×
Сертификат тегін алу үшін
Материал тегін жариялау
ҚР БАҚ(СМИ) тіркеу №9512
Сайт бойынша барлық сұрақтарды 8(771)-234-55-99 (Ватсап) осы номерге жазуға болады. Тәрбиешілерге, ұстаздарға, оқушыларға, студенттерге арналған турнирлер басталды. Толығырақ
Құрметті аттестация тапсыратын ұстаздар аттестацияға арналған сұрақтар мен оның жауаптары дайын болды. Біз оны арнайы кітапша ретінде шығардық. Толығырақ: 8-(707)-358-15-26 осы номерге дәл қазір хабарласыңыз немесе ватсапқа жазыңыз.

Баяндама "Жанұя-тәрбие мектебі"

Автор:Естайлакова Лена Аусабитовна
Бағыты: Мектептен тыс мекемелер
Бөлімі: Ата-аналармен жұмыс
Сыныбы: Мектепке дейінгі балалар
Жарияланған уақыты: 2019-09-19

50-ден астам пәндер бойынша материалдарды тегін жүктеп, сабақ барысында қолдануға болады

Материал туралы қысқаша түсінік

Ата-аналарға көмек бере алады.

Жанұя - тәрбие мектебі



«Ата-ана,ұстаз,қоғам –үшеуіТәрбиенің қаланады мектебі» Тәрбиенің үш мектебі адамның құлқын қалыптастырып, адамгершілік болмысын жетілдіреді,оны бақытты етіп қоғамға мейірбан нұрын шашады . Адам бойына қандай да бір бейімділік белгілерін егуді емес, оны адамгершілігі тұтас тұлға етіп тәрбиелеуді, тұрақты ізгі қасиеттерін қалыптастыруды көздейді. Жанұя- қоғамның ең маңызды тобы,бірлестігі. Жас баланы жанұяда тәрбиелеуде халқымыздың сан ғасырлар бойы жинақтаған,ұрпақтан-ұрпаққа беріліп келе жатқан ұлттық тәлім- тәрбиелердің,төлтума халық педагогикасының орны зор . Оның өзекті арқауына ұлттық сана сезім,қадір-қасиет,ар- ождан,ұлтжандылық отансүйгіштік ,ізгілік, ізеттілік, парасаттылық, тектілік, қайырымдылық және т,б, жататыны,олардың өмірдегі мән- маңызы сараланады. Жанұяда жас баланы ерлікке , жігерлікке, батылдық пен батырлыққа, сөз бен істің бірлігі сияқты қасиеттерге тәрбиеленудің орны ерекше. [1] Жанұя-адам баласының өсіп өнер ұясы. Адам өміріндегі ең қуанышты, қызық дәурені осы жанұясында өтеді. Бала өмірінің алғашқы күнінен бастап ата-ана өздерінің негізгі борыштары тәрбие жұмысын атқаруға кіріседі. Бүгінгі таңдағы қоғам ата-аналарға үлкен жауапкершілікті жүктеп отыр. Бүгінгі тәрбие берудің негізгі міндеттерінің өзі. Ең алдымен дені сау, ұлттық сана сезімі оянған, рухани ойлау дәрежесі биік , ар-ожданы мол,мәдениетті, парасатты, еңбекқор,бойында басқа да ізгі қасиеттері қалыптасқан адам тәрбиелеу деп көрсетілген. Қазақстан Республикасының тәлім- тәрбие тұжырымдамасында Жанұя тәрбиесінің негізгі мәні жанұядағы өзара ынтымақтастық пен түсіністік болып табылады. Балалар ата-анасының еңбектегі ісіне көңіл бөліп, оны түсінуге тырысады. Жанұяның берік негізі міне осы рухани мүдденің бірлігінде .Оның біртұтас ынтымақта болуы, береке-бірлігі ең алдымен ата-ана мүддесінаің мәні мен мағынасында,әке мен шешенің бір-біріне, балаларына, олардың достары мен жолдастарына деген қарым- қатынасыны байланысты болады. Жанұяда негізі қаланған тәрбие өсе келе өмірлік нысанаға айналуы мүмкін. Халық жанұядағы тәрбиеге ерекше көңіл бөлген. Оны « таяқтау оңай, тәрбиелеу қиын »,» Балақан өсіру- балапан ұшыру емес» деген мақал - мәтелдерден көруге болады . Баланың адамдармен қарым-қатынас жасауы, қоғамға енуі жанұясынан басталады . Өз ата- анасын сыйлап, құрметтеп үйренген бала өзге ата-аналарды да құрметтей біледі,үлкендер арасында өзін дұрысұстап, құрмет пен қамқорлық таныта біледі . Бала негізгі өнегені алдымен жанұясында ата-анасынан алады. Әркім өзінің баласын жаман адам болсын демейді, оның тәрбиелі,білімді болғанын қалайды. Еңбексүйгіш,жақсы адам болса, еліне, халқына пайдасын тигізетіндей бір маман иесі,үлкен дәрежелі қызмет иесі болса екен деп тілейді.[2]Тәрбиенің бір саласы құқықтық мәдениетті қалыптастыру болса, сол тәрбиенің қайнар көзі, тал бесігі- жанұясы Ұрпақ тәрбиесі отбасынан басталып, мектепте жалғасады. Әсіресе отбасы тәрбиесі жүйелі болуға тиіс. Әр ата-ана өзінің мінез-құлқымен, адами қарым-қатынасымен, бүкіл болмысымен балаға үлгі болуға тиіс. «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің» деген халқымыздың қанатты сөзі соны айқындайды. Бала ата-анаға қарап бой түзейді, ортаға бейімделеді. Қазақстан Кониститутциясының 27 – бап, 2-тармағыында «Балаларына қамқорлық жасау және оларды тәрбиелеу – ата-ананың табиғи құқығы әрі парызы» деп атап көрсетілсе, «Қазақстан-2030» бағдарламасында «Әкелер мен аналардың өз балалары алдындағы жауапкершілігін күнделікті есте ұстауға тиісріз ....» делініп ұрпақ тағдыры мен мемлекет тағдыры қатар қойылған. Олай болса ұрпақ тәрбиесі үшін қоғам алдындағы ата-ана жауапкершілік өте зор. Көпшілік ата-аналардың құқықтық және педогогикалық мәдениеті орта деңгейде. Мысалы, көптеген отбасында кішкентай балалардың құқықтарын бұзу, олардың қадір-қасиетін кемсіту – таралған жәйт. Иә, осындай ата-ананың құқықтық сауатылығын төмендігінен көбіне бала құқығы ескерусіз қалуда. Осы жағдайға әр қайсысымыз жауапты екенімізді естен шығармағанымыз жөн. [3]Қазақстан Республикасы Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың халыққа жолдауында «Бала тәрбиесі – бұл ата-аналардың ерекше азаматтық борышы» делінген. Әрбір ата-ана бала тәрбиесін ерекше азаматтық борышы, жауапкершілігі екендігін ұмытпай, осы заңнамада берілген өз басының құқықтарын үйрене отырып, балаларының саналы азамат болып өсуіне үлес қосуы керек. Ұлы суреткер Мұхтар Әуезов «Ел боламын десең, бесігіңді түзе» деген. Дені сау, ұлттық сана-сезімі оянған, рухани дәрежесі биік, мәдениетті, парасатты, ар-ожданы мол, еңбекқор, іскер, бойында басқа да игі қасиеттер қалыптасқан адамды тәрбиелеу – баршаның ісі. Бұл жауапты істен ата-ана да, мектеп те, қоғам да тыс қалмайды және қалмауы тиіс. Абай хакім «Адамның адамшылығы – ақыл, ғылым, жақсы ата, жақсы ана, жақсы құрбы, жақсы ұстаздан болады» деген, осылар біірін-бірі қолдап ынтымақта жұмыс істеген жағдайда ғана өскелең ұрпақ тәрбиелей аламыз. [4]Жақсы тілек пен ниеттің орындалуына мүмкіндік жасайтын -ата-ананың өзі. Бала тәрбиесі бесіктен басталады. Балаға білім беру үшін ең алдымен оны тәрбиелеген жөн . Тәрбиесіз берілгенбілім ертең бір апатқа әкеп соғады.деген-дүниежүзілік білім мен мәдениеттің екінші ұстазы атанған, данышпан,ойшыл,энциклопедист ғалым Әбунасыр әл-Фараби. Баламызды балабақшаға жіберіп, олар тәрбие береді деп бар жауапкершілікті тәрбиешіге салып қойғанымыз жеткіліксіз. Баланы балабақшаға берген соң ата-ана тәрбиешімен тығыз қарым-қатынаста болып, оның дұрыс тәрбие мен білім алуына бірлесе әрекет етуі тиіс. Баланың адам ретіндегі қалыптасуында тәрбиенің негізі ата-анадан деп есептегенімен , жүрген ортаның , ағайын-туыстың, жора-жолдастың, жанұяның,ең әуелі туған жердің табиғатына дейін әсер тигізетіні рас. Бұлардың бәрін ержетіп ,азамат болуда ықпал етер шартты жағдайлар деп бағаласаң,көгеріп, көркейіп өскен жастың жанына азық,бойына қуат , өнеге беретін аялы алтын діңгегі- әке-шешесі. Тіршіліктегі барлық нәрсенің бір бірімен сабамқтас болғаны сияқты, баланың бойындағы,әдетіндегі небір жақсы, жаман қасиеттердің көздері осыларда. Ананың, тәрбиешінің,ұстаздың шеберлігіне қарай бала бойында ұстамдылық ұқыптылық, нәзіктілік, кішіпейілділік қасиеттер қалыптасса,әке арқылы еңбекқорлық,батылдық адамгершілік, азаматтық, табандылық мінезге ие болады .Сондықтан да ата-анаға , ұстазға өз жүрегінің тебіресін, жай-күйін бала сезіміне әсер ететіндей жеткізе білуге тырысқан жөн.Жанұя адамзат бесігін тербеткен ұя болса, баланың бас ұстазы –ата-ана. Ата-анаға баладан артық ешкім жоқ. « Бала адамның бауыр еті » деген нақыл сөз бар. Сондықтан қай ата-ана болсын баласының білімді, мәдениетті, тәртіпті, әдепті болуын қалайды . « Бала –өмірдің жалғасы , көз қуанышы,шаңырақ иесі» деп ұрпақ тәрбиесіне көп көңіл бөлген Қай халық болса да, үмітін ең алдымен ұрпағынан күтеді. Жанған отын сөндірмей,түтінін түтетіп, артына ұрпақ қалдыруын көздеген. Қазіргі кездегі педагогика бойынша жанұялық тәрбие-ата-ана мен баланың арасындағы қарым-қатынастың жүйесі. Олай болса, әрбір ата-анаға осы жүйені ғылым және өнер ретінде жан- жақты меңгеру қажет. Ата-ана мен баланың арасындағы қарым-қатынастың тәрбиелік мәні бар.Атақты, белгілі педагогтардың ойларынша жанұядағы ата-ананың тәрбиелік жұмыстары өз-өздерін тәрбиелеу. Олай болса, әрбір ата-анаға,біріншіден,баламен қарым-қатынаста жетекшілік ету керек. Ал баламен қарым-қатынас педагогикалық қарым-қаиынасқа жатады.Жанұя тәрбиесінің қазіргі кездегі іс-тәжірибесінде педагогикалық қарым-қатынастың бірнеше түрлері беріледі. 3) бетімен; 4) бәрін кешірушілік: т. с. с. [1] Осы педагогикалық қарым-қатынастың ішінде тек демократиялық түрін қолдану ата-ананың баласы алдындағы абыройын жоғарлатады. Өйткені, ол балаға деген сенімділік,тең құқықтық, жоғары деңгейдегі іскерлік талаптары негізінде құрылған. Тәрбиеге арнайы бөлінген уақыт жоғы белгілі. Ата-ана өз еңбегімен, өмірге деген саналы көзқарасы, жақсы қасиеттері арқылы қадірлі ғұмыр кешіп, ұрпағына мирас ете білсе, өзінен күш-қуат кетіп, бағу-қағу сияқты күтім қажет кезінде кімді тәрбиелеп, кімді өсіргенімен бағалы болады .Ата-ананың балаға деген махаббаты-әрбір азаматтың отанға, досқа,туыстарға деген махаббатының жетекшісі,көш басы деп түсінуге болады. Өмірдегі небір сырлы махаббаттар ата-ананың балаға деген мейірім махаббатынан тараған. Сол ата-ананың өзі еккен махаббаты қартайғанша тозбай, ондай ата-ана өткен өміріне өкінбей, еңбегінің жанғанына риза болады. Демек, «алмақтың да салмағы бар» дегендей,әрбір жас,ең алдымен,өзін дүниеге әкелген ата-анаға,түрлі қамқорлық жасап отырған Отанға, білім берген ұстаздарға, рухани азық үлес қосқан адамдарға қарыздар. Оны өтеуі- азаматтың жан-жақты білімді, мәдениетті , еңбекшіл,мейірімді адам болып қалыптасуы, өмірден өзіне лайықты орын табуы, Отан мен ананың игілігін арттыруға үлес қосуы деп түсінгеніміз жөн. Ата-ана балаға өз басының жақсы қасиеттерімен, спорт жүлдегерлерінің, жақсы көршілердің, тәрбиелі жандардың да жетістіктерін дер кезінде айтып, соған қызықтыра білгені де дүрыс. Бұл әдіс арқылы баланың ойына тек жақсылықты уағыздап, соған талпындырады. Жанұя тәрбиесі – қоғамдық тәрбиенің бір бөлігі, ата-ана борышы. Жанұяда балалардың тәрбие барысында табысты ықпал жасауда басқа да жағдайларды сипаттайтын белгілерді атауға болады. Оларға мына мәселелер жатады .
  • Жанұяның этникалық құрамы және құрылымы: толық,толық емес жанұя, бір балалы,көп балалы,бір ұлттық, көп ұлттық жанұя.
  • Тіршілік әрекетінің және ортаның жағдайлары: жанұя мүшелерінің білім дәрежесі, еңбектану, кәсіпшілік құрамы, бюджеті, жалпы материалды әл-ауқаты, ауылдық және қалалық жанұя.
  • Жанұяның мәдени потенциалы: күнделікті тұрмыстың жалпы мәдениеті, күн режимі, демалыс және оның нысаналары, кітапхананы, теледидарды, музыка аспаптарын пайдалана білуі, спортпен айналысуы, жанұяның дәстүрлік мерекелері және т . б.
  • Жанұяның ішкі қатынастары: жанұя микроклиматының сипаттамасы, жанұядағы көзқарастың бірлігі және айырмашылығы, оның мүшелерінің өз міндеттеріне көз қарасы, жауапкершілігі
  • Қоғамға көзқарасы: еңбек және қоғамдық міндеттерге, қоғамдық тәрбие институттарына қатысты
  • Жанұяның тәрбиелік жағдайы: жанұя тәрбиесінде қолданылған әдістер ата-аналардың және басқа мүшелердің педагогикалық мәдени дәрежесі т.с .с [1]
Қорта келе, жанұя тәрбиесі-қоғамдық тәрбиенің бір бөлігі, ата-ана борышы. Жанұяның жоғарыда көрсетіліп отырған белгілерінің тәрбиелік ықпалы өте күшті,оларға тәрбие барысында ерекше көңіл бөліп, ескеру қажет.











  • Жанұядағы тәрбиенің ерекшелігі – Ж.Акпарова, А.Батырғалиева, 44 бет, Бастауыш мектеп №4-2005
  • «Ұлттық тәрбие – ұлағатты іс» - Ә.Табылдиев, 52бет, Бастауыш мектеп №9-2003 ж
  • Отбасы тәрбиесінің қазаққа тән айрықша құбылысы – Қ. Оразбекұлы, 46 бет, Бастауыш мектеп №4-2005
  • Мектептегі сыныптан тыс жұмыстар, 36 бет, №4 -2014 жыл
  • Интернет сайттар

50-ден астам пәндер бойынша материалдарды тегін жүктеп, сабақ барысында қолдануға болады

Сертификатты жеке кабинеттегі жетістіктерім бөлімінен жүктеп алуға болады

Материалды сайттан тегін жүктеу

Материал ұнаса парақшаңызға сақтап қойыңыз!

Өз пікіріңізді қалдыру үшін тіркелу қажет.