Курс Олимпиада Дайын ҚМЖ ЖИ көмекші Материалдар
Көрнекіліктер Іс-шаралар Турнир Орталық туралы Ойындар
Аттестация Байқау Материалдар Журнал Орталық туралы
ЖИ көмекші
Қауымдастық

«Биология және цифрлық технологиялар»

Тақырып бойынша 12 материал табылды

«Биология және цифрлық технологиялар»

Материал туралы қысқаша түсінік
Авторлық бағдарлама «Биология және цифрлық технологиялар» факультативті курсы 11-сынып оқушыларына арналған және қазіргі заман талабына сай биологиялық білімді цифрлық ортада меңгеруге бағытталған. Бағдарламада биология ғылымының негізгі бөлімдері мен ақпараттық технологиялардың өзара байланысы көрсетіліп, оқушылардың зерттеушілік және тәжірибелік қабілеттерін дамыту көзделген.
Материалдың қысқаша нұсқасы

Алматы облысы білім басқармасының жамбыл аудан бойынша білім бөлімінің

«Сейдахмет Бердіқұлов атындағы орта мектебі» коммуналдық мемлекеттік мекемесі

















Автор: Тұрғанбек Айтолқын Сұлтанқызы

Биология пәні мұғалімі


(Авторлық бағдарлама)















Біліктілік санаты: педагог-модератор

Бекітетін санаты: педагог-сарапшы біліктілік санатын растау

Алматы облысы білім берудегі жаңа технологиялардың ғылыми-әдістемелік орталығы эксперттік кеңесінде мақұлданды



Рецензент: Майматаева А. Д. Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің жаратылыстану және география факультеті, биология кафедра меңгерушісі, аға оқытушы, PhD доктор


Құрастырушы: Тұрғанбек Айтолқын Сұлтанқызы, биология пәні мұғалімі, "Сейдахмет Бердіқұлов атындағы орта мектебі" КММ. 2025 жыл, 264 бет



Аннотация

Авторлық бағдарлама «Биология және цифрлық технологиялар» факультативті курсы 11-сынып оқушыларына арналған және қазіргі заман талабына сай биологиялық білімді цифрлық ортада меңгеруге бағытталған. Бағдарламада биология ғылымының негізгі бөлімдері мен ақпараттық технологиялардың өзара байланысы көрсетіліп, оқушылардың зерттеушілік және тәжірибелік қабілеттерін дамыту көзделген.

Курс мазмұны жасушалық және молекулалық деңгейдегі процестерді, адам ағзасының құрылысын, экологиялық және биотехнологиялық мәселелерді зерттеуді қамтиды. Әр тақырыпта деректермен жұмыс істеу, виртуалды зертханалар, AR/VR модельдеу, биоинформатика және жасанды интеллект элементтері қолданылады. Сабақтар барысында оқушылар нақты биологиялық деректерді талдап, визуализациялау, модельдеу және цифрлық платформаларда зерттеу нәтижесін ұсыну дағдыларын меңгереді.

Бағдарлама оқу үдерісін жаңаша ұйымдастыруға, оқушылардың сыни және креативті ойлауын дамытуға, экологиялық мәдениетті қалыптастыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар курс оқушыларды ғылыми-зерттеу жұмыстарына баулып, болашақ кәсіби бағдарын айқындауға бағытталған.

Бағдарламада заманауи білім беру технологиялары, цифрлық микроскопия, интерактивті симуляциялар, Google Workspace, PhET, Canva, Miro сияқты платформалар кеңінен пайдаланылады. Нәтижесінде оқушылар биологиялық білімді терең меңгеріп, цифрлық сауаттылығын арттырады және биология ғылымына қызығушылығын дамытады.


МАЗМҰНЫ

ТҮСІНІК ХАТ

4

ТҰРАҚТАЛУ МАЗМҰНДЫҚ БӨЛІМІ

8

НОРМАТИВТІ БӨЛІМ

13

АҚПАРАТТЫҚ-ӘДІСТЕМЕЛІК БӨЛІМ

19

ОҚЫТУДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУҒА ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛАР

26

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

38

ҚОСЫМША 1

ҚЫСҚАМЕРЗІМДІ ЖОСПАР


41

ҚОСЫМША 2

ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЖҰМЫС


175

ҚОСЫМША 3

РЕСУРСТАР,БАҒАЛАУ ПАРАҚТАРЫ,ДЕСКРИПТОР,РЕФЛЕКЦИЯ


253


ТҮСІНІК ХАТ


Қазіргі әлемде цифрлық технологиялар тек ақпарат алмасу құралы емес, ғылымды дамыту мен адамның табиғатты тану тәсілін түбегейлі өзгерткен жаһандық феноменге айналды. Биология ғылымы мен цифрлық технологиялардың интеграциясы — заманауи ғылыми парадигманың ажырамас бөлігі. Бұл байланыс тірі табиғатты тереңірек түсінуге, биологиялық деректерді талдауға және экологиялық процестерді болжауға жаңа мүмкіндіктер береді.

«Биология және цифрлық технологиялар» факультативті курсы 11-сынып оқушыларына арналған және олардың биологиялық дүниетанымын кеңейтіп, цифрлық құралдарды ғылыми тұрғыда тиімді қолдануға бағытталған. Бағдарлама заманауи мектеп оқушысының зерттеушілік дағдыларын, ақпараттық мәдениетін және экологиялық санасын дамытуға мүмкіндік береді.

Курс барысында оқушылар тірі ағзалардың құрылымдық және функционалдық ерекшеліктерін зерттеуде заманауи цифрлық микроскоптар, виртуалды зертханалар, 3D модельдеу, онлайн биосимуляторлар, деректер визуализациясы және биоинформатика құралдарын пайдаланады.Бұл курс оқушыларды цифрландырылған ғылым дәуіріне дайындай отырып, биологиялық білімді практикалық, қолданбалы және жобалық форматта игеруге бағытталады.

Бағдарламаның мақсаты

Биология пәнін цифрлық технологиялармен кіріктіре оқыту арқылы оқушылардың зерттеушілік мәдениетін, цифрлық сауаттылығын және ғылыми ойлау дағдыларын дамыту; тірі табиғат құбылыстарын цифрлық ортада зерттеу мен модельдеу тәсілдерін меңгерту.

Бағдарламаның міндеттері

  1. Оқушыларды биологиялық зерттеулерде қолданылатын заманауи цифрлық құралдармен таныстыру (виртуалды зертханалар, биосимуляторлар, биоинформатика Ресурсы).

  2. Биологиялық құбылыстарды сандық түрде бейнелеу, деректерді жинау, өңдеу және талдау дағдыларын қалыптастыру.

  3. Ғылыми ақпаратпен жұмыс істеу мәдениетін (дерек, дәлел, қорытынды) дамыту.

  4. Биоинформатика және генетика салаларындағы цифрлық технологиялардың қолданылуын түсіндіру.

  5. Оқушылардың дербес зерттеу жүргізу, жоба жасау және нәтижелерді цифрлық форматта қорғау қабілеттерін дамыту.

  6. Экологиялық жауапкершілік пен табиғатты сақтау мәдениетін қалыптастыру, цифрлық технологияларды экологиялық шешімдер қабылдауда қолдану.

  7. Биологияны оқытуда инновациялық тәсілдерді енгізу және оқушылардың XXI ғасыр дағдыларын дамыту (сыни ойлау, коммуникация, шығармашылық, ынтымақтастық).

Бағдарламаның өзектілігі

XXI ғасыр – цифрландыру және жасанды интеллект дәуірі. Әлемде генетикалық деректерді талдау, экожүйелерді модельдеу, медицина мен биотехнологияда жасанды интеллект қолдану сияқты процестер биологияның жаңа келбетін қалыптастырды.

Биологиялық білім қазіргі кезде тек теориялық ұғымдармен шектелмейді, ол нақты деректерге, цифрлық талдау мен визуализацияға сүйенеді. Оқушылардың осындай бағыттағы дағдыларды меңгеруі болашақтағы ғылыми, медициналық және инженерлік мамандықтарға кәсіби бағдар берудің маңызды тетігі болып табылады.

Қазақстанда цифрлық экожүйенің қарқынды дамуы — білім беру жүйесінен жаңа буын цифрлық сауатты азаматтарды даярлауды талап етеді. Сондықтан «Биология және цифрлық технологиялар» курсы оқушыларды биоақпараттық қоғамның белсенді мүшесі болуға даярлайды.

Бағдарламаның жаңашылдығы

Бағдарлама биология пәнін оқытудың дәстүрлі тәсілдерін цифрлық технологиялармен интеграциялау арқылы жаңаша формат ұсынады.

Жаңашылдығы төмендегі бағыттарда көрінеді:

  • Биологиялық тәжірибелер мен зерттеулерді виртуалды зертханалар мен симуляторлар арқылы жүргізу;

  • Цифрлық микроскопияны қолдану арқылы микродүниені нақты және интерактивті түрде зерттеу;

  • 3D биомодельдеу, биологиялық құрылымдарды сандық визуализациялау және анимация жасау;

  • Деректерді талдау және Big Data элементтерін қарапайым деңгейде қолдану;

  • Google Workspace, Excel, Biolabs, BioDigital Human және NCBI Ge№me Browser сияқты платформаларды қолдану;

  • AR/VR технологиялары арқылы адамның анатомиялық құрылымын және биологиялық процестерді кеңістікте көру мүмкіндігі.

Оқушылар тек дайын ақпаратты алмайды, керісінше өз зерттеуін жоспарлап, цифрлық форматта жүзеге асырып, нәтижесін ғылыми тұрғыдан ұсынады.

Бағдарламаның ғылыми негіздемесі

Бағдарлама мазмұны биоинформатика, молекулалық биология, экология және цифрлық педагогика саласындағы халықаралық ғылыми жетістіктерге сүйенеді.

Оқытуда дәлелді деректер мен модельдер, цифрлық симуляциялар мен онлайн зерттеу платформалары пайдаланылады. Бағдарламада Деректер ғылымы (Data Science), жасанды интеллект (AI) және биоинформатика элементтері қарапайым деңгейде енгізіледі, бұл оқушылардың ғылыми ойлау мәдениетін және технологиялық түсінігін арттырады.

Пәнаралық байланыс

Курс мазмұны биологияны басқа пәндермен өзара байланысты қарастыруға негізделген:

  • Информатика: цифрлық деректерді талдау, алгоритмдеу, визуализация, электронды есеп дайындау;

  • Физика: оптикалық құралдар, энергия алмасу, қозғалыс және молекулалық процестер;

  • Химия: жасуша деңгейіндегі реакциялар, ДНҚ мен ақуыз құрылымы;

  • География және экология: экожүйелердің тұрақтылығы, климаттың әсері, қоршаған ортаның цифрлық мониторингі.

Бұл байланыс оқушылардың әлемдік құбылыстарды тұтас экожүйе ретінде түсінуін қамтамасыз етеді.

Бағдарламаның кәсіби бағыттылығы

Курс болашақ мамандық таңдауда маңызды рөл атқарады. Оқушылар биология мен цифрлық технологиялар тоғысындағы келесі кәсіби бағыттармен танысады:

  • биоинформатика және генетикалық талдау;

  • биотехнология және жасушалық инженерия;

  • цифрлық медицина және нейротехнологиялар;

  • экологиялық мониторинг және цифрлық модельдеу;

  • ғылыми зерттеу және инновациялық стартаптар саласы.

Бұл бағдарлама оқушыларды ғылым мен технологияның жаңа салаларына бейімдеп, инновациялық ойлау мәдениетін қалыптастырады.

Бағдарламаның тұлғалық-дамыту бағыты

Бағдарлама оқушылардың жеке тұлғалық сапаларын дамытуға бағытталған:

  • Зерттеушілік және сыни ойлау қабілеті;

  • Цифрлық сауаттылық және ақпаратпен жұмыс мәдениеті;

  • Коммуникативтік және топтық өзара әрекет дағдылары;

  • Жауапкершілік пен экологиялық сана;

  • Шығармашылық және жобалық ойлау.

Оқушылар өз жұмысын ғылыми стильде рәсімдеуді, дәлел келтіруді және пікірталас жүргізуді үйренеді.

Бағдарламаның тиімділігін бағалау

Бағалау жүйесі критериалды және қалыптастырушы сипатта жүзеге асырылады:

  1. Практикалық және зертханалық жұмыстарды бағалау – оқушылардың құралдармен жұмыс істеу, бақылау және талдау қабілеттері;

  2. Жобалық жұмыс – оқушылардың зерттеу нәтижесін цифрлық форматта ұсынуы (презентация, бейне, электронды есеп);

  3. Портфолио – оқушының курстық жетістіктерін жинақтайтын цифрлық құжаттар топтамасы;

  4. Өзіндік рефлексия – оқу процесінде өз даму траекториясын бағалау;

  5. Қорытынды бағалау – тест, сауалнама, жоба қорғау нәтижелері.

Күтілетін нәтижелер

Курс соңында оқушылар:

  1. Биология ғылымындағы заманауи бағыттар мен цифрлық технологиялардың өзара байланысын түсінеді;

  2. Биологиялық деректерді цифрлық құралдар арқылы жинап, өңдеп, талдай алады;

  3. Виртуалды зертхана мен 3D модельдерде зерттеу жүргізеді;

  4. Цифрлық визуализация және презентация жасау дағдыларын меңгереді;

  5. Ғылыми-зерттеу жобасын өздігінен жоспарлап, нәтижесін қорғауға қабілетті болады;

  6. Экологиялық және биотехнологиялық мәселелерге саналы, жауапты көзқарас қалыптастырады;

  7. Болашақта ғылыми және инженерлік бағыттағы мамандықтарға дайындық жасайды.

Оқу уақыты:

34 сағат (аптасына 1 сағат).

Оқыту формалары:

Виртуалды зертханалар, интерактивті сабақтар, тәжірибелік жұмыстар, онлайн симуляциялар, жоба қорғау, рефлексия.

Бағдарламаны аяқтау формасы:

Қорытынды жоба қорғау, тест және портфолио ұсыну.

«Биология және цифрлық технологиялар» факультативті курсы — оқушыны XXI ғасыр ғылымының жаңа деңгейіне дайындайтын заманауи білім беру моделі.

Бағдарлама биологиялық ойлау мен цифрлық мәдениетті үйлестіре отырып, ғылыми деректерге негізделген шешім қабылдауға, экологиялық жауапкершілік пен технологиялық этиканы сақтауға тәрбиелейді.

Бұл курс нәтижесінде оқушылар цифрлық биология әлеміне қадам басып, өз білімін тәжірибеге, ғылымға және инновацияға бағыттай алады.


ТҰРАҚТАЛУ МАЗМҰНДЫҚ БӨЛІМ


«Биология және цифрлық технологиялар» факультативті курсы 5 негізгі бөлімнен тұрады және барлығы 34 тақырыпты қамтиды.

Әр бөлім биология ғылымының мазмұнын заманауи цифрлық әдістермен ұштастырып, оқушылардың ғылыми-зерттеу және практикалық дағдыларын қалыптастыруға бағытталған.

1-бөлім. Биология және цифрлық ғылым әлемі (6 сағат)

Бұл бөлімде оқушылар биология ғылымының қазіргі даму бағытымен және оның цифрлық технологиялармен байланысымен танысады.

Цифрландыру дәуіріндегі ғылыми зерттеулердің ерекшелігі, биологиялық деректерді сақтау және өңдеу әдістері қарастырылады.

Оқушылар Big Data ұғымын биология тұрғысынан түсінеді, виртуалды зертханалар мен биосимуляторлардың мүмкіндіктерін зерттейді.

Сондай-ақ цифрлық микроскопия, 3D визуализация, жасанды интеллект және нейротехнологиялардың биология саласындағы қолданылуы талданады.

Оқушылар тірі табиғатты цифрлық форматта бақылау, биологиялық бейнеанализ жасау және ғылыми деректерді сандық өңдеу тәжірибесін меңгереді.

2-бөлім. Жасуша және молекулалық деңгейдегі процестер (7 сағат)

Бұл бөлімде тіршіліктің негізгі құрылымдық бірлігі – жасуша және ондағы молекулалық үдерістердің цифрлық модельдері қарастырылады.

Оқушылар цитоплазма, ядро, митохондрия сияқты органоидтардың құрылымын 3D модельдеу арқылы зерттейді.

Молекулалық биология негіздері, ДНҚ мен РНҚ құрылымы, генетикалық ақпараттың берілу механизмі мен ақуыз биосинтезі қарастырылады.

Биоинформатика саласындағы бастапқы ұғымдармен танысып, ашық генетикалық деректер базасымен жұмыс істеу тәжірибесін алады.

Цифрлық симуляциялар арқылы генетикалық кодтың жұмыс істеу принциптерін көру және мутациялардың нәтижесін болжау мүмкіндігі беріледі.

3-бөлім. Адам және денсаулық: цифрлық медицинаның негіздері (7 сағат)

Бұл бөлім адамның ағзасын цифрлық модельдеу мен заманауи медициналық технологияларды таныстыруға бағытталған.

Оқушылар адам ағзасының жүйелерін (жүйке, жүрек-қантамыр, тыныс алу, тірек-қимыл және т.б.) цифрлық 3D модельдер мен симуляциялар арқылы зерттейді.

Физиологиялық деректерді (пульс, қан қысымы, тыныс жиілігі) сандық түрде тіркеу және талдау тәсілдері қарастырылады.

Телемедицина, цифрлық диагностика, смарт-құрылғылар мен биосенсорлардың жұмыс істеу принциптерімен танысады.

Оқушылар цифрлық денсаулық мәдениетін қалыптастырып, медициналық деректермен жұмыс істеудің этикалық аспектілерін талдайды.

4-бөлім. Биотехнология және экологиялық цифрландыру (7 сағат)

Бұл бөлімде оқушылар биотехнологияның қазіргі даму бағыттарын, гендік инженерия мен жасушалық технологиялардың мүмкіндіктерін зерттейді.

CRISPR-Cas9 сияқты геномды өңдеу әдістерінің мәні мен ғылыми әлеуеті түсіндіріледі.

Агробиотехнология, цифрлық ферма, ақылды жылыжай (Smart Greenhouse) ұғымдары және биосенсорлық мониторинг жүйелері қарастырылады.

Экологиялық процестерді цифрлық карталау, климаттық деректерді талдау, экожүйелердің тұрақтылығын бақылау әдістері меңгеріледі.

Оқушылар NASA Earth Data, QGIS немесе Google Earth сияқты платформаларда экологиялық зерттеу жүргізу тәжірибесін алады.

5-бөлім. Биология және цифрлық болашақ (7 сағат)

Қорытынды бөлімде биология мен технологияның болашақ даму бағыттары талданады.

Оқушылар биологиялық зерттеу әдістерінің эволюциясын, ғылыми деректерді визуализациялау тәсілдерін, биоэтика мен цифрлық қауіпсіздік ұғымдарын меңгереді.

Бөлім соңында оқушылар жеке немесе топтық цифрлық зерттеу жобасын орындайды.

Жоба барысында биологиялық мәселені анықтап, деректер жинап, сандық талдау жасап, нәтижесін интерактивті презентация немесе инфографика түрінде ұсынады.

Қорытынды сабақта әр оқушы өз жобасын қорғап, курстың жалпы нәтижелері бойынша рефлексия жүргізеді.

1-БӨЛІМ. Биология және цифрлық ғылым әлемі (6 сағат)

1-тақырып. Биология ғылымының заманауи даму бағыттары және цифрландыру рөлі

Оқушылар биологияның қазіргі кезеңдегі дамуы мен цифрлық технологиялардың ғылымға әсерін талдайды. Биологиядағы деректерді өңдеу, модельдеу және визуализация әдістерін түсінеді.

2-тақырып. Цифрлық биология ұғымы және Big Data биологияда

Биологиялық деректердің көлемі мен құрылымын зерттеу, геномдық мәліметтердің сандық талдауы. Big Data технологиясының генетика және экология саласындағы маңызы қарастырылады.

3-тақырып. Виртуалды зертханалар және биосимуляторлармен жұмыс

PhET, VirtuLab, Labster сияқты онлайн платформалар арқылы биологиялық тәжірибелерді қауіпсіз және интерактивті түрде орындау жолдарын үйренеді.

4-тақырып. Цифрлық микроскопия және бейнеанализ әдістері

Цифрлық микроскоп арқылы ұлпалар мен жасушаларды зерттеу, бейнелерді түсіру және оларды өңдеу. Биологиялық бейнеанализ және сурет аннотациялау тәсілдері қарастырылады.

5-тақырып. AR/VR технологияларының биологиядағы қолданылуы

Виртуалды (VR) және толықтырылған (AR) шындық технологияларын пайдаланып, тірі ағзаларды кеңістікте модельдеу. 3D визуализация арқылы күрделі биологиялық процестерді көрсету.

6-тақырып. Жасанды интеллект және биология: болашақ интеграциясы

AI мен машиналық оқыту алгоритмдерінің генетика, медицина және экология салаларында қолданылу мысалдары. Оқушылар қарапайым биологиялық деректерді AI арқылы талдайды.

2-БӨЛІМ. Жасуша және молекулалық деңгейдегі процестер (7 сағат)

7-тақырып. Жасушаның құрылымын 3D форматта зерттеу

Жасушаның негізгі бөліктері мен органоидтарын 3D модельдеу. Tinkercad немесе Sketchfab арқылы жасушаның құрылымын бейнелеу.

8-тақырып. Өсімдік және жануар жасушаларын салыстырмалы зерттеу

Цифрлық микроскоп арқылы екі типті жасушаның айырмашылықтарын зерттеу және микрофотография жасау.

9-тақырып. Молекулалық биология негіздері және ДНҚ құрылымы

ДНҚ мен РНҚ молекулаларының құрылысы мен қызметі, олардың цифрлық моделін жасау. Molecule Viewer көмегімен молекула моделін көру.

10-тақырып. Генетикалық ақпараттың берілуі және кодтау принциптері

Ген, кодон, мутация ұғымдарын цифрлық симуляция арқылы көрсету. Ақуыз биосинтезін модельдеу.

11-тақырып. Ақуыз синтезінің цифрлық симуляциясы

Онлайн симуляция арқылы рибосоманың жұмысы мен аминқышқыл тізбегінің түзілуін көру.

12-тақырып. Биоинформатика және генетикалық деректермен жұмыс

NCBI, Ensembl, DNA Learning Center сияқты ашық деректер базаларымен жұмыс жасау. Геномдық ақпаратты іздеу, салыстыру және талдау.

13-тақырып. Қорытынды зерттеу сабағы (молекулалық деңгей)

Жасуша құрылымы мен ДНҚ процесін визуалды түрде қорғау. Оқушылар инфографика немесе қысқа бейнежоба жасайды.

3-БӨЛІМ. Адам және денсаулық: цифрлық медицинаның негіздері (7 сағат)

14-тақырып. Адам ағзасының цифрлық анатомиялық модельдері

BioDigital Human және Human Anatomy Atlas арқылы адамның ішкі құрылысын 3D форматта зерттеу.

15-тақырып. Жүйке жүйесінің цифрлық симуляциясы

Нейрон импульстары мен рефлекстік доғаларды онлайн симуляторда көрсету. Нейрон моделімен жұмыс жасау.

16-тақырып. Жүрек пен қанайналым жүйесінің визуализациясы

Цифрлық симулятор арқылы жүрек соғысы мен қан айналым бағытын бақылау, EKG деректерін талдау.

17-тақырып. Цифрлық диагностика және телемедицина ұғымы

Медициналық сенсорлар, фитнес-браслеттер мен смарт-сағаттар арқылы алынған биологиялық деректерді талдау.

18-тақырып. Физиологиялық параметрлерді өлшеу және деректер визуализациясы

Пульс, температура, тыныс алу жиілігін Excel немесе Google Sheets арқылы график түрінде көрсету.

19-тақырып. Экологиялық және генетикалық аурулар: деректер негізінде зерттеу

Цифрлық мәліметтер арқылы аурулардың таралу картасын құру, WHO деректерімен жұмыс.

20-тақырып. Жасанды интеллект медицинада: диагностика және алдын алу

AI негізінде ауруды анықтау және биологиялық мәліметтерді болжау мысалдарын талдау.

4-БӨЛІМ. Биотехнология және экологиялық цифрландыру (7 сағат)

21-тақырып. Биотехнология және генетикалық инженерия негіздері

Гендік инженерияның рөлі, биотехнологиялық өндіріс және биоинженерлік тәсілдер.

22-тақырып. CRISPR-Cas9 технологиясы және геномды өңдеу

Геномды редакттеу принциптері, этикалық аспектілер, тәжірибелік цифрлық модельдеу.

23-тақырып. Цифрлық ферма және смарт-агротехнологиялар

Сенсорлар мен IoT құрылғылар арқылы өсімдіктердің өсуін бақылау, деректерді жинау.

24-тақырып. Қалдықсыз өндіріс және биологиялық қайта өңдеу

Қалдықтарды биотехнологиялық өңдеу, экологиялық тепе-теңдік сақтау тәсілдері.

25-тақырып. Климат пен экожүйелердің цифрлық деректері

NASA Earth Data және Copernicus платформалары арқылы климаттық өзгерістерді бақылау.

26-тақырып. Экологиялық мониторинг және смарт-экожүйелер

QGIS немесе Google Earth арқылы экологиялық карта құру және биоалуантүрлілікті бақылау.

27-тақырып. Қорытынды экожоба: цифрлық экологиялық шешім жасау

Оқушылар нақты экологиялық мәселені таңдап, цифрлық шешім жобасын ұсынады (ақылды жылыжай, қалдықты азайту жүйесі және т.б.).

5-БӨЛІМ. Биология және цифрлық болашақ (7 сағат)

28-тақырып. Биологиядағы ғылыми зерттеу әдістерінің дамуы

Тарихи шолу: микроскоптан геном талдау мен жасанды интеллектке дейінгі даму кезеңдері.

29-тақырып. Ғылыми деректерді визуализациялау және талдау әдістері

Диаграмма, инфографика, интерактивті презентация жасау тәсілдері.

30-тақырып. Биологиялық зерттеулердегі этика және цифрлық қауіпсіздік

Геномдық деректердің құпиялығы, биоэтикалық нормалар, цифрлық қауіпсіздік ережелері.

31-тақырып. Ғылыми жобаның құрылымы мен жоспарлау әдістері

Зерттеу тақырыбын таңдау, гипотеза құру, әдістерді анықтау, нәтижені рәсімдеу.

32-тақырып. Жеке зерттеу жобасын әзірлеу және жүргізу

Оқушылар өз тақырыбын таңдап, деректер жинайды және цифрлық өңдеу жасайды.

33-тақырып. Зерттеу нәтижелерін визуализациялау және презентациялау

Зерттеу нәтижесін инфографика, слайд немесе бейне түрінде ұсыну.

34-тақырып. Қорытынды сабақ: жобаларды қорғау және рефлексия

Оқушылар өз зерттеу жобаларын сынып алдында қорғайды, курс бойынша алған білім мен дағдыларын талдайды.

Курс нәтижесінде оқушылар меңгереді:

  • биология ғылымының цифрлық даму бағыттарын және олардың қоғамдағы маңызын;

  • цифрлық микроскоп, виртуалды зертхана, 3D модельдеу және биоинформатика құралдарын пайдалануды;

  • ғылыми деректерді электрондық форматта жинау, талдау және визуализациялау әдістерін;

  • экологиялық және биотехнологиялық мәселелерді сандық модельдеу тәсілдерін;

  • өз бетінше зерттеу жүргізіп, нәтижесін ғылыми түрде қорғауды.


КҮНТІЗБЕЛІК ТАҚЫРЫПТЫҚ ЖОСПАР

№

Тақырып

Мақсаты

Сағат саны

1-БӨЛІМ. Биология және цифрлық ғылым әлемі (6 сағат)


1

Биология ғылымының заманауи даму бағыттары және цифрландыру рөлі

11.4.4.3 - биоинформатиканың ролін сипаттау

1

2

Цифрлық биология және Big Data

11.4.3.4 - ағзаларды клондау тәсілдерін түсіндіру

1

3

Виртуалды зертханалар және биосимуляторлар

11.4.1.5 - генетикалық кодтың қасиеттерін түсіндіру

1

4

Цифрлық микроскопия және бейнеанализ

11.4.2.1 - микрофотография қолданып жасушалардың негізгі компоненттерін анықтау және сипаттау

1

5

AR/VR технологияларының биологиядағы қолданылуы

11.4.4.1 - электромагниттік және дыбыс толқындарының адам ағзасына әсерін түсіндіру

1

6

Жасанды интеллект және биология

11.1.2.1 - хлоропласттың құрылымы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнату

1

7

Жасушаның құрылымын 3D форматта зерттеу

11.1.3.3 - жасуша мембранасы арқылы заттар тасымалының әр түрлі типтерінің механизмдерін түсіндіру

1

8

Өсімдік және жануар жасушаларын зерттеу

11.4.2.1 - микрофотография қолданып жасушалардың негізгі компоненттерін анықтау және сипаттау

1

9

Молекулалық биология және ДНҚ құрылымы

11.2.4.1 - мутациялардың дезоксирибонуклеин қышқылырепарациясы, днқ рекомбинациясы, дезоксирибонуклеин қышқылы репликациясы арасындағы байланысын табу

1

10

Генетикалық ақпараттың берілуі

11.2.4.1 - мутациялардың дезоксирибонуклеин қышқылырепарациясы, днқ рекомбинациясы, дезоксирибонуклеин қышқылы репликациясы арасындағы байланысын табу

1

11

Ақуыз синтезінің цифрлық симуляциясы

11.2.4.1- дезоксирибонуклеин қышқылы рекомбинациясы мен мутациялардың арасындағы байланысын табу

1

12

Биоинформатика және генетикалық деректермен жұмыс

11.4.4.3 - биоинформатиканың рөлін сипаттау

1

13

Қорытынды зерттеу сабағы (жасуша, ДНҚ)

11.4.1.5 - генетикалық кодтың қасиеттерін түсіндіру

1

14

Адам ағзасының цифрлық анатомиялық модельдері

11.2.3.1 - бағаналы жасушалардың мамандану үдерісін және олардың практикалық қолданылуын түсіндіру

1

15

Жүйке жүйесінің цифрлық симуляциясы

11.1.7.2 - гормондардың әсер ету механизмін түсіндіру

1

16

Жүрек пен қанайналым жүйесінің визуализациясы

11.1.7.1 - биологиядағы басқару жүйесін сипаттау

1

17

Цифрлық диагностика және телемедицина

11.1.1.1 Модельдеудің көмегімен биологиялық процестерді зерттеу

1

18

Физиологиялық параметрлер және визуализация

11.4.3.2 -грамм оң және грамм теріс бактерияларды зерттеу

1

19

Экологиялық және генетикалық аурулар

11.3.1.2 - экожүйенің алуан түрлілігі мен тұрақтылығы арасындағы өзара байланысты орнату

1

20

Жасанды интеллект медицинада

11.4.4.4 ауруларды диагностикалау және емдеуде моноклоналды антиденелерді қодануды түсіндіру

1

21

Биотехнология және генетикалық инженерия

11.4.3.1 - микробиологиялық зерттеу кезеңдерін сипаттау және түсіндіру

1

22

CRISPR-Cas9 технологиясы және геномды өңдеу

11.4.4.2 - гендердің реттілігін бұзбайтын, гендерді реттеудің механизмін зерттеудегі эпигенетиканың маңызын түсіндіру

1

23

Цифрлық ферма және агробиотехнология

11.3.1.3 - өз аймақтың экожүйесін статистикалық талдау әдістерін (Стьюденттің t-критерийі, χ2-критерий) қолданып зерттеу

1

24

Қалдықсыз өндіріс және биоөндіріс

11.3.2.2 Қазақстанның экологиялық проблемаларының шешу жолдарын ұсыну

1

25

Климат және экожүйелердің цифрлық деректері

11.3.2.2 - Қазақстанның экологиялық проблемаларын оқып білу және шешу жолдарын ұсыну.

1

26

Экологиялық мониторинг және смарт-экожүйелер

11.3.2.2 - Қазақстанның экологиялық проблемаларын оқып білу және шешу жолдарын ұсыну.

1

27

Қорытынды экожоба

11.3.1.3 - өз аймақтың экожүйесін статистикалық талдау әдістерін (Стьюденттің t-критерийі, χ2-критерий) қолданып зерттеу

1

28

Биологиядағы зерттеу әдістерінің дамуы

11.2.4.2. Халықаралық «Адам геномы» жобасының маңызын талқылау

1

29

Ғылыми деректерді визуализациялау және талдау

11.4.4.4 -экстракорпоральды ұрықтандыру әдісінің маңызын түсіндіру

1

30

Биоэтика және цифрлық қауіпсіздік

11.4.3.5 - ферменттерді медицинада, өнеркәсіпте қолдану мүмкіндігін талқылау

1

31

Ғылыми жобаны жоспарлау

11.2.4.2 - «Адам геномы» жобасының маңызын талқылау

1

32

Жеке зерттеу жобасын әзірлеу және жүргізу

11.2.4.1- дезоксирибонуклеин қышқылы рекомбинациясы мен мутациялардың арасындағы байланысын табу

1

33

Зерттеу нәтижесін ұсыну және қорғау

11.2.3.1 - бағаналы жасушалардың мамандану үдерісін және олардың практикалық қолданылуын түсіндіру

1

34

Қорытынды сабақ. Рефлексия және жобаларды қорғау

11.1.3.2 - заттар тасымалданудың симпласттық, апопласттық, вакуолярлық жолдарының мәнін түсіндіру

1



АҚПАРАТТЫҚ-ӘДІСТЕМЕЛІК БӨЛІМ


1. Курстың педагогикалық-әдістемелік негіздемесі

Қазіргі жаһандану жағдайында ғылым мен технологияның дамуы қоғамның барлық саласына, соның ішінде білім беру жүйесіне түбегейлі өзгерістер енгізуде. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың (АКТ) қарқынды дамуы, деректер көлемінің артуы және ғылымның цифрлануы оқыту мазмұны мен әдістерін қайта қарауды талап етеді.

Биология ғылымы бүгінгі таңда тек тірі ағзалардың құрылымы мен қызметін сипаттайтын пән ретінде ғана емес, үлкен деректерге (Big Data), модельдеу мен болжауға, жасанды интеллект пен цифрлық визуализацияға негізделген заманауи ғылым саласына айналып отыр. Геномдық зерттеулер, биоинформатика, цифрлық медицина, экологиялық мониторинг сияқты бағыттар биологияның мазмұнын кеңейтіп, оны технологиямен тығыз байланыстырады.

Осы қажеттіліктерді ескере отырып, ұсынылып отырған «Биология және цифрлық технологиялар» факультативті курсы жалпы орта білім беру деңгейінде оқушылардың:

  • биологиялық құбылыстарды деректер негізінде түсінуіне;

  • цифрлық ортада ғылыми ақпаратпен жұмыс істеуіне;

  • зерттеушілік және жобалық іс-әрекетке тартылуына;

  • биология мен цифрлық технологиялар арасындағы өзара байланысты саналы түрде ұғынуына

бағытталған.

Курс мазмұны оқушылардың функционалдық сауаттылығын, цифрлық мәдениетін және ғылыми ойлау қабілетін дамытуға ықпал етеді. Бағдарлама биология мен информатика пәндерін кіріктіре отырып, оқушыларды XXI ғасырдың талаптарына сай зерттеуші тұлға ретінде қалыптастыруды көздейді.

2. Оқыту қағидаттары мен әдіснамалық ұстанымдар

(кеңейтілген, әдістемелік тұрғыда)

Факультативті курс мазмұны мен оны жүзеге асыру төмендегі негізгі педагогикалық және әдіснамалық қағидаттарға негізделеді:

1. Интеграциялық қағидат

Бұл қағидат биология пәнін информатика, экология, химия, физика және география пәндерімен өзара байланыстыра оқытуды көздейді. Оқушылар биологиялық процестерді пәнаралық тұрғыда қарастырып, оларды сандық деректер, модельдер және технологиялық шешімдер арқылы түсінеді.

2. Ғылыми бағыттылық қағидаты

Курс мазмұны ғылыми дәлелдерге, заманауи зерттеу нәтижелеріне және халықаралық дереккөздерге сүйенеді. Биологиялық ұғымдар тек теориялық деңгейде ғана емес, тәжірибе, симуляция және модельдеу арқылы меңгеріледі.

3. Практикалық бағыттылық қағидаты

Оқушылар алған білімдерін виртуалды зертханаларда, цифрлық платформаларда және жобалық жұмыстарда қолданады. Бұл білімнің өмірмен байланысын күшейтіп, оқушының пәнге деген қызығушылығын арттырады.

4. Жеке тұлғаға бағдарлану қағидаты

Курс әр оқушының жеке қабілетін, қызығушылығын және оқу қарқынын ескеруге бағытталған. Жеке және топтық жұмыс формалары арқылы әр білім алушы өз мүмкіндігін толық аша алады.

5. STEM-интеграция қағидаты

Жаратылыстану, технология, инженерия және математика элементтерін біріктіру арқылы оқушылардың логикалық, сыни және шығармашылық ойлау қабілеттері дамиды. Бұл тәсіл оқушыларды ғылыми-техникалық бағыттағы болашақ мамандықтарға бағдарлайды.

6. Цифрлық сауаттылық қағидаты

Ақпаратты іздеу, сұрыптау, талдау, өңдеу және визуалды түрде ұсыну дағдылары жүйелі түрде қалыптастырылады. Оқушылар цифрлық ортада қауіпсіз және жауапты жұмыс істеуді меңгереді.

3. Курсты жүзеге асырудың әдістемелік бағыты

«Биология және цифрлық технологиялар» факультативті курсын жүзеге асыру білім алушының белсенді оқу әрекетіне, зерттеушілік қабілетіне және шығармашылық ойлауына негізделеді. Курс мазмұны оқушылардың дайын ақпаратты қабылдауымен шектелмей, оны өздігінен іздеу, талдау, салыстыру және қорытындылау дағдыларын қалыптастыруға бағытталған.

Сабақ барысында оқушылар биологиялық құбылыстарды зерттеу кезінде цифрлық құралдарды қолдана отырып, ғылыми зерттеу кезеңдерін бірізділікпен меңгереді. Бұл үдеріс деректер жинаудан бастап, оларды өңдеу, модельдеу, визуализациялау және нәтижені қорғау кезеңдерін қамтиды.

Курста оқытудың келесі әдістері жүйелі түрде қолданылады:

Жобалық әдіс.

Оқушылар биологиялық, экологиялық немесе медициналық бағыттағы өзекті мәселені таңдап, зерттеу жобасын орындайды. Жоба нәтижесі цифрлық форматта (инфографика, презентация, бейнежоба, электронды есеп) ұсынылады. Бұл әдіс оқушылардың өз бетінше жоспарлау, жауапкершілік алу және нәтижені ұсыну қабілетін дамытады.

Зерттеу әдісі.

Оқушылар бақылау жүргізу, гипотеза құру, тәжірибе жасау, деректерді талдау және ғылыми қорытынды шығару кезеңдерін меңгереді. Зерттеу жұмыстары виртуалды зертханалар, цифрлық симуляциялар және ашық деректер базалары арқылы жүзеге асырылады.

Цифрлық модельдеу.

Жасуша, ағза, молекула немесе экожүйе құрылымдарын 3D форматта модельдеу арқылы күрделі биологиялық процестер көрнекі түрде түсіндіріледі. Бұл тәсіл оқушылардың кеңістіктік ойлауын және абстрактілі ұғымдарды түсінуін жеңілдетеді.

Виртуалды зертханалық жұмыс.

PhET, Labster, VirtuLab платформалары арқылы оқушылар қауіпсіз ортада тәжірибелер орындайды. Виртуалды зертханалар нақты тәжірибені алмастырып қана қоймай, оқушылардың қызығушылығын арттырады және тәжірибені бірнеше рет қайталап орындауға мүмкіндік береді.

Интерактивті оқыту.

Топтық жұмыс, пікірталас, интерактивті тапсырмалар және онлайн платформалар арқылы оқушылар бір-бірімен ынтымақтастықта жұмыс істейді. Бұл әдіс коммуникативтік дағдыларды және сыни ойлауды дамытады.

Проблемалық оқыту.

Оқушылар нақты ғылыми немесе экологиялық мәселені шешу барысында себеп-салдарлық байланыстарды анықтайды. Мысалы, экожүйе тепе-теңдігінің бұзылуы немесе мутацияның салдары деректер негізінде талданады.

4. Оқыту формалары

Курс барысында оқу процесі әртүрлі ұйымдастыру формалары арқылы жүргізіледі. Бұл формалар оқушылардың оқу белсенділігін арттыруға және білімді тиімді меңгеруіне бағытталған.

Интерактивті дәріс.

Жаңа оқу материалы мультимедиялық презентациялар, бейнероликтер, 3D модельдер және анимациялар арқылы түсіндіріледі. Интерактивті дәріс оқушылардың назарын шоғырландырып, күрделі ұғымдарды жеңіл қабылдауға мүмкіндік береді.

Практикалық сабақ.

Оқушылар биологиялық деректермен, кестелермен, диаграммалармен және цифрлық құралдармен жұмыс істейді. Практикалық сабақтарда алынған теориялық білім нақты әрекет арқылы бекітіледі.

Виртуалды зертхана.

Онлайн симуляциялар мен виртуалды тәжірибелер арқылы оқушылар биологиялық процестерді қауіпсіз және қолжетімді ортада зерттейді. Бұл форма зертханалық құрал-жабдықтар жеткіліксіз болған жағдайда тиімді шешім болып табылады.

Жеке және топтық зерттеу жұмы.

Оқушылар жеке немесе шағын топтарда зерттеу жұмыстарын орындайды. Бұл форма өзара көмек, пікір алмасу және бірлескен шешім қабылдау дағдыларын қалыптастырады.

Жобалық сессиялар.

Оқушылар өз жобаларын ұсынады, талқылайды және қорғайды. Жобалық сессиялар ғылыми сөйлеу мәдениетін және өз ойын дәлелді жеткізу қабілетін дамытады.

Рефлексия сабағы.

Әр бөлім соңында оқушылар өз оқу жетістіктерін талдап, қиындықтар мен жетістіктерді анықтайды. Рефлексия оқушының өзіндік бағалау және жауапкершілік дағдыларын қалыптастырады.

5. Цифрлық ресурс пен оқу құралдары

«Биология және цифрлық технологиялар» факультативті курсын іске асыруда заманауи цифрлық білім беру ресурстарын пайдалану негізгі шарттардың бірі болып табылады. Қолданылатын платформалар мен құралдар оқушылардың биологиялық процестерді терең түсінуіне, деректермен жұмыс істеуіне және зерттеу нәтижелерін визуалды түрде ұсынуына мүмкіндік береді.

Биологиялық модельдеу және зерттеу ресурстары

BioDigital Human

Адам ағзасының анатомиялық құрылымын 3D форматта зерттеуге мүмкіндік береді. Оқушылар мүшелер мен жүйелердің орналасуын,

Human Anatomy Atlas, 3D Cell Viewer

Жасуша, ұлпа және ағзалардың кеңістіктік модельдерін зерттеуге арналған құралдар. Бұл ресурстар арқылы оқушылар жасуша органоидтарының құрылымын, олардың қызметін және өзара әрекетін көрнекі түрде меңгереді.

PhET Biology Simulation, VirtuLab, Labster

Виртуалды зертханалар оқушыларға биологиялық тәжірибелерді қауіпсіз ортада орындауға мүмкіндік береді. Энергия алмасу, ферменттік реакциялар, ДНҚ репликациясы сияқты процестерді модельдеу арқылы оқушылар теориялық білімін практикамен байланыстырады.

Биоинформатика және генетикалық талдау ресурстары

NCBI Database, Ensembl Ge№me Browser

Геномдық деректерді іздеу, салыстыру және талдау үшін қолданылады. Бұл платформалар арқылы оқушылар нақты ғылыми деректермен жұмыс істеп, генетикалық ақпараттың құрылымы мен маңызын түсінеді.

DNA Learning Center

Генетика және молекулалық биология тақырыптарын оқытуға арналған интерактивті зертхана. ДНҚ құрылысы, генетикалық код және мутациялар визуалды түрде түсіндіріледі.

Экологиялық және климаттық зерттеу ресурстары

NASA Earth Data, Copernicus Climate Change Service

Климаттық өзгерістер мен экологиялық деректерді сандық форматта зерттеуге мүмкіндік береді. Оқушылар нақты аймақтар бойынша температура, жауын-шашын және атмосфералық өзгерістерді талдайды.

QGIS, Google Earth, Our World in Data

Экологиялық мониторинг, картографиялық талдау және статистикал

Презентациялық және жобалық құралдар

Canva, Prezi, Google Slides, PowerPoint

Инфографика, презентация және жобалық материалдарды дайындауға арналған. Бұл құралдар оқушылардың ақпаратты эстетикалық және түсінікті түрде ұсыну дағдыларын дамытады.

Padlet, Tinkercad

Padlet — идеялар мен рефлексияны жинақтауға, Tinkercad — 3D модельдер жасауға мүмкіндік береді. Бұл платформалар шығармашылық және жобалық жұмыстарда тиімді қолданылады.

6. Бағалау және мониторинг жүйесі

Курста бағалау жүйесі оқушылардың білім деңгейін ғана емес, олардың зерттеушілік белсенділігін, цифрлық дағдыларын және жеке даму динамикасын анықтауға бағытталған. Бағалау оқыту үдерісінің ажырамас бөлігі ретінде ұйымдастырылады.

Қалыптастырушы бағалау

Қалыптастырушы бағалау оқу барысында үздіксіз жүргізіледі және оқушының алға жылжуын бақылауға мүмкіндік береді. Бұл бағалау түрі оқушыны ынталандыруға және дер кезінде кері байланыс беруге бағытталған.

Қалыптастырушы бағалауға мыналар жатады:

  • виртуалды және практикалық зертханалық жұмыстардың орындалу сапасы;

  • цифрлық модельдер, инфографикалар және диаграммалар;

  • деректерді талдау және қорытынды жасау қабілеті;

  • топтық және жеке жұмыстағы белсенділік;

  • қысқаша жазбаша немесе ауызша рефлексия.

Қорытынды бағалау

Қорытынды бағалау курс соңында оқушылардың жинақталған білімін, дағдыларын және зерттеу нәтижелерін анықтауға бағытталады.

Қорытынды бағалау формалары:

  • Жобалық жұмыс – оқушы өз зерттеуін цифрлық форматта ұсынады (презентация, инфографика, бейнежоба немесе электронды есеп);

  • Электронды портфолио – курс барысында орындалған барлық практикалық және жобалық жұмыстар жинағы;

  • Қорытынды тест немесе сұхбат – негізгі теориялық ұғымдар мен цифрлық құралдарды қолдану деңгейін тексеру.

Бағалау критерийлері

Бағалау кезінде келесі өлшемдер ескеріледі:

  • зерттеу тақырыбының өзектілігі;

  • деректерді өңдеу мен талдау сапасы;

  • цифрлық құралдарды тиімді және орынды пайдалану;

  • қорытындының ғылыми негізділігі;

  • жұмыстың көрнекілігі мен ұсыну мәдениеті.

7. Мұғалімге арналған әдістемелік нұсқаулар

«Биология және цифрлық технологиялар» факультативті курсын тиімді жүзеге асыру үшін мұғалімнің рөлі ұйымдастырушы, бағыттаушы және кеңесші сипатында болуы қажет. Сабақ барысында мұғалім оқушылардың дайын ақпаратты қабылдауынан гөрі, өздігінен ізденуіне, талдауына және қорытынды жасауына жағдай жасайды.

Сабақты жоспарлау ерекшеліктері

Әр тақырыпты жоспарлау кезінде практикалық әрекетке негізделген тапсырмаларға басымдық беріледі. Теориялық материал қысқа әрі нақты беріліп, міндетті түрде цифрлық ресурс немесе визуалды құралмен толықтырылады. Әр сабақта кемінде бір цифрлық платформа немесе интерактивті құрал қолдану ұсынылады.

Сабақ құрылымында:

  • мотивациялық кезең;

  • зерттеу немесе тәжірибелік жұмыс;

  • деректерді талдау;

  • қорытынды және рефлексия кезеңдері айқын көрініс табуы тиіс.

Оқушылармен жұмыс жүргізу тәсілдері

Мұғалім оқушылардың жеке ерекшеліктерін ескере отырып, тапсырмаларды деңгейлеп ұсынады. Кейбір оқушылар деректерді талдауға бейім болса, енді біреулері визуализация немесе презентация жасауға қабілетті болуы мүмкін. Осыған байланысты топтық жұмыстарда рөлдерді (зерттеуші, талдаушы, дизайнер, баяндамашы) нақты бөлу ұсынылады.

Зерттеу жұмыстары барысында мұғалім:

  • дұрыс сұрақ қоя білуге;

  • дерек көздерін сын тұрғысынан бағалауға;

  • алынған нәтижені дәлелмен қорғауға бағыттайды.

Цифрлық қауіпсіздік пен этика

Сабақ барысында оқушыларға цифрлық ортада қауіпсіз жұмыс істеу ережелері үнемі ескертіледі. Геномдық, медициналық немесе жеке деректермен жұмыс кезінде құпиялылық, авторлық құқық және биоэтика қағидаларына назар аударылады.

Мұғалім:

  • сенімді дереккөздерді таңдауға;

  • алынған ақпаратты рұқсатсыз таратпауға;

  • ғылыми адалдықты сақтауға үйретеді.

Рефлексия және кері байланыс

Әр бөлім немесе тақырып соңында рефлексия ұйымдастыру ұсынылады. Бұл ауызша пікір, Padlet-та жазба, өзіндік бағалау парағы немесе қысқаша эссе түрінде жүргізілуі мүмкін. Рефлексия оқушылардың өз жетістігін бағалауына және келесі қадамды жоспарлауына көмектеседі.

8. Оқу процесінің әдістемелік нәтижесі

Курсты меңгеру нәтижесінде оқушылардың білімдік, практикалық және тұлғалық дамуында нақты өзгерістер байқалады. Оқу нәтижелері тек теориялық біліммен шектелмей, заманауи цифрлық ортада әрекет ету қабілетін қалыптастыруға бағытталады.

Білімдік нәтижелер

Оқушылар:

  • биологиялық процестердің құрылымын, қызметін және өзара байланысын түсінеді;

  • жасушалық, молекулалық, ағзалық және экожүйелік деңгейдегі заңдылықтарды меңгереді;

  • цифрлық биология, биоинформатика, биотехнология және экологиялық мониторинг ұғымдарын ажырата алады.

Практикалық нәтижелер

Оқушылар:

  • виртуалды зертханаларда тәжірибе жүргізе алады;

  • биологиялық деректерді жинақтап, кесте, диаграмма және инфографика түрінде ұсынады;

  • 3D модельдер мен цифрлық симуляцияларды қолданады;

  • ғылыми зерттеу кезеңдерін (мәселе қою, гипотеза, әдіс, нәтиже, қорытынды) практикада орындайды.

Тұлғалық және метапәндік нәтижелер

Оқушылар:

  • сыни тұрғыдан ойлау және дәлелмен сөйлеу дағдыларын дамытады;

  • цифрлық мәдениет пен ғылыми этиканы сақтауға үйренеді;

  • топпен жұмыс істеу, пікір алмасу және жауапкершілік алу қабілетін қалыптастырады;

  • экологиялық және әлеуметтік мәселелерге саналы көзқарас танытады.

Жалпы нәтиже

Курс соңында оқушы:

  • ғылыми деректермен жұмыс істей алатын;

  • биологиялық процестерді цифрлық ортада талдайтын;

  • өз зерттеуін заманауи форматта қорғай алатын;

  • цифрлық сауатты әрі экологиялық жауапты тұлға ретінде қалыптасады.



ОҚЫТУДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУҒА ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛАР


1. Оқуды ұйымдастыру

«Биология және цифрлық технологиялар» факультативті курсы қазіргі білім беру жүйесіндегі жаңартылған мазмұн талаптарына сәйкес әзірленген және жаратылыстану бағытындағы пәндерді цифрлық технологиялармен кіріктіре оқытуға бағытталған.

Курс оқушылардың биология пәні бойынша теориялық білімін тереңдетумен қатар, ғылыми деректермен жұмыс істеу, ақпаратты цифрлық форматта өңдеу, модельдеу және визуализациялау дағдыларын қалыптастыруды көздейді. Бұл – оқушыларды XXI ғасырдың ғылыми-технологиялық ортасына бейімдеудің маңызды алғышарты.

Курстың мазмұны биология ғылымының заманауи бағыттарын (генетика, молекулалық биология, экология, физиология, биотехнология) ақпараттық-коммуникациялық технологиялармен ұштастыра отырып, тірі табиғаттағы құбылыстарды сандық деректер мен цифрлық модельдер арқылы түсіндіруге негізделген.

Оқу барысында оқушылар:

  • дайын ақпаратты жай қабылдаушы емес,

  • зерттеу нысанын талдай алатын,

  • деректерді өңдеп, салыстырып,

  • ғылыми негізделген қорытынды жасайтын белсенді субъект ретінде әрекет етеді.

Курс оқушылардың зерттеушілік мәдениетін қалыптастыруға, функционалдық сауаттылығын арттыруға және цифрлық ортада саналы әрекет етуіне жағдай жасайды.

Оқыту форматы мен құрылымы

Курс келесі оқу-ұйымдастыру параметрлеріне сәйкес жүзеге асырылады:

  • аптасына 1 рет өткізіледі;

  • бір сабақтың ұзақтығы – 45 минут;

  • жалпы оқу жүктемесі – 34 сабақ (34 сағат);

  • курстың ұзақтығы – бір оқу жылы;

  • оқыту форматы – аралас (дәстүрлі және цифрлық, аралас оқыту).

Әр сабақта теориялық материал қысқаша беріліп, негізгі уақыт тәжірибелік, зертханалық және жобалық жұмыстарға арналады. Сабақ мазмұнында виртуалды зертханалар, 3D модельдер, онлайн симуляциялар, деректерді талдау құралдары жүйелі түрде қолданылады.

Бұл тәсіл оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттырып қана қоймай, білімді қолдану, талдау және шығармашылықпен ұсыну дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді.

2. Оқыту процесінің негізгі қағидаттары

Курс мазмұны заманауи педагогика мен әдістемелік талаптарға сай келетін бірқатар негізгі қағидаттарға сүйеніп құрастырылған. Бұл қағидаттар оқу процесінің жүйелілігін, тиімділігін және нәтижелілігін қамтамасыз етеді.

1. Интеграция қағидаты

Биология пәні информатика, физика, химия, география және экология пәндерімен өзара байланыста оқытылады.

Оқушылар биологиялық құбылыстарды түсіндіруде:

  • физикалық заңдылықтарды,

  • химиялық реакцияларды,

  • математикалық есептеулерді,

  • ақпараттық технологияларды біріктіре қолдануды үйренеді.

Бұл пәнаралық байланыс оқушылардың дүниетанымын кеңейтіп, кешенді ойлау қабілетін қалыптастырады.

2. Ғылыми негізділік қағидаты

Әрбір биологиялық ұғым, процесс немесе заңдылық ғылыми дәлелдерге, нақты деректерге және модельдерге сүйеніп түсіндіріледі. Оқушылар:

  • ғылыми терминдерді дұрыс қолдануға;

  • дереккөздермен жұмыс істеуге;

  • дәлел мен болжамды ажыратуға дағдыланады.

Бұл қағидат ғылыми ойлау мәдениетін қалыптастырудың негізі болып табылады.

3. Жеке тұлғаға бағытталу қағидаты

Курс барысында оқушылардың жеке қабілеті, қызығушылығы мен дайындық деңгейі ескеріледі. Тапсырмалар:

  • деңгейлік;

  • вариативті;

  • таңдау мүмкіндігі бар түрде ұсынылады.

Әр оқушы өзіне жақын тақырыпты зерттеп, жеке оқу траекториясын қалыптастыра алады.

4. Практикалық бағыттылық қағидаты

Теориялық білім міндетті түрде практикалық әрекетпен бекітіледі. Оқушылар алған білімін:

  • виртуалды зертханада,

  • цифрлық модельдеуде,

  • деректерді талдауда,

  • өмірлік жағдаяттарды шешуде қолданады.

Бұл қағидат білімнің өміршеңдігін қамтамасыз етеді.

5. Цифрлық сауаттылық қағидаты

Курс оқушылардың ақпаратты іздеу, сұрыптау, өңдеу, визуализациялау және ұсыну дағдыларын дамытады. Оқушылар цифрлық құралдарды ойын немесе жай тұтыну құралы емес, ғылыми зерттеу мен талдау құралы ретінде қолдануды меңгереді.

6. Шығармашылық пен зерттеудің үйлесуі

Әр сабақта оқушылардың шығармашылық әлеуетін ашуға жағдай жасалады. Инфографика, бейнежоба, 3D модель, презентация жасау арқылы оқушылар:

  • өз идеясын еркін ұсынады;

  • ғылыми ойды шығармашылықпен жеткізеді;

  • зерттеу нәтижесін көрнекі түрде қорғайды.

3. Сабақ құрылымы және уақыттық кезеңдер

Курс аясындағы әр сабақ 45 минутқа жоспарланып, оқушылардың белсенді танымдық әрекетін қамтамасыз ететін құрылымдық кезеңдерге бөлінеді. Сабақтың әр кезеңі бір-бірімен логикалық байланыста ұйымдастырылып, теория мен практиканың үйлесімін қамтамасыз етеді.

Сабақ кезеңдерінің құрылымы

Кезең атауы

Ұзақтығы

Мақсаты мен мазмұны

1. Кіріспе – мотивациялық кезең

5–7 минут

Сабақтың тақырыбы мен мақсаттарын нақтылау, оқушылардың қызығушылығын ояту. Бұл кезеңде қысқа бейнематериал, интерактивті сұрақ, QR-сілтеме немесе проблемалық жағдаят ұсынылады. Оқушылар сабақта не зерттелетінін және оның маңызын түсінеді.

2. Негізгі теориялық түсіндіру

8–10 минут

Мұғалім негізгі ұғымдар мен заңдылықтарды қысқаша әрі нақты түрде түсіндіреді. Түсіндіру визуалды материалдармен (3D модель, анимация, интерактивті слайд) сүйемелденеді. Оқушылар жаңа ақпаратты қабылдап қана қоймай, оны талқылайды.

3. Практикалық немесе зертханалық кезең

18–20 минут

Сабақтың негізгі бөлігі. Оқушылар жеке немесе топпен виртуалды зертханаларда тәжірибе орындайды, 3D модельдермен жұмыс істейді, деректер жинайды. Google Sheets, Excel немесе басқа құралдар арқылы алынған мәліметтерді өңдейді.

4. Қорытындылау және талдау

5–6 минут

Тәжірибе нәтижелерін салыстыру, талдау және түсіндіру. Оқушылар деректерді диаграмма, кесте немесе инфографика түрінде ұсынады, қорытынды жасайды.

5. Рефлексия және өзіндік бағалау

2–3 минут

Оқушылар өз жұмысын бағалайды, қандай білім мен дағды қалыптасқанын анықтайды. «Мен білдім – Мен түсіндім – Мен қолдана аламын» үлгісімен кері байланыс беріледі.

Әр сабақта уақыттың кемінде 50–60% практикалық және зерттеушілік әрекеттерге бөлінеді. Бұл тәсіл оқушылардың биологиялық ұғымдарды терең меңгеруіне және оларды саналы түрде қолдануына мүмкіндік береді.

4. Қолданылатын әдіс-тәсілдер мен технологиялар

Курс мазмұнын іске асыруда оқушылардың белсенді әрекетін, зерттеушілік қабілетін және шығармашылық ойлауын дамытатын заманауи педагогикалық әдістер қолданылады.

Жобалық әдіс (Project Based Learning)

Оқушылар белгілі бір биологиялық немесе экологиялық мәселені таңдап, оны зерттеу жобасы ретінде орындайды. Жобалық жұмыс барысында:

  • зерттеу сұрағы анықталады;

  • гипотеза ұсынылады;

  • деректер жиналып, талданады;

  • нәтиже цифрлық форматта ұсынылады (презентация, инфографика, бейне).

Бұл әдіс оқушыларды дербес жұмыс істеуге және жауапкершілік алуға үйретеді.

Зерттеу әдісі (Зерттеуге негізделген оқыту)

Сабақтарда ғылыми зерттеудің классикалық кезеңдері қолданылады: мәселе → бақылау → тәжірибе → дерек → қорытынды.

Мысалы, фотосинтез қарқындылығының жарыққа тәуелділігін виртуалды зертханада анықтау немесе экожүйедегі өзгерістерді деректер арқылы талдау.

Интерактивті әдістер

Оқушылардың пікір алмасуын және сыни ойлауын дамыту үшін келесі әдістер қолданылады:

  • «Миға шабуыл»;

  • «Дөңгелек үстел»;

  • «Дәлелдер желісі»;

  • «Цифрлық викторина»;

  • «INSERT», «Venn диаграммасы», «Concept Map».

Бұл әдістер оқушыларды белсенді тыңдауға, ой қорытуға және өз көзқарасын дәлелдеуге үйретеді.

AR/VR және 3D модельдеу технологиялары

BioDigital Human, 3D жасуша көргіш, Human Anatomy Atlas платформалары арқылы:

  • жасуша құрылымын;

  • адам ағзасының жүйелерін;

  • физиологиялық процестерді кеңістікте көру және зерттеу жүзеге асырылады.

Бұл технологиялар күрделі биологиялық процестерді түсінуді жеңілдетеді.

Биоинформатика элементтері

Генетика және молекулалық биология тақырыптарында:

  • NCBI;

  • Ensembl;

  • DNA Learning Center сияқты деректер базаларымен жұмыс ұйымдастырылады.

Оқушылар геномдық ақпаратты іздеу, салыстыру және талдау дағдыларын меңгереді.

STEAM интеграциясы

Биологияны технология, инженерия, өнер және математикамен байланыстыра отырып, шығармашылық жобалар орындалады. Мысалы:

  • «Ақылды жылыжай» моделі;

  • «Экожүйенің цифрлық картасы»;

  • «3D жасуша макеті».

Бұл тәсіл оқушылардың инновациялық ойлауын дамытады.

5. Сабақтың ұйымдастыру формалары

Курс барысында сабақтар әртүрлі ұйымдастыру формаларында өткізіледі. Бұл оқушылардың қызығушылығын арттырып, әртүрлі оқу стиліне бейімделуіне мүмкіндік береді. Ұйымдастыру формалары теориялық білімді тәжірибемен ұштастырып, оқушылардың дербес және топтық жұмыс дағдыларын дамытуға бағытталған.

Интерактивті дәріс

Интерактивті дәріс жаңа тақырыпты меңгертудің бастапқы кезеңінде қолданылады. Бұл форматта:

  • қысқа бейнематериалдар;

  • анимациялар;

  • 3D модельдер;

  • QR-сілтемелер пайдаланылады.

Мұғалім ақпаратты тек баяндап қана қоймай, сұрақ қою, талқылау ұйымдастыру арқылы оқушыларды белсенді қатысуға тартады.

Практикалық сабақ

Практикалық сабақтар курстың негізгі бөлігін құрайды. Оқушылар:

  • виртуалды зертханаларда тәжірибе орындайды;

  • цифрлық микроскоппен жұмыс істейді;

  • деректер жинап, оларды өңдейді.

Бұл сабақтарда оқушылардың әрекеті басым болып, мұғалім бағыттаушы рөл атқарады.

Виртуалды зертхана сабағы

PhET, Labster, VirtuLab платформалары арқылы ұйымдастырылады. Виртуалды зертханалар:

  • қауіпсіз;

  • қайта орындауға мүмкіндік береді;

  • күрделі немесе қауіпті тәжірибелерді модельдеуге жағдай жасайды.

Оқушылар тәжірибе барысын бақылап, өзгерістерді талдап, қорытынды жасайды.

Жеке жұмыс

Жеке жұмыс формасы:

  • зерттеу тақырыбын таңдау;

  • деректерді талдау;

  • рефлексия жүргізу кезеңдерінде қолданылады.

Бұл формат әр оқушының жеке қабілетін, қызығушылығын және оқу қарқынын ескеруге мүмкіндік береді.

Топтық жұмыс

Топтық жұмыс барысында оқушылар:

  • бірлесіп модель құрады;

  • тәжірибе нәтижелерін салыстырады;

  • ортақ қорытынды жасайды.

Бұл форма коммуникативтік дағдыларды, жауапкершілікті және өзара қолдауды дамытады.

Қашықтан оқыту элементтері

Google Classroom, Padlet, Google Forms арқылы:

  • тапсырмалар таратылады;

  • кері байланыс беріледі;

  • электронды портфолио жинақталады.

Бұл формат оқушылардың цифрлық ортада өз бетінше жұмыс істеу дағдысын қалыптастырады.

Жобалық сабақ

Әр бөлімнің немесе курстың соңында жобалық сабақ өткізіледі. Бұл сабақта оқушылар:

  • өз зерттеуін қорғайды;

  • постер немесе презентация ұсынады;

  • пікірталасқа қатысады.

Жобалық сабақ оқушылардың оқу нәтижесін көрсетуге және бағалауға мүмкіндік береді.

6. Материалдық-техникалық база

Курсты тиімді жүзеге асыру үшін заманауи материалдық-техникалық база қажет. Қолданылатын құралдар оқушылардың зерттеу және цифрлық дағдыларын дамытуға бағытталған.

Негізгі техникалық құралдар

  • интерактивті тақта немесе мультимедиалық проектор;

  • компьютер немесе ноутбук (әр топқа кемінде 1);

  • тұрақты интернет желісі;

  • құлаққаптар (бейне және VR материалдар үшін).

Зерттеу және визуализация құралдары

  • цифрлық микроскоп;

  • бейнекамера немесе веб-камера;

  • микропрепараттар мен үлгілер;

  • VR көзілдірігі (мүмкіндік болған жағдайда).

Бағдарламалық қамтамасыз ету

Курс аясында келесі бағдарламалар мен платформалар қолданылады:

  • PhET, Labster, VirtuLab – виртуалды зертханалар;

  • BioDigital Human, Human Anatomy Atlas, 3D Cell Viewer – 3D және AR/VR модельдеу;

  • Google Sheets, Excel – деректерді өңдеу және талдау;

  • Canva, PowerPoint, Prezi, Padlet – инфографика және презентация;

  • Tinkercad, QGIS – модельдеу және картографиялық талдау.

Қосымша мүмкіндіктер

  • 3D-принтер (макет жасау үшін);

  • Ardui№ немесе сенсорлар жиынтығы (экожобаларға);

  • мобильді құрылғылар (AR-қосымшалармен жұмыс істеу үшін).

Материалдық-техникалық базаның болуы курстың практикалық бағытын күшейтіп, оқушылардың ғылыми тәжірибеге жақын ортада жұмыс істеуіне мүмкіндік береді.

7. Бағалау жүйесі және кері байланыс

Курста бағалау оқушыны салыстыру немесе тексеру құралы емес, оның дамуын, зерттеушілік қабілетін және цифрлық дағдыларын қолдау тетігі ретінде қарастырылады. Бағалау жүйесі оқушының оқу барысындағы белсенділігін, әрекет сапасын және нәтижені ұсыну деңгейін қамтиды.

Қалыптастырушы бағалау

Қалыптастырушы бағалау сабақ барысында жүйелі түрде жүргізіледі және оқушыға өз әрекетін түзетуге мүмкіндік береді. Ол келесі элементтер арқылы жүзеге асады:

  • виртуалды және практикалық жұмыстарды орындау сапасы;

  • цифрлық модельдер, кестелер, диаграммалар, инфографикалар;

  • зертханалық бақылау нәтижелері;

  • топтық талқылау мен пікір айту белсенділігі;

  • қысқаша рефлексия жазбалары.

Қалыптастырушы бағалауда:

  • ауызша кері байланыс;

  • чек-парақтар;

  • өзіндік бағалау парақтары;

  • Padlet, Google Form арқылы жедел кері байланыс кеңінен қолданылады.

Қорытынды бағалау

Қорытынды бағалау оқушының курсты меңгеру деңгейін кешенді түрде анықтауға бағытталады және төмендегі компоненттерден тұрады:

  • Зерттеу немесе жобалық жұмыс – 50% (тақырыптың өзектілігі, деректерді талдау, цифрлық құралдарды қолдану, қорытындының негізділігі)

  • Электронды портфолио – 30% (тәжірибелік жұмыстар, инфографикалар, модельдер, рефлексиялар жинағы)

  • Қорытынды тест немесе сұхбат – 20% (негізгі ұғымдар, әдістер, цифрлық платформаларды қолдану)

Бағалау критерийлері

Бағалау кезінде келесі өлшемдер басшылыққа алынады:

  1. Ғылыми мазмұнның дәлдігі мен логикалық құрылымы;

  2. Деректерді өңдеу және талдау сапасы;

  3. Цифрлық құралдарды орынды әрі сауатты қолдану;

  4. Нәтижені визуалды және түсінікті ұсыну;

  5. Шығармашылық және дербес көзқарас;

  6. Топта жұмыс істеу мәдениеті.

Кері байланыс түрлері

Кері байланыс оқушының өзіндік дамуын қамтамасыз етуге бағытталған. Қолданылатын түрлері:

  • «Мен білдім – Мен түсіндім – Мен қолдана аламын»;

  • «SMART-жетістік картасы»;

  • электронды рефлексия күнделігі;

  • құрдастар бағалауы (peer review).

8. Мұғалімнің рөлі және кәсіби құзыреттілігі

Бұл курста мұғалім дәстүрлі «білім беруші» рөлінен зерттеуге бағыттаушы, кеңесші және ұйымдастырушы рөліне өтеді. Мұғалім оқушыға дайын ақпаратты бермей, оны өз бетінше ізденуге, талдауға және қорытынды жасауға жетелейді.

Мұғалімнің негізгі функциялары

Мұғалім:

  • сабақтың мақсат-міндеттерін нақты әрі өлшенетін түрде қояды;

  • тақырыпқа сай цифрлық платформаларды таңдайды;

  • практикалық және зерттеу тапсырмаларын ұйымдастырады;

  • оқушылардың қауіпсіз цифрлық ортада жұмыс істеуін қамтамасыз етеді;

  • әр оқушының жеке жетістігін бақылап, қолдау көрсетеді.

Кәсіби құзыреттілік талаптары

Курсты тиімді жүргізу үшін мұғалім:

  • биология пәні бойынша терең пәндік білімге;

  • цифрлық құралдармен жұмыс істеу дағдысына;

  • виртуалды зертханаларды қолдану тәжірибесіне;

  • жобалық және зерттеушілік әдістерді меңгеруге;

  • пәнаралық байланыс орнату қабілетіне ие болуы қажет.

Мұғалімнің педагогикалық ұстанымы

Мұғалім:

  • оқушының қателесуіне мүмкіндік береді;

  • зерттеу нәтижесін дайын үлгімен шектемейді;

  • оқушыны сұрақ қоюға және дәлелдеуге ынталандырады;

  • әр оқушының жетістігін алға жылжу ретінде бағалайды.

Мұғалімнің басты мақсаты — оқушыны ғылымға қызықтыру, деректермен жұмыс істеуге үйрету және цифрлық ортада саналы әрекет ететін тұлға қалыптастыру.

9. Пәнаралық байланыс және интеграция

«Биология және цифрлық технологиялар» факультативті курсы пәнаралық ықпалдастыққа негізделіп құрастырылған. Курстың мазмұны биология пәнін басқа оқу пәндерімен табиғи және логикалық байланыста оқытуға мүмкіндік береді. Бұл тәсіл оқушылардың әлемді тұтас қабылдауына, білімді кешенді қолдануына және функционалдық сауаттылығының артуына жағдай жасайды.

Пәнаралық интеграцияның мақсаты

Пәнаралық байланыс:

  • биологиялық құбылыстарды кең контексте түсіндіруге;

  • ғылыми деректерді түрлі пән тұрғысынан талдауға;

  • оқушының зерттеушілік және аналитикалық ойлауын дамытуға бағытталған.

Негізгі пәндермен байланыс

Информатика пәнімен байланыс

  • биологиялық деректерді цифрлық форматта жинау;

  • кесте, диаграмма, инфографика жасау;

  • деректерді кодтау, сұрыптау және визуализациялау;

  • онлайн платформалармен және дерекқорлармен жұмыс.

Физика пәнімен байланыс

  • энергия алмасу процестері (фотосинтез, тыныс алу);

  • жарық, жылу, қозғалыс құбылыстарының тірі ағзаларға әсері;

  • сенсорлар мен өлшеу құралдарының жұмыс принциптері.

Химия пәнімен байланыс

  • биохимиялық реакциялар;

  • зат алмасу процестері;

  • органикалық молекулалардың (ақуыз, көмірсу, липид, нуклеин қышқылдары) құрылысы мен қызметі.

География пәнімен байланыс

  • климаттық деректерді картада көрсету;

  • экожүйелердің аймақтық ерекшеліктері;

  • ғаламдық экологиялық өзгерістерді талдау.

Экология пәнімен байланыс

  • қоршаған ортаның күйін мониторингтеу;

  • биоалуантүрлілікті сақтау мәселелері;

  • тұрақты даму ұғымы.

Математика пәнімен байланыс

  • статистикалық деректерді өңдеу;

  • пайыздық көрсеткіштер мен салыстырмалы талдау;

  • графиктер мен диаграммалар құру.

Пәнаралық ықпалдастық нәтижесінде оқушы білімді тек пән шеңберінде емес, нақты өмірлік жағдаятта қолдануды үйренеді.

10. Шығармашылық және жобалық сабақтар үлгісі

Курс мазмұнында шығармашылық және жобалық сабақтар ерекше орын алады. Бұл сабақтар оқушылардың дербес ойлауын, зерттеушілік қабілетін және цифрлық өнім жасау дағдысын дамытуға бағытталған.

Жобалық сабақтың мақсаты

  • биологиялық білімді тәжірибеде қолдану;

  • цифрлық технологияларды зерттеу құралы ретінде пайдалану;

  • ғылыми нәтижені көрнекі түрде ұсыну;

  • оқушының жауапкершілігі мен дербестігін арттыру.

Үлгі сабақ

Тақырыбы: «Жасушаның 3D моделін цифрлық форматта құрастыру»

Сабақтың құрылымы:

1-кезең. Мотивация (5 минут) Мұғалім жасушаның күрделі құрылымын көрсететін қысқа бейнеролик ұсынады. Мәселелік сұрақ қойылады: «Егер жасушаны кеңістікте еркін зерттей алсақ, оны түсіну жеңілдер ме?»

2-кезең. Теориялық бағыттау (10 минут) Жасушаның негізгі бөліктері мен олардың қызметі қысқаша еске түсіріледі. 3D модельдеу мүмкіндіктері таныстырылады.

3-кезең. Практикалық жұмыс (20 минут) Оқушылар Tinkercad немесе 3D Cell Viewer платформасында:

  • жасушаның құрылымын модельдейді;

  • органоидтарды белгілейді;

  • әр бөліктің қызметін сипаттайды.

Жұмыс жеке немесе шағын топтарда орындалады.

4-кезең. Таныстыру және талдау (7 минут) Әр топ өз моделін экран арқылы көрсетіп, құрылымдық ерекшеліктерін түсіндіреді. Құрдастар сұрақ қояды, пікір білдіреді.

5-кезең. Рефлексия және бағалау (3 минут) Оқушылар:

  • қандай жаңа дағды меңгергенін;

  • қай кезең қиын болғанын;

  • цифрлық модельдің артықшылығын қысқаша жазады.

Жобалық жұмыстардың түрлері

  • 3D модель (жасуша, ағза, экожүйе);

  • инфографика;

  • интерактивті карта;

  • бейнежоба;

  • цифрлық есеп немесе презентация.

Мұндай сабақтар оқушылардың биологияны тек теория ретінде емес, зерттелетін, модельденетін және дәлелденетін ғылым ретінде қабылдауына мүмкіндік береді.

11. Қорытынды ұйымдастыру нұсқаулары

«Биология және цифрлық технологиялар» факультативті курсын тиімді жүзеге асыру үшін оқу процесін жүйелі, кезең-кезеңімен және мақсатты түрде ұйымдастыру қажет. Бұл бөлімде курсты өткізуге арналған негізгі ұйымдастырушылық талаптар мен практикалық ұсыныстар берілген.

Курсты өткізу тәртібі

  • Курс аптасына 1 рет, 45 минут көлемінде жүргізіледі;

  • Жалпы оқу жүктемесі – 34 сағат, бір оқу жылына жоспарланған;

  • Сабақтар дәстүрлі сынып жағдайында және цифрлық ортада (аралас форматта) өткізіледі;

  • Әр тақырыпта кемінде бір цифрлық құрал немесе онлайн платформа қолдану ұсынылады.

Сабақты жоспарлау бойынша ұсынымдар

  1. Әр сабақтың мақсаты нақты, өлшенетін және нәтижеге бағытталған болуы тиіс.

  2. Теориялық материал қысқа әрі нұсқа, негізгі уақыт практикалық және зерттеушілік әрекетке бөлінеді.

  3. Сабақ барысында:

    • виртуалды зертхана;

    • 3D модель;

    • деректер кестесі немесе диаграмма міндетті түрде қолданылғаны жөн.

  4. Әр бөлім соңында:

    • рефлексия парағы;

    • шағын қорытынды тапсырма;

    • өзіндік бағалау жүргізіледі.

Қорытынды іс-шаралар

Курстың соңында келесі форматтар ұсынылады:

  • «Цифрлық биология апталығы» – ашық сабақтар, демонстрациялар;

  • Зерттеу жобалары көрмесі – инфографика, модель, бейнежобалар;

  • Жобалық қорғау конференциясы – оқушылар өз жұмыстарын сынып немесе мектеп деңгейінде қорғайды.

Бұл іс-шаралар оқушылардың мотивациясын арттырып, олардың зерттеушілік еңбегінің маңызын сезінуге мүмкіндік береді.

12. Курстың педагогикалық маңызы мен күтілетін нәтижелері

«Биология және цифрлық технологиялар» факультативті курсы — заманауи білім беру талаптарына жауап беретін, оқушының тұлғалық, танымдық және зерттеушілік дамуына бағытталған бағдарлама.

Курстың педагогикалық маңызы

Курс:

  • биология пәнін деректерге негізделген ғылым ретінде танытады;

  • оқушыны пассивті тыңдаушы емес, белсенді зерттеуші ретінде қалыптастырады;

  • цифрлық технологияларды ойын немесе қосымша құрал емес, ғылыми зерттеу құралы ретінде қолдануға үйретеді;

  • функционалдық және цифрлық сауаттылықты кешенді түрде дамытады.

Күтілетін оқу нәтижелері

Курс соңында оқушылар:

  • биологиялық процестерді цифрлық модельдеу және визуализациялау дағдыларын меңгереді;

  • виртуалды зертханаларда тәжірибе жүргізе алады;

  • ғылыми деректерді:

    • жинайды,

    • өңдейді,

    • талдайды,

    • кесте, диаграмма, инфографика түрінде ұсынады;

  • экологиялық және медициналық мәселелерді деректер негізінде талдай алады;

  • өз зерттеу нәтижесін цифрлық форматта қорғайды (презентация, инфографика, бейне);

  • ғылыми дәлелдерге сүйеніп, сыни тұрғыдан ойлай алады;

  • цифрлық ортада қауіпсіз және жауапты жұмыс істеу мәдениетін меңгереді.

Тұлғалық нәтижелер

Оқушы:

  • зерттеуші,

  • талдаушы,

  • шығармашыл,

  • цифрлық сауатты,

  • экологиялық жауапты тұлға ретінде қалыптасады.



ҚОРЫТЫНДЫ


Қазіргі жаһандану жағдайында ғылым мен технологияның қарқынды дамуы білім беру жүйесіне түбегейлі өзгерістер енгізуді талап етеді. Әсіресе жаратылыстану бағытындағы пәндерді оқытуда оқушының тек дайын ақпаратты меңгеруі жеткіліксіз болып отыр. Бүгінгі білім алушы деректермен жұмыс істей алатын, ғылыми құбылыстарды модельдеу арқылы түсінетін, цифрлық құралдарды зерттеу мақсатында тиімді қолдана білетін тұлға ретінде қалыптасуы тиіс. Осы тұрғыдан алғанда «Биология және цифрлық технологиялар» факультативті курсы – білім беру мазмұнын жаңғыртудың, оқыту сапасын арттырудың және оқушыны XXI ғасыр талаптарына бейімдеудің тиімді педагогикалық шешімі болып табылады.

Аталған курс биология ғылымының классикалық мазмұнын сақтай отырып, оны цифрлық технологиялармен, виртуалды зертханалармен, 3D модельдеу және деректерді визуализациялау әдістерімен терең ықпалдастыруға негізделген. Бұл тәсіл оқушыларға тірі табиғаттағы күрделі процестерді көрнекі, түсінікті және тәжірибелік жолмен меңгеруге мүмкіндік береді. Жасушалық деңгейден бастап экожүйелік және жаһандық деңгейге дейінгі биологиялық құбылыстарды цифрлық ортада зерттеу оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттырып қана қоймай, олардың ғылыми ойлау қабілетін жүйелі түрде дамытады.

Курс барысында оқушылар биология ғылымының заманауи бағыттарымен — биоинформатика, генетика, цифрлық медицина, экологиялық мониторинг, биотехнология және жасанды интеллекттің биологиядағы қолданылуымен танысады. Бұл бағыттардың барлығы қазіргі ғылым мен өндірісте кеңінен қолданылып отырғандықтан, курс мазмұны оқушылардың болашақ кәсіби бағдарын анықтауға да ықпал етеді. Сонымен қатар PhET, Labster, BioDigital Human, NCBI, QGIS, Google Earth, Canva, Google Sheets сияқты платформалармен жұмыс істеу оқушылардың цифрлық сауаттылығын арттырып, оларды ғылыми деректерді іздеу, өңдеу, салыстыру және қорытындылау мәдениетіне үйретеді.

Бағдарламада жобалық және зерттеушілік әдістердің басым қолданылуы оқушыны білім беру процесінің белсенді қатысушысына айналдырады. Оқушылар өз бетімен зерттеу тақырыбын таңдап, гипотеза құрып, виртуалды немесе цифрлық тәжірибе жүргізіп, алынған нәтижелерді кесте, диаграмма, инфографика немесе бейнежоба түрінде ұсынады. Мұндай жұмыс форматы оқушылардың функционалдық сауаттылығын, сыни ойлауын, шығармашылық қабілетін және жауапкершілік сезімін қалыптастырады.

Курста қарастырылған бағалау жүйесі оқушының жеке жетістігін, даму динамикасын және зерттеу белсенділігін жан-жақты бағалауға мүмкіндік береді. Қалыптастырушы бағалау арқылы оқушылардың күнделікті жетістіктері мен қиындықтары анықталып отырса, қорытынды бағалау жобалық жұмыс пен электронды портфолио арқылы олардың жинақталған нәтижесін көрсетеді. Рефлексиялық тапсырмалар оқушыларға өз білімін, дағдысын және алдағы даму бағытын саналы түрде бағалауға жағдай жасайды.

Мұғалімнің рөлі дәстүрлі білім берушіден зерттеу процесін ұйымдастырушы, бағыттаушы және кеңесші деңгейіне көтеріледі. Мұғалім оқушыға дайын шешім ұсынбай, оны ізденіске жетелеп, цифрлық ресурстарды дұрыс таңдауға және қауіпсіз қолдануға бағыт береді. Бұл өз кезегінде мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін арттырып, оқыту процесін серіктестік негізде ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

Жалпы алғанда, «Биология және цифрлық технологиялар» факультативті курсы оқушыларды ғылыми-зерттеу мәдениетіне баулитын, биология пәнін заманауи цифрлық ортада оқытудың тиімді моделін ұсынатын кешенді бағдарлама болып табылады. Курс нәтижесінде оқушылар тек пәндік білім алып қана қоймай, деректермен жұмыс істеу, модельдеу, талдау, дәлелдеу және өз ойын ғылыми тұрғыда қорғау дағдыларын меңгереді.

Бұл факультативті курс цифрлық сауатты, экологиялық жауапты, ғылыми тұрғыдан ойлайтын және заманауи қоғамда саналы шешім қабылдай алатын тұлғаны қалыптастыруға бағытталған. Сондықтан бағдарлама жалпы орта білім беру ұйымдарында қолдануға, педагогикалық тәжірибеге енгізуге және білім беру мазмұнын жаңарту үдерісінде тиімді пайдалануға толық негізделген деп есептеледі.



ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ


Мұғалімдерге арналған әдебиеттер

  1. Қазақстан Республикасының жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты. – Астана: ҚР Оқу-ағарту министрлігі, 2023.

  2. «Биология» пәні бойынша оқу бағдарламасы (11-сынып). – Астана: Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы, 2022.

  3. Alberts, B. Essential Cell Biology. – 6th ed. – New York: W. W. №rton & Company, 2022.

  4. Campbell, N.A., Reece, J.B., Urry, L.A. Biology. – 12th ed. – New York: Pearson Education, 2020.

  5. Raven, P.H., Johnson, G.B., Mason, K.A. Biology. – 12th ed. – McGraw-Hill Education, 2021.

  6. Тұрсынбекова, Г.Т. Биологияны оқытуда цифрлық Ресурсды қолдану әдістемесі. – Алматы: Қазақ университеті, 2023.

  7. Лизунов, П.А., Кривошеев, В.Г. Цифровые технологии в образовании и науке. – Москва: Академия, 2021.

  8. Dede, C. Digital Teaching Platforms and Virtual Labs in Science. – Harvard University Press, 2021.

  9. Bozeman, T.D., Khatri, P. Digital Biology and Artificial Intelligence in Education. – London: Springer Nature, 2022.

  10. OECD. The Future of Education and Skills 2030: OECD Learning Compass. – Paris: OECD Publishing, 2021.

  11. UNESCO. ICT Competency Framework for Teachers. – Paris: UNESCO, 2022.

  12. Ли, В.А. Биологиядағы деректер мен цифрлық модельдеу. – Мәскеу: Бином, 2020.

  13. Назарбаев, Н.Ә. Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру. – Астана, 2017.

  14. Құсайынова, А. STEM және цифрлық білім беру экожүйесі. – Алматы: Рауан, 2022.

  15. National Research Council. A Framework for K–12 Science Education. – Washington, DC: National Academies Press, 2020.

Оқушыларға арналған әдебиеттер

  1. Биология. 11-сынып оқулығы. – Астана: «Мектеп» баспасы, 2022.

  2. Жұмағұлова, Г. Цифрлық биология: тәжірибелік бағыттағы оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2023.

  3. Биология пәні бойынша зертханалық және практикалық жұмыстар жинағы. – Астана: Оқу-ағарту министрлігі, 2022.

  4. Campbell, N. Exploring Life: Digital Edition. – Pearson Interactive, 2021.

  5. Khan Academy. Biology & Digital Science Modules. – 2022.

  6. BioDigital Human Platform. Interactive Human Anatomy. – 2023.

  7. PhET Interactive Simulations. Virtual Biology Labs. – University of Colorado, 2023.

  8. Microsoft Education. MakeCode for Biology Projects. – 2022.

  9. KazEduLab. «Цифрлық зертхана» онлайн ресурсы. – 2023.

  10. Smart Biology. – Cambridge Education Hub, 2021.



ҚОСЫМША 1

ҚЫСҚАМЕРЗІМДІ ЖОСПАР

Сабақ №1

Бөлім

1-БӨЛІМ: Биология және цифрлық ғылым әлемі

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Биология ғылымының заманауи даму бағыттары және цифрландыру рөлі

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.4.4.3 - биоинформатиканың ролін сипаттау

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыты

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

• Сыныппен амандасады, оқушыларды түгендейді.

• Сабаққа психологиялық дайындық жүргізеді.

• Оқушылардың назарын сабаққа шоғырландыру үшін бағыттаушы сұрақтар қояды: — Биология ғылымы қазіргі уақытта қалай өзгеріп жатыр? — Цифрлық технологиялар биологияда не үшін қажет? • Негізгі терминдерді (ge№me, data, algorithm, AI) тақтаға шығарып, мағынасын қысқаша талқылайды. • Сабақтың тақырыбы мен мақсатын оқушылармен бірлесе нақтылайды.

• Сабаққа зейін қояды.

• Сұрақтарға жауап береді.

• Терминдерді түсіндіруге қатысады.

• Сабақ мақсатын тұжырымдайды.

Диагностикалық ауызша бағалау, жедел кері байланыс

Интерактивті тақта


Explore | BioDigital Human Platform

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

• Биология ғылымының заманауи даму бағыттарын жүйелі түрде түсіндіреді: геномика, биоинформатика, биотехнология.

• Әр бағыттың зерттеу нысанын, мақсатын және цифрлық технологиялармен байланысын нақты мысалдар арқылы ашады.

• Цифрлық технологиялардың (AI, Big Data) биологиядағы рөлін түсіндіреді.

• Негізгі ұғымдарды тірек сызба, қысқаша жазбалар арқылы жинақтайды.

• Мұғалімді тыңдайды.

• Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады.

• Себеп–салдарлық байланыстарды түсінеді.

Ауызша бағалау

Презентация, тірек сызба


Деректердегі біздің әлеміміз

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (15 минут)

1-ТАПСЫРМА (INSERT әдісі – жеке жұмыс)

Әдіс-тәсіл: ЕНГІЗУ

Жұмыс түрі: Жеке

Мұғалімнің тапсырмасы:

«Өз жобаңа қайта қарап, оны талдау үшін INSERT әдісін қолдан».

Оқушыларға төмендегі кесте беріледі және жоба қорғау барысында толтырылады:

Белгі

Мағынасы

Өз жобам бойынша

✔

Бұрыннан білетінім


+

Жоба барысында жаңадан үйренгенім


–

Келіспейтін немесе қайта қарауды қажет ететін тұс


?

Әлі де зерттегім келетін сұрақ


? Оқушы жобасын қорғап болған соң, кестені толтырады және 1–2 белгі бойынша ауызша түсіндіреді.

Мақсаты:
– оқушының өзіндік талдау жасау дағдысын қалыптастыру;
– зерттеу нәтижесін саналы бағалау.

? 2-ТАПСЫРМА (Жұптық жұмыс)

Әдіс-тәсіл: «Сұрақ–жауап диалогы»

Жұмыс түрі: Жұптық

Мұғалімнің тапсырмасы:

«Жұбыңның жобасын тыңдап, зерттеу жұмысына байланысты сұрақтар қой».

Әр жұп төмендегі 3 міндетті сұрақ бойынша жұмыс жасайды:

  1. Жоба мақсаты нақты қойылған ба?

  2. Қандай дерек ең маңызды болды?

  3. Бұл жобаны өмірде қай жерде қолдануға болады?

? Жұптар рөлмен алмасады:
– біреуі — зерттеуші,
– біреуі — сұхбат алушы.

Мақсаты:
– ғылыми сұрақ қою дағдысын дамыту;
– зерттеу жұм

? 3-ТАПСЫРМА (Топтық жұмыс)

Әдіс-тәсіл: «Ғылыми сараптама»

Жұмыс түрі: Топтық (3–4 оқушы)

Мұғалімнің тапсырмасы:

«Берілген жобаны ғылыми тұрғыда талдап, қорытынды пікір дайында».

Әр топ бір жобаны таңдап, төмендегі критерийлер бойынша талдайды:

  • зерттеу логикасы;

  • әдістің тиімділігі;

  • нәтижесінің дәлелділігі;

  • практикалық маңызы.

? Топ қорытындысын 1 спикер арқылы ұсынады:

«Біздің топтың пікірінше, бұл жобаның ең күшті жағы …, ал жетілдіруге болатын тұсы …».

Мақсаты:
– топта талдау жүргізу;
– ғылыми пікір айту мәдениетін қалыптастыру.

• Мәтінді талдайды.

• INSERT белгілерін қолданады.

• Ұғымдарды салыстырады.

• Өз ойларын ғылыми тілде жеткізеді.

Дескриптор: ғылыми дұрыстығы

талдау деңгейі

дәлел келтіру командалық жұмыс

Ғылыми мәтін, постер, маркерлер

Сабақтың соңы (8 минут)

• Сабақты қорытындылайды. • Оқушылардың оқу нәтижесін саралауға бағыттайды. • Рефлексия ұйымдастырады: — «Мен бүгін білдім…» — «Маған қиын болды…» — «Келесі сабақта білгім келеді…»

• Өз оқу жетістігін бағалайды. • Сабақ бойынша қорытынды жасайды.

Формативті кері байланыс

Padlet, стикер



Сабақ №2

Бөлім

1-БӨЛІМ: Биология және цифрлық ғылым әлемі

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Цифрлық биология ұғымы және Big Data биологияда

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.4.3.4 - ағзаларды клондау тәсілдерін түсіндіру

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты «Цифрлық ойлану» әдісі арқылы бастайды. Алдыңғы білімді белсендіру мақсатында бағыттаушы сұрақтар қояды: – Big Data ұғымын қай салаларда кездестірдіңдер? – Биология ғылымында үлкен деректер не үшін қажет деп ойлайсыңдар? Оқушылардың жауаптарын Padlet тақтасына жинақтап, ұғымдар арасында байланыс орнатады. Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсаттарын нақтылап хабарлайды.

• Сұрақтарға жауап береді. • Өз болжамдарын білдіреді. • Сабақтың тақырыбы мен мақсатын түсінеді.

Диагностикалық ауызша бағалау, жедел кері байланыс

Shape1

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім слайд арқылы жаңа тақырыпты жүйелі түсіндіреді: – Big Data ұғымы және оның ерекшеліктері; – Биологиядағы Big Data қолданылуы (геномдық талдау, экологиялық мониторинг, медицина); – Human Ge№me Project мысалында деректер көлемінің ауқымын түсіндіреді. Негізгі ұғымдарды тірек сызба арқылы жинақтайды.

• Мұғалімді тыңдайды. • Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. • Себеп–салдарлық байланыстарды түсінеді.

Ауызша бағалау

PowerPoint презентациясы

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

Тапсырмалар: 1. INSERT әдісі бойынша мәтінмен жұмыс ұйымдастырады. Мәтін: «Биологиялық деректердің үлкен көлемі және оны талдау әдістері».

Оқу барысында ✔ (білетін), ❗ (жаңа), ❓ (түсініксіз), ➖ (келіспеймін) белгілерін қолдануды талап етеді.

2. Мәтін мазмұнын талдатқызады. Бағыттаушы сұрақтар қояды: – Big Data қай жағдайда пайдалы? – Қай кезде қате шешімге әкелуі мүмкін?

Мәтін: «Big Data – биологиядағы мүмкіндік пен жауапкершілік»

Қазіргі биология ғылымында Big Data ұғымы ерекше маңызға ие. Big Data – бұл көлемі өте үлкен, құрылымы күрделі және үнемі жаңарып отыратын биологиялық деректер жиынтығы. Оған геномдық ақпарат, экожүйелерді бақылау нәтижелері, медициналық көрсеткіштер, спутниктік суреттер және зертханалық эксперимент деректері жатады.

Big Data пайдалы болатын жағдайлар көп. Мысалы, геномдық деректерді талдау арқылы тұқым қуалайтын ауруларды ерте анықтауға болады. Экология саласында Big Data көмегімен климаттың өзгеруін, жануарлар миграциясын және өсімдік жамылғысының азаюын бақылау мүмкін. Сонымен қатар медицинада үлкен деректер аурудың таралуын болжауға және емдеу әдістерін жетілдіруге көмектеседі. Бұл жағдайда Big Data нақт

Алайда Big Data қате шешімге әкелуі мүмкін жағдайлар да бар. Егер деректер толық жиналмаса немесе дұрыс өңделмесе, нәтиже шындыққа сәйкес келмейді. Кейде деректердің сапасы төмен болады немесе оларды талдайтын алгоритмдер қате жұмыс істеуі мүмкін. Сонымен қатар деректерді дұрыс түсіндірмеу ғылыми қателіктерге алып келеді. Мысалы, белгілі бір аймақтан алынған мәліметті бүкіл әлемге қатысты деп қабылдау жаңсақ қорытынды жасауға себеп болады.

Сондықтан Big Data-мен жұмыс істеу барысында деректердің дәлдігі, сенімділігі және дұрыс талдануы өте маңызды. Ғалым тек технологияға емес, өзінің сыни ойлау қабілетіне де сүйенуі керек. Big Data – бұл қуатты құрал, бірақ ол жауапкершілікпен қолданылғанда ғана пайдалы нәтиже береді.

3. Топтық жұмыс ұйымдастырады. Топтарға бағыт береді: 1-топ – генетикалық деректер көлемін салыстыру; 2-топ – Big Data экологияда (құстар миграциясы); 3-топ – медициналық Big Data мысалдары. Нәтижені Google Sheets арқылы кесте, диаграмма түрінде ұсынуды бағыттайды.

• Мәтінді талдайды, INSERT белгілерін қояды. • Ақпаратты салыстырады. • Топта деректерді өңдейді. • Диаграмма жасап, қорғайды.

Дескриптор: Ғылыми дұрыстығы Талдау Мысал, дәлел Командалық жұмыс

Google Sheets, ғылыми дереккөздер (NCBI, Ensembl)

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты қорытындылайды. Рефлексия жүргізеді: – Big Data биологияда неліктен маңызды? – Мен білдім – Мен түсіндім – Маған қызық болды әдісі.

• Кері байланыс береді. • Өз оқу нәтижесін бағалайды.

Формативті кері байланыс

Padlet немесе Google Form



Сабақ №3

Бөлім

1-БӨЛІМ: Биология және цифрлық ғылым әлемі

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Виртуалды зертханалар және биосимуляторлармен жұмыс

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.4.1.5 - генетикалық кодтың қасиеттерін түсіндіру

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты «Цифрлық тәжірибе әлемі» тақырыбындағы бейнематериалмен бастайды. Алдыңғы білімді белсендіру мақсатында бағыттаушы сұрақтар қояды: – Зертханалық тәжірибені виртуалды ортада орындаудың артықшылығы неде? – Қауіпсіз тәжірибе дегенді қалай түсінесіңдер? – Биосимулятор ұғымы нені білдіреді? Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсатын нақтылап хабарлайды.

• Бейнематериалды көреді. • Сұрақтарға жауап береді. • Сабақтың мақсатын түсінеді.

Диагностикалық ауызша бағалау, жедел кері байланыс

Интерактивті тақта, бейнематериал

Filter - PhET Simulations

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім виртуалды зертханалар ұғымын жүйелі түрде түсіндіреді. Виртуалды зертханалардың түрлері мен қолдану мүмкіндіктерін сипаттайды: – PhET – жасушалық және физиологиялық процестерді модельдеу; – Labster – молекулалық биология және генетика тәжірибелері; – VirtuLab – экологиялық және жүйелік модельдер. Виртуалды және дәстүрлі зертханалардың айырмашылығын «Fishbone» әдісі арқылы түсіндіреді.

• Мұғалімді тыңдайды. • Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. • Салыстыру нәтижесін түсінеді.

ауызша бағалау

Презентация, тірек сызба

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

Тапсырмалар: 1. Топтық практикалық жұмыс ұйымдастырады. Оқушылар виртуалды зертханада (PhET немесе Labster) тәжірибе орындайды: жасушада энергия түзілуі немесе ДНҚ репликациясы.

2-ТАПСЫРМА. Бақылау және талдау жұмысы (ТОПТЫҚ)

Мақсаты:
Виртуалды тәжірибе барысында жүретін биологиялық процесті бақылау, өзгерістерді анықтау және себеп–салдарлық байланыс орнату.

Тапсырма:
Виртуалды зертханада (PhET немесе Labster) орындалған тәжірибені бақылап, төмендегі талдау кестесін толық толтырыңдар.

Бақылау және талдау кестесі

Бақылау кезеңі

Процесте байқалған өзгеріс

Әсер еткен фактор

Нәтижеге әсері

Бастапқы кезең




Орта кезең




Соңғы кезең




Талдау сұрақтарына жазбаша жауап беріңдер:

  1. Процес барысында қандай негізгі өзгерістер байқалды?

  2. Қай фактор (температура, уақыт, энергия мөлшері, фермент белсенділігі т.б.) нәтижеге көбірек әсер етті?

  3. Егер осы фактор өзгерсе, нәтиже қалай өзгерер еді деп ойлайсыңдар?

➡️ Нәтиже форматы:
 ✅ Толтырылған кесте
 ✅ 2–3 сөйлемдік қорытынды талдау

3-ТАПСЫРМА. Нәтижені визуалдау (ТОПТЫҚ ҚОРЫТЫНДЫ ЖҰМЫС)

Мақсаты:
Тәжірибе нәтижесін көрнекі түрде ұсыну және биологиялық процесті түсіндіру.

Тапсырма:
Тәжірибе нәтижесіне сәйкес ВИЗУАЛДАУ ТҮРІН ӨЗДЕРІҢ ТАҢДАП, төмендегі нұсқалардың бірін орындаңдар.

• Виртуалды зертханада тәжірибе жүргізеді. • Бақылау нәтижесін жазады. • Қорытынды жасап, топ атынан ұсынады.

Дес криптор:Тәжірибені орындау Деректерді талдау Қорытындының негізділігі –Топтық жұмыс

PhET, Labster

Сабақтың соңы (3 минут)

Сабақты қорытындылайды. Рефлексия ұйымдастырады: – «Бүгін мен білдім…» – «Маған қызықты болды…» – «Келесі сабақта білгім келеді…»

• Кері байланыс береді. • Өз оқу нәтижесін бағалайды.

Формативті кері байланыс

Padlet немесе Google Form



Сабақ №4

Бөлім

1-БӨЛІМ: Биология және цифрлық ғылым әлемі

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Цифрлық микроскопия және бейнеанализ әдістері

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.4.2.1 - микрофотография қолданып жасушалардың негізгі компоненттерін анықтау және сипаттау

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім оқушыларды жаңа тақырыпқа бағыттау мақсатында биологиядағы микроскопияның рөлі туралы қысқаша бейнематериал көрсетеді. Алдыңғы білімді белсендіру үшін бағыттаушы сұрақтар қояды: – Цифрлық микроскоптың дәстүрлі микроскоптан айырмашылығы қандай? – Бейнеанализ ұғымы нені білдіреді және ол не үшін қолданылады? Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсаттарын нақтылап хабарлайды.

• Бейнематериалды көреді. • Сұрақтарға жауап береді. • Сабақтың тақырыбы мен мақсатын түсінеді.

Диагностикалық ауызша бағалау, жедел кері байланыс

Интерактивті тақта, бейнематериал

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім цифрлық микроскопия ұғымын жүйелі түрде түсіндіреді. Цифрлық микроскоп түрлерінің (USB микроскоп, камералы микроскоп) мүмкіндіктерін сипаттайды. Микробейнені түсіру, сақтау және өңдеу кезеңдерін көрсетеді. ImageJ бағдарламасының негізгі құралдарымен (жарықтық, контраст, масштаб) таныстырады.

• Мұғалімді тыңдайды. • Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. • Бағдарламаның қызметтерін түсінеді.

Ауызша бағалау

Презентация, ImageJ интерфейсі

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

Тапсырмалар:

Тәжірибелік жұмыс ұйымдастырады. Әр топқа микроскопиялық бейне немесе сурет (жасуша, ұлпа, микроағза) ұсынады.

2. Бейнеанализ жүргізуді бағыттайды.

Оқушылар ImageJ бағдарламасында: – масштаб орнатады; – құрылым элементтерін белгілейді; – алынған деректерді график немесе диаграмма түрінде ұсынады.

3. Нәтижені ұсынуды ұйымдастырады. Топтар өз жұмысын қысқаша түсіндіріп қорғайды, басқа топтардың жұмыстарын талдайды.

• Бейнені өңдейді. • Құрылымдарды белгілейді. • Талдау нәтижесін визуалды түрде көрсетеді. • Өз және өзге топтың жұмысын талдайды.

Дескриптор: Өлшеу мен белгілеудің дәлдігі Талдау сапасы Визуализация Топтық жұмыс

ImageJ, микроскопиялық суреттер, Padlet

Epidermis Cell Layers | BioDigital Human Platform

Сабақтың соңы (3 минут)

Сабақты қорытындылайды. Рефлексия жүргізеді: – «Цифрлық микроскопия туралы не білдім?» – «Бұл білімді қайда қолдана аламын?» – «Келесі сабақта нені білгім келеді?»

• Рефлексия жазады. • Өз оқу нәтижесін бағалайды.

Формативті кері байланыс

Google Form немесе Padlet



Сабақ №5

Бөлім

1-БӨЛІМ: Биология және цифрлық ғылым әлемі

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

AR/VR технологияларының биологиядағы қолданылуы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.4.4.1 - электромагниттік және дыбыс толқындарының адам ағзасына әсерін түсіндіру

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты AR технологиясын қолдану арқылы бастайды. Оқушыларға смартфон немесе планшет арқылы жүрек немесе жасушаның 3D моделін көрсетеді. Алдыңғы білімді белсендіру мақсатында бағыттаушы сұрақтар қояды: – 3D модель биологиялық нысанды түсінуге қалай әсер етті? – Нақты және виртуалды нысандардың айырмашылығы қандай? Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсаттарын нақтылап хабарлайды.

• AR моделін бақылайды. • Сұрақтарға жауап береді. • Сабақтың тақырыбы мен мақсатын түсінеді.

Диагностикалық формативті бағалау (ауызша кері байланыс)

AR қолданбасы (ARLOOPA немесе Merge Cube), интерактивті тақта

Биологияны 3D-де қалай оқытуға болады

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім AR және VR технологияларының биологияда қолданылуын жүйелі түрде түсіндіреді: – 3D анатомиялық модельдер арқылы ағзалар құрылымын зерттеу; – Экожүйелерді виртуалды ортада бақылау; – Виртуалды dissections ұғымы және оның маңызы. VR құрылғысының негізгі бөліктерін (линза, сенсор, контроллер) көрсетіп, қызметін түсіндіреді.

• Мұғалімді тыңдайды. • Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. • AR/VR технологияларының мүмкіндіктерін түсінеді.

Формативті ауызша бағалау


Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

1-тапсырма. Топтық практикалық жұмыс

«AR/VR арқылы биологиялық объектілерді зерттеу»**

Мақсаты:
Оқушылар AR/VR технологияларының көмегімен биологиялық объектілерді кеңістікте зерттеп, цифрлық модель мен нақты объектінің айырмашылығын түсінеді.

Орындау тәртібі:
Сынып 3 топқа бөлінеді. Әр топқа нақты зерттеу бағыты мен платформа ұсынылады.

1-топ. «Адам жүрегінің 3D моделі»

  • Платформа: BioDigital Human

  • Тапсырма:

    • Адам жүрегінің 3D моделін ашыңыз;

    • Жүрек бөлімдерін (жүрекше, қарынша, қақпақша) анықтаңыз;

    • Қан айналу бағытын бақылаңыз;

    • Модельді айналдырып, ішкі құрылымын қарастырыңыз.

2-топ. «Өсімдік жасушасының AR моделі»

  • Платформа: AR модель (Merge EDU / Sketchfab AR)

  • Тапсырма:

    • Өсімдік жасушасының AR моделін қараңыз;

    • Негізгі органоидтарды белгілеңіз (ядро, вакуоль, хлоропласт);

    • Құрылымдардың қызметін қысқаша сипаттаңыз;

    • Жасушаның кеңістіктегі орналасуын бақылаңыз.

3-топ. «VR ортадағы экожүйе»

  • Платформа: VR экожүйе симуляциясы / 360° табиғат ортасы

  • Тапсырма:

    • Виртуалды экожүйені шолыңыз;

    • Экожүйе компоненттерін анықтаңыз (өсімдік, жануар, климаттық фактор);

    • Табиғи тепе-теңдікті сақтау жолдарын байқаңыз.

2-тапсырма. Талдау және салыстыру

«Цифрлық модель мен нақты объект»**

Әр топ зерттеу нәтижесіне сүйене отырып төмендегі сұрақтарға жауап дайындайды:

  • AR/VR моделінің нақты объектіден айырмашылығы неде?

  • Қандай артықшылық байқадыңыз:

    • көру,

    • айналдыру,

    • ұлғайту,

    • қауіпсіздік?

  • AR/VR технологиялары биология сабағында:

    • түсінуді жеңілдетеді ме?

    • қызығушылықты арттыра ма?

    • күрделі процестерді түсіндіруге көмектесе ме?

? Жауаптар қысқаша, нақты, мысалмен негізделуі керек.

3-тапсырма. Қорытынды ұсыну

«AR/VR – биологиядағы болашақ құрал»**

Тапсырма:
Әр топ өз зерттеуінің қорытындысын 1–2 минуттық ауызша таныстырылым түрінде ұсынады.

Ұсыну құрылымы:
1️⃣ Қандай модель зерттелді
2️⃣ Не байқадық
3️⃣ AR/VR-дың ең маңызды артықшылығы
4️⃣ Бұл технологияны қай тақырыпта қолдануға болады

• AR/VR құралдарымен жұмыс істейді. • Нысандарды үшөлшемді форматта зерттейді. • Топта талқылап, қорытынды жасайды.

Дескриптор :Модельмен жұмыс сапасы Биологиялық дәлдік Талдау және қорытынды Коммуникативті белсенділік

BioDigital Human, ARLOOPA, Oculus VR

Сабақтың соңы (3 минут)

Сабақты қорытындылайды. Рефлексия жүргізеді: – «AR/VR технологиялары биологияда не үшін қажет?» Оқушылардың жауаптарын Padlet немесе Google Form арқылы жинақтайды.

• Рефлексия жазады. • Өз оқу нәтижесін бағалайды.

Формативті кері байланыс

Padlet немесе Google Form



Сабақ №6

Бөлім

1-БӨЛІМ: Биология және цифрлық ғылым әлемі

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Жасанды интеллект және биология: болашақ интеграциясы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.1.2.1 - хлоропласттың құрылымы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнату

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты «Болашақ зертханасы» әдісі арқылы бастайды. Жасанды интеллекттің биологиядағы қолданылуына қатысты қысқаша бейнематериал көрсетеді. Алдыңғы білімді белсендіру мақсатында бағыттаушы сұрақтар қояды: – Жасанды интеллект биология ғылымының қай салаларында қолданылуы мүмкін? – AI адамның зерттеу мүмкіндіктерін қалай кеңейтеді? Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсаттарын нақтылап хабарлайды.

• Бейнематериалды көреді. • Сұрақтарға жауап береді. • Сабақтың тақырыбы мен мақсатын түсінеді.

Диагностикалық ауызша бағалау, жедел кері байланыс

Бейнематериал, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім жасанды интеллект ұғымын жүйелі түрде түсіндіреді: Machine Learning, нейрондық желілер, деректерді талдау. Биологиядағы нақты қолданылу мысалдарын сипаттайды: – AlphaFold – ақуыз құрылымын болжау; – DeepMind – медициналық диагностика; – EcoAI – экожүйелерді мониторингтеу. Ақпаратты тірек сызба және кесте арқылы жинақтайды.

• Мұғалімді тыңдайды. • Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. • AI-дың биологиядағы рөлін түсінеді.

Ауызша бағалау

Презентация, тірек сызба

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

Тапсырмалар: 1. Практикалық зерттеу жұмысын ұйымдастырады. Оқушылар Google Teachable Machine платформасында өсімдік жапырақтарының суреттерін пайдалана отырып қарапайым тану моделін құрады.

2-тапсырма. Талдау және қорытынды жасау (сыни ойлау тапсырмасы)

Мақсаты:
Оқушылар цифрлық модельдің (AR/VR, AI немесе симуляция) қалай жұмыс істейтінін түсінеді, шешім қабылдау логикасын талдайды және оның шектеулерін анықтайды.

Орындау нұсқаулығы

Оқушылар зерттелген цифрлық модельге (3D модель, симуляция, AI-негізделген шешім) сүйене отырып төмендегі тапсырмаларды орындайды.

1-қадам. Модельдің шешім қабылдау белгілерін анықтау

Оқушылар модельдің қандай белгілерге (параметрлерге) сүйеніп жұмыс істегенін талдайды.

? Талдау үшін сұрақтар:

  • Модель қандай деректерді пайдаланды?
    (пішін, өлшем, қозғалыс, температура, құрылым, түс, сандық көрсеткіштер)

  • Бұл деректер модельге қайдан келді?
    (сенсор, база, алдын ала енгізілген алгоритм, визуалды белгі)

  • Қай белгі шешім қабылдауда негізгі рөл атқарды?

? Нәтижені төмендегі кестеге толтырады:

Белгі (параметр)

Қайдан алынды

Модель шешіміне әсері








2-қадам. Қате нәтиже пайда болған жағдайды анықтау

Оқушылар модельдің шектеулі тұстарын талдайды.

? Талдау сұрақтары:

  • Қай жағдайда модель қате немесе толық емес нәтиже көрсетті?

  • Қандай дерек жетіспеді?

  • Нақты өмірмен салыстырғанда қандай айырмашылық байқалды?

  • Модель барлық жағдайды көрсете ала ма, әлде тек белгілі бір шекте ме?

? Ойлану үшін:

«Егер бұл модель шынайы тәжірибеде қолданылса, қандай қауіп немесе қате болуы мүмкін?»

3-қадам. Қорытынды жасау

Оқушылар қысқаша қорытынды жазады.

✍️ Қорытынды құрылымы (3–4 сөйлем):

  • Бұл модельдің артықшылығы …

  • Бұл модельдің шектеуі ...

  • Оны сабақта қолдану пайдалы / шектеулі, себебі …

  • Нақты зерттеуде модельді … арқылы жетілдіруге болады.

3. Нәтижені ұсынуды ұйымдастырады. Топтар өз моделінің нәтижесін визуализациялап, қысқаша қорғайды.

• AI моделін құрады. • Нәтижелерді талдайды. • Қорытынды жасап, топ атынан ұсынады.

Дескриптор: Модельді құру Нәтижені талдау Қорытындының негізділігі

Google Teachable Machine, Canva, Jamboard

Сабақтың соңы (3 минут)

Сабақты қорытындылайды. Рефлексия жүргізеді: – «Жасанды интеллект биологияда қандай мүмкіндіктер береді?» – «AI көмегімен болашақта қандай биологиялық процестер автоматтандырылуы мүмкін?» Оқушылардың жауаптарын жинақтайды.

• Рефлексия жазады. • Өз оқу нәтижесін бағалайды.

Кері байланыс

Padlet немесе Google Form



Сабақ №7

Бөлім

2-БӨЛІМ: Жасуша және молекулалық деңгейдегі процестер

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Жасушаның құрылымын 3D форматта зерттеу

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.1.3.3 - жасуша мембранасы арқылы заттар тасымалының әр түрлі типтерінің механизмдерін түсіндіру

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабаққа кіріспе ретінде жасушаның ішкі құрылымын бейнелейтін қысқаша 3D бейнематериал көрсетеді. Алдыңғы білімді белсендіру мақсатында бағыттаушы сұрақтар қояды: – Жасушаны күрделі құрылыс жүйесі ретінде елестетсек, оның бөліктері қандай қызмет атқарады? – Үшөлшемді модель биологиялық нысанды түсінуге қалай көмектеседі? Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсаттарын нақтылап хабарлайды.

• Бейнематериалды бақылайды. • Сұрақтарға жауап береді. • Сабақтың тақырыбы мен мақсатын түсінеді.

Диагностикалық формативті бағалау (ауызша кері байланыс)

Интерактивті тақта, бейнематериал

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім жасушаның негізгі органоидтарының құрылымы мен қызметін жүйелі түрде түсіндіреді (ядро, митохондрия, эндоплазмалық тор, рибосома, лизосома, цитоплазма). Ақпаратты «жасуша – органоид – қызметі» құрылымдық картасы арқылы жинақтайды. Жасуша типтерінің (өсімдік, жануар, бактерия) ерекшеліктерін салыстырып түсіндіреді.

• Мұғалімді тыңдайды. • Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. • Органоидтардың қызметін түсінеді.

Ауызша бағалау

Презентация, тірек сызба

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

Тапсырмалар: 1. Топтық практикалық жұмыс ұйымдастырады.

Топтарға жасушаның әр түрін 3D форматта модельдеу бағыттарын ұсынады: – 1-топ: өсімдік жасушасы; – 2-топ: жануар жасушасы; – 3-топ: бактериялық жасуша. 2. 3D модель құрастыруды бағыттайды. Оқушылар Tinkercad немесе BioRender платформасын қолданып, органоидтарды орналастырады және атқаратын қызметін белгілейді.

3. Нәтижені таныстыруды ұйымдастырады. Әр топ өз моделін көрсетіп, жасуша құрылымын ғылыми тілде түсіндіреді.

• 3D модель құрады. • Жасуша құрылымын сипаттайды. • Топтық талқылау жүргізіп, қорытынды жасайды.

Десккриптор: Модельдің дұрыстығы Органоид қызметін түсіндіру Визуализация сапасы

Tinkercad,

Сабақтың соңы (3 минут)

Сабақты қорытындылайды. Рефлексия ұйымдастырады: – Қай органоидты модельдеу қиын болды және неліктен? – 3D модельдеу жасушаны түсінуге қалай әсер етті? Оқушылардың жауаптарын жинақтайды.

• Рефлексия жазады. • Өз оқу нәтижесін бағалайды.

Кері байланыс

Padlet немесе Google Form



Сабақ №8

Бөлім

2-БӨЛІМ: Жасуша және молекулалық деңгейдегі процестер

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Өсімдік және жануар жасушаларын салыстырмалы зерттеу

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.4.2.1 - микрофотография қолданып жасушалардың негізгі компоненттерін анықтау және сипаттау

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты «Микроәлемді таны» әдісі арқылы бастайды. Цифрлық микроскоп арқылы өсімдік және жануар жасушаларының бейнелерін көрсетеді. Алдыңғы білімді белсендіру мақсатында бағыттаушы сұрақтар қояды: – Екі жасуша бейнесінің негізгі айырмашылығы неде? – Қай жасушада хлоропласт болады? – Жануар жасушасына тән қандай құрылымды байқадыңдар? Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсаттарын нақтылап хабарлайды.

• Бейнелерді бақылайды. • Сұрақтарға жауап береді. • Өз болжамын айтады. • Сабақтың тақырыбы мен мақсатын түсінеді.

Диагностикалық ауызша бағалау, жедел кері байланыс

Цифрлық микроскоп бейнелері, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім өсімдік және жануар жасушаларының құрылымын жүйелі түрде түсіндіреді. Органоидтардың ортақ және ерекше белгілерін салыстыра көрсетеді (ядро, митохондрия, вакуоль, хлоропласт, центриоль). Тақтада құрылымдық салыстыру кестесін толтырады: Органоид – Өсімдік жасушасы – Жануар жасушасы.

Әр органоидтың қызметін ғылыми тұрғыда түсіндіреді.

• Мұғалімді тыңдайды. • Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. • Жасушалар арасындағы айырмашылықты түсінеді.

Ауызша бағалау

Презентация, құрылымдық кесте

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

1-тапсырма. Салыстыру және сәйкестендіру тапсырмасы

Тапсырма түрі: жұптық / топтық
 Мақсаты:
Өсімдік және жануар жасушасының құрылымдық ерекшеліктерін салыстыра отырып, органоидтардың қызметін түсіну.

Нұсқаулық

Оқушыларға өсімдік және жануар жасушаларының суреттері немесе 3D модельдері ұсынылады. Берілген органоид атауларын тиісті жасуша түрімен сәйкестендіріп, олардың қызметін анықтайды.

Сәйкестендіру кестесі

Органоид

Өсімдік жасушасы

Жануар жасушасы

Қызметі

Ядро

✔

✔

Генетикалық ақпаратты сақтайды

Митохондрия

✔

✔

Энергия түзіледі

Хлоропласт

✔

✖

Фотосинтез

Вакуоль

✔ (ірі)

✔ (ұсақ)

Зат алмасу

Лизосома

✖

✔

Қорытушы қызмет

? Қосымша сұрақ:
– Қай органоид тек өсімдік жасушасына тән және неге?

2-тапсырма. Қысқа интерактивті тексеру – "MicroQuiz"

Тапсырма түрі: жеке
 Мақсаты:
Жасуша құрылымы мен органоидтардың қызметі бойынша білімді жедел тексеру.

Орындау барысы

Оқушылар LearningApps немесе Quizizz платформасында қысқа интерактивті викторина орындайды.

MicroQuiz сұрақ үлгілері

1️⃣ Қай органоид энергия өндіруге жауап береді?
2️⃣ Фотосинтез қай органоидта жүреді?
3️⃣ Ядроның негізгі қызметі қандай?
4️⃣ Жануар жасушасында болмайтын органоидты белгіле.
5️⃣ Вакуольдің қызметін таңда.

? Нәтиже:
Оқушылар платформа арқылы өз нәтижесін бірден көреді.

3-тапсырма. Нәтижені талдау және түсіндіру

Тапсырма түрі: талдау, рефлексия
 Мақсаты:
Қате жауаптардың себебін анықтау арқылы білімді тереңдету.

Тапсырма мазмұны

Оқушылар өз нәтижелеріне қарап, төмендегі сұрақтарға жауап береді:

? Талдау сұрақтары:

  • Қай сұрақта қате жауап бердің?

  • Қандай органоидтың қызметін шатастырдың?

  • Қате жауаптың себебі неде?

Қорытындылау кестесі

Сұрақ

Менің жауабым

Дұрыс жауап

Неге қателестім

✍️ Қысқаша қорытынды (2–3 сөйлем):

«Мен бүгін өсімдік пен жануар жасушасының айырмашылығын … арқылы түсіндім.»

• Салыстыру тапсырмасын орындайды. • Интерактивті викторинаға қатысады. • Қателерін талдайды, түзетеді.

Дескриптор: Органоидтарды дұрыс ажырату Түсіндіру дәлдігі Тест нәтижесі

LearningApps немесе Quizizz, интерактивті тақта

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты «Бір сөйлемдік қорытынды» әдісімен аяқтайды. Рефлексия сұрағын қояды: – Бүгін өсімдік пен жануар жасушасы туралы нені түсіндің? Оқушылардың жауаптарын Padlet немесе Google Form арқылы жинақтайды.

• Қорытынды жазады. • Өз оқу нәтижесін бағалайды.

Кері байланыс, өзіндік рефлексия

Padlet немесе Google Form



Сабақ №9

Бөлім

2-БӨЛІМ: Жасуша және молекулалық деңгейдегі процестер

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Молекулалық биология негіздері және ДНҚ құрылымы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.2.4.1 - мутациялардың дезоксирибонуклеин қышқылырепарациясы, днқ рекомбинациясы, дезоксирибонуклеин қышқылы репликациясы арасындағы байланысын табу

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты «Генетикалық код жұмбағы» әдісі арқылы бастайды. ДНҚ құрылымы мен маңызы туралы қысқаша бейнематериал көрсетеді. Алдыңғы білімді белсендіру үшін бағыттаушы сұрақтар қояды: – Неліктен ДНҚ тіршіліктің коды деп аталады? – ДНҚ мен РНҚ-ның негізгі айырмашылықтары қандай? Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсаттарын нақтылап хабарлайды.

• Бейнематериалды көреді. • Сұрақтарға жауап береді. • Өз ойын білдіреді. • Сабақтың тақырыбы мен мақсатын түсінеді.

Диагностикалық формативті бағалау (ауызша кері байланыс)

YouTube немесе LabXchange бейнеролигі, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім молекулалық биология ұғымын және ДНҚ молекуласының құрылымдық ерекшеліктерін жүйелі түрде түсіндіреді. ДНҚ-ның қос шиыршықты құрылымын, нуклеотид құрамын (дезоксирибоза, фосфат, азотты негіздер) түсіндіреді. Азотты негіздердің жұптасу принципін (A–T, G–C) нақтылайды. Тақтада «Элемент – Қызметі – Белгісі» құрылымдық кестесін толтырады.

• Мұғалімді тыңдайды. • Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. • ДНҚ құрылымын және оның қызметін түсінеді.

Ауызша бағалау

Презентация, құрылымдық кесте

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

1-тапсырма. Интерактивті тексеру — "DNA Code Quiz"

Тапсырма түрі: жеке жұмыс
 Платформа: LearningApps немесе Quizizz
 Мақсаты:
Оқушылардың ДНҚ мен РНҚ құрылымы, құрамы және қызметі туралы білімін тексеру және салыстыра білу дағдысын қалыптастыру.

Тапсырма мазмұны

Оқушылар онлайн платформада "DNA Code Quiz" атты интерактивті викторинаны орындайды.
Викторина сұрақтары ДНҚ мен РНҚ-ның құрылымдық айырмашылықтары мен қызметіне бағытталған.

Сұрақ үлгілері

1️⃣ ДНҚ мен РНҚ-ның негізгі айырмашылығы неде?
2️⃣ Қай молекулада тимин, қайсында урацил кездеседі?
3️⃣ ДНҚ қай жерде орналасады?
4️⃣ РНҚ-ның негізгі қызметі қандай?
5️⃣ Қай молекула ақуыз синтезіне тікелей қатысады?

? Ескерту:
Оқушылар әр сұрақтан кейін өз нәтижесін бірден көріп отырады.


2-тапсырма. Нәтижені талдау және түсіндіру

Тапсырма түрі: талдау, рефлексия
 Мақсаты:
Қате жауаптардың себебін анықтау арқылы негізгі биологиялық ұғымдарды нақтылау.

Тапсырма мазмұны

Оқушылар викторина нәтижесіне сүйене отырып, төмендегі талдау тапсырмасын орындайды.

Талдау сұрақтары

  • Қай сұрақта қате жауап бердің?

  • ДНҚ мен РНҚ-ның қай белгісін шатастырдың?

  • Қандай ұғымды қайта қарау қажет деп ойлайсың?

Талдау кестесі

Сұрақ тақырыбы

Менің жауабым

Дұрыс жауап

Қате себебі

Азоттық негіздер




Құрылым




Қызметі




✍️ Қорытынды тапсырма (2–3 сөйлем):

«Мен ДНҚ мен РНҚ-ның айырмашылығын … арқылы жақсырақ түсіндім.»

• Интерактивті викторинаға қатысады. • Сұрақтарға жауап береді. • Қателерін талдап, түзетеді.

Дескриптор: ДНҚ құрылымын білу

Азотты негіздердің жұптасуын түсіну

РНҚ ерекшелігін ажырату

LearningApps немесе Quizizz

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты «Бір сөйлемдік қорытынды» әдісімен аяқтайды. Рефлексия сұрағын қояды: – ДНҚ-ның ең маңызды қасиеті неде? Оқушылардың жауаптарын жинақтайды.

• Рефлексия жазады. • Өз оқу нәтижесін бағалайды.

кері байланыс, өзіндік рефлексия

Padlet немесе Google Form






Сабақ №10

Бөлім

2-БӨЛІМ: Жасуша және молекулалық деңгейдегі процестер

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Генетикалық ақпараттың берілуі және кодтау принциптері

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.2.4.1 - мутациялардың дезоксирибонуклеин қышқылырепарациясы, днқ рекомбинациясы, дезоксирибонуклеин қышқылы репликациясы арасындағы байланысын табу

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты генетикалық ақпараттың берілуі туралы қысқаша бейнематериалмен бастайды. Алдыңғы білімді белсендіру мақсатында сұрақтар қояды: – Генетикалық ақпарат тірі ағзада қалай сақталады және беріледі? – Кодон ұғымы нені білдіреді және ол не үшін қажет? Сабақтың тақырыбы, мақсаты және күтілетін нәтижелерін нақтылап хабарлайды.

• Бейнематериалды бақылайды. • Сұрақтарға жауап береді. • Сабақтың тақырыбы мен мақсатын түсінеді.

Диагностикалық формативті бағалау (ауызша кері байланыс)

YouTube немесе PhET бейнематериалы, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім генетикалық кодтың мәнін және оның әмбебаптығын түсіндіреді. Ген, кодон, антикодон, мутация ұғымдарын нақтылайды. Тақтада «ДНҚ → мРНҚ → ақуыз» сызбасын көрсетіп, әр кезеңнің қызметін түсіндіреді: – транскрипция; – трансляция. PhET симуляциясы арқылы ақуыз биосинтезінің моделін көрсетіп, процестің кезеңдерін талдайды.

• Мұғалімді тыңдайды. • Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. • Генетикалық процестердің логикалық ретін түсінеді.

Ауызша бағалау

Презентация, PhET Simulation

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

Тапсырмалар: 1. Топтық практикалық жұмыс ұйымдастырады. – 1-топ: PhET симуляциясында кодондарды сәйкестендіріп, ақуыз тізбегін құрастырады. – 2-топ: Labster симуляциясында мутацияның ақуыз құрылымына әсерін бақылайды. – 3-топ: Генетикалық ақпараттың берілу кезеңдерін инфографика түрінде көрсетеді.

2. Талдау сұрақтары арқылы бағыттайды: – Қай мутация ақуыз құрылымын өзгертті? – Қай мутация бейтарап болды?

Shape3 3. Нәтижені ұсынуды ұйымдастырады. Топтар өз жұмыстарын қорғайды және өзара бағалау жүргізеді.

• Генетикалық модельдермен жұмыс істейді. • Кодондарды қолданады. • Мутация нәтижесін талдайды. • Қорытынды жасап, топ атынан ұсынады.

Дескриптор: Генетикалық процесті түсіну Талдау және дәлел Визуализация және логикалық байланыс

PhET Simulation, Labster, BioRender немесе Canva

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты қорытындылайды. Рефлексия сұрақтарын қояды: – Бүгін қандай жаңа ұғымды меңгердің? – Генетикалық ақпараттың берілуін қандай үдерістермен салыстыруға болады? Оқушылардың жауаптарын жинақтайды.

• Рефлексия жазады. • Өз оқу нәтижесін бағалайды.

Кері байланыс, өзіндік рефлексия

Padlet немесе Google Form



Сабақ №11

Бөлім

2-БӨЛІМ: Жасуша және молекулалық деңгейдегі процестер

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Ақуыз синтезінің цифрлық симуляциясы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.2.4.1- дезоксирибонуклеин қышқылы рекомбинациясы мен мутациялардың арасындағы байланысын табу

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты ақуыз биосинтезін бейнелейтін қысқаша бейнематериалмен бастайды. Алдыңғы білімді белсендіру үшін бағыттаушы сұрақтар қояды: – Ақуыз жасушада қалай түзіледі? – Егер бір кезеңде қате кетсе, оның салдары қандай болуы мүмкін? Сабақтың тақырыбы, мақсаты және күтілетін нәтижелерін нақтылап хабарлайды.

• Бейнематериалды бақылайды. • Сұрақтарға жауап береді. • Сабақтың тақырыбы мен мақсатын түсінеді.

Диагностикалық формативті бағалау (ауызша кері байланыс)

YouTube немесе Labster бейнематериалы, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім ақуыз биосинтезінің негізгі кезеңдерін жүйелі түрде түсіндіреді: 1) Транскрипция – ДНҚ-дағы ақпараттың мРНҚ-ға көшірілуі; 2) Трансляция – рибосомада аминқышқылдардан полипептид тізбегінің түзілуі. Кодон, антикодон, рибосома, аминқышқыл ұғымдарын нақтылайды. PhET симуляциясы арқылы «Protein Synthesis» моделін көрсетіп, әр кезеңнің рөлін талдайды.

• Мұғалімді тыңдайды. • Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. • Ақуыз түзілу кезеңдерінің логикалық ретін түсінеді.

Ауызша бағалау

Презентация, PhET Simulation

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

Тапсырмалар

1-тапсырма. Топтық практикалық жұмыс «Ақуыз биосинтезі кезеңдері»

Оқушылар 3 топқа бөлініп, ақуыз түзілуінің әртүрлі кезеңін цифрлық ортада зерттейді. Әр топ өзіне берілген тапсырманы орындау барысында процестің биологиялық мәнін, кезеңдік реттілігін және нәтижесін анықтауы тиіс.

1-топ. Транскрипция процесін модельдеу (Labster)
– Labster виртуалды зертханасында ДНҚ-дан ақпараттық РНҚ-ның (мРНҚ) түзілуін зерттеңіз.
– Тапсырма барысында келесі әрекеттерді орында

2-топ. Трансляция процесін визуалдау (Molecular Workbench)
– Molecular Workbench симуляциясында мРНҚ негізінде ақуыздың түзілуін зерттеңіз.
– Төмендегі элементтерге назар аударыңыз:
• Рибосоманың қызметі;
• тРНҚ мен кодон–антикодон сәйкестігі;
• Аминқышқылдардың бір-бірімен байланысуы.
– Ақуыз синтезінің инициация, элонгация, терминация кезеңдерін ажыратып көрсетіңіз.

3-топ. Ақуыз түзілуінің толық тізбегін диаграмма арқылы көрсету
– Ақуыз биосинтезінің толық тізбегін визуалды түрде құрастырыңыз:
 ДНҚ → мРНҚ → тРНҚ → аминқышқыл → полипептид (ақуыз)
– Диаграммада:
• әр кезеңнің атауын;
• негізгі құрылымдарды;
• процестің бағытын (жебелермен) нақты белгілеңіз.
– Диаграмма биологиялық тұрғыда дұрыс әрі түсінікті болуы тиіс.

2-тапсырма. Талдау және ғылыми ой қорыту

Тәжірибелік жұмыс нәтижесіне сүйене отырып, төмендегі сұрақтарға ғылыми тілде жауап беріңіз:

– Ақуыз түзілуінің нақты кезеңдік тәртібі қандай?
 – Транскрипция мен трансляцияның бір-бірімен байланысы неде?
– Қай кезеңде кеткен қате ақуыздың құрылымы мен қызметіне ең ауыр әсер етеді?
– Мұндай қателік тірі ағза үшін қандай салдарға әкелуі мүмкін?
(мысалы: мутация, тұқым қуалайтын аурулар, жасуша қызметінің бұзылуы)

Жауаптарыңызды қысқаша тұжырым, себеп–салдар байланысы арқылы негіздеңіз.

3-тапсырма. Нәтижені ұсыну және ғылыми қорғау

Әр топ өз жұмысын қысқаша ғылыми баяндама түрінде ұсынады.

Қорғау кезінде келесі талаптар сақталуы тиіс:
– ғылыми терминдерді дұрыс қолдану;
– процестің реттілігін нақты көрсету;
– негізгі нәтижені 2–3 тұжырыммен қорыту.

Қорғау форматы (таңдау бойынша):
• диаграмма немесе кесте;
• қысқаша инфографика;
• цифрлық постер.

• Симуляциялармен жұмыс істейді. • Ақуыз түзілу кезеңдерін талдайды. • Диаграмма немесе визуализация жасайды. • Қорытынды жасап, топ атынан ұсынады.

Дескриптор: Кезеңдерді дұрыс көрсету Ғылыми терминдерді қолдану Талдау және қорытынды

PhET Simulation, Labster, Molecular Workbench, Canva немесе BioRender

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты қорытындылайды. Рефлексия сұрақтарын қояды: – Ақуыз биосинтезі неліктен жоғары дәлдікті қажет етеді? – Цифрлық симуляция бұл процесті түсінуге қалай көмектесті? Оқушылардың жауаптарын жинақтайды.

• Рефлексия жазады. • Өз оқу нәтижесін бағалайды.

Кері байланыс, өзіндік рефлексия

Padlet немесе Google Form



Сабақ №12

Бөлім

2-БӨЛІМ: Жасуша және молекулалық деңгейдегі процестер

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Биоинформатика және генетикалық деректермен жұмыс

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.4.4.3 - биоинформатиканың рөлін сипаттау

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты «Геном картасы» әдісі арқылы бастайды. Биоинформатика ғылымының мәнін ашатын кіріспе бейнематериал көрсетеді. Алдыңғы білімді белсендіру мақсатында сұрақтар қояды: – Генетикалық деректер не үшін маңызды? – Биоинформатика қандай мәселелерді шешеді? Сабақтың тақырыбы, мақсаты және күтілетін нәтижелерін нақтылап хабарлайды.

• Бейнематериалды бақылайды. • Сұрақтарға жауап береді. • Өз болжамын білдіреді. • Сабақтың тақырыбы мен мақсатын түсінеді.

Диагностикалық формативті бағалау (ауызша кері байланыс)

YouTube немесе DNA Learning Center бейнематериалы, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім биоинформатика ұғымын және оның биологиядағы рөлін жүйелі түрде түсіндіреді. Генетикалық деректердің үлкен көлемімен жұмыс істеудің маңызын түсіндіреді. Негізгі дерекқорлармен таныстырады: GenBank, NCBI, Ensembl. «Генетикалық дерек → талдау → қорытынды → қолдану» деректер ағымы схемасын көрсетеді. NCBI сайтында адам мен шимпанзе ДНҚ тізбектерін салыстырудың қысқаша үлгісін көрсетеді.

• Мұғалімді тыңдайды. • Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. • Дерекқорлардың қызметін түсінеді.

Ауызша бағалау

Презентация, тірек сызба

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

Тапсырма 1. Топтық зерттеу жұмысы

Мақсаты: геномдық деректер базасымен жұмыс істеу және гендерді салыстыру арқылы биологиялық ұқсастықты анықтау.

Оқушылар 3 топқа бөлінеді. Әр топ өзіне берілген зерттеу бағыты бойынша жұмыс орындайды.

? 1-топ. NCBI дерекқоры

  • https://www.ncbi.nlm.nih.gov сайтына кіріңіз.

  • Іздеу жолына BRCA1 gene Homo sapiens деп жазыңыз.

  • Ген туралы келесі ақпаратты анықтаңыз:

    • Геннің атауы

    • Хромосомадағы орналасуы

    • Қызметі (қысқаша)

  • Алынған ақпаратты қысқаша жазып алыңыз.

? 2-топ. Ensembl дерекқоры

  • https://www.ensembl.org сайтына кіріңіз.

  • BRCA1 генін тауып, оны Mus musculus (тышқан) генімен салыстырыңыз.

  • Келесі мәліметтерді белгілеңіз:

    • Ген атауы

    • Түр атауы

    • Ұқсастық деңгейі (пайыздық сәйкестік / сақталған аймақтар)

  • Нәтижені жазып алыңыз.

? 3-топ. Салыстыру кестесін құрастыру

Төмендегі үлгі бойынша салыстыру кестесін толтырыңыз:

Көрсеткіш

Адам (Homo sapiens)

Тышқан (Mus musculus)

Ген атауы

BRCA1

BRCA1

Хромосома

17

11

Қызметі

ДНҚ қалпына келтіру

ДНҚ қалпына келтіру

Ұқсастығы

—

~80–90%

? Тапсырма 2. Талдау және ғылыми ой қорыту

Мақсаты: деректерге сүйене отырып ғылыми түсіндіру жасау.

Төмендегі сұрақтарға топ ішінде талқылап, қысқаша жауап жазыңыз:

  • Генетикалық ұқсастық қай деректерге сүйеніп анықталады?

  • Бір геннің әртүрлі ағзаларда ұқсас болуы нені дәлелдейді?

  • Бұл мәліметтер:

    • медицинада (ауруды анықтау, гендік терапия);

    • эволюциялық биологияда
      қалай қолданылады?

? Тапсырма 3. Инфографика / постер дайындау

Мақсаты: зерттеу нәтижесін визуалды және ғылыми түрде ұсыну.

Әр топ Canva немесе Google Slides платформасында 1 беттен тұратын зерттеу постерін дайындайды.

? Постер құрылымы (ИНФОГРАФИКА):

Постерде мәтін аз, визуал көп болуы керек.

Міндетті элементтер:
1️⃣ Тақырып:

BRCA1 генін биоинформатикалық талдау

2️⃣ Дереккөздер:

  • NCBI

  • Ensembl

3️⃣ Визуалды бөлім:

  • ДНҚ тізбегі (иконка)

  • Адам мен тышқан бейнесі

  • Салыстыру кестесінің ықшам нұсқасы

  • Ұқсастықты көрсететін стрелка немесе пайыз

4️⃣ Қорытынды (1–2 сөйлем):

BRCA1 гені әртүрлі түрлерде жоғары деңгейде сақталған. Бұл геннің өмірлік маңызы зор екенін және медицинада қолданылатынын көрсетеді.

• Дерекқорларда іздеу жүргізеді. • Генетикалық деректерді салыстырады. • Кесте және постер жасайды. • Қорытынды жасап, топ атынан ұсынады.

Дескрипор: Дереккөзбен жұмыс Салыстырудың дәлдігі Қорытындының негізділігі

NCBI, Ensembl, DNA Learning Center, Canva, Google Slides

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты қорытындылайды. Рефлексия сұрақтарын қояды: – Биоинформатика ғылымының болашағы қандай? – Генетикалық деректермен жұмыс істеу саған нені үйретті? Оқушылардың жауаптарын жинақтайды.

• Рефлексия жазады. • Өз оқу нәтижесін бағалайды.

Кері байланыс, өзіндік рефлексия

Padlet немесе Google Form


Сабақ №13

Бөлім

2-БӨЛІМ: Жасуша және молекулалық деңгейдегі процестер

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Қорытынды зерттеу сабағы (молекулалық деңгей)

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.4.1.5 - генетикалық кодтың қасиеттерін түсіндіру

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты «Жобалық шеңбер» әдісі арқылы бастайды. Алдыңғы сабақтарда орындалған зерттеу жұмыстарының маңызын атап өтеді. Ғылыми жобаға ынталандыру мақсатында қысқаша бейнематериал көрсетеді. Сұрақтар қояды: – Қай молекулалық процесс сен үшін ең маңызды болды? – Бүгінгі жобаң арқылы қандай ғылыми идеяны көрсеткің келеді? Жобаны қорғау тәртібі мен бағалау критерийлерін нақтылап түсіндіреді.

• Бейнематериалды көреді. • Жоба тақырыбын нақтылайды. • Қорғауға дайындалады.

Диагностикалық ауызша бағалау, жедел кері байланыс

Ынталандыру бейнесі, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы Жобаны аяқтау және қорғау (35 минут)

Тапсырмалар

1-кезең. Жобаны аяқтау (10 минут)

Тапсырма 1. «Соңғы тексеріс»

Әр топ өз зерттеу жобасын толық аяқтайды және цифрлық түрде рәсімдейді.

? Жоба келесі талаптарға сай болуы керек:

  • зерттеу тақырыбы нақты және түсінікті көрсетілген;

  • мақсат пен негізгі идея анық жазылған;

  • зерттеу нәтижесі (дерек, модель, схема, инфографика) көрнекі ұсынылған;

  • қорытынды қысқа әрі ғылыми тілде тұжырымдалған.

? Топ мүшелері міндеттерді бөліп орындайды:

  • 1 оқушы — мазмұнды тексереді;

  • 1 оқушы — визуализацияны (слайд, инфографика, диаграмма) реттейді;

  • 1 оқушы — қорғау мәтінін дайындайды.

Нәтиже:
 ? Дайын цифрлық жоба (презентация, инфографика немесе бейне).

2-кезең. Жобаларды қорғау (20 минут)

Тапсырма 2. «Ғылыми қорғау»

Әр топ өз жобасын сынып алдында 4–5 минут ішінде қорғайды.

Қорғау құрылымы:
1️⃣ Зерттеу тақырыбы және оның өзектілігі
2️⃣ Қолданылған әдіс немесе цифрлық құрал
3️⃣ Негізгі нәтиже (дерек, модель, салыстыру)
4️⃣ Қорытынды және практикалық маңызы

? Қорғау кезінде:

  • ғылыми терминдерді орынды қолдану;

  • визуалды материалға сүйене отырып түсіндіру;

  • уақыт регламентін сақтау қажет.

? Қалған топтар қорғауды тыңдап, кемінде 1 сұрақ қояды:

  • «Неліктен осы әдісті таңдадыңыз?»

  • «Нәтиже қандай қорытынды жасауға мүмкіндік берді?»

  • «Бұл зерттеуді қай салада қолдануға болады?»

Нәтиже:
 ? Ғылыми мазмұны бар ауызша қорғау және сұрақтарға жауап.

3-кезең. Кері байланыс және талдау (5 минут)

Тапсырма 3. «Сараптамалық пікір»

Оқушылар басқа топтардың жұмысына қысқаша кері байланыс береді.

? Әр оқушы төмендегі үлгі бойынша пікір жазады немесе ауызша айтады:

  • ? Күшті тұсы: (не ұнады, не сәтті болды?)

  • ? Ұсыныс: (нені жақсартуға болады?)

? Қорытынды сұрақтарға жауап береді:

  • «Қай жоба ғылыми тұрғыдан ең әсерлі болды?»

  • «Қай визуализация ең түсінікті болды?»

  • «Өз жобаңызда нені өзгертер едіңіз?»

Нәтиже:
 ? Саналы кері байланыс және өзіндік рефлексия

• Топтық жобаны қорғайды. • Ғылыми дәлел келтіреді. • Басқа топтарға сұрақ қояды. • Өзара пікір білдіреді.

Дескриптор: Ғылыми мазмұнның тереңдігі Цифрлық құралды қолдану Шығармашылық және визуализация Коммуникативті шеберлік Peer Review: әр топ 1 оң пікір, 1 ұсыныс береді

Canva, BioRender, Google Slides, CapCut, Padlet

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты қорытындылайды. «1 сөз – 1 нәтиже» рефлексиясын жүргізеді. Оқушылардың жобалық жұмыста көрсеткен жетістіктерін атап өтеді.

• Бір сөзбен сабақтан алған әсерін білдіреді. • Өз жетістігін бағалайды.

Кері байланыс, өзіндік рефлексия

Google Form немесе Padlet



Сабақ №14

Бөлім

3-БӨЛІМ: Адам және денсаулық: цифрлық медицинаның негіздері

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Адам ағзасының цифрлық анатомиялық модельдері

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.2.3.1 - бағаналы жасушалардың мамандану үдерісін және олардың практикалық қолданылуын түсіндіру

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты адам ағзасының ішкі құрылымын көрсететін 3D бейнематериалмен бастайды. Алдыңғы білімді белсендіру мақсатында бағыттаушы сұрақтар қояды: – Адам ағзасы қандай жүйелерден тұрады? – Қай жүйені негізгі деп санауға болады және неліктен? Сабақтың тақырыбы, мақсаты және сабақ құрылымын (3D зерттеу → талдау → визуализация → қорытынды) түсіндіреді.

• Бейнематериалды бақылайды. • Сұрақтарға жауап береді. • Сабақтың мақсатын түсінеді.

Диагностикалық формативті бағалау (ауызша кері байланыс)

BioDigital Human бейнематериалы, интерактивті тақта

Home | BioDigital Human Platform

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім анатомияны цифрлық ортада зерттеудің ерекшеліктерін түсіндіреді. Адам ағзасының негізгі жүйелерін жүйелі түрде сипаттайды: – қанайналым; – тыныс алу; – асқорыту; – жүйке; – бұлшық ет және қаңқа жүйесі. BioDigital Human платформасында 3D модельді қабаттап көрсету арқылы әр жүйенің орналасуын түсіндіреді.

• Мұғалімді тыңдайды. • Негізгі жүйелерді дәптерге жазады. • 3D модель арқылы құрылымды түсінеді.

Ауызша бағалау

BioDigital Human, презентация

Explore | BioDigital Human Platform

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

Тапсырмалар:

1. Топтық зерттеу жұмысын ұйымдастырады. Әр топқа бір ағза жүйесін зерттеу тапсырмасы беріледі (жүрек-қанайналым, тыныс алу, асқорыту, жүйке).

2. Зерттеу бағытын нақтылайды: – негізгі мүшелерді анықтау (3–5); – әр мүшенің қызметін сипаттау; – жүйенің бұзылуы қандай салдарға әкелетінін талдау.

3. Нәтижені визуализациялауды ұйымдастырады.

Топтар BioRender немесе Canva арқылы «Цифрлық дене картасын» дайындап, қысқаша қорғайды.

• 3D модельдермен жұмыс істейді. • Мүшелердің қызметін талдайды. • Дене картасын құрастырады. • Қорытынды жасап, топ атынан ұсынады.

Дескриптор: Мүшелерді дұрыс анықтау Функцияны түсіндіру Цифрлық визуализация

BioDigital Human, Human Anatomy Atlas, BioRender, Canva

Explore | BioDigital Human Platform

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты қорытындылайды. Рефлексия жүргізеді: – Бүгін адам ағзасы туралы қандай жаңа ақпарат білдің? – Жүйелердің өзара байланысын қалай түсіндің? Оқушылардың жауаптарын жинақтайды.

• Рефлексия жазады. • Өз оқу нәтижесін бағалайды.

Кері байланыс, өзіндік рефлексия

Padlet немесе Google Form



Сабақ №15

Бөлім

3-БӨЛІМ: Адам және денсаулық: цифрлық медицинаның негіздері

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Жүйке жүйесінің цифрлық симуляциясы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.1.7.2 - гормондардың әсер ету механизмін түсіндіру

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты жүйке жасушасының жұмысын көрсететін қысқаша бейнематериалмен бастайды. Алдыңғы білімді белсендіру мақсатында бағыттаушы сұрақтар қояды: – Нейрон неліктен ағзаның негізгі байланыс бірлігі болып саналады? – Ойлау үдерісі жүйке жүйесімен қалай байланысты? Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсаттарын нақтылап хабарлайды.

• Бейнематериалды бақылайды. • Сұрақтарға жауап береді. • Сабақтың мақсатын түсінеді.

Диагностикалық формативті бағалау (ауызша кері байланыс)

YouTube немесе PhET бейнематериалы, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім жүйке жүйесінің бөлімдерін (орталық, шеткі) жүйелі түрде түсіндіреді. Нейронның құрылымын (дендрит, жасуша денесі, аксон, синапс, миелин қабығы) көрсетеді. PhET симуляциясы арқылы жүйке импульсының таралуын демонстрациялайды. Проблемалық сұрақ қояды: миелин қабығы зақымданғанда қандай өзгерістер болуы мүмкін?

• Мұғалімді тыңдайды. • Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. • Импульс таралу механизмін түсінеді.

Ауызша бағалау

Презентация, PhET Simulation

Receptive Fields | BioDigital Human Platform

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

Тапсырмалар:

1. Топтық тәжірибелік жұмыс ұйымдастырады. – 1-топ: BioRender платформасында нейронның құрылымдық сызбасын жасап, әр бөліктің қызметін сипаттайды; – 2-топ: PhET симуляциясында жүйке импульсының қозғалысын бақылайды және кезеңдерін сипаттайды; – 3-топ: Canva арқылы рефлекстік доға моделін құрастырады.


2. Талдау сұрақтары арқылы бағыттайды: – Синапстық беріліс неліктен химиялық деп аталады? – Импульс бағыты неге біржақты?

3. Нәтижені жинақтауды ұйымдастырады. Топтар өз жұмыстарын Padlet-та орналастырып, қысқаша қорғайды.

• Нейрон моделін құрады. • Импульс қозғалысын талдайды. • Тәжірибе нәтижесін сипаттайды. • Қорытынды жасап, топ атынан ұсынады.

Дескриптор: Құрылым дәлдігі Терминдерді қолдану –Цифрлық құралды пайдалану

PhET Simulation, BioRender, Canva, Padlet

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты қорытындылайды. Рефлексия сұрақтарын қояды: – Нейрон жұмысының қай бөлігі сен үшін маңызды болды? – Қай цифрлық құрал түсінуге көбірек көмектесті? Оқушылардың жауаптарын жинақтайды.

• Рефлексия жазады. • Өз оқу нәтижесін бағалайды.

Формативті кері байланыс, өзіндік рефлексия

Padlet немесе Google Form



Сабақ №16

Бөлім

3-БӨЛІМ: Адам және денсаулық: цифрлық медицинаның негіздері

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Жүрек пен қанайналым жүйесінің визуализациясы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.1.7.1 - биологиядағы басқару жүйесін сипаттау

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты жүректің жұмысын көрсететін 3D бейнематериалмен бастайды. Алдыңғы білімді белсендіру үшін бағыттаушы сұрақтар қояды: – Жүрек неше бөлімнен тұрады? – Қан жүрек арқылы қандай бағытпен қозғалады? Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсаттарын нақтылап хабарлайды.

• Бейнематериалды бақылайды. • Сұрақтарға жауап береді. • Сабақтың мақсатын түсінеді.

Диагностикалық формативті бағалау (ауызша кері байланыс)

Visible Body немесе YouTube бейнематериалы, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім жүректің құрылымы мен қызметін жүйелі түрде түсіндіреді: – оң және сол жүрекше, қарынша; – жүрек қақпақшаларының қызметі; – үлкен және кіші қан айналым шеңберлері. BioDigital Human платформасында 3D модельді пайдаланып, әр бөліктің орналасуын және қызметін көрсетеді. PhET симуляциясы арқылы қан ағымы мен оттектену процесін демонстрациялайды.

• Мұғалімді тыңдайды. • Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. • Жүрек қызметін түсінеді.

Ауызша бағалау

BioDigital Human, PhET Simulation

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

Тапсырмалар: 1. Топтық тәжірибелік жұмыс ұйымдастырады. – 1-топ: Visible Body арқылы жүрек бөліктерін 3D модельде көрсетіп, әр бөліктің қызметін сипаттайды; – 2-топ: PhET симуляциясында қан айналым бағытын анимациялайды; – 3-топ: Google Docs-та «Цифрлық анатомия дәптерін» толтырады (мүше бөлігі – қызметі – визуализация). 2. Талдау сұрақтары арқылы бағыттайды: – Қанның бір бағытта қозғалуын не қамтамасыз етеді? – Қан айналымының бұзылуы қандай салдарға әкелуі мүмкін? 3. Нәтижені ұсынуды ұйымдастырады.

• 3D модельмен жұмыс істейді. • Қан айналым бағытын талдайды. • Цифрлық дәптерді толтырады. • Қорытынды жасап, топ атынан ұсынады.

Дескриптор: Жүрек бөліктерін дұрыс анықтау

Қызметін түсіндіру Цифрлық визуализация

Visible Body, PhET Simulation, Google Docs

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты қорытындылайды. Рефлексия жүргізеді: – Жүректің қай қызметі сен үшін маңызды болды? – Цифрлық модель жүрек жұмысын түсінуге қалай көмектесті? Оқушылардың жауаптарын жинақтайды.

• Қысқаша рефлексия жазады. • Өз оқу нәтижесін бағалайды.

Кері байланыс, өзіндік рефлексия

Padlet немесе Google Form



Сабақ №17

Бөлім

3-БӨЛІМ: Адам және денсаулық: цифрлық медицинаның негіздері

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Цифрлық диагностика және телемедицина ұғымы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.1.1.1 Модельдеудің көмегімен биологиялық процестерді зерттеу

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты телемедицина мен смарт-денсаулық сақтау жүйесін таныстыратын бейнематериалмен бастайды. Алдыңғы білімді белсендіру үшін бағыттаушы сұрақтар қояды: – Телемедицина дегеніміз не? – Смарт-сағат пен фитнес-трекер қандай көрсеткіштерді бақылай алады? Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсаттарын нақтылап хабарлайды.

• Бейнематериалды көреді. • Сұрақтарға жауап береді. • Сабақтың мақсатын түсінеді.

Диагностикалық формативті бағалау (ауызша кері байланыс)

YouTube бейнематериалы, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім «Цифрлық диагностика» ұғымын жүйелі түрде түсіндіреді: – физиологиялық көрсеткіштерді автоматты тіркеу (жүрек соғысы, ұйқы, оттегі деңгейі, қан қысымы); – телемедицина арқылы қашықтан кеңес беру және деректерді талдау. Google Fit, Fitbit, Apple Health интерфейстерінің үлгілерін көрсетеді. Талқылау сұрақтарын қояды: – Телемедицинаның артықшылықтары қандай? – Денсаулық деректері қалай қорғалуы тиіс?

• Мұғалімді тыңдайды. • Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. • Мысалдар арқылы түсінеді.

Ауызша бағалау

Презентация, цифрлық денсаулық платформаларының интерфейстері

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

Тапсырма: «Цифрлық денсаулық паспорты» практикалық жұмысын ұйымдастырады. Әр оқушы Google Sheets немесе Canva платформасында жеке денсаулық профилін құрады. Кесте құрылымы ұсынылады: – Көрсеткіш (пульс, қадам саны, ұйқы ұзақтығы және т.б.); – Бақылау тәсілі; – Қолданылатын құрылғы. Бағыттаушы сұрақтар береді: – Бұл деректер дәрігерге не үшін қажет? – Қай көрсеткіш денсаулықты бағалауда маңызды? Нәтижені қысқаша таныстыруды ұйымдастырады.

• Денсаулық профилін құрады. • Көрсеткіштерді талдайды. • Қорытынды жасап, өз жұмысын түсіндіреді.

Дескриптор: Көрсеткіштердің дұрыстығы Талдау және түсіндіру Цифрлық құралды пайдалану Өзіндік қорытынды

Google Sheets, Canva

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты қорытындылайды. Рефлексия сұрақтарын ұсынады: – Мен бүгін не үйрендім? – Телемедицинаның болашағы қандай? – Қандай смарт-құрылғы маған пайдалы болар еді? Оқушылардың жауаптарын жинақтайды.

• Қысқаша рефлексия жазады. • Өз оқу нәтижесін бағалайды.

Формативті кері байланыс, өзіндік рефлексия

Padlet немесе Google Form



Сабақ №18

Бөлім

3-БӨЛІМ: Адам және денсаулық: цифрлық медицинаның негіздері

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Физиологиялық параметрлерді өлшеу және деректер визуализациясы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.4.3.2 -грамм оң және грамм теріс бактерияларды зерттеу

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты адамның өмірлік маңызды көрсеткіштері туралы кіріспе бейнематериалмен бастайды. Алдыңғы білімді белсендіру үшін сұрақтар қояды: – Пульс дегеніміз не және ол неге өзгеруі мүмкін? – Дене температурасын өлшеу не үшін қажет? Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсаттарын нақтылап түсіндіреді.

• Бейнематериалды бақылайды. • Сұрақтарға жауап береді. • Сабақтың мақсатын түсінеді.

Диагностикалық формативті бағалау (ауызша кері байланыс)

YouTube бейнематериалы, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім физиологиялық параметрлерді жүйелі түрде түсіндіреді: – пульс (жүрек соғысының жиілігі); – дене температурасы; – тыныс алу жиілігі; – қан қысымы. Параметрлердің норма мәндерінің жасқа, физикалық белсенділікке және денсаулық жағдайына тәуелді екенін түсіндіреді. Фитнес-трекер немесе смарт-құрылғының деректер панелін мысал ретінде көрсетеді.

• Мұғалімді тыңдайды. • Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. • Мысалдар арқылы түсінеді.

Ауызша бағалау

Презентация, смарт-денсаулық интерфейстерінің үлгілері

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

Зертханалық жұмыс: «Биодеректер кестесі». Оқушыларға жеке немесе топтық жұмыс ұйымдастырады. Өлшеу жүргізу мүмкін болмаған жағдайда дайын үлгі деректер ұсынылады. Кесте құрылымы беріледі: – Көрсеткіш; – Таңертеңгі мәні; – Сабақ барысындағы мәні. Алынған деректерді Google Sheets арқылы графикке айналдыруды ұйымдастырады. Бағыттаушы сұрақтар қояды: – Қай көрсеткіш өзгерді? – Өзгерістің себебі қандай болуы мүмкін?

• Физиологиялық деректерді кестеге енгізеді. • График құрастырады. • Өзгерістерді талдайды. • Қорытынды жасайды.

Дескриптор: Кестені дұрыс толтыру Графиктің дұрыстығы Талдау және түсіндіру Қорытынды жасау

Google Sheets, Smart Health Dashboard

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты қорытындылайды. Рефлексиялық сұрақтар қояды: – Қай параметрді өлшеу ең қызықты болды? – Деректерді визуалдау нені үйретті? – Болашақта денсаулықты қалай бақылауға болады? Оқушылардың жауаптарын жинақтайды.

• Рефлексия жазады. • Өз оқу нәтижесін бағалайды.

Формативті кері байланыс, өзіндік рефлексия

Padlet немесе Google Form


Сабақ №19

Бөлім

3-БӨЛІМ: Адам және денсаулық: цифрлық медицинаның негіздері

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Экологиялық және генетикалық аурулар: деректер негізінде зерттеу

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.3.1.2 - экожүйенің алуан түрлілігі мен тұрақтылығы арасындағы өзара байланысты орнату

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім адам денсаулығына қоршаған ортаның әсерін көрсететін кіріспе бейнематериалды ұсынады. Алдыңғы білімді белсендіру мақсатында сұрақтар қояды: – Қандай экологиялық факторлар адам денсаулығына әсер етеді? – Қай аурулар тұқым қуалау арқылы беріледі? Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсаттарын нақтылап таныстырады.

• Бейнематериалды көреді. • Сұрақтарға жауап береді. • Сабақ тақырыбын болжайды.

Диагностикалық формативті бағалау (ауызша кері байланыс)

YouTube бейнематериалы, WHO деректер порталы, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім экологиялық және генетикалық аурулардың негізгі айырмашылықтарын түсіндіреді: – генетикалық (туа біткен, тұқым қуалайтын); – экологиялық (қоршаған орта әсерінен). Нақты мысалдар келтіреді (гемофилия, Даун синдромы, демікпе, аллергия және т.б.). WHO деректеріне сүйене отырып аурулардың таралуы туралы ақпарат береді. «Деректер картасы» ұғымын түсіндіріп, картадағы түстердің мағынасын көрсетеді.

• Мұғалімді тыңдайды. • Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. • Мысалдар арқылы айырмашылықты түсінеді.

Формативті ауызша бағалау

Презентация, WHO Data Portal

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

Зерттеу жұмысы: «Ауру таралу картасы». Топтық жұмысты ұйымдастырады: – 1-топ: тыныс алу және өкпе ауруларының таралуын WHO деректері арқылы зерттейді; – 2-топ: генетикалық аурулардың статистикасын талдайды; – 3-топ: экологиялық факторларды картада салыстырады (аймақтар бойынша). Google My Maps немесе Canva арқылы ауру таралу картасын құруды тапсырады (түстермен белгілеу). Бағыттаушы сұрақтар қояды: – Аурудың таралуына қандай фактор әсер етті? – Қай аймақта қауіп жоғары?

• Деректерді іздейді және салыстырады. • Картаны құрастырады. • Себеп-салдарлық байланыс орнатады. • Қорытынды жасайды.

Дескриптор: Деректерді дұрыс қолдану Картаның нақтылығы

Талдау және түсіндіру

WHO Data Portal, Google My Maps, Canva

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты қорытындылайды. Рефлексия сұрақтарын ұсынады: – Не үйрендің? – Қай дерек сені таңқалдырды? – Бұл білімді қайда қолдануға болады? Оқушылардың жауаптарын жинақтайды.

• Рефлексия жазады. • Өз оқу нәтижесін бағалайды.

Кері байланыс, өзіндік рефлексия

Padlet немесе Google Form



Сабақ №20

Бөлім

3-БӨЛІМ: Адам және денсаулық: цифрлық медицинаның негіздері

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Жасанды интеллект медицинада: диагностика және алдын алу

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.4.4.4 ауруларды диагностикалау және емдеуде моноклоналды антиденелерді қодануды түсіндіру

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты медицинадағы жасанды интеллектті таныстыратын кіріспе бейнематериалмен бастайды. Алдыңғы білімді белсендіру мақсатында талқылау сұрақтарын қояды: – Жасанды интеллект дәрігерлерді алмастыра ала ма? – AI қандай ауруларды анықтауға көмектесе алады? Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсаттарын нақтылап хабарлайды.

• Бейнематериалды көреді. • Өз пікірін білдіреді. • Сабақтың мақсатын түсінеді.

Диагностикалық формативті бағалау (ауызша кері байланыс)

YouTube бейнематериалы, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім жасанды интеллекттің медицинадағы қолданылуын түсіндіреді: – машиналық оқыту арқылы деректерді талдау; – рентген және МРТ суреттерін өңдеу; – жүрек-қантамыр көрсеткіштерін болжау; – тері және өкпе ауруларын автоматты тану. AI алгоритмінің жұмыс логикасын қарапайым схема арқылы түсіндіреді: деректер → үйрену → болжау. Талқылау сұрақтарын қояды: – AI дәрігер шешімін қалай жақсартады? – Деректер сапасы неге маңызды?

• Мұғалімді тыңдайды. • Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. • Мысалдар арқылы түсінеді.

Ауызша бағалау

Презентация, визуалды схемалар

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

Тәжірибелік жұмыс: «AI диагностика картасы». Google Teachable Machine платформасында қарапайым классификация моделін көрсетеді. Оқушыларды жұппен немесе шағын топтарға бөледі және тақырып таңдатқызады: – қан қысымы деректері; – жүрек соғысы мен стресс деңгейі; – тері жағдайы немесе жарақат түрі. Әр топ Canva немесе BioRender арқылы «AI диагностика картасын» жасайды. Кесте құрылымы ұсынылады: – ауру түрі; – кіріс деректер; – AI талдау нәтижесі. Бағыттаушы сұрақтар қояды: – AI шешімі қандай деректерге сүйенді? – Қандай жағдайда қате нәтиже шығуы мүмкін?

• AI моделінің жұмысын бақылайды. • Диагностика картасын құрастырады. • Нәтижені талдайды. • Қорытынды жасайды.

Дескриптор: Тақырыптың дұрыстығы логикасын түсіндіру Визуализация сапасы Қорытынды жасау

Google Teachable Machine, Canva, BioRender

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты қорытындылайды. Рефлексия сұрақтарын ұсынады: – AI дәрігер адамға қалай көмектесе алады? – Болашақта AI қандай ауруларды анықтауы мүмкін? – AI шешімін адам қалай бақылауы тиіс? Оқушылардың жауаптарын жинақтайды.

• Рефлексия жазады. • Өз оқу нәтижесін бағалайды.

Кері байланыс, өзіндік рефлексия

Padlet немесе Google Form



Сабақ №21

Бөлім

4-БӨЛІМ: Биотехнология және экологиялық цифрландыру

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Биотехнология және генетикалық инженерия негіздері

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.4.3.1 - микробиологиялық зерттеу кезеңдерін сипаттау және түсіндіру

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім биотехнологияның мәнін ашатын кіріспе бейнематериалды көрсетеді. Алдыңғы білімді белсендіру үшін сұрақтар қояды: – Биотехнология қай салаларда қолданылады? – Гендік инженерия дегеніміз не? Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсаттарын нақтылап таныстырады.

• Бейнематериалды көреді. • Сұрақтарға жауап береді. • Сабақ тақырыбын болжайды.

Диагностикалық формативті бағалау (ауызша кері байланыс)

YouTube / Khan Academy бейнематериалы, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім биотехнология және гендік инженерия ұғымдарын жүйелі түрде түсіндіреді: – биотехнология – тірі ағзаларды және биологиялық үдерістерді өндірісте қолдану; – гендік инженерия – ДНҚ құрылымын өзгерту арқылы жаңа қасиеттер енгізу. Нақты мысалдар келтіреді: – инсулин өндірісі; – ГМО дақылдар; – биоотын және биопластик. «Биотехнология салалары» схемасын тақтада көрсетіп, түсіндіреді.

• Мұғалімді тыңдайды.

• Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. • Мысалдар арқылы түсінеді.

Ауызша бағалау

Презентация, тақтадағы схема

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

Тәжірибелік жұмыс: «Биопроцесс схемасы». Оқушыларды топтарға бөледі. Әр топқа биотехнологиялық өндіріс кезеңдерін модельдеу тапсырмасы беріледі. Кесте үлгісі ұсынылады: – Кезең; – Үрдіс (не істеледі); – Қолданылатын құрал немесе ағза. Бағыттаушы сұрақтар қояды: – Гендік өзгеріс қай кезеңде енгізіледі? – Бұл үдерістің пайдасы қандай? Топтық жұмыстарды қорғауды ұйымдастырады.

• Биопроцесс схемасын құрады. • Кезеңдерді сипаттайды. • Топ атынан қорғайды. • Қорытынды жасайды.

Дескриптор: Кезеңдердің дұрыстығы Үдерісті түсіндіру Схеманың логикалылығы

Canva, Google Slides, Padlet

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты қорытындылайды. «3–2–1» рефлексиясын ұйымдастырады: – 3 нәрсе білдім; – 2 нәрсе қызық болды; – 1 сұрақ қалды. Оқушылардың жауаптарын жинақтайды.

• Рефлексия жазады. • Өз оқу нәтижесін бағалайды.

Кері байланыс, өзіндік рефлексия

Padlet немесе Google Form



Сабақ №22

Бөлім

4-БӨЛІМ: Биотехнология және экологиялық цифрландыру

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

CRISPR-Cas9 технологиясы және геномды өңдеу

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.4.4.2 - гендердің реттілігін бұзбайтын, гендерді реттеудің механизмін зерттеудегі эпигенетиканың маңызын түсіндіру

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім генді редакциялау тақырыбына кіріспе ретінде CRISPR технологиясы туралы бейнематериал көрсетеді. Алдыңғы білімді белсендіру үшін сұрақтар қояды: – CRISPR қандай мақсатта қолданылады? – Адам генін өзгертуге бола ма? Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсаттарын нақтылап таныстырады.

• Бейнематериалды көреді. • Сұрақтарға жауап береді. • Сабақ тақырыбын түсінеді.

Диагностикалық формативті бағалау (ауызша кері байланыс)

YouTube, TED-Ed, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім CRISPR–Cas9 жүйесінің жұмыс принципін түсіндіреді: – бағыттаушы РНҚ (gRNA); – Cas9 ферменті; – ДНҚ-ның нақты бөлігін кесу және өзгерту. Сызба арқылы кезең-кезеңімен көрсетеді: 1) мақсатты генді анықтау; 2) ДНҚ-ны кесу; 3) генді жою немесе ауыстыру. CRISPR қолданылатын салаларға мысал келтіреді: медицина, ауыл шаруашылығы, биология.

• Мұғалімді тыңдайды. • Терминдерді дәптерге жазады. • Генді редакциялау логикасын түсінеді.

Ауызша бағалау

Презентация, сызбалар

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

Тәжірибелік жұмыс: «Gene Editing Challenge». LearningApps платформасында интерактивті тапсырма ұсынады. Тапсырма мазмұны: CRISPR процесінің кезеңдерін дұрыс ретпен сәйкестендіру. Кезеңдер: – бағыттаушы РНҚ-ның байланысуы; – Cas9 арқылы ДНҚ-ны кесу; – генді түзету немесе жою. Қосымша талдау сұрақтары қояды: – Қай кезеңде қате кетсе, не болады? – Бұл технология неліктен өте дәл болуы керек?

• Интерактивті тапсырманы орындайды. • Кезеңдерді реттейді. • Қателерін талдайды.

Дескриптор: 100% – жоғары деңгей 80–99% – жақсы 60–79% – орташа <60% – қосымша қолдау қажет

LearningApps

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім «Этикалық рефлексия» ұйымдастырады. Сұрақтар қояды: – CRISPR технологиясы адамзатқа қандай мүмкіндік береді? – Ғылым қандай шекарадан аспауы тиіс? Оқушылардың пікірін жинақтайды.

• Padlet немесе Google Form арқылы өз көзқарасын жазады. • Этикалық тұрғыда қорытынды жасайды.

Өзіндік рефлексия, формативті кері байланыс

Padlet, Google Form



Сабақ №23

Бөлім

4-БӨЛІМ: Биотехнология және экологиялық цифрландыру

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Цифрлық ферма және смарт-агротехнологиялар

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.3.1.3 - өз аймақтың экожүйесін статистикалық талдау әдістерін (Стьюденттің t-критерийі, χ2-критерий) қолданып зерттеу

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім ақылды ауыл шаруашылығын таныстыратын кіріспе бейнематериалды көрсетеді. Алдыңғы білімді белсендіру мақсатында сұрақтар қояды: – Фермада қандай сенсорлар қолданылуы мүмкін? – Неліктен деректер үздіксіз жиналады? Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсаттарын нақтылап таныстырады.

• Бейнематериалды көреді. • Өз болжамын айтады. • Сабақ тақырыбын түсінеді.

Диагностикалық формативті бағалау (ауызша кері байланыс)

YouTube бейнематериалы, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім смарт-агротехнологиялардың мәнін жүйелі түрде түсіндіреді: – Smart Farm ұғымы; – IoT жүйесінің жұмыс принципі (сенсор → дерек → талдау → әрекет). Ауыл шаруашылығында қолданылатын сенсор түрлерін сипаттайды: – топырақ ылғалдылығы; – температура; – жарық деңгейі; – автоматты суару жүйесі. Ақылды жылыжайдың үлгі схемасын көрсетеді және нақты жобаларға мысал келтіреді.

• Мұғалімді тыңдайды. • Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. • Сенсорлардың қызметін түсінеді.

Ауызша бағалау

Презентация, смарт-ферма схемалары

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

Тәжірибелік жұмыс: «Агро-IoT схемасы». Оқушыларды топтарға бөледі. Әр топ Canva немесе Tinkercad платформасында ақылды ферма мониторингінің схемасын құрастырады. Кесте үлгісі ұсынылады: – Сенсор түрі; – Өлшейтін көрсеткіш; – Қолданылатын құрылғы немесе жүйе. Бағыттаушы сұрақтар қояды: – Қай сенсор ең маңызды? – Деректер фермерге қандай шешім қабылдауға көмектеседі? Топтық жұмыстарды қорғауды ұйымдастырады.

• Агро-IoT схемасын құрады. • Сенсорлар мен деректер байланысын көрсетеді. • Топ атынан жұмысын қорғайды. • Қорытынды жасайды.

Критериалды бағалау (10 балл): Схеманың дұрыстығы Сенсорларды дұрыс таңдау Логикалық байланыс

Canva, Tinkercad, Padlet

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты қорытындылайды. Рефлексия сұрақтарын ұсынады: – Қай сенсор маңыздырақ деп ойлайсың? – Деректер ферма жұмысына қалай көмектеседі? – Ақылды ферма идеясын қай жерде қолдануға болады? Оқушылардың жауаптарын жинақтайды.

• Рефлексия жазады. • Өз оқу нәтижесін бағалайды.

Кері байланыс, өзіндік рефлексия

Padlet немесе Google Form



Сабақ №24

Бөлім

4-БӨЛІМ: Биотехнология және экологиялық цифрландыру

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Қалдықсыз өндіріс және биологиялық қайта өңдеу

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.3.2.2 Қазақстанның экологиялық проблемаларының шешу жолдарын ұсыну

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім қалдықсыз өндіріс идеясын ашатын кіріспе бейнематериал көрсетеді. Алдыңғы білімді белсендіру үшін сұрақтар қояды: – Қалдықсыз өндіріс дегеніміз не? – Биологиялық қайта өңдеуге қандай мысал келтіруге болады? Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсаттарын нақтылап түсіндіреді.

• Бейнематериалды көреді. • Сұрақтарға жауап береді. • Сабақтың тақырыбын анықтайды.

Диагностикалық формативті бағалау (ауызша кері байланыс)

YouTube / National Geographic бейнематериалы, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Мұғалім негізгі ұғымдарды жүйелі түрде түсіндіреді: – қалдықсыз өндіріс – Ресурсды тиімді пайдалану және қалдық көлемін азайту жүйесі; – биологиялық қайта өңдеу – микроорганизмдер мен ферменттер арқылы органикалық қалдықтарды ыдырату. Нақты мысалдар келтіреді: – биогаз және биоотын; – биопластик; – тағам қалдықтарынан тыңайтқыш алу. Тақтада «Өндіріс → Қалдық → Қайта өңдеу → Ресурс» циклін көрсетіп, түсіндіреді.

• Мұғалімді тыңдайды. • Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. • Мысалдар арқылы түсінеді.

Ауызша бағалау

Презентация, тақтадағы схема

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсінгенін тексеру (20 минут)

Тәжірибелік жұмыс: «Қайта өңдеу циклі схемасы». Оқушыларды топтарға бөледі. Canva немесе Lucidchart құралдары арқылы қалдықсыз өндірістің циклін сызу тапсырмасын береді. Кесте үлгісі ұсынылады: – Кезең; – Материал түрі; – Қайта өңдеу тәсілі. Бағыттаушы сұрақтар қояды: – Бұл қалдық қалай қайта ресурсқа айналады? – Қай кезең экологиялық тұрғыдан ең маңызды? Топтық жұмыстарды қорғауды ұйымдастырады.

• Қайта өңдеу циклінің схемасын жасайды. • Материал мен өңдеу тәсілін сипаттайды. • Топ атынан жұмысын қорғайды. • Қорытынды жасайды.

Дескриптор: Циклдің дұрыстығы Материал мен тәсілді сәйкестендіру Логикалық байланыс

Canva, Lucidchart, Padlet

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты қорытындылайды. Рефлексиялық сұрақтар ұсынады: – Қайта өңдеу технологиялары болашақта қалай дамиды? – Биологиялық қайта өңдеу неліктен маңызды? – Өз өміріңде қалдықты қалай азайта аласың? Оқушылардың жауаптарын жинақтайды.

• Рефлексия жазады. • Өз оқу нәтижесін бағалайды.

Формативті кері байланыс, өзіндік рефлексия

Padlet немесе Google Form



Сабақ №25

Бөлім

4-БӨЛІМ: Биотехнология және экологиялық цифрландыру

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Климат пен экожүйелердің цифрлық деректері

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.3.2.2 - Қазақстанның экологиялық проблемаларын оқып білу және шешу жолдарын ұсыну.

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім оқушылардың назарын сабаққа шоғырландыру үшін NASA деректеріне негізделген кіріспе бейнеролик көрсетеді. Бейне бойынша бағыттаушы сұрақтар қояды: – Соңғы жылдары климатта қандай өзгерістер байқалады? – Бұл өзгерістер табиғи жүйелерге қалай әсер етеді? Сабақтың тақырыбы, мақсаты және күтілетін нәтижелерін нақтылайды.

• Бейнероликті көреді. • Өз ойларын білдіреді. • Сабақтың тақырыбын анықтайды.

Диагностикалық формативті бағалау «Тез болжам» – оқушылар климаттың өзгеру себептерін 1–2 сөзбен жазады.

YouTube (NASA), интерактивті тақта

Сабақтың ортасы Жаңа сабақты түсіндіру (10 минут)

Мұғалім теориялық түсіндіру жүргізеді: Климаттық деректер: – ауа температурасы; – жауын-шашын; – көмірқышқыл газы (CO₂); – мұздық көлемі. Экожүйелік деректер: – өсімдік жамылғысы; – биоалуантүрлілік; – су балансы. NASA Earth Data және Copernicus Climate Dashboard интерфейстерін көрсетіп, деректердің қалай алынатынын түсіндіреді. Нақты дерек келтіреді: «Қазақстанның солтүстігінде соңғы 10 жылда орташа температура шамамен 1,3°C-қа артқан».

• Тыңдайды. • Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. • Сұрақтарға жауап береді.

Ауызша бағалау

NASA Earth Data, Copernicus Dashboard

Сабақтың ортасы Сабақты түсінгенін тексеру (тәжірибе) (25 минут)

Тәжірибелік жұмыс: «Климаттық карта және экодеректер кестесі». Оқушыларды 3–4 топқа бөледі. Тапсырмалар: 1) NASA Earth Data сайтынан белгілі бір аймақтың климаттық деректерін табу (температура, жауын-шашын). 2) Copernicus платформасынан NDVI көрсеткішін анықтау. 3) Алынған деректерді картада көрсету (Google My Maps / Canva). Толтыратын кесте үлгісі ұсынылады: Аймақ

Температура (°C)

NDVI

Қорытынды. Бағыттаушы сұрақтар қояды: – Температураның өсуі өсімдік жамылғысына қалай әсер етеді? – NDVI төмендеуі нені білдіреді?

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты «Рефлексиялық бағыт компасы» әдісімен қорытындылайды. Сұрақтар: – Климаттың өзгеруі сенің өңіріңе қалай әсер етуі мүмкін? – Климаттық деректер не үшін маңызды? – Экожүйені сақтау үшін қандай ұсыныс айтар едің?

• Рефлексия жазады. • Өз ойын білдіреді.

Өзіндік рефлексия «Білдім – Түсіндім – Ұсындым»

Padlet, Google Form



Сабақ №26

Бөлім

4-БӨЛІМ: Биотехнология және экологиялық цифрландыру

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Экологиялық мониторинг және смарт-экожүйелер

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.3.2.2 - Қазақстанның экологиялық проблемаларын оқып білу және шешу жолдарын ұсыну.

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты «Smart Ecosystems» тақырыбындағы бейнероликпен бастайды. Бейнеролик арқылы табиғатты қорғауда қолданылатын заманауи цифрлық технологиялар туралы жалпы түсінік қалыптастырады. Бейнежазбадан кейін мұғалім төмендегі сұрақтар арқылы оқушыларды ойлануға бағыттайды: – Экожүйе дегеніміз не және оны қорғау не үшін маңызды? – Табиғатты цифрлық технологиялар арқылы бақылаудың қандай артықшылықтары бар? Мұғалім сабақтың тақырыбын, мақсатын және күтілетін нәтижелерін нақты әрі түсінікті түрде түсіндіреді.

Оқушылар бейнероликті мұқият көреді. Өз ойларын ашық білдіреді. Экожүйе туралы бұрынғы білімдерін еске түсіреді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын анықтауға қатысады.

Формативті бағалау ? «Болжам картасы» әдісі – оқушылар Padlet тақтасына экожүйелерге тән негізгі мәселелерді (ластану, орманның азаюы, су тапшылығы және т.б.) бір сөйлеммен жазады.

YouTube, BBC Earth, Padlet, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы Жаңа білімді түсіндіру (10 минут)

Мұғалім экологиялық мониторинг ұғымын түсіндіреді және оның экожүйелерді қорғаудағы рөлін сипаттайды. Экологиялық мониторингтің экожүйенің жағдайын ұзақ мерзімді бақылауға мүмкіндік беретінін атап өтеді. Мұғалім смарт-экожүйелер ұғымын ашады. Смарт-экожүйелердің сенсорлар, спутниктік деректер, геоақпараттық жүйелер және жасанды интеллект арқылы жұмыс істейтінін түсіндіреді. Нақты мысалдар келтіреді: орман алқаптарының азаюын спутник арқылы бақылау, су көздерінің сапасын қашықтан талдау, өсімдік жамылғысын NDVI индексі арқылы анықтау. QGIS және Google Earth карталарынан үлгі көрсетіп, деректердің қалай оқылатынын түсіндіреді.

Оқушылар мұғалімнің түсіндірмесін тыңдайды. Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. Сұрақтарға жауап береді және мысалдарды талдайды.

Ауызша кері байланыс

QGIS (демо), Google Earth

Сабақтың ортасы Сабақты түсінгенін тексеру (тәжірибелік жұмыс) (25 минут)

Мұғалім оқушыларды 4 топқа бөледі және әр топқа Қазақстанның белгілі бір аймағын зерттеу тапсырмасын береді. Топтарға бөліну: 1-топ – Солтүстік Қазақстан (орманды аймақ) 2-топ – Оңтүстік Қазақстан (шөлді аймақ) 3-топ – Батыс Қазақстан (дала экожүйесі) 4-топ – Шығыс Қазақстан (таулы аймақ). Тапсырма мазмұны: – экожүйенің жалпы сипаттамасын анықтау; – негізгі экологиялық көрсеткіштерді белгілеу; – экожүйенің қазіргі жағдайын бағалау; – экологиялық мониторинг картасын құрастыру. Мұғалім бағыттаушы сұрақтар қояды: – Бұл экожүйеге қандай қауіп төніп тұр? – Смарт-мониторинг бұл мәселені қалай шешуге көмектеседі?

Оқушылар топпен жұмыс істейді. Таңдалған аймақ бойынша деректерді талдайды. Кестені толтырады. Экожүйе мониторинг картасын жасайды. Өз қорытындыларын қысқаша ұсынады.

Дескриптор: деректердің нақтылығы кестені дұрыс толтыру картаның түсініктілігі қорытындының негізділігі

QGIS, Google Earth, Copernicus Viewer, Canva

Сабақтың тәжірибелік бөлімі (10 минут)

Мұғалім оқушылардың білімін бекіту мақсатында «Eco Map Quiz» интерактивті викторинасын ұйымдастырады. Викторина сұрақтары экологиялық мониторинг, смарт-экожүйелер, NDVI және геоақпараттық жүйелер тақырыптарын қамтиды.

Оқушылар викторинаға белсенді қатысады. Өз нәтижелерін экраннан көреді. Қателерін талдайды.

? Kahoot нәтижесі: 90–100% – жоғары деңгей 75–89% – жақсы деңгей 60–74% – орташа деңгей

Kahoot, Quizizz

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты «Рефлексия парағы» әдісі арқылы қорытындылайды. Оқушыларға төмендегі сұрақтар ұсынылады: – Қай экожүйе саған ерекше әсер қалдырды? – Экологиялық мониторинг не үшін маңызды деп ойлайсың? – Өз аймағыңдағы экожүйені қорғау үшін қандай ұсыныс айтар едің?

Оқушылар рефлексия жазады. Өз ойларын қысқаша әрі нақты түрде білдіреді.

? Өзіндік бағалау «Мен байқадым – Мен түсіндім – Мен қолдана аламын»

Padlet, Google Form



Сабақ №27

Бөлім

4-БӨЛІМ: Биотехнология және экологиялық цифрландыру

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Қорытынды экожоба: цифрлық экологиялық шешім жасау

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.3.1.3 - өз аймақтың экожүйесін статистикалық талдау әдістерін (Стьюденттің t-критерийі, χ2-критерий) қолданып зерттеу

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты мотивациялық бейнероликпен бастайды: “Young In№vators for Green Future”. Бейнеролик арқылы жастардың экологиялық мәселелерді шешудегі рөліне назар аударады. Бейнежазбадан кейін мұғалім сұрақтар қояды: – Қандай экологиялық мәселе сен үшін маңызды? – Бұл мәселені цифрлық технология көмегімен шешуге бола ма? Мұғалім сабақтың мақсатын түсіндіреді және бүгінгі сабақта экожоба әзірленіп, қорғалатынын нақтылайды.

Оқушылар бейнероликті мұқият көреді. Өз ойларын еркін білдіреді. Экологиялық мәселені жеке тәжірибесімен байланыстырып айтады. Сабақтың мақсатын түсінеді.

Формативті бағалау ? «Идея ұрығы» әдісі — әр оқушы Padlet тақтасына экологиялық жоба идеясының қысқаша нұсқасын (1 сөйлем) жазады.

YouTube, UNESCO Green Education, Padlet

Сабақтың ортасы 1-бөлік. Жоба тақырыбын таңдау және жоспарлау (10 минут)

Мұғалім экожобаның құрылымын түсіндіреді: 1) Экологиялық мәселені анықтау; 2) Жобаның мақсаты мен болжамы; 3) Цифрлық шешімнің сипаттамасы; 4) Күтілетін нәтиже мен экологиялық әсер. Мұғалім әр топқа «Жоба паспорты» үлгісін таратады және оны толтыру тәртібін түсіндіреді.

Оқушылар топқа бөлінеді. Өзара талқылау арқылы жоба тақырыбын таңдайды. «Жоба паспортын» толтырып, жұмыс жоспарын құрады.

Ауызша кері байланыс

Жоба паспорты (баспа немесе Google Docs)

Сабақтың ортасы 2-бөлік. Экожоба прототипін әзірлеу (15 минут)

Мұғалім топтарға цифрлық құралдарды қолдана отырып экологиялық шешімнің прототипін жасауды тапсырады. Ұсынылатын бағыттар: – «Ақылды жылыжай» (сенсорлар, энергия үнемдеу); – «Су үнемдеу қосымшасы»; – «Қалдықтарды сұрыптау жүйесі»; – «Жасыл мектеп» цифрлық платформасы. Мұғалім жұмыс барысында бағыт беріп отырады, жобаның нақтылығы мен қолданбалылығына назар аударады.

Оқушылар цифрлық құралдар арқылы жоба прототипін жасайды. Визуалды үлгі дайындайды. Топ ішінде рөлдерді бөліп жұмыс істейді.

ҚБ:Жарайсың!

Canva, Figma, Tinkercad, PowerPoint

Сабақтың ортасы 3-бөлік. Жобаны қорғау (10 минут)

Мұғалім жобаны қорғау тәртібін еске салады. Әр топқа сөз береді. Қорғау құрылымы: – мәселені сипаттау; – ұсынылған цифрлық шешім; – прототип немесе визуалды модель; – күтілетін нәтиже.

Әр топ цифрлық постер немесе презентация арқылы жобасын қорғайды. Сұрақтарға жауап береді.

? Экожоба қорғау: 1) Мәселенің өзектілігі – 25% 2) Цифрлық шешімнің нақтылығы – 25% 3) Визуалды көрнекілік – 25% 4) Командалық жұмыс және сөйлеу мәдениеті – 25%

Canva, Google Slides

Сабақтың тәжірибелік бөлімі (10 минут)

Мұғалім “Green Expo” форматында жұмыстарды талқылайды. Әр топ өз жұмысын көрме форматында ұсынады. Қалған топтар «Peer Review» парағын толтырады. Мұғалім жалпы қорытынды жасайды.

Оқушылар басқа топтардың жобаларын бағалайды. Пікір және ұсыныс жазады.

? Peer Review + Экожоба парағы Номинациялар: «Ең инновациялық жоба», «Ең экологиялық шешім», «Ең креативті жоба».

Google Forms, Padlet

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім «Green Reflection Tree» әдісімен сабақты қорытындылайды. Оқушыларға рефлексия сұрақтарын ұсынады. Белсенді топтарды атап өтеді.

Оқушылар рефлексия жазады. Өз жетістігін бағалайды.

? Өзіндік бағалау «Мен білдім – Мен ойландым – Мен өзгеремін»

Padlet, Google Form





Сабақ №28

Бөлім

5-БӨЛІМ: Биология және цифрлық болашақ

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Биологиядағы ғылыми зерттеу әдістерінің дамуы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.2.4.2. Халықаралық «Адам геномы» жобасының маңызын талқылау

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты “From Microscope to AI Biology” атты қысқа мотивациялық бейнероликпен бастайды. Бейнеролик арқылы биология ғылымының қарапайым бақылаудан бастап цифрлық және жасанды интеллектке негізделген зерттеулерге дейінгі дамуын көрсетеді. Бейнежазбадан кейін мұғалім сұрақтар қояды: – Ғылыми зерттеу әдісі дегеніміз не? – Биологиядағы зерттеу әдістері уақыт өте қалай өзгерді деп ойлайсың? Мұғалім сабақтың тақырыбы мен мақсатын нақты әрі түсінікті түрде түсіндіреді.

Оқушылар бейнероликті мұқият көреді. Өз пікірлерін білдіреді. Алдыңғы білімдерін еске түсіреді. Сабақтың мақсатын түсінеді және талқылауға қатысады.

Формативті бағалау ? «Ой тұжырымы» әдісі – әр оқушы зерттеу әдісі туралы бір сөйлемдік анықтама жазады.

YouTube, Padlet, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы 1-бөлік. Жаңа білімді түсіндіру (10 минут)

Мұғалім биология ғылымындағы зерттеу әдістерінің тарихи дамуын жүйелі түрде түсіндіреді: ? XVII ғасыр – микроскопиялық әдістің пайда болуы (жасушаның ашылуы, микроағзаларды зерттеу). ? XIX ғасыр – химиялық және морфологиялық әдістердің дамуы (ұлпалар мен мүшелерді зерттеу). ? XX ғасыр – генетикалық, биохимиялық және модельдік әдістердің қалыптасуы. ? XXI ғасыр – биоинформатика, үлкен деректер және жасанды интеллектке негізделген зерттеулер. Мұғалім слайдтар арқылы әр кезеңнің негізгі ғылыми жаңалықтарын көрсетеді және тақтада «Зерттеу әдістерінің эволюциясы» атты сызбаны бастайды.

Оқушылар мұғалімнің түсіндірмесін тыңдайды. Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. Әр кезеңнің ерекшелігін талдайды. Сұрақтарға жауап береді.

Ауызша кері байланыс

Презентация, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы 2-бөлік. Сабақты түсінгенін тексеру (тәжірибелік жұмыс) (15 минут)

Мұғалім оқушыларды топтарға бөліп, “Ғылыми әдіс эволюциясы диаграммасы” атты тәжірибелік тапсырма береді. Тапсырма мазмұны: – Canva, MindMeister немесе Miro платформасында биологиядағы зерттеу әдістерінің даму инфографикасын құрастыру; – диаграммада келесі бөлімдер болуы тиіс: ғасыр, зерттеу әдісінің атауы, негізгі жаңалық, ғылыми маңызы. Мұғалім жұмыс барысында бағыт беріп, деректердің нақтылығы мен логикалық байланысына назар аударады.

Оқушылар топпен жұмыс істейді. Ақпаратты салыстырады. Диаграмма немесе инфографика жасайды. Өз жұмыстарын қысқаша түсіндіреді.

Дескриптор

тарихи кезеңді дұрыс көрсету –визуализацияның сапасы белсенділік

Canva, MindMeister, Miro

Сабақтың тәжірибелік бөлімі (10 минут)

Мұғалім “Scientific Ladder” атты интерактивті викторинаны ұйымдастырады. Викторина сұрақтары биологиядағы зерттеу әдістерінің тарихы мен қазіргі қолданылуын қамтиды.

Оқушылар Kahoot викторинасына қатысады. Өз нәтижелерін көреді. Қателерін талдайды.

? Kahoot нәтижесі: 90–100% – жоғары деңгей 75–89% – жақсы деңгей 60–74% – орташа деңгей

Kahoot, Quizizz

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты “Reflection Steps” әдісі арқылы қорытындылайды. Оқушыларға төмендегі сұрақтар ұсынылады: – Қай зерттеу әдісі сен үшін ең маңызды болды? – Қазіргі биологиядағы AI не үшін қажет? – Болашақта сен қандай жаңа зерттеу әдісін ұсынар едің?

Оқушылар рефлексия парағын толтырады. Өз пікірін негіздеп жазады.

? Өзіндік бағалау «Мен білдім – Мен байқадым – Мен ұсынар едім»

Padlet, Google Form



Сабақ №29

Бөлім

5-БӨЛІМ: Биология және цифрлық болашақ

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Ғылыми деректерді визуализациялау және талдау әдістері

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.4.4.4 -экстракорпоральды ұрықтандыру әдісінің маңызын түсіндіру

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты интерактивті сұрақпен бастайды: ? «Ғылыми зерттеу барысында деректерді мәтін арқылы көрсету ыңғайлы ма, әлде графикалық түрде көрсету тиімді ме?» Оқушылардың жауаптарын Mentimeter немесе Slido платформасы арқылы жинақтайды. Нәтижені экранда диаграмма түрінде көрсетіп, жауаптарды бірге талдайды. Мұғалім сабақтың тақырыбы мен мақсатын түсіндіреді және бүгінгі сабақта деректерді визуализациялау мен талдау жолдары қарастырылатынын нақтылайды.

Оқушылар Mentimeter немесе Slido платформасына жауап береді. Өз пікірлерін білдіреді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын түсінеді.

Формативті бағалау ? «Бір сөз – бір ой» әдісі: әр оқушы визуализация ұғымын бір сөзбен сипаттайды.

Mentimeter, Slido, Padlet, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы 1-бөлік. Жаңа біліммен танысу (10 минут)

Мұғалім деректерді визуализациялау ұғымын түсіндіреді. Деректерді визуализациялау – ғылыми ақпаратты график, диаграмма, кесте және инфографика арқылы ұсыну екенін атап өтеді. Талдау әдістеріне тоқталады: салыстыру, байланыстарды анықтау, өзгеріс динамикасын бақылау. Биологиялық мысалдар келтіреді: – популяция санының уақыт бойынша өзгеруі; – температура мен өсімдік өсу қарқыны арасындағы байланыс; – жұқпалы аурулардың таралу динамикасы. Google Sheets немесе Excel Online арқылы дайын деректер негізінде график құру үлгісін көрсетеді.

Оқушылар түсіндірмені тыңдайды. Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. Мысалдарды талдайды және сұрақтарға жауап береді.

Ауызша кері байланыс

Google Sheets, Excel Online

Сабақтың ортасы 2-бөлік. Сабақты түсінгенін тексеру (тәжірибелік жұмыс) (15 минут)

Мұғалім оқушыларды топтарға бөліп, “Деректер графигі” атты тәжірибелік тапсырма береді. Тапсырма мазмұны: өсімдіктің өсуіне қатысты биологиялық деректерді (күн саны, температура, ылғалдылық, биіктік) талдау. Жұмыс қадамдары: 1) деректерді Google Sheets-қа енгізу; 2) сәйкес график түрін таңдау; 3) график негізінде биологиялық байланыстарды анықтау; 4) қысқаша қорытынды жазу. Мұғалім бағыттаушы сұрақтар қояды: – График қандай үрдісті көрсетіп тұр? – Қандай фактор негізгі әсер етті?

Оқушылар деректерді енгізеді. График құрады. Нәтижені талдайды. Топ ішінде қорытынды жасайды.

Дескриптор– деректерді дұрыс енгізу графиктің сәйкестігі қорытындының негізділігі

Google Sheets, Excel Online

Сабақтың ортасы 3-бөлік. Инфографикалық талдау (10 минут)

Мұғалім әр топқа өз графигін инфографикаға айналдыруды тапсырады. Canva немесе Piktochart платформасында жұмыс ұйымдастырады. Инфографика құрылымы: тақырып, дерек көзі, негізгі нәтиже, визуалды элементтер. Мұғалім жақсы визуализацияның төрт қағидасын еске салады: нақтылық, түсініктілік, үйлесімділік және эстетика.

Оқушылар инфографика жасайды. График негізінде қорытындысын визуалды түрде ұсынады.

? Визуализация сапа критерийлері: 1) дерек нақтылығы 2) визуал айқындық 3) логикалық қорытынды 4) креативтілік

Canva, Piktochart, Google Slides

Сабақтың тәжірибелік бөлімі (10 минут)

Мұғалім “Data Detective” интерактивті ойынын өткізеді. Сұрақтар деректерді визуализациялау, график түрлері және инфографикаға қатысты құрастырылады.

Оқушылар Kahoot викторинасына қатысады. Өз нәтижесін көреді және қателерін талдайды.

? Kahoot нәтижесі: 90–100% – жоғары 75–89% – жақсы 60–74% – орташа

Kahoot, Quizizz

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты “3D рефлексия” әдісі арқылы қорытындылайды. Оқушыларға үш сұрақ ұсынылады: – Data: Бүгін қандай жаңа білім алдым? – Design: Қай цифрлық құрал маған ыңғайлы болды? – Decision: Бұл білімді болашақта қайда қолданамын? Мұғалім ең креативті инфографиканы атап өтеді.

Оқушылар рефлексия жазады. Өз тәжірибесін бағалайды.

? Өзіндік бағалау «Data – Design – Decision»

Padlet, Google Form



Сабақ №30

Бөлім

5-БӨЛІМ: Биология және цифрлық болашақ

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Биологиялық зерттеулердегі этика және цифрлық қауіпсіздік

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.4.3.5 - ферменттерді медицинада, өнеркәсіпте қолдану мүмкіндігін талқылау

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты “Ethics in Science: Why It Matters” атты мотивациялық бейнероликпен бастайды. Бейнеролик арқылы ғылымдағы жауапкершілік, адалдық және адам құқығын сақтау мәселелеріне назар аударады. Бейнежазбадан кейін мұғалім сұрақтар қояды: – Ғалымның этикалық жауапкершілігі дегеніміз не? – Цифрлық деректерді бөлісу кезінде неге сақ болу қажет? Мұғалім сабақтың тақырыбы мен мақсатын түсіндіреді және биоэтика мен цифрлық қауіпсіздік бүгінгі ғылымда маңызды орын алатынын атап өтеді.

Оқушылар бейнероликті мұқият көреді. Өз пікірлерін білдіреді. Алдыңғы білімдеріне сүйене отырып сұрақтарға жауап береді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын түсінеді.

Қалыптастырушы бағалау ? «Моральдық таңдау» әдісі – әр оқушы «этика» ұғымын өз сөзімен бір сөйлемде сипаттайды.

YouTube, UNESCO Bioethics Portal, Padlet

Сабақтың ортасы 1-бөлік. Жаңа біліммен танысу (10 минут)

Мұғалім биоэтика ұғымын түсіндіреді. Биоэтика – тірі ағзалармен және адаммен жүргізілетін зерттеулердегі моральдық, құқықтық және әлеуметтік нормалардың жиынтығы екенін атап өтеді. Цифрлық қауіпсіздік ұғымын ашады: зерттеу деректерінің құпиялылығы, тұтастығы және рұқсатсыз қол жеткізуден қорғалуы. Тақтада нақты мысалдар талданады: – геномдық деректерді рұқсатсыз пайдалану; – эксперимент нәтижелерін әдейі бұрмалау; – ғылыми деректерді жалған түрде тарату. Мұғалім биоэтиканың үш негізгі қағидасын түсіндіреді: 1) Зиян келтірмеу; 2) Адалдық пен ашықтық; 3) Деректерді қорғау.

Оқушылар түсіндірмені тыңдайды. Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. Мысалдарды талдайды және сұрақтарға жауап береді.

Ауызша кері байланыс

Презентация, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы 2-бөлік. Сабақты түсінгенін тексеру (тәжірибелік тапсырма) (15 минут)

Мұғалім оқушыларды топтарға бөліп, “Этикалық дилемма талқылауы” тапсырмасын ұсынады. Әр топқа нақты жағдай беріледі: 1) Генетикалық тест нәтижесін рұқсатсыз тарату; 2) Ғылыми нәтижені әдейі өзгертіп жариялау; 3) Эксперимент кезінде жануарларға артық ауыртпалық түсіру. Топтар “Этика таразысы” әдісімен талдайды: «рұқсат етіледі», «рұқсат етілмейді», «шартты түрде мүмкін». Мұғалім бағыттаушы сұрақтар қояды: – Этикалық шешім қабылдау неге қиын? – Ғалымның қоғам алдындағы жауапкершілігі қандай?

Оқушылар жағдайды талдайды. Өз дәлелдерін ұсынады. Топ ішінде пікірталас жүргізеді және ортақ шешімге келеді.

Дескриптор: – дәлелдің негізділігі

этикалық қағидаларды қолдану

пікір білдіру мәдениеті

Padlet, Google Jamboard

Сабақтың ортасы 3-бөлік. Шығармашылық жұмыс (10 минут)

Мұғалім әр топқа “Зерттеушінің қауіпсіздік кодексі” атты постер әзірлеуді тапсырады. Постерде міндетті түрде болуы керек: – биоэтика принциптері; – цифрлық қауіпсіздік ережелері; – нақты мысалмен негіздеу. Дайын жұмыстар сыныпта галерея форматында ұсынылады.

Оқушылар постер жасайды. Кодексті түсіндіреді. Басқа топтардың жұмыстарымен танысады.

? Этикалық шешім сапа критерийлері: 1) мазмұнның толықтығы 2) дәлелдің анықтығы 3) визуалды көрнекілік 4) топтық жұмыс үйлесімі

Canva, Google Slides

Сабақтың тәжірибелік бөлімі (10 минут)

Мұғалім “CyberSafe Quiz” интерактивті викторинасын өткізеді. Сұрақтар биоэтика, деректер қауіпсіздігі және ғылыми адалдық тақырыптарын қамтиды.

Оқушылар викторинаға қатысады. Өз білім деңгейін тексереді.

? Kahoot нәтижесі: 90–100% – жоғары 75–89% – жақсы 60–74% – орташа

Kahoot, Quizizz

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты “Жүрек. Ақыл. Ар” рефлексия әдісімен қорытындылайды. Оқушыларға үш бағыт бойынша ойлану ұсынылады: – Жүрек: ар-ұжданмен байланысты шешім; – Ақыл: ақпараттық қауіпсіздік; – Ар: жеке жауапкершілік.

Оқушылар рефлексия парағын толтырады. Өз көзқарасын саналы түрде білдіреді.

? Өзіндік бағалау «Жүрек – Ақыл – Ар»

Padlet, Google Form



Сабақ №31

Бөлім

5-БӨЛІМ: Биология және цифрлық болашақ

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Ғылыми жобаның құрылымы мен жоспарлау әдістері

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.2.4.2 - «Адам геномы» жобасының маңызын талқылау

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты проблемалық сұрақпен бастайды: «Ғылыми жоба не үшін қажет?». Mentimeter платформасы арқылы жылдам сауалнама жүргізеді. Оқушылар өз ойларын бір сөз немесе қысқа тіркес арқылы енгізеді. Мұғалім экранда шыққан жауаптарды талдай отырып, қорытынды жасайды: «Ғылыми жоба – зерттеу арқылы жаңа білімге апаратын жүйелі жұмыс». Сабақтың тақырыбы мен мақсатын нақты түсіндіреді, бүгінгі сабақта жоба құрылымын жоспарлауды үйренетінін айтады.

Оқушылар Mentimeter арқылы жауап береді. Өз ойларын ашық білдіреді. Сабақтың мақсаты мен маңызын түсінеді.

ҚБ:? «Бір сөйлемдік қорытынды» – әр оқушы «Ғылыми жоба не үшін қажет?» деген сұраққа бір толық сөйлеммен жауап жазады.

Mentimeter, Padlet, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы 1-бөлік. Жаңа біліммен танысу (10 минут)

Мұғалім презентация арқылы ғылыми жобаның негізгі құрылымын жүйелі түрде түсіндіреді: 1) зерттеу тақырыбы (өзекті мәселе); 2) мақсат пен міндеттер; 3) гипотеза; 4) зерттеу әдістері; 5) алынған нәтижелер; 6) қорытынды және ұсыныстар; 7) пайдаланылған әдебиеттер. Нақты мысал келтіреді: «Су Ресурсын үнемдеудің экологиялық тиімділігі». Мұғалім жобаның логикалық ағымын диаграмма арқылы көрсетіп, әр бөлімнің бір-бірімен байланысын түсіндіреді.

Оқушылар мұғалімнің түсіндірмесін тыңдайды. Негізгі ұғымдарды дәптерге жазады. Сұрақтарға жауап береді.

Ауызша кері байланыс

Презентация, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы 2-бөлік. Сабақты түсінгенін тексеру (тәжірибелік жұмыс) (15 минут)

Мұғалім оқушыларды шағын топтарға бөледі. Тапсырма: “Жоба құрылымы картасын” жасау. Canva немесе Lucidchart платформасында ғылыми жобаның құрылымын схема немесе кесте түрінде құрастыруды ұсынады. Нақты нұсқау береді: төмендегі кестені толтыру. Кесте үлгісі: Бөлім — Мазмұны — Мақсаты. Мұғалім топтарды аралап, бағыт-бағдар беріп, сұрақтар арқылы ойлануға жетелейді.

Оқушылар топта бірлесіп жұмыс істейді. Жоба бөлімдерін талқылайды. Құрылым картасын құрастырады.

Критериалды бағалау: – бөлімдердің толықтығы; – логикалық байланыс; – топтық жұмыс белсенділігі.

Canva, Lucidchart, Google Slides

Сабақтың тәжірибелік бөлімі (10 минут)

Мұғалім “Plan Your Science” атты Kahoot викторинасын өткізеді. Сұрақтар ғылыми жобаның құрылымы мен жоспарлау логикасына бағытталған. Нәтижелер экранда көрсетіліп, қысқаша талдау жасалады.

Оқушылар викторинаға қатысады. Өз білім деңгейін тексереді.

? Kahoot нәтижесі: 90–100% – жоғары деңгей 75–89% – жақсы 60–74% – орташа

Kahoot, Quizizz, Google Form

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты “Step by Step” рефлексия әдісімен қорытындылайды. Оқушыларға үш сұрақ қояды: ? Бүгін мен қандай жаңа әдісті білдім? ? Гипотезаны қалай тексеруге болады? ? Келесі сабақта өз жобамды қалай дамытамын? Мұғалім келесі сабақта жоба тақырыбын нақтылайтынын хабарлайды.

Оқушылар рефлексия жазады. Өз жетістігін бағалайды және болашақ қадамын анықтайды.

? Өзіндік талдау «Step by Step»

Padlet, Google Form


Сабақ №32

Бөлім

5-БӨЛІМ: Биология және цифрлық болашақ

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Жеке зерттеу жобасын әзірлеу және жүргізу

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.2.4.1- дезоксирибонуклеин қышқылы рекомбинациясы мен мутациялардың арасындағы байланысын табу

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім оқушыларды зерттеушілік жұмысқа ынталандыру мақсатында TED-Ed платформасынан “How to Think Like a Scientist” атты бейнеролик көрсетеді. Бейнероликтен кейін төмендегі сұрақтар бойынша талқылау ұйымдастырады: ? Ғалымның басты қасиеттері қандай? ? Зерттеу неліктен жүйелі және дәл жоспармен жүргізіледі? Мұғалім оқушылардың жауаптарын жинақтап, бүгінгі сабақтың тақырыбы мен мақсатын түсіндіреді. Сабақтың жеке ғылыми жобаны жоспарлауға бағытталғанын нақтылайды.

Оқушылар бейнероликті мұқият көреді. Сұрақтарға өз ойларын еркін білдіреді. Сабақтың мақсаты мен мазмұнын түсінеді.

ҚБ бағалау ? «3 кілтті сөз» – оқушылар зерттеу процесін сипаттайтын үш маңызды сөзді жазады (мысалы: бақылау, дәлел, нәтиже).

TED-Ed, YouTube, Padlet

Сабақтың ортасы 1-бөлік. Тақырып таңдау және мақсат қою (10 минут)

Мұғалім жақсы ғылыми зерттеу тақырыбына қойылатын талаптарды түсіндіреді: 1️⃣ тақырыптың өзектілігі болуы; 2️⃣ зерттеу арқылы тексеруге болатындығы; 3️⃣ қолжетімді Ресурсмен орындалуы. Тақтада нақты мысалдар көрсетіледі: ? «Өсімдік өсуіне жарықтың әсері»; ? «Судың құрамындағы тұз мөлшерінің тірі ағзаға әсері»; ? «Жергілікті экожүйедегі биоалуантүрлілік деңгейі». Мұғалім әр оқушыға «Зерттеу парағын» таратып, оны қалай толтыру керектігін түсіндіреді.

Оқушылар ұсынылған мысалдарды талдайды. Өз қызығушылығына сәйкес зерттеу тақырыбын таңдайды. «Зерттеу парағын» толтырады.

Ауызша кері байланыс

Үлестірме парақ, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы 2-бөлік. Сабақты түсінгенін тексеру (тәжірибелік бөлім) (10 минут)

Мұғалім “Research Builder” атты Kahoot викторинасын ұйымдастырады. Викторина сұрақтары зерттеу логикасын тексеруге бағытталған: гипотеза, әдіс, жоспар, нәтиже ұғымдары. Әр сұрақтан кейін мұғалім қысқаша түсіндірме береді.

Оқушылар викторинаға қатысады. Өз білім деңгейін тексереді. Қателерін талдайды.

? Kahoot нәтижесі: 90–100% – жоғары деңгей 75–89% – жақсы 60–74% – орташа

Kahoot, Quizizz, Google Form

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты “Goal Check” рефлексия әдісімен қорытындылайды. Оқушыларға келесі сұрақтарды қояды: ? Бүгінгі сабақтан кейін жобаңның қай бөлігі дайын? ? Қай кезеңде көбірек көмек қажет деп ойлайсың? ? Келесі сабақта нені жетілдіруді жоспарлайсың? Мұғалім келесі сабақта зерттеу әдістерін нақтылайтынын хабарлайды.

Оқушылар өз жұмысын саралап, Padlet платформасында жоба мәртебесін көрсетеді. Өз жетістігін бағалайды.

? Өзіндік бағалау «Мен дайынмын – Мен жұмыс үстіндемін – Маған көмек қажет»

Padlet, Google Form



Сабақ №33

Бөлім

5-БӨЛІМ: Биология және цифрлық болашақ

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Зерттеу нәтижелерін визуализациялау және презентациялау

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.2.3.1 - бағаналы жасушалардың мамандану үдерісін және олардың практикалық қолданылуын түсіндіру

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім оқушылардың қызығушылығын арттыру мақсатында “Ғылымды көру” тақырыбындағы қысқа бейнеролик көрсетеді. Бейнероликтен кейін төмендегі сұрақтар бойынша талқылау ұйымдастырады: ? Неліктен ғылыми деректерді визуалды түрде көрсету маңызды? ? Презентация жасау кезінде қандай талаптарды ескеру қажет? Мұғалім оқушылардың жауаптарын жинақтап, сабақтың тақырыбы мен мақсатын түсіндіреді. Сабақтың зерттеу нәтижелерін көрнекі түрде ұсынуға бағытталғанын нақтылайды.

Оқушылар бейнероликті мұқият көреді. Берілген сұрақтарға жауап береді. Сабақтың мақсатын түсінеді және өз ойларын білдіреді.

ҚБ:? «Бір сөйлемдік түсінік» – әр оқушы визуализация ұғымын бір сөйлеммен сипаттайды.

YouTube, BBC Science, Padlet

Сабақтың ортасы 1-бөлік. Жаңа біліммен танысу (10 минут)

Мұғалім деректерді визуализациялау тәсілдерін түсіндіреді: график, диаграмма, инфографика, қысқаша бейнеқорытынды. Презентация жасаудың негізгі элементтеріне тоқталады: құрылымның логикалығы, түс үйлесімі, мәтін көлемінің шектеулі болуы және уақытты дұрыс пайдалану. Google Slides платформасында ғылыми жобаның дайын үлгісін көрсетіп, әр слайдтың рөлін түсіндіреді. Мұғалім “Көрнекі материал – сенің дәлелің” қағидасын атап көрсетеді.

Оқушылар мұғалімнің түсіндірмесін тыңдайды. Үлгі слайдтарды талдайды. Визуалды материалдың маңызын түсінеді.

Ауызша кері байланыс

Google Slides, интерактивті тақта

Сабақтың ортасы 2-бөлік. Тәжірибелік жұмыс (15 минут)

Мұғалім оқушыларға тапсырма береді: әр оқушы өз зерттеуінің нәтижесін инфографика немесе графикалық слайд түрінде дайындайды. Жұмыс барысында қолданылатын платформаларды ұсынады (Canva, Piktochart, Google Slides). Міндетті элементтерді нақтылайды: 1️⃣ зерттеу тақырыбы мен мақсаты; 2️⃣ негізгі нәтиже (кесте немесе график); 3️⃣ қысқаша қорытынды (1–2 сөйлем). Мұғалім бағыттаушы сұрақтар қояды: “Қай дерек ең маңызды?”, “Көрермен бір қарағанда нені түсінуі керек?”.

Оқушылар өз зерттеу нәтижелерін визуалды форматта дайындайды. Инфографика немесе слайд құрастырады. Негізгі деректерді іріктейді.

ҚБ:? «Визуализация сапа критерийлері»

Canva, Piktochart, Google Slides

Сабақтың ортасы 3-бөлік. Презентация тренингі (10 минут)

Мұғалім презентация жасауға арналған “5–5–5 ережесін” түсіндіреді: 5 слайдтан аспау, әр слайдта 5 сөйлемнен артық жазбау, қорғау уақыты 5 минуттан аспау. Оқушыларға өз жұмыстарын 2–3 минут ішінде таныстыруды ұсынады. Мұғалім “Storytelling” тәсілін қолдануға кеңес береді: Неге зерттедім? Не таптым? Неліктен бұл маңызды?

Оқушылар өз зерттеу нәтижелерін сынып алдында қорғайды. Сұрақтарға жауап береді. Өз ойын нақты әрі түсінікті жеткізуге тырысады.

? Презентация сапа парағы: 1️⃣ Ақпарат нақтылығы – 30% 2️⃣ Визуалды сапа – 30% 3️⃣ Сөйлеу мәдениеті – 25% 4️⃣ Уақытты сақтау – 15%

Canva, PowerPoint, Google Slides

Сабақтың тәжірибелік бөлімі (10 минут)

Мұғалім “Peer Review” (құрдастар бағалауы) әдісін ұйымдастырады. Әр оқушы басқа оқушының презентациясын Google Form арқылы бағалайды. Бағалау форматы: 2 жағымды пікір және 1 ұсыныс. Мұғалім жалпы қорытынды жасап, үздік жұмыстарды атап өтеді.

Оқушылар бір-бірінің жұмысын бағалайды. Құрдастарына кері байланыс береді.

? Құрдастар кері байланысы

Google Form, Padlet

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты “Micro Reflection” әдісімен қорытындылайды. Оқушыларға төмендегі сұрақтарға жауап беруді ұсынады: ? Менің жұмысымның ең сәтті тұсы қандай болды? ? Келесі жолы нені жақсартамын? ? Көрермен менің ойымды түсінді ме? Мұғалім ең әсерлі үш презентацияны атап өтеді.

Оқушылар рефлексия жазады. Өз даму бағытын анықтайды.

? Өзіндік талдау «Мен көрсете алдым – Мен дамытамын – Мен үйрендім»

Padlet, Google Form



Сабақ №34

Бөлім

5-БӨЛІМ: Биология және цифрлық болашақ

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сынып

11

Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Қорытынды сабақ: жобаларды қорғау және рефлексия

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.1.3.2 - заттар тасымалданудың симпласттық, апопласттық, вакуолярлық жолдарының мәнін түсіндіру

Сабақтың мақсаты

Оқушылар биологиядағы заманауи ұғымдарды зерттеп, цифрлық құралдарды тәжірибеде қолданады.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңі / уақыт

Педагог әрекеті

Оқушы әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы (7 минут)

Мұғалім сабақты жылы лебізбен ашып, экранда мотивациялық слайд көрсетеді: «Жоба — бұл сенің ғылымдағы алғашқы қадамың». Оқушыларға қысқаша мотивациялық бейнеролик көрсетіледі: “The Future Scientists”. Мұғалім бүгінгі сабақтың негізгі мақсаты жобаларды қорғау және жеке жетістікті көрсету екенін нақтылап айтады. Бағалау критерийлерімен таныстырады: 1️⃣ Ғылыми мазмұн мен дәлдік; 2️⃣ Цифрлық шешім мен визуализация сапасы; 3️⃣ Сөйлеу мәдениеті және уақытты сақтау; 4️⃣ Рефлексия және жеке даму.

Оқушылар бейнероликті көреді. Бағалау критерийлерімен танысады. Өз жобасын қорғауға психологиялық тұрғыда дайындалады.

ҚБ: ? «Сенің жетістігің неде?» — әр оқушы өз жобасының мақсатын 1 сөйлеммен айтады.

YouTube, Canva, Google Slides, Padlet

Сабақтың ортасы 1-бөлік. Жобаларды қорғау (25 минут)

Мұғалім сабақты «мини-конференция» форматында ұйымдастырады. Әр оқушы 3–4 минут көлемінде өз ғылыми жобасын қорғайды. Қорғау барысында төмендегі құрылым сақталады: 1️⃣ Зерттеу тақырыбы және оның өзектілігі; 2️⃣ Мақсат пен гипотеза; 3️⃣ Қолданылған зерттеу әдістері және алынған нәтижелер; 4️⃣ Қорытынды және практикалық маңызы. Мұғалім уақыт регламентін қадағалап, қолдаушы кері байланыс береді. Бағалау Google Form арқылы сараптамалық рубрика негізінде жүргізіледі.

Оқушылар өз жобасын презентация, инфографика немесе бейнежоба түрінде қорғайды. Сыныптастар мен мұғалімнің сұрақтарына жауап береді.

? Сараптамалық рубрика: • Ғылыми мазмұн Цифрлық визуализация –Сөйлеу мәдениеті

Google Slides, PowerPoint, Canva, Google Form

Сабақтың ортасы 2-бөлік. Құрдастар пікірталасы «Science Circle» (10 минут)

Мұғалім пікірталасты ұйымдастырып, сұрақ қою мәдениетін сақтауды қадағалайды. Пікірталас сұрақтары: ? Жоба барысында қандай қиындықтарға тап болдың? ? Қай әдіс ең тиімді болды деп ойлайсың? ? Егер тағы уақыт берілсе, жобада нені жетілдірер едің?

Оқушылар бір-бірінің жобасына сұрақ қояды. Өз ойларын дәлелмен жеткізеді. Басқа жобалардан тәжірибе алады.

Құрдастар кері байланысы 2 жағымды пікір + 1 ұсыныс

Padlet, Mentimeter

Сабақтың тәжірибелік бөлімі (10 минут)

Мұғалім “Achievement Wall” («Жетістіктер қабырғасы») әдісін қолданады. Оқушылар Padlet-та «Менің ең үлкен жетістігім» тақырыбында жазба қалдырады. Мұғалім барлық қатысушыларға алғыс айтып, келесі номинацияларды жариялайды: ? «Ең үздік жоба» ? «Ең инновациялық шешім» ? «Ең экологиялық бағыт»

Оқушылар виртуалды қабырғаға өз жетістігін жазады. Құрдастарын құттықтайды. Өз еңбегін бағалайды.

? Электронды сертификат беру (PDF форматта)

Padlet, Canva, Google Form

Сабақтың соңы (3 минут)

Мұғалім сабақты “Reflection Wheel” әдісімен қорытындылайды. Рефлексия бағыттары: ? Мен білдім; ? Мен үйрендім; ? Мен өзгертемін; ? Мен қолданамын. Оқушылар осы бағыттар бойынша қысқаша эссе жазады.

Оқушылар 5–7 сөйлемнен тұратын рефлексиялық эссе жазады. Өз даму жолын қорытындылайды.

? Жеке рефлексия эссесі

Padlet, Google Form, Google Docs





Жүктеу
bolisu
Бөлісу
ЖИ арқылы жасау
Файл форматы:
docx
Биология Авторлық бағдарлама 11 сынып
24.02.2026
0
Жүктеу
ЖИ арқылы жасау
Жариялаған:
Тұрғанбек Айтолқын Сұлтанқызы
Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз,
шағым қалдыра аласыз
Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу
Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз
Материал жариялап, аттестацияға 100% жарамды сертификатты тегін алыңыз!
Ustaz tilegi журналы министірліктің тізіміне енген. Qr коды мен тіркеу номері беріледі. Материал жариялаған соң сертификат тегін бірден беріледі.
Оқу-ағарту министірлігінің ресми жауабы
Сайтқа 5 материал жариялап, тегін АЛҒЫС ХАТ алыңыз!
Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін дамытуға қосқан жеке үлесі үшін және де Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық материалыңызбен бөлісіп, белсенді болғаныңыз үшін алғыс білдіреміз!
Сайтқа 25 материал жариялап, тегін ҚҰРМЕТ ГРОМАТАСЫН алыңыз!
Тәуелсіз Қазақстанның білім беру жүйесін дамытуға және білім беру сапасын арттыру мақсатында Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық жұмысын жариялағаны үшін марапатталасыз!
Министірлікпен келісілген курстар тізімі