Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрлігі
Ақмола облысы білім басқармасының жанындағы
«Ж.Мусин атындағы Көкшетау жоғары қазақ педагогикалық колледжі»
Информатика кафедрасы

ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
БІЛІМ БЕРУ ҰЙЫМЫ БОЙЫНША ВИРТУАЛДЫ 3D ТУР
Мамандық атауы: 5AB01140401 - «Информатика қолданбалы бакалавры»
Пәні: Компьютерлік графика

Орындаған: Дюсембеков Рахат Амангельдиевич
Ғылыми жетекшісі: Мендыбаева Айжанар Нұрланқызы
Дипломдық жұмысты қорғаған бағасы ______________
Кафедра меңгерушісі ________________ Қамалиден А. С.
Хаттама № ____ ____ ____________ 20___ ж.

Көкшетау, 2024
Нысан 05.1-06. Басылым 4

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ...................................................................................................................3
I. ВИРТУАЛДЫ ЭКСКУРСИЯЛАРДЫ ҚҰРУҒА АРНАЛҒАН
ТЕХНОЛОГИЯЛАР МЕН БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ЖАСАҚТАМАНЫ
ТАЛДАУ.................................................................................................................8
1.1 Виртуалды тур туралы түсінік……………………………..................8
1.2 Виртуалды тур құру этаптары.……………………………................13
1.3 Кескінді өңдеу бағдарламалары..........................................................15
1.4 Суреттерді желімдеуге арналған бағдарламалар...............................23
1.5 Турларды құруға арналған бағдарламалар.........................................33
II. ВИРТУАЛДЫ 3D ЭКСКУРСИЯНЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ..............................36
2.1 Білім беру ұйымының виртуалды экскурсиясын әзірлеуге арналған
техникалық тапсырмасы............................................................................36
2.2 Даму объектісінің модельдік көріністері...........................................40
2.3 Экскурсияны жүзеге асыру..................................................................41
2.4 Білім беру ұйымы бойынша виртуалды 3D экскурсияның
болашағына талдау жүргізу.......................................................................48
III. ҚОРЫТЫНДЫ................................................................................................50
IV. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ..............................................53

2

КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі заманғы технологиялар білім беруде,
әсіресе қоғамды цифрландыру жағдайында маңызды рөл атқарады. Виртуалды
шындық (VR) және 3D технологиялары интерактивті және қызықты білім беру
тәжірибесін құрудың бірегей мүмкіндіктерін ұсынады. Осы тұрғыда білім
беру ұйымдары үшін виртуалды 3D-экскурсияларды әзірлеу оқыту мен
танудың инновациялық және тиімді құралын құруға мүмкіндік беретін өзекті
міндетке айналады.
Виртуалды 3D экскурсиялар білім беру мекемелері үшін студенттердің
назарын аудару мен сақтауда, сондай-ақ білім беру процесін жетілдіруде жаңа
мүмкіндіктер ашады. Олар студенттерге нақты виртуалды ортаға енуге,
әртүрлі нысандар мен орындарды зерттеуге және интерактивті форматта оқу
материалының мазмұнымен өзара әрекеттесуге мүмкіндік береді.
Жеке сапарға балама ретінде қазіргі уақытта онлайн саяхат әдістері
қарқынды дамып келеді. Бұл тәсіл жалпы негізделген, өйткені тәуелсіз туризм
көптеген артықшылықтармен сипатталады. Тәуелсіз туризмнің мәні-туристер
қайда және қалай қозғалуды, не көруді және қандай ретпен жүруді өздері
таңдайды. Олар уақытқа тәуелді емес. Виртуалды турлар аясында көргіңіз
келетін барлық нәрсе келушілер үшін қол жетімді.
Қазіргі уақытта онлайн экскурсиялар тақырыбы, атап айтқанда, білім
беру мекемелерінің сыртқы түрімен және материалдық қамтамасыз
жағдайымен танысу үшін өзекті бола түсуде. Ата-аналар баланы балабақшаға,
мектепке, түрлі үйірмелер мен секцияларға бере отырып, жиі баланың қандай
жағдайда оқитынын білгісі келеді.
Алайда, көптеген қосымша білім беру мекемелерінде жоғары сапалы
онлайн экскурсия жасау үшін қаражаттың жетпейтіндігін атап өткен жөн.
Барлық ұйымдарға алынған өнімнің керемет қасиеттері қажет емес, мысалы,
осы курстық жұмыс үшін экскурсия жасау объектісінде, тек үш оқу бөлмесі,
дәретхана және оларды байланыстыратын дәліз. Бұл жұмыстың өзекті бөлігі
осындай қосымша білім беру мекемелеріне бағытталған. Осы экскурсияны
интернеттегі парақшасына тіркей отырып, бұл ұйым білім алушылардың өз
бағдарламаларына ағымын арттырып, тұрақтандырып, нәтижесінде қаржылық
қамтамасыз етілген және беделді бола алады.
Сапалы экскурсия жасау үшін қарапайым фотосуреттер жеткіліксіз.
Адам көзіне табиғи панорамаларды қолдану қажет. Панорамалық түсірілімбұл кескін кеңістігін қатты шектейтін дәстүрлі фотосуреттің көптеген
шектеулерін болдырмайтын қоршаған шындықты бейнелеудің заманауи және
прогрессивті тәсілі. Ультра кең бұрышты оптиканы пайдалана отырып,
адамның егжей-тегжейлі визуалды қабылдау мүмкіндіктерімен салыстыруға
болатын шамамен 120 градус кеңістікке шолу жасауға болады. Сондай-ақ, кең
бұрышты оптиканы қолданған кезде көріністің перспективасын дәл жеткізу
мүмкін емес: алдыңғы қатардағы нысандар пропорционалды емес үлкен, ал
фондағы кескін бөлшектері өте азайған.[8]
3

Жұмыста сипатталған экскурсияның форматы пандемия кезінде
қашықтықтан оқыту әдістері үшін өзекті екенін атап өткен жөн. Дегенмен,
атап өткен жөн жоғары сұранысты қашықтықтан оқытуда оны жүргізу әдістері
маңызды орын алады, сол себепті зерттеуде сипатталған эскурсия сәйкес келе
бермейді. Виртуалды экскурсия форматы бейне экскурсиядан төмен болып
келеді, еңбек қарқындылығы жағынан да потенциалді интерактивтілік
жағынан да. Және де бейне эскурсиядан бақылаушының әрекеті еркін
болмайды виртуалды понорамалық турда сияқты. Осыған байланысты
көптеген программалар понорамалық виртуалдық эскурсия жасау үшін
кірістірілген бейне функциясын қолданады. Өкінішке орай, осы функция тегін
немесе сынамалы нұсқада кірмейді, сол себепті осы зерттеу жұмысында
қолданылмайды.
Осылайша, осы дипломдық жұмыс аясында ақысыз бағдарламаларды
(немесе ақылы сынақ мерзімін) қолдана отырып, панорамалық виртуалды
экскурсияны кезең-кезеңімен құру өзекті болуы мүмкін.
Қазіргі әлемде технологиялық прогресс біздің өміріміздің әртүрлі
салаларына, соның ішінде білімге тұрақты түрде еніп келеді. Білім беру
процесінің инновациялық және тиімді формаларының бірі білім беру ұйымына
виртуалды 3D-экскурсия болды. Бұл технология студенттер мен
оқытушыларға оқу орнының әр бұрышы зерттеуге қолжетімді болатын бірегей
виртуалды ортаға енуге мүмкіндік береді. Бұл кіріспеде біз білім берудің осы
тәсілінің артықшылықтарын, сондай-ақ оқу процесін байытуға және
студенттердің оқуға деген ынтасын арттыруға мүмкіндік беретін
мүмкіндіктерді қарастырамыз.
Виртуалды 3D экскурсия-бұл оқушылар мен оқытушыларға үйден
немесе сыныптан шықпай-ақ білім беру мекемесінің атмосферасына енуге
мүмкіндік беретін қуатты құрал. Бұл қатысушыларға мектеп немесе оқу
орнының
барлық
бөлшектерін,
соның
ішінде
аудиторияларды,
кітапханаларды, зертханаларды және басқа үй-жайларды және жоғары
реализммен көруге мүмкіндік береді.
Виртуалды 3D экскурсиясы арқылы студенттер оқу процесінің
құрылымы мен ұйымдастырылуын тереңірек түсінеді, оқу ресурстарымен
және оқу жағдайларымен танысады және оқу орнының мәдени және
әлеуметтік ортасы туралы түсінік алады.
Сонымен қатар, бұл технологияны виртуалды іс-шаралар, экскурсиялар
мен дәрістер өткізу үшін қолдануға болады, әртүрлі білім салаларындағы
мамандарды тартады және білім беру процесін интерактивті және қызықты
етеді.
Мұның бәрі виртуалды 3D экскурсияны көкжиектерді кеңейтуге және
оқу сапасын жақсартуға ықпал ететін заманауи білім берудің маңызды
құралына айналдырады.
Білім беру процесінің бұл инновациялық формасы оқуды жекелендіруге
және әр оқушының қажеттіліктеріне бейімделуге мүмкіндік береді. Виртуалды
3D экскурсияларын әртүрлі оқу бағдарламалары мен қиындық деңгейлеріне
4

бейімдеуге болады, бұл студенттерге материалдарды өздеріне ыңғайлы
қарқынмен және олардың жеке қажеттіліктерін ескере отырып үйренуге
мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, виртуалды 3D экскурсиясы білім берудің жаһандық
қолжетімділігіне ықпал етеді, әсіресе ауылдық жерлер немесе жету қиын
аймақтарда тұратындар үшін. Бұл білім берудегі географиялық және
әлеуметтік-экономикалық кедергілерді еңсеру құралы бола алады, олардың
орналасқан жеріне қарамастан барлық студенттерге тең мүмкіндіктер береді.
Осылайша, білім беру ұйымына виртуалды 3D экскурсиясы білім беру
сапасын жақсартып қана қоймай, оны студенттер мен оқытушылар үшін
қолжетімді, интерактивті және тартымды ететін инновациялық және тиімді
құрал болып табылады.
Жұмыстың мақсаты – берілген бағдарламалық жасақты қолданып
білім беру ұйымына фиртуалды 3D тур құру.
Даму өнімі - білім беру ұйымында виртуалды экскурсия.
Жұмыс мақсатына жету үшін келесі міндеттерді қою керек:
1. Виртуалды экскурсияларды құруға арналған бағдарламалардың
ақысыз нұсқаларын талдау;
2. Экскурсияны құру әдісін, сондай-ақ қолданылатын материалдар мен
өндіріс құралдарын таңдау және негіздеу;
3. Техникалық тапсырмаға сәйкес виртуалды экскурсияны әзірлеу;
4. Техникалық және ілеспе құжаттаманы дайындау.
Зерттеу нысаны сонымен қатар пайдаланушылардың виртуалды 3D
экскурсиясымен өзара әрекеттесуін, олардың осы білім беру құралын
қабылдауы мен бағалауын қамтиды. Бұл студенттердің, Оқытушылардың
және білім беру процесінің басқа қатысушыларының виртуалды 3D
экскурсияларын пайдалануға реакциясын зерттеуді, сондай-ақ білім беру
тәжірибесі аясында олардың қажеттіліктері мен қалауларын анықтауды
қамтиды.
Сонымен қатар, зерттеу нысаны виртуалды 3D экскурсиясын әзірлеудің
техникалық аспектілерін талдауды қамтиды, мысалы, тиісті бағдарламалық
және аппараттық құралдарды, модельдеу және визуализация әдістерін таңдау
және қолдану, сондай-ақ әртүрлі деңгейдегі техникалық сауаттылығы бар
пайдаланушылар үшін экскурсияның интерактивтілігі мен қолжетімділігін
қамтамасыз ету.
Осылайша, зерттеу объектісі білім беру ортасының барлық
қатысушыларының қажеттіліктері мен мүдделерін ескере отырып, білім беру
процесінде виртуалды 3D экскурсиясын құрудың, енгізудің және
пайдаланудың барлық аспектілерін кешенді талдауды қамтиды.
Зерттеу пәні-білім беру ортасында оқыту мен таным құралы ретінде
виртуалды 3D экскурсия.
Зерттеу әдістері. Жұмыста келесі зерттеу әдістері қолданылады:
әдебиеттерді
талдау,
қолданыстағы
технологияларды
талдау,
5

тұжырымдамалық болжам, бағдарламалық жасақтама жасау, эксперименттік
тестілеу.
Сонымен қатар, виртуалды 3D экскурсиясының тиімділігін қосымша
бағалау үшін білім беру ұйымына келушілер арасында олардың осы
технологияны қолданудағы әсерлері мен қалауларын анықтау үшін сауалнама
жүргізілді. Бұл сізге осындай экскурсияларды қабылдау туралы толық түсінік
алуға және оқушыларды тарту контекстінде олардың әлеуетін бағалауға
мүмкіндік береді.
Сондай-ақ білім беру ұйымымен танысудың дәстүрлі әдістерімен
салыстырғанда виртуалды 3D-экскурсияның тиімділігіне салыстырмалы
зерттеу жүргізілді. Осы зерттеудің нәтижелері виртуалды 3D-экскурсияның
артықшылықтары мен кемшіліктерін анықтауға, сондай-ақ әлеуетті
студенттер мен олардың ата-аналары үшін осындай технологиялардың сапасы
мен тартымдылығын жақсарту бойынша ұсыныстар жасауға мүмкіндік берді.
Нәтижелердің дәлдігі мен сенімділігін қамтамасыз ету үшін жұмыста алынған
Деректерді талдаудың статистикалық әдістері де қолданылды.
Зерттеулердің ғылыми болжамы. Зерттеу нәтижелері оқу және таным
құралы ретінде виртуалды 3D экскурсияларының тиімділігін ашады, сондайақ оларды оқу тәжірибесінде пайдалану мүмкіндіктері мен перспективаларын
анықтайды деп күтілуде.
Зерттеу 3D виртуалды турлардың оқу орындарына деген
қызығушылығын
арттырып,
студенттерді
оқуға
түсуге
қалай
шабыттандыратыны туралы түсінік береді. Зерттеу нәтижелерін білім беру
ортасында 3D виртуалды экскурсиялардың сапасын арттыру және енгізу
бойынша ұсыныстар әзірлеу үшін де пайдалануға болады. Қорытындылай
келе, бұл ғылыми жоба виртуалды экскурсиялар және олардың оқу үдерісіне
әсері саласындағы одан әрі зерттеулерге негіз бола алады.
Зерттеу жұмысының теориялық маңызы. Дипломдық жұмыс білім
беруде виртуалды шындықты қолданудың теориялық және әдістемелік
негіздерін дамытуға ықпал етеді, сонымен қатар интерактивті
технологияларды пайдалана отырып оқыту туралы түсініктерін кеңейтеді.
Сонымен қатар, зерттеу виртуалды шындық пен интерактивті
технологияларды білім беру процесін байыту және неғұрлым тартымды оқу
орталарын құру үшін тәжірибеде қалай қолдануға болатыны туралы
білімімізді кеңейтеді. Білім беруде виртуалды шындықты пайдаланудың
әдістемелік тәсілдерін әзірлеу тиімдірек және жаңашыл педагогикалық
тәжірибелерді құру жолындағы маңызды қадам болып табылады.
Осылайша, дипломдық жұмыс виртуалды шындықты және интерактивті
технологияларды пайдалана отырып оқыту принциптерін түсінуді дамытуға
маңызды үлес қосады, сонымен қатар осы технологияларды оқу үдерісіне
енгізудің жаңа әдістері мен тәсілдерін ұсынады. Зерттеу нәтижелері білім
беруде виртуалды шындықты пайдалану және жаңа білім беру әдістерін құру
саласындағы одан әрі академиялық зерттеулерге негіз бола алады, заманауи
педагогиканың дамуына ықпал етеді.
6

Зерттеу жұмысының практикалық маңызы. Алынған нәтижелер
білім беру ұйымдарына оқушылардың ынтасын арттыру, оқу ортасын кеңейту
және жаңа білім беру мүмкіндіктерін беру мақсатында оқу процесінде 3D
виртуалды
экскурсияларды
пайдалану
мүмкіндігін
береді.
Бұл
технологияларды енгізудің білім сапасын арттыру, сонымен қатар
студенттердің оқу пәндеріне деген қызығушылығын арттыру үшін
практикалық маңызы зор. Осылайша, бұл жұмыс 3D виртуалды
экскурсияларды оқу жоспарларына біріктіру және оқу үдерісін жаңа және
инновациялық технологиялармен байыту бағдарламаларын әзірлеу үшін
бастапқы нүкте бола алады.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы. Зерттеу білім беруде виртуалды
шындықты пайдалану саласына жаңа үлес қосады, оқу процесінде 3D
виртуалды экскурсияларды жобалау және енгізу бойынша нақты әдістер мен
ұсыныстарды ұсынады. Алынған нәтижелер тереңірек және тартымды оқу
тәжірибесін құру үшін заманауи технологияларды пайдаланатын тиімді білім
беру бағдарламаларын әзірлеу контекстінде ғылыми жаңалық болып
табылады. Атап айтқанда, зерттеу әртүрлі білім беру деңгейлеріндегі оқу
бағдарламаларына 3D виртуалды экскурсияларды біріктірудің түпнұсқа
әдістерін ұсынады, сонымен қатар нәтижелерді талдау негізінде олардың
тиімділігін негіздейді.
Бұл виртуалды шындықтың білім беру процестеріне әсерін түсінуді
толықтырады және тәрбиешілер мен оқу орындары үшін құнды ұсыныстар
береді. Осылайша, бұл зерттеудің ғылыми жаңалығы жаңа әдістер мен
ұсыныстарды ұсынуда, сонымен қатар олардың практикада тиімділігін
растауда.
Дипломдық жұмыстың құрылымы мен көлемі (әр тараудың бет
саны көрсетілсін). Бұл дипломдық жұмыс мазмұны және кіріспеден, екі
негізгі бөліммен, соныңда қорытынды және пайдаланылған әдебиттер
тізімінен тұрады.

7

I. ВИРТУАЛДЫ ЭКСКУРСИЯЛАРДЫ ҚҰРУҒА АРНАЛҒАН
ТЕХНОЛОГИЯЛАР МЕН БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ЖАСАҚТАМАНЫ
ТАЛДАУ.
1.1 ВИРТУАЛДЫ ТУР ТУРАЛЫ ТҮСІНІК
Виртуалды экскурсия - бұл панорамалық фотосуреттердің тіркесімі
(сфералық немесе цилиндрлік), онда бір панорамадан екіншісіне өту
суреттерге тікелей орналастырылған якорь немесе өту нүктелері деп аталатын
белсенді аймақтар арқылы жүзеге асырылады. Мұның бәріне тур жоспары да
қоса беріледі. Барлық виртуалды экскурсия алдыңғы және/немесе фондық
музыкамен, қажет болған жағдайда қарапайым фотосуреттермен,
бейнелермен, flash-бейнелермен, үй-жай жоспарларымен, түсіндірмелермен,
байланыс ақпаратымен және т. б. толықтырылуы мүмкін. Виртуалды
экскурсия-бұл үйден шықпай-ақ белгілі бір жерге барудың тамаша тәсілі.
Виртуалды экскурсияларды құру және оған бару үшін аумақтық жағынан
едәуір алыс жерлер ерекше қызығушылық тудырады. Мәселен, мысалы,
әлемге әйгілі мұражайлар мен сәулет нысандары өз сайттарында мұндай
экскурсияны жиі пайдаланады. [1]
Виртуалды экскурсия қарапайым фотосуреттерден интерактивті көру
сипатымен ерекшеленетін фотопанорамаларға негізделген.
Панорама - үлкен кеңістікті көрсететін сурет. Оны көлденеңінен де,
тігінен де көрсетуге болады (көбінесе екі өлшем де бірге қолданылады).
Әдетте панорама белгілі бір нүктеден әртүрлі көру секторларының бірнеше
фотосуреттерін желімдеу болып табылады және тек рельефтің немесе
құрылымның ерекшеліктерімен шектелуі мүмкін. Кейде панорамалық суретті
әр уақытта түсірілген бір объектінің фотосуреттерінен де желімдеуге болады.
Панорамалық суретке түсіру үшін фотограф кем дегенде 30º қабаттасатын
көру секторларындағы суреттер тізбегін түсіруі керек (аз қабаттасқан кезде
фотосуреттің бұрыштық фрагменттері қатты ерекшеленеді). Орташа кең
бұрышты линзаны қолданған кезде түсірілім шамамен 120º болатынын ескере
отырып, шеңберді бір нүктеге толығымен түсіру үшін кем дегенде төрт
фотосуретті желімдеу керек.
Сурет секторларының бірін қарау кезінде мұндай сурет "аймаққа
қарауға" және қазіргі уақытта оны қызықтыратын белгілі бір бөлікке назар
аударуға мүмкіндік береді. Көлденең және тік панорамалық бөлшектермен
бірге желімдеу кезінде бақылаушы жоғары немесе төмен қарауға, сондай-ақ
кескіннің жеке бөлшектерін жақындатуға немесе алыстатуға болады.
Сонымен, көп компонентті панораманы түсіру кезінде ол екі өлшемді
кескіннің орнына үш өлшемді кескіннің ұқсастығын байқай алады, оған толық
сүңгу үшін панораманың қызығушылық фрагментін жақындату керек.

8

Сурет. 1.1. Көлденең панораманың мысалы.

Сурет. 1.2. Көлденең және тік панораманы біріктіру.
Желімделгеннен кейін панорамалар әрдайым оңай оқылатын кескін бола
бермейді, бірақ егер сіз кескіннің белгілі бір бөлігіне назар аударсаңыз, сіз
толыққанды фотосурет аласыз, тіпті бір уақытта бірнеше фокустық
нүктелермен. Мұны 1-Суреттің үзіндісінен көруге болады.

Сурет. 1.3. Панораманың "қалыпты" бөлігі.
Мұның бәрі қарапайым фотосуретке қарап, көрермен тек өзіне
көрсетілген нәрсені көреді және көру процесін басқара алмайды, сонымен
9

қатар көрші бөлмелердің әртүрлі фотосуреттері арасындағы қатынастарды
дұрыс көрсете алмайтындығымен айтарлықтай резонанс тудырады. Белгілі бір
қызығушылық виртуалды экскурсия пайдаланушысының белсенді аймақтар
арқылы немесе тур картасын басшылыққа ала отырып, панорамалар арасында
шарлау мүмкіндігін қосады. Жабық виртуалды экскурсияны пайдаланудың
тамаша мысалы-мұражайлар. Мысалы, төменде Луврға виртуалды
экскурсияның көрінісі келтірілген (сурет. 4). [6]

Сурет. 1.4. Луврға виртуалды экскурсияның үзіндісі
Өту аймақтары баспалдақтар болып табылады, оларды басқан кезде
пайдаланушы көрші галереяға түседі.
Виртуалды экскурсияны құрудың барлық процесін алты негізгі кезеңге
бөлуге болады: нысанды таңдау және бастапқы деректерді жинау, үйжайларды түсіру, алынған фотосуреттерді өңдеу, экскурсия жасау, тестілеу,
презентация.
Бірінші кезең экскурсияны тікелей дамытуды көздемейді, керісінше
әзірлеушіге көмекші функцияны атқарады. Онда экскурсия объектісі туралы
аудан (панорамалық суреттерді қолдану мүмкіндігін бағалау үшін маңызды),
үй-жайлардың саны (объектідегі жұмыс ұзақтығы осыған байланысты),
орналасуы мен жарықтандырылуы (түсіру уақытын таңдау үшін) сияқты
мәліметтерді жинау қажет. Сондай-ақ, объектінің схемасын алу артық
болмайды. Осы кезеңнің аясында тапсырыс берушімен түсірілім күні мен
уақытын жоспарлау керек.
Виртуалды экскурсияны құрудың екінші кезеңінде - объектіні
түсіру, алдын-ала жасалған жоспар бойынша бөлмелерді немесе кеңістіктерді
суретке түсіру, бұл өте көп уақытты қажет ететін және өте жауапты процесс,
оның нәтижелері панораманың сапасына тікелей байланысты болады.
Минималды бұрмалануы бар жоғары сапалы панорамаларды алу үшін
белгілі бір ережелерді сақтау ұсынылады:
10

 камера таңдалған диафрагма кезінде сериядағы барлық кадрлар фокуста
болатындай етіп орнатылуы керек (егер камера түсірілетін шеңбердің
ортасында болса жақсы);
 тігілген суреттердің жиынтығын болашақ панораманың тігістерінің
орындары монофониялық жерлерде (мысалы, монолитті қабырғаларда)
немесе кескіннің табиғи бөлінуіне тән жерлерде (мысалы, электр
сымдарының қорабы) болатындай етіп түсірген жөн;
 камераның орналасуы бөлменің кеңістігінде ғана емес, сонымен қатар
көлбеу фотосуреттердің әсерін болдырмау үшін құрылғы міндетті түрде
көлденең орналасатындай етіп туралануы керек;
 болашақ панораманың барлық суреттері үшін камераны көлденең және тік
жазықтықта синхрондау қажет-камераны туралау деңгейлер арқылы
жүзеге асырылады;
 желімделген панораманың біркелкі болуы үшін суреттер ұзындығы
бойынша шамамен бірдей мөлшерде және биіктігі бірдей болуы керек
(осылайша, камераның бірдей бұрылу бұрышын алған жөн, мысалы, алты
суреттен тұратын панорама үшін камераның бұрылу бұрышын 60 градусқа
қою
керек).
Бірнеше
деңгейде түсіру
жағдайында
деңгей
панорамаларының өлшемдерінің сәйкес келуі өте маңызды.
Жоғарыда келтірілген тізімнен қажет еместеді алып тастауға болады,
оған элементтерді қосуға немесе оларды түсірілім объектісіне және сіз іздеген
нәтижеге байланысты ыңғайлайты етіп алуға болады.
Үшінші кезеңде суреттерді бір панорамаға тігетін, үнемі пайда болатын
бұрмалануларды алып тастайтын арнайы бағдарламалардың көмегімен
өңделген және арнайы дайындалған қабаттасатын фотосуреттердің бірнеше
тобынан экскурсия объектілерінің панорамалық суреттері жасалады. Қазіргі
уақытта мұндай тігу бағдарламалары өте көп ұсынылады, әр бағдарламада
кескіндерді тігудің арнайы технологиясы және жасалған панорамалардың
өзіндік форматы қолданылады, ал тігудің өзі автоматты, қолмен немесе аралас
режимде жасалуы мүмкін. Осылайша, барлық әртүрліліктен пайдаланушы өзі
үшін ең жақсы нұсқаны таңдай алады. Сіз фотопанорамаларды арнайы
шолғыштар арқылы көре аласыз, ал соңғысын панорамалық файл форматына
қарай таңдауыңыз керек. Фотопанорамалардың көптеген түрлерін Интернетбраузерлерде көруге болады, бірақ тек Java аплетіне қолдау болған кезде
немесе арнайы плагин орнатылған кезде.
Төртінші кезеңде виртуалды экскурсиялар жиналады. Оларды құру
үшін басқа мамандандырылған қосымшалар қолданылады – турларды
салушылар, онда панорамалардан, олардың байланыстарынан және басқа
элементтерден толыққанды экскурсиялар жиналады. Көп жағдайда виртуалды
турларды әзірлеу бағдарламасы өзінің панорамалық файл пішіміне
бағытталған (бірақ кейде басқа форматтардан панорамаларды импорттау
қарастырылған), сондықтан іс жүзінде тур құрастырушы бір өндірушінің
тігісімен бірге қолданылады. Жеке фотопанорамалар белсенді аймақтарды
(фотопанорамалардағы арнайы аймақтар) бөлектеу арқылы бір-бірімен тегіс
11

ауысулармен байланысады, олар бір панорамадан екіншісіне ауысуға ғана
емес, сонымен қатар объектілер туралы қосымша ақпаратты көрсету үшін де
қолданылады. Белсенді аймақтар технологиясы панораманың жекелеген
бөліктеріне – интерьер бөлшектеріне, қызықты көрікті жерлерге, нақты көрме
стендтеріне, сондай-ақ виртуалды келушінің назарын аудару қажет кез келген
басқа ақпаратқа баса назар аударуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар,
виртуалды турға интерактивті үй-жай жоспарлары мен навигаторларды қосуға
болады, бұл пайдаланушыларға өздерінің "орналасқан жерін"анықтауға
мүмкіндік береді. Турды көру келесі жолмен жүзеге асырылуы мүмкін көшу
нүктелері бойынша немесе жобаны құру кезінде анықталған жоспарға сәйкес
автоматты түрде жоспарға сәйкес. Виртуалды турларды, фотопанорамалар
сияқты, Интернет-браузерлерде де ,сол сияқты әр тур құрастырушы үшін
арнайы виртуалды турлардың арнайы шолушыларында да көруге болады.
Бесінші кезең маңызды функцияны атқарады. Ол алдыңғы кезеңдердегі
қателерді анықтауға арналған және бұл кезеңде бағдарламаларды пайдалан
қамтамасыз етілмеген. Әдетте, мұндай бағдарламалар пайдаланушы
интерфейсіне де, әзірлеушіге де біріктірілген (тестердің осы кезеңінде). Тур
бөлшектерінің өзара әрекеттесуін мұқият тексере отырып, жасаушы соңғы
нәтижені тапсырыс берушіге ұсынбас бұрын түзетулер мен кемшіліктерді
жоюдың соңғы мүмкіндігі.
Бесінші кезең сипаттамаға сәйкес әзірлеу немесе тестілеу процесінде шешуші
рөл атқарады. Міне, осы кезеңнің бірнеше маңызды аспектілері:
 Алдыңғы кезеңдердегі қателерді анықтау: алдыңғы даму немесе тестілеу
кезеңдері аяқталғаннан кейін, бесінші кезең алдыңғы кезеңдерде
жіберілген немесе өңделмеген қателерді анықтауға мүмкіндік береді. Бұл
соңғы өнімнің жоғары сапасын қамтамасыз ету үшін маңызды.
 Үшінші тарап бағдарламаларының болмауы: бұл кезеңде үшінші тарап
бағдарламаларының пайдаланылмауы маңызды, себебі бұл қателерді
анықтау процесін қиындатуы немесе бұрмалауы мүмкін. Оның орнына,
әзірлеуші немесе тестер әзірлеу процесінде ұсынылған интеграцияланған
құралдар мен ресурстарға сүйенуі керек.
 Бөлшектердің өзара әрекеттесуін мұқият тексеру: бұл кезеңде өнімнің
әртүрлі компоненттерінің немесе бөлшектерінің өзара әрекеттесуіне
ерекше назар аударылады. Бұл функционалдылықты, үйлесімділікті,
өнімділікті және жалпы өнімнің жұмысына әсер етуі мүмкін басқа
аспектілерді тексеруді қамтиды.
 Кемшіліктерді түзету және жою: бесінші кезең жасаушыға қажетті
түзетулер енгізуге және түпкілікті нәтижені Тапсырыс берушіге ұсынбас
бұрын кемшіліктерді жоюға соңғы мүмкіндік береді. Бұл Тапсырыс
берушінің Жоғары сапасы мен қанағаттануын қамтамасыз етуге мүмкіндік
береді.
Жалпы, бесінші кезең-бұл жобаның сәтті аяқталуын және барлық
мүдделі тараптардың қанағаттануын қамтамасыз етуге көмектесетін әзірлеу
немесе тестілеу процесінің маңызды кезеңі.
12

Алтыншы кезеңде – презентация, тапсырыс беруші дайын өнімді
алады, кейін ол оны таныстырады.
Дайын өнімді тапсырыс берушіге ұсыну: осы кезеңде әзірлеуші дайын
өнімді тапсырыс берушіге береді. Бұл бағдарламалық жасақтама, веб-сайт,
қосымша немесе әзірлеуші жұмыс істеген кез-келген өнім болуы мүмкін.
 Тапсырыс берушіге презентация (міндетті емес): жобаның контекстіне
және тапсырыс берушімен қарым-қатынасқа байланысты презентация
ұйымдастырылуы
мүмкін,
онда
әзірлеуші
дайын
өнімнің
функционалдығы мен ерекшеліктерін көрсетеді. Алайда, сіз атап
өткендей, кейбір жағдайларда тұтынушы өнімді өз бетінше ұсынуды жөн
көруі мүмкін.
 Қолдау және кері байланысты қамтамасыз ету: өнімді тұтынушыға
бергеннен кейін, әзірлеуші әдетте өнімге қатысты барлық мәселелер
бойынша қолдау мен көмек көрсетуді жалғастырады. Бұл қателерді
жоюды (егер олар орын алса), өнімді жаңартуды және тұтынушының
сұрақтарына жауап беруді қамтуы мүмкін.
 Тапсырыс берушінің қанағаттанушылығын бағалау: өнімді алғаннан
кейін тапсырыс беруші нәтижеге қанағаттанушылықты бағалай алады.
Бұл әзірлеушіге болашақ жобаларды жақсарту үшін кері байланыс пен
идеялар алуға мүмкіндік береді.
Алтыншы кезең өнімді әзірлеу немесе жеткізу циклін аяқтайды, оның
сәтті аяқталуы жобаның аяқталуын және оның мақсаттарына жетуін растайды.
Дегенмен, кейде тұтынушыны алынған өніммен ғана емес, сонымен қатар оны
экскурсияны қолдануға үйрету қажет. Алынған визуалды тур үш шартқа
сәйкес келуі керек: қарапайым пайдаланушының қабылдауы үшін түсінікті
болуы керек, объективті болуы керек (экскурсиядағы объектілер сіздің нақты
прототиптеріңізге мүмкіндігінше ұқсас), аяқталуы керек (турда шешілмейтін
орындар болмауы керек). Осылайша, құрылудың барлық кезеңдерінен өтіп,
тапсырыс беруші пайдалануға дайын тұтас өнімді жасау көзделеді, сонымен
қатар тапсырыс берушіге өнім туралы негізгі білім беру жоспарлануда. Ішкі
бақылауды жеңе отырып, дайын өнім пайдаланушы үшін объективті және
түсінікті құрал болуы керек.
1.2 Виртуалды тур құру этаптары
Виртуалды экскурсияларды құруға арналған барлық бағдарламалар
өндіріс кезеңдеріне сәйкес үш санатқа бөлінуі керек: кескінді өңдеу
бағдарламалары, кескінді желімдеу бағдарламалары және турларды құрастыру
бағдарламалары. Осы компоненттердің ешқайсысыз виртуалды экскурсияны
дамыту мүмкін емес. Сонымен қатар, осы бағдарламалардың барлығында
оларды ақысыз пайдалану мүмкіндігі қандай да бір жолмен жүзеге
асырылатындығын ескеру қажет (сынақ мерзімі түрінде, шектеулі
функционалдылықта немесе қоғамдық пайдалануға берілген едәуір ескірген
нұсқаларды қолдануда).
13

Білім беру ұйымында виртуалды экскурсияны жүзеге асыруға арналған
бағдарламалық жасақтаманы талдау функционалдылық, ыңғайлылық,
аппараттық үйлесімділік, шығындар және интеграция мүмкіндіктері сияқты
әртүрлі аспектілерді бағалауды қамтиды. Мұнда талдаудың бірнеше негізгі
тармақтары берілген:
 Графикалық қозғалтқыш және визуализация сапасы: бағдарламалық
жасақтама экскурсияның шынайы тәжірибесін қамтамасыз ету үшін 3D
модельдері мен орталарын жоғары сапалы визуализациялауды қамтамасыз
етуі керек.
 Интерактивтілік және навигация: пайдаланушылар экскурсия кезінде
қоршаған ортамен өзара әрекеттесуі маңызды, мысалы, кеңістікті шарлау,
ақпараттық терезелерді ашу, мультимедиялық материалдарды қарау және
т. б.
 Әр түрлі құрылғылармен үйлесімділік: бағдарламалық жасақтама әр түрлі
платформаларда (компьютерлер, планшеттер, смартфондар) қол жетімді
және әр түрлі операциялық жүйелермен үйлесімді болуы керек.
 Функционалдылық: интерактивті экскурсия маршруттарын құру
мүмкіндігі, Қосымша білім беру материалдарымен интеграция, өзіңіздің 3D
модельдеріңізді құру мүмкіндігі және т. б. сияқты бағдарламалық
жасақтаманың функционалдығын бағалаңыз.
 Деректердің қауіпсіздігі және құпиялылығы: деректердің қауіпсіздігі мен
қауіпсіздігін қамтамасыз ету білім беру мақсатында бағдарламалық
жасақтаманы таңдауда маңызды аспект болып табылады, әсіресе егер ол
балалармен бірге қолданылса.
 Оқыту және қолдау: оқытушылар мен оқушылардың бағдарламалық
жасақтаманы пайдалануына ыңғайлы болу үшін әзірлеушілердің оқу
материалдарын, бейне сабақтарын және техникалық қолдауын тексеріңіз.
 Құны және лицензиялау: қол жетімділігі мен білім беру ұйымының
бюджетіне сәйкестігін анықтау үшін бағдарламалық жасақтаманың құнын
және лицензиялау мүмкіндіктерін (мысалы, бір реттік сатып алу немесе
абоненттік модель) бағалаңыз.
Осы факторларға сүйене отырып, әртүрлі бағдарламалық шешімдерді
мұқият салыстырып, білім беру ұйымының қажеттіліктері мен мақсаттарына
сәйкес келетін нұсқаны таңдау керек.
Мектепте немесе оқу орталығында виртуалды экскурсиялық
бағдарламалық жасақтаманы таңдағанда, бірнеше маңызды сәттерге назар
аудару керек.
 Сурет сапасы: бағдарламалық жасақтама максималды реализм үшін
жоғары сапалы 3D кескіндерін ұсынатынына көз жеткізіңіз.
 Пайдаланудың қарапайымдылығы: виртуалды экскурсиялар жасау және
өткізу үшін бағдарламаны пайдалану қаншалықты оңай және ыңғайлы
екенін тексеріңіз.
14

 Үйлесімділік: бағдарламаның әртүрлі құрылғыларда жұмыс істейтініне
және қолданылатын амалдық жүйелермен үйлесімді екеніне көз жеткізіңіз.
 Функционалдылық: бағдарламада қандай мүмкіндіктер бар екенін
тексеріңіз-ол интерактивті маршруттар мен қосымша білім беру
материалдарын жасауға мүмкіндік беруі керек.
 Қауіпсіздік: деректердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету өте маңызды, әсіресе
егер бағдарлама балалармен бірге қолданылса.
 Оқыту және қолдау: Оқу материалдары мен әзірлеушілердің қолдауын
тексеріңіз.
 Құны: сіздің бюджетіңізге сәйкес келетініне көз жеткізу үшін
бағдарламаның құнын және оны лицензиялауды бағалаңыз.
Осы факторларға сүйене отырып, сіздің қажеттіліктеріңізге сәйкес
келетін және студенттеріңіз үшін қызықты және тиімді виртуалды
экскурсиялар жасауға көмектесетін бағдарламаны таңдаңыз.
1.3 Кескінді өңдеу бағдарламалары
Adobe Photoshop - бүгінгі күнге дейін ең танымал және жетілдірілген
кескіндер мен фотосуреттерді өңдеу құралдарының бірі. Бағдарламалық
жасақтама кәсіби фотографтардың сұраныстарын да, әуесқойлардың
қажеттіліктерін де қанағаттандыра алады. Алайда, оның құралдың
артықшылықтары оның барлық функцияларын игеру үшін көп уақыт пен күш
жұмсауды қажет ететіндігі анық. [2]

Сурет 1.5. Adobe Photoshop CC алғашқы бетінің көрінісі.

15

Функционалдылықтың жоғары деңгейіне қарамастан, Adobe Photoshopта жаңадан бастаушыларға қиындық тудыруы мүмкін тік оқу қисығы бар
екенін атап өткен жөн. Сонымен қатар, бағдарламадан толық пайда алу үшін
көбінесе қосымша құралдар мен әдістерді меңгеру қажет, бұл жаңа
пайдаланушылар үшін қиын болуы мүмкін. Алайда, интернетте және
пайдаланушылар қауымдастығында қол жетімді кең ресурстар мен оқу
материалдарының арқасында көптеген адамдар осы қуатты құралды
пайдалану шеберлігіне жол табады.
Сондай-ақ, Adobe Photoshop игерудегі қиындықтарға қарамастан,
шығармашылық пен идеяларды жүзеге асыруға шексіз мүмкіндіктер беретінін
атап өткен жөн. Оның көмегімен сіз кәсіби жұмыстарды жасай аласыз,
фотосуреттерді жоғары дәлдікпен және шығармашылықпен өңдей аласыз,
сонымен қатар суреттерді әртүрлі талаптар мен тапсырмаларға сәйкес өңдей
аласыз.
Сонымен қатар, Photoshop өңдеудің әр аспектісін басқарудың жоғары
деңгейін қамтамасыз етеді, бұл пайдаланушыға қажетті нәтижелерге
шектеусіз қол жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл бағдарламаны кескінді
өңдеудің қуатты құралы ғана емес, сонымен қатар дизайн, жарнама,
Иллюстрация және т.б. сияқты әртүрлі салалардағы шығармашылық
тапсырмалар үшін таптырмас көмекші.
Осылайша, басында қиындықтарға қарамастан, Adobe Photoshop-ты
игеру шексіз шығармашылық мүмкіндіктер әлеміне есік ашады және
графикалық дизайн мен фотосурет саласындағы кәсіпқойлар мен энтузиастар
үшін таптырмас құралға айналды.[3]
Movavi Photo Editor - қарапайым интерфейсі бар бағдарламалық
жасақтама. Бағдарламада нысандарды жою немесе фонды ауыстыру сияқты
күрделі әрекеттер анимациялық кеңестермен бірге жүреді, бұл редакциялау
процесін жаңадан бастаушылар үшін қиын емес. Сонымен қатар, Бағдарлама
кең оқытуды немесе пайдалану тәжірибесін қажет етпейді - түстерді түзету,
кесу, эффектілерді қабаттастыру және басқа да нәзік түзетулерді бірнеше рет
басу арқылы жасауға болады, бұл өңдеу процесін жылдам әрі оңай етеді.
Маңыздысы, Movavi Photo Editor фотосуреттерді өңдеу құралдарының
кең спектрін ұсынады, бұл пайдаланушыға күрделі техникалық дағдыларды
қажет етпестен кәсіби нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл
бағдарламаны суреттің табиғи көрінісін сақтай отырып, фотосуреттерін тез
және оңай жақсартқысы келетіндер үшін тамаша таңдау жасайды.[9]

16

Сурет 1.6. Movavi Photo Editor басты бетінің көрінісі.
Сонымен қатар, Movavi Photo Editor өңдеу процесінде икемділік пен
бақылаудың жоғары деңгейін қамтамасыз етеді, бұл пайдаланушыларға
кескіннің барлық аспектілерін жеке қалауына сәйкес реттеуге мүмкіндік
береді. Бұған жарықтықты, контрастты, түстердің қанықтылығын реттеу және
бірегей визуалды стиль жасау үшін әртүрлі сүзгілер мен эффектілерді қолдану
мүмкіндігі кіреді.
Осылайша, Movavi Photo Editor-бұл фотосуреттерді өңдеудің ыңғайлы
және қуатты құр