙЛАУЫН ДАМЫТУ АРҚЫЛЫ ФУНКЦИОНАЛДЫҚ САУАТТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ ЖОЛДАРЫ

Құдайберген А.Т. Жетісу облысы, Текелі қаласы, «№8 орта мектеп» КММ бастауыш сынып мұғалімі

Қазіргі заманғы білім беру жүйесінің басты мақсаты – оқушыларға тек дайын ақпаратты беріп қана қоймай, сол алған білімдерін өмірлік жағдайларда тиімді қолдана білуге үйрету. Яғни, функционалдық сауаттылығы жоғары тұлға қалыптастыру. Бұл мақсатқа жетудің ең тиімді тетіктерінің бірі – сабақ үдерісінде «Сыни тұрғысынан ойлауды дамыту» технологиясын жүйелі қолдану.

Сыни ойлау дегеніміз не? Бұл – ақпаратты қабылдап, оны жан-жақты талдау, күмәнді тұстарын анықтау, дәлелдер келтіру және қорытынды шешім шығару қабілеті. Бастауыш сынып оқушысы үшін бұл процесс – қоршаған ортаны танудың және өзіндік көзқарасын қалыптастырудың алғашқы баспалдағы.

Сабақты ұйымдастырудың тиімді тәсілдері Сыни тұрғыдан ойлау технологиясы негізінен үш кезеңнен тұрады және әр кезеңнің өзіндік функционалдық маңызы бар:

1. Қызығушылықты ояту кезеңі. Мұнда оқушының бұрынғы білімі мен жаңа ақпарат арасында көпір орнатылады. «Ой қозғау», «Кластер», «Болжау» стратегиялары арқылы оқушының танымдық белсенділігі артады.

2. Мағынаны тану кезеңі. Оқушы жаңа мәтінмен немесе есеппен жұмыс істейді. Бұл кезеңде «INSERT» (түртіп алу), «Венн диаграммасы», «Джигсо» әдістері оқушыны өз бетімен ақпаратты саралауға дағдыландырады.

3. Ой-толғаныс кезеңі. Алған білімін жинақтап, рефлексия жасайды. «Бес жолды өлең», «Эссе», «Автор орындығы» сияқты тәсілдер оқушының сөйлеу мәдениеті мен логикалық тұжырымдама жасау қабілетін ұштауға бағытталған.

Нәтиже мен болашақ Сыни ойлау дағдысы қалыптасқан оқушының функционалдық сауаттылығы жоғары болады. Ол кез келген мәтінді оқып қана қоймай, оның астарлы мағынасын түсінеді, математикалық есептерді өмірмен байланыстыра шеше алады және өз ойын дәлелді түрде жеткізеді.

Қорыта айтқанда, ұстаздың міндеті – баланы «не ойлау керек?» деген шеңберде қалдырмай, «қалай ойлау керек?» деген сұраққа жауап іздеуге бағыттау. Сонда ғана біз бәсекеге қабілетті, еркін ойлы ұрпақ тәрбиелей аламыз.