Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі:  Махаббат және абырой

Мектеп: Әлкей Марғұлан атындағы №40 мектеп-лицей

Күні:

Мұғалімнің аты-жөні: Оспанова Базаркул Коноровна

Сынып: 8

Пән: Қазақ әдебиеті

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақ тақырыбы:  Б.Момышұлы шығармаларының қазақ әдебиетіндегі орны

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары

Б/С 4 шығарма бойынша жазылған әдеби сын-пікірлерге сүйене отырып, өзіндік сыни пікір жазу;

Сабақ мақсаттары

• Б.Момышұлының "Ұшқан ұя" шығармасының тәрбиелік мәнін біледі, қазақ әдебиетінде алатын орнына баға береді;

• шығарма жайлы айтылған пікірлерді тапсырма орындау барысында орынды қолданады;

• шығармаға өзіндік сыни пікір жазады.

Бағалау критерийлері

• шығармадағы үзінділерді әр түрлі тапсырмалар орындау барысында орынды қолданады.

• өзіндік сыни пікір жазады.

Дескрипторлар

• -шығарма бойынша жазылған әдеби сын- пікірлерді орынды қолданады;

• өзіндік сыни пікір жазады.

Құндылықтарды дарыту

Тарихтың, мәдениет пен тілдің біртұтастығы. Елжандылық, толеранттық, ұлтжандылық тәрбие.

АКТ қолдану дағдылары

Интербелсенді тақта, бейнебаян

Бастапқы білім

Б.Момышұлы өмірі мен шығармашылығы

Сабақ барысы

Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет

Ресурстар

Сабақтың басы

15 минут

1. Ұйымдастыру кезеңі

2.Сыныпта психологиялық ахуал орнаты

3. "Миға шабуыл" әдісі

Сұрақтарға жауап беріңдер

1.Шығарманың «Ұшқан ұя» аталу себебі неде деп ойлайсыңдар?

2.Шығармадағы кемеңгер, текті әже образы сол кездегі қазақ әжелерінің жиынтық образы ма? Жазушы әже бейнесін қалай бейнелеген? Шығармадағы әже образын бейнелейтін үзінділерден жазыңдар.

Өзіңді тексер

1.Шығарманың «Ұшқан ұя» аталу себебі неде деп ойлайсыңдар?

Б.Момышұлы «Ұшқан ұя» шығармасында әлем тарихы,жаратылыс шежіресі, жан-жануарлар болмысы,қауымының қалыптасуы, әлемнің пайда болуы, тірлік, өмір туралы алғашқы мағлұматтарды,азаматтық тұрғыдағы аңыз-әңгімелерді әжесінен естігенін үлкен сүйіспеншілік сезіммен есіне алған,сондай-ақ ненің жақсы, ненің жаман екенін, нені сүйіп, неден аулақ жүруді әжесінен үйренгенін мақтан етеді. Әкесі Момыш өз бетімен сауат ашқан, сол кездегі көзі қарақты адамдардың бірі болған. Ел арасында ағаш ұстасы және етікші, зергерлігімен танымал болатын. Бауыржан 3 жасқа келген соң анасы Рәзия қайтыс болады да, әжесі Қызтумастың қолында өседі.

2.Шығармадағы кемеңгер, текті әже образы сол кездегі қазақ әжелерінің жиынтық образы ма? Жазушы әже бейнесін қалай бейнелеген? Шығармадағы әже образын бейнелейтін үзінділерден жазыңдар.

Шығармадағы кемеңгер, текті әже образы сол кездегі қазақ әжелерінің жиынтық образына жатады. Қайран әжем өле-өлгенше Рәзия келінінің қазасына қайғырып өтті.Мезгіл-мезгіл тоқаш қуырып, ас пісіріп, келінінің әруағына бағыштап құран оқытар еді. 

—Жатқан жерің жаннат болсын, маңдайыма сыймай кеткен періштем, Рәзия,—деп өзінен-өзі отырып, көзіне жас алып қайғыратын. Сөйтіп, Рәзиядан қалған немерелерінің басынан сипап,маңдайымыздан сүйетін.

Таныстырылым

3 - слайд

Сабақтың ортасы

20 минут

1-тапсырма.Төменде берілген үзіндіні оқыңдар. Жеті атаны білудің маңызы қандай? Өзіңнің жеті атаңды білесің бе? «Адам мінезі оның шыққан тегіне де байланысты» деген пікірмен келісесің бе? «Дербес пікір жазу» тәсілін қолданып пікірлеріңді жазыңдар. 1-тапсырма.Төменде берілген үзіндіні оқыңдар. Жеті атаны білудің маңызы қандай? Өзіңнің жеті атаңды білесің бе? «Адам мінезі оның шыққан тегіне де байланысты» деген пікірмен келісесің бе? «Дербес пікір жазу» тәсілін қолданып пікірлеріңді жазыңдар.

Үзінді:

Әкем маған ата-тегіміздің аты-жөнін үйретуші еді.

-Кімнің баласысың? -деп сұрайтын ол.

- Мен Момыштың ұлымын.

-Момыш кімнің баласы?

-Момыш-Имаштың баласы.

Осылайша жеті атаға дейін жетелеп отырып санатады. Ал келген қонақ ең алдымен атымды сұрайтын. Сонан соң менің жеті ата жөніндегі білімімді тексеретін. Ел танудың басы ең алдымен осылай басталатынын ол кезде кім білген?

«Дербес пікір жазу» тәсілі

1. Өзіндік пікір (идея) – бір сөйлем.

2. Дәлел – екі сөйлеммен келтіру керек.

3. Өз пікірін дәлелдейтін мысал – екі сөйлем.

4. Өз пікіріне қарсы пікір – бір сөйлем.

5. Қарсы дәлелді жоққа шығаратын мысал – екі сөйлемнен тұру керек.

6. Қорытынды – екі сөйлемнен тұрады.

Өзіңді тексер.

Ықтимал жауап:

Өз ұрпағына жеті атасын үйрету - атадан балаға жалғасып келе жатқан қазақтың тәрбиелік дәстүрі. Текті қазақ халқы жеті атадан тараған ұрпақ бір атаның балалары саналады деген.  Халқымыздың бұл дәстүрі, ұстанымы қан тазалығы үшін маңызды. Мұның қандастық жағынан алғанда үлгі боларлық зор қызметі мен маңызын халқымыз ерте түсінген және оны берік ұстанып келген.Дегенмен қазіргі уақытта жеті атасын білмейтін жастардың қатары көптеп кездеседі. Жеті атасын білмеуде жастарды кінәлауға болмайды. Оларға жеті атасын білу - әлеуметтік зор мәні болған мәселе екенін түсіндіру керек. Әр қазақ баласының өз ата-тегін білуі тектілік әрі ұлттық тәртіп пен жөн білудің бір саласы саналған."Жеті атасын білмеген - жетесіз" дейтін қазақ халқында әр адамның жеті атасын білуі міндет.

Сілтеме арқылы бейнебаянды көріңіздер. https://www.youtube.com/watch?v=00qQRCdBx4s

2-тапсырма. Бейнебаянда айтылған пікірлерге және ұяшықтарда берілген пікірлерге сүйене отырып,өзіндік сыни пікір жазыңдар.

Өзіңді тексер:

Ықтимал жауап

“Ұшқан ұя” – Б.Момышұлының тұңғыш туындысы болған. Ол қазақ әдебиетінің шаттығы биік шығармалардың бірі. Шығарма ұлттық салт – дәстүрімізді, көркем шығармаға мазмұндап берген этнографиялық еңбек. Ұлттық тағылымның түп төркінін шығарманың бас кейіпкері бала Бауыржанның іс – әрекеті, отбасындағы болмысы, өскен ортасына деген қарым – қатынасы арқылы байқаймыз. Шығармадағы әр жолдың айтар ойы айқын: адалдық, мейірімділік, жомарттық, ұстамдылық, ұят – намысшылдық, ел қамын ойлау… Автор «Ұшқан ұядағы» оқиғаның түп өзегін әже бейнесі арқылы өрбітеді. Туындының өн бойында әже образы тектіліктің, кемеңгерліктің діңгегі ретінде суреттелген. Отбасының ғана емес, ауылдың ақылшысына айналған әже бейнесін автор аса сүйіспеншілікпен бейнелеген. Әуезді әуенімен әлпештеп, әлдилеп айтқан бесік жыры да, қаламгердің жүрегінде сақталған. Жазушы өз өмірінің темірқазығына айналған тәлім – тәрбиенің негізі ертегі мен көне әңгімелерден қалғанын өнеге етеді. «Ертегісіз өскен бала – рухани мүгедек адам. Біздің қазіргі балаларымызға әжелері, не шешелері ертегі айта бермейді. Содан қорқамын». Менің қазіргі келіндерім немерелеріне бесік жырын айта білмейді. Бесікте жатқанда құлағына анасының әлди әні сіңбеген баланың көкірегі кейін керең боп қалмаса деп қорқамын» – деп қамығуында терең психологиялық астар бар.

Сілтеме арқылы бейнебаянды көріңіздер.

https://www.youtube.com/watch?v=00qQRCdBx4s

Сабақтың соңы

5 минут

Пысықтауға арналған сұрақтар:

1. Бауыржан Момышұлы: “Ертексіз өскен бала – рухани мүгедек адам. Біздің қазіргі балаларымызға әжелері не шешелері ертек айта бермейді. Содан қорқам. Менің қазіргі келіндерім немерелеріне бесік жырын айта білмейді. Бесікте жатқанда құлағына ананың әлди әні сіңбеген баланың көкірегі кейін керең боп қалмаса деп қорқамын”, - дейді.Сендердің осы туралы пікірлерің қандай? Сендер ертегі мен бесік жырын тыңдап өстіңдер ме?

2. Шығармада қазақ ауылының тұрмыс-тіршілігі қалай бейнеленген?

3. «Жеті атасын білмеген жетесіз» деген сөздің мәні қандай?

Оқу тапсырмасы:

« Ел болам десең, бесігіңді түзе» тақырыбына эссе жазыңдар.

Арықшытлықтары мен кемшіліктерін зерттеп, үш себепті белгілеңдер.

Бірінші себеп (фактілер мен тәжірибелер) Демек, _________________________________

Екінші себеп (фактілер мен тәжірибелер) Демек, _________________________________

Үшінші себеп (фактілер мен тәжірибелер) Демек, _________________________________

Мысал: ________________________________

Қорытынды: ___________________________

Саралау –оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз?

Қабілеті жоғары оқушыларға қандай міндет қоюды жоспарлап отырсыз?

Бағалау – оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлайсыз?

Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы

Сабақ бойынша рефлексия

Бұл бөлімді сабақ туралы өз пікіріңізді білдіру үшін пайдаланыңыз. Өз сабағыңыз туралы сол жақ бағанда берілген сұрақтарға жауап беріңіз.

Жалпы баға

Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?

1:

2:

Сабақты жақсартуға не ықпал ете алады (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?

1:

2:

Сабақ барысында сынып туралы немесе жекелеген оқушылардың жетістік/қиындықтары туралы нені білдім, келесі сабақтарда неге көңіл бөлу қажет?