Зат есім және зат есімнің жасалуы

Зат есім дегеніміз-заттың атын білдіретін сөздер. Мысалы:алма,ана,парта,арыстан.

Зат есімнің сұрақтары: Кім?не?(жекеше түрде)

Мысалы:Айша (кім?),мұғалім (кім?)

Оқулық(не?),Қарға(не?)

Кімдер?Нелер?(көпше түрде)

Оқушылар (кімдер), қарындаштар(нелер?)

Жануарлар (нелер?)

Кім?Кімдер?-сұрағы тек адамдарға қатысты болған жағдайда қолданылады.

Не?Нелер?-жан-жануарларға немесе заттарға қатысты барлық жағдайда қолданылады.

Зат есім сөйлем ішінде – Бастауыш қызметінде болады.

Зат есімнің түрлері

- Тұлғасына қарай: Негізгі зат есім және туынды зат есім болып екіге бөлінеді.

Негізгі зат есім дегеніміз-бөлшектеуге келмейтін түбір сөздігі зат есім. Мысалы: у, ат, ант, бата, құдық.

Туынды зат есім дегеніміз- Зат есімге және басқа сөз таптарынан жұрнақ жалғануы арқылы жасалатын зат есім. Мысалы: біл-ім, дос-тық, бора-н, тарс-ыл.

- Құрамына қарай: дара және күрделі зат есімдер болып бөлінеді.

Дара зат есім дегеніміз - бір ғана түбірден жасалатын зат есімдер. Мысалы: от, ара, қант, оқушы, баспалдақ.

Күрделі зат есім дегеніміз - кемінде 2 сөзден құралдарын зат есімдер. Мысалы: кемпірқосақ, ата-ана, ҚазМҰУ

- Жалпылай немесе жекелей атауына қарай: жалпы және жалқы зат есімдер болып екіге бөлінді.

Жалпы есім дегеніміз -   Біртектес заттардың жалпы атауы:

Жалпы есімдер кіші әріппен жазылады.

Мысалы: кісі, өзен, тау.

Жалқы есім - Біртектес заттардың өз ішіндегі жекелеген атауы.

Жалқы есімдер сөйлем ішінде бас әріппен жазылады.

Мысалы: Асан, Ертіс, Алатау.

-Мағынасына қарай: деректі және дерексіз зат есімдер болып екіге бөлінеді.

Деректі зат есім - қолмен ұстап, көзбен көруге болатын, нақтылы тануға болатын зат атаулары деректі зат есім деп аталады. Олар: мектеп, қағаз, ағаш, қалам, т. б.

Дерексіз зат есім - Көзге көрінбегенмен, адамның ойлауы нәтижесінде ғана танылатын құбылыс,, ұғым атаулары дерексіз зат есімдер деп аталады. Мысалы: адамгершілік, ақыл, қуаныш, парасат.