Баяндама.Мектеп оқушыларының денсаулығын нығайтудағы дене шынықтыру пәнінің рөлі

Мектеп оқушыларының денсаулығын нығайтудағы дене шынықтыру пәнінің рөлі

Қазіргі қоғамдағы басты құндылықтардың бірі – дені сау, жан-жақты дамыған тұлға тәрбиелеу. Егемен еліміздің болашағы – бүгінгі жас ұрпақтың қолында. Сондықтан мектеп қабырғасынан бастап оқушылардың денсаулығын нығайту, олардың дене мәдениетін қалыптастыру және салауатты өмір салтын ұстануға тәрбиелеу – білім беру жүйесінің маңызды міндеттерінің бірі.

Соңғы жылдары оқушылардың компьютер, смартфон және басқа да цифрлық құрылғыларды ұзақ пайдалануына байланысты қозғалыс белсенділігі төмендеп келеді. Бұл өз кезегінде омыртқа ауруларының, артық салмақтың, көз көруінің нашарлауының және жалпы денсаулықтың әлсіреуіне себеп болуда. Осындай жағдайда дене шынықтыру пәнінің маңызы бұрынғыдан да артып отыр.

Дене шынықтыру – тек спорттық жаттығуларды орындау ғана емес, ол оқушылардың денсаулығын нығайтып, ерік-жігерін қалыптастыратын, жауапкершілікке, тәртіпке, ұйымшылдыққа тәрбиелейтін маңызды оқу пәні.

Дене шынықтыру пәнінің оқушы денсаулығына әсері

Дене шынықтыру сабағы оқушылардың ағзасының дұрыс дамуына жағдай жасайды. Жүйелі түрде орындалатын дене жаттығулары жүрек-қан тамырлары жүйесінің жұмысын жақсартып, тыныс алу жүйесін нығайтады, бұлшықеттердің күшін арттырады және қозғалыс үйлесімділігін дамытады.

Белсенді қимыл-қозғалыс қан айналымын жақсартып, миға оттегінің жеткілікті мөлшерде жетуіне ықпал етеді. Соның нәтижесінде оқушылардың есте сақтау қабілеті, зейіні және оқу үлгерімі артады. Сонымен қатар тұрақты дене жаттығулары иммунитетті күшейтіп, түрлі аурулардың алдын алуға көмектеседі.

Дене шынықтыру сабағы оқушылардың дұрыс дене қалпын қалыптастыруда да ерекше рөл атқарады. Әсіресе омыртқа қисаюының, жалпақтабандылықтың және басқа да тірек-қимыл аппараты ауруларының алдын алуда арнайы жаттығулардың маңызы зор.

Психологиялық және әлеуметтік маңызы

Дене шынықтыру адамның тек физикалық емес, психологиялық денсаулығына да оң әсер етеді. Қозғалыс кезінде ағзада эндорфин гормоны бөлініп, адамның көңіл күйі жақсарады, күйзеліс пен шаршау азаяды.

Сабақ барысында өткізілетін қозғалмалы және командалық ойындар оқушылардың бір-бірімен қарым-қатынас жасауына, өзара сыйластыққа, ұйымшылдыққа және жауапкершілікке тәрбиелейді. Олар жеңісті де, жеңілісті де дұрыс қабылдауды үйреніп, өз эмоцияларын басқара білуге машықтанады.

Командалық ойындар оқушылардың көшбасшылық қасиеттерін дамытып, өзара қолдау көрсету мәдениетін қалыптастырады. Бұл қасиеттер олардың тек спортта ғана емес, өмірдің барлық саласында табысты болуына ықпал етеді.

Салауатты өмір салтын қалыптастырудағы рөлі

Дене шынықтыру пәнінің негізгі міндеттерінің бірі – оқушылардың бойында салауатты өмір салтын қалыптастыру.

Салауатты өмір салты дегеніміз:

• тұрақты дене белсенділігі;

• дұрыс тамақтану;

• жеке бас гигиенасын сақтау;

• зиянды әдеттерден аулақ болу;

• күн тәртібін сақтау;

• белсенді демалысты ұйымдастыру.

Мұғалім сабақ барысында тек жаттығуларды орындатып қана қоймай, денсаулықтың құндылығын түсіндіреді. Оқушылар спортпен тұрақты айналысудың адам өміріне тигізетін пайдасын ұғынады.

Бүгінгі таңда балалар арасында гиподинамия, семіздік және компьютерлік тәуелділік жиі кездеседі. Осындай мәселелердің алдын алуда дене шынықтыру сабағы ерекше орын алады.

Мұғалімнің рөлі

Дене шынықтыру мұғалімі – тек спорт үйретуші ғана емес, денсаулық мәдениетін қалыптастырушы педагог.

Мұғалім:

• оқушылардың жас ерекшеліктерін ескереді;

• қауіпсіздік техникасының сақталуын қамтамасыз етеді;

• әр оқушының дене дайындығына сәйкес тапсырмалар береді;

• ынталандыру және қолдау арқылы оқушылардың спортқа қызығушылығын арттырады.

Қазіргі таңда мұғалім сабақ барысында ақпараттық технологияларды, бейнероликтерді, интерактивті платформаларды және жасанды интеллект мүмкіндіктерін пайдалану арқылы оқытудың тиімділігін арттыра алады.

Заманауи дене шынықтыру сабағы

Бүгінгі дене шынықтыру сабағы бұрынғыдай тек жаттығу орындаумен шектелмейді. Қазіргі сабақ:

• оқушының жеке мүмкіндігін ескереді;

• белсенді оқыту әдістеріне негізделеді;

• ұлттық ойындарды кеңінен қолданады;

• функционалдық сауаттылықты дамытады;

• цифрлық технологияларды пайдаланады.

Сабақ барысында волейбол, баскетбол, футбол, жеңіл атлетика, гимнастика және ұлттық ойындарды үйлестіре қолдану оқушылардың қызығушылығын арттырып, қозғалыс белсенділігін күшейтеді.

Қорыта айтқанда, дене шынықтыру пәні – оқушылардың денсаулығын нығайтатын, олардың жан-жақты дамуына ықпал ететін маңызды пәндердің бірі. Бұл пән арқылы оқушылар күш-қуатын арттырып қана қоймай, тәртіпке, ұйымшылдыққа, жауапкершілікке және салауатты өмір салтын ұстануға тәрбиеленеді.

Еліміздің болашағы – дені сау ұрпақ. Сондықтан дене шынықтыру пәнінің сапасын арттыру, заманауи әдіс-тәсілдерді қолдану және оқушылардың спортқа деген қызығушылығын дамыту – әрбір мұғалімнің басты міндеті.

Ұлы педагог В.А. Сухомлинскийдің: «Денсаулық – адамның ең қымбат байлығы. Денсаулығы мықты ұрпақ қана елдің болашағын жарқын етеді» деген сөзі бүгінгі күні де өз маңызын жоғалтқан жоқ.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.

2. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты.

3. Дене шынықтыру пәнінің үлгілік оқу бағдарламасы.

4. «Салауатты өмір салтын қалыптастыру» әдістемелік құралдары.

5. В.А. Сухомлинский. Балаға жүрек жылуы.