1

...дәрумені жетіспегенде қан ұюы баяулайды: К
+10 градуста өне бастайтын өсімдік – Күнбағыс,Жүгері
+1-5 ˚ С температурада өнеді – Бидай,қарабидай,арпа,сұлы,зығыр
+1-5 ˚ С температурада өнетін тұқым- Асбұршақ,беде,жоңышқа
+15˚-та өнеді- Асқабақ,қауын,қияр,күріш,мақта,темекі
«А» дәрумені: балық майында,уылдырықта,сары майда,бүйректе кездеседі
«Адымдап» немесе «төңкеріліп қозғалады» – Гидра
«Адымдап» немесе «төңкеріліп» қозғалады – Шұбалшаң
«Ақшам соқыр» ауруы – А витамині жетіспесе болады
«Алып әйел» ауруының жыныстық хромосомасы- ХХХ
«Анализатор» деген ұғымды алғаш атаған ғалым – Н. П.Павлов
«Анималькулдар» деген болжамды айтқан ғалым - А.Левенгук
«Ас қорыту мүшесі» деп аталатын органоид – Лизосомалар
«Астық» деген сөзді қалай түсінесіз – Дәнектің жиынтығы
«Биосфера» терминін ең алғаш енгізген австриялық геолог – Э.Зюсс
«Биоценоз» терминін ең алғаш ұсынған ғалым – К.Мебиус
«В1» дәрумені – Сүт,жұмыртқа,жемістерде
«В2» дәрумені – бидайда,етте,сутте,бауырда болады
«Вирус» терминін 1899 жылы ғылымға енгізді – М. В.Бейерник
«Гирудин» деп аталатын ерекше зат бөліп шығарады – Сүлік
«Д» дәрумені – Балық майында,бауырда,жұмыртқаның сары уызында болады
«Динозаврлар дәуірі» болып есептелетін заман – Мезозой
«Әлем жаратылысының табиғи тарихы» еңбегін жазған ғалым – Э.Геккель
«Жануарларды жіктеу» - Түр-туыс-тұқымдас-отряд-класс-гин-жануарлар дүниесі
«Жасуша» деген терминді алғаш қолданған ғалым – Р.Гук
«Жоғары дәрежелі жүйке қызметі» деген ұғымды ұсынды – И.П. Павлов
«Жоғары жүйке қызметінің физиологиялық негізін салушы» деген ұғымды ұсынды –
И.П.Павлов
«Зоолгия философиясының» еңбегінің авторы: Ж.Б.Ламарк
«Зоология философиясы» атты еңбегінің авторы - Ламарк
«Көңіл-күй» гормоны - Адреналин
«Көсек» дегеніміз – Мақтаның ашылмай қалған қауашығы
«Қоғамдық» жануарлар – Құмырсқа
«Қызыл кітаптың» ең алғаш басылымы – 1978ж
«Ми рефлекстері» деген ғылыми еңбекті жазған – Сеченов
«Микроэволюция» терминін енгізген ғалым – Тимофеев-Ресовский
«Мутация» ұғымын қалыптастырған голландиялық ғалым – де Фриз
«Невада-Семей» қозғалысын басқарған ақын -О.Сүлейменов
«Өсімдіктану» оқулығын жазған ғалым – Күдерин
«Патша балығы» деп атайды- Бахтах
«С» дәрумені – Орамжапырақтарда,лимонда,апельсинде,қызанақта,пиязда болады
«С» дәрумені қай тағамда көп мөлшерде – Лимонда
«Селекция» деген сөздің мағынасы- Іріктеу,сұрыптау

2

«Семей ядролық сынақ полигонын жабу туралы» жарлығына қол қойылды -1991ж 29
тамыз
«Семей ядролық сынақ полигонын жабу туралы» жарлыққа қол қойған тұлға – Назарбаев
«Табиғат жүйесі» және «ботаника философиясы»еңбектерінің авторы:К.Линней
«Табиғи жүйе» және «ботаника философиясы» еңбектерінің авторы – К.Линней
«Табиғи жүйе» және «ботаника философиясы»еңбектерінің авторы:К.Линней
«Табиғи сұрыпталу» теориясының авторы Ч. Дарвин
«Табиғи сұрыпталу» теориясының авторы :Ч.Дарвин
«Тіркесті тұқым қуалау» заңын ашқан - Т.Морган
«Тіршілік жер бетінде мәңгілік» теориясын ұсынған ғалым -В .Прейер
«Тіршілік» деген ұғымға алғаш рет анықтама берген ғалым - Ф.Энгельс
«Трансляция» ақуыздар синтезіндегі мағынасы – Көшіріп аудару
«Тұқым қуалайтын өзгергіштіктегі ұқсас қатарлар» заңын ашқан - Н.И.Вавилов
0-5 С температурада өсетін тұқым- Қарабидай
1 г. Ақуыз ыдырағанда бөлінетін жылу мөлшері- 17,6кДж
1 г. Көмірсу ыдырағанда бөлінетін энергия – 17,6кДж
1 гр. Май ыдырағанда бөлінетін энергия – 38,9кДж
1 гр. Май ыдырағанда бөлінетін энергия мөлшері- 11,2 кДж
1 кг май тотығып ыдырағанда түзілген су – 1,1кг
1 мм қандағы лейкоциттердің мөлшері: 4-9 мың
1 мм3 қанда эритроцит саны- 4,5-5млн
1 см3 спермада қаншаға дейін сперматозоидтар болады – 60млн
1 тәулікте қажет ақуыз мөлшері – 110-118(120) гр
1 тәулікте қажет көмірсу мөлшері - 450-500гр
1 тәулікте қажет май мөлшері – 100 грамм
1 тропикалық белдеуден екіншісіне өткендегі энергия алмасуын біле отырып
(10),құмайдың биомассасын анықтаңыз- өсімдік биомассасы 40т өсімдік-шегіртке-
бақа-жылан-құмай 0,004т
1,5 тоннадан артық салмақ көтеретін сүйек – Ортан жілік
12-15жас қыздар,13-16 жас ұлдар аралығында даму кезеңі- Жасөспірім
1-28 күн аралығындағы даму кезеңі – Нәрестелік
14-15 жастағы жасөспірімдердің қалыпты ұйқысының уақыты – 8 сағат
15 жылдық алма ағашының сабағына неше камбий сақинасы болады – 1
150млн жыл бұрын тіршілік еткен құстардың арғы тегі- Көнеқұс
16-20жас қыздар,17-21 жас аралығындағы даму кезеңі- Балғын жастық
1665 жылы алғаш рет өсімдік қабығының жұқа кесіндісін микроскоппен көрген – Роберт
Гук
1665 жылы голландиялық ғалым Ван Левенгук жасаған ұлғайтқыш құрал- Микроскоп
1735ж адамды сүтқоректілер класы приматтар тобына жатқызған ғалым – К.Линней
1820ж Француз ғалымы ақуызды ыдырату арқылы амин қышқылы –глицинді алды-
А.Бракконо
1838-39ж жасуша теориясының негізін қалап,қорытынды берді – Шванн,Шлейден
1862 ж Сеченов қандай ірі жаңалық ашты- Орталық жүйке жүйесіндегі қозу мен
тежелуді ашты

3

1862 жылы баспадан кітап болып шыққан «Мидың рефлекстері» ғылыми еңбектің авторы-
Сеченов
1870-1880 жылы ұсақ ағзалар бар екенін тәжірибе жүзінде дәлелдеді – Луи Пастер
1882ж адамның өкпесінде туберкулез ауруын тудыратын бактерияларды анықтады- Р.Кох
1892ж жасушасыз ағза-вирустарды ашқан ғалым- Ивановский
1892ж темекі теңбілін зерттеп,вирусты ашты- Ивановский
1892жылы вирусты ашқан ғалым – Д.И.Ивановский
1914 жылы «гетерозис» деген ұғымды енгізген ғалым- Дж.Шелл
1920-1930 жылдары «өсімдіктану» оқулығын жазған ғалым- Ж.Күдерин
1922 жылы тіршіліктің Жер бетінде шығу тегінің табиғи теориясын тұжырымдады -
А.И.Опарин
1922 жылы шығарылған «Жануарлар» оқу құралының авторы - Х.Досмұхамедов
1938 жылы В.А.Селевин Бетпақдала өңірінен тапты –Жалманды
1-ші,2-ші сигналдық жүйе туралы ілімді жасады – Павлов
2 дара (особь) қатысатын көбею –Жынысты
20-30метр тереңдікте өсетін балдыр –Ламинария
21-55жас әйелдер,22-60жас ерлер аралығы - Кемелденген
21-Нейрула сатысында мезодермадан дамиды - бұлшық ет,қаңқа,бүйрек,қантамыр
225 млн жыл бұрын тіршілік еткен құстардың арғы тегі – Ілкіқұс
25-14 млн жыл бұрын тіршілік еткен ең алғашқы адамдардың арғы тегі-Дриопитектер
3000 жылдан бері мақта шаруашылығымен шұғылданған ел- Үндістан
4 аптадан 12 айға дейінгі даму кезеңі – Емшектік
45-50 жастағы адам қандай қашықтықта жақсы көретіндігін белгілеңіз -33 см
4-7 жас аралығында даму кезеңі – Балалық естияр
56-74 жас әйелдер,61-74 аралығы – Мосқалдық
6-10см тереңдікте себілетін тұқым- Жүгері
75-90 жас аралығы – Қарттық
AASS x aass шағылыстырады.Сонда F1 қандай болады- Тек қана доминатты белгілер
D дәрумені жетіспегенде пайда болатын ауру – Мешел
D дәрумені сақтандыратын ауру – Мешел
I топқа жататын адамға қанын құяды – Тек бірінші топ
II топқа жататын адамға құяды – I және II
II топқа жататын адамның қанын құяды – VI және II
IV- VI мойын омыртқаларында орналасқан – Көмей
I-санаты: жойылып бара жатқандар
XI ғ. Республикамызда мекендейтін жануарлар туралы жазба дерек қалдырған ғалым: М.
Қашғари
XV ғасырда Республикамызда мекендейтін жануарлар туралы жазба дерек қалдырған
ғалым – М.Қашғари

А
А.А.Н Северцов- Эволюцияның негізгі бағыттарын атады
А.Броконно - 1820 ж. француз ғалымы ақуызды ыдрату арқылы мин қышқылы-глициді
алды.

4

А.И.Опарин,Д.Холдейн – «Жер бетінде тіршілік абиогендіжолмен түзілуін» дәлелдеді.
А.Клод - 1943ж рибосоманы ашты.
А.Л.Ухтомский - Еңбек етуде адамның жеке басы қасиетінің,психикасының және сана-
сезімінің ерекше маңызы бар екенін дәлелдеген.
А.Лаверан - 1880ж. Бзегек ауруын қоздыратын паразитті шақан ғалым.
А.Лаверанның безгек ауруын қоздыратын паразитті ашқан жылы-1880
А.Н.Радишев - Табиғат біртұтас,ондағы даму қарапайымнан күрделіге қарай жүреді деген
пікірді айтқан.
А.Н.Северцов - эволюцияның негізгі бағыттарын анықтады.
А.О.Ковалевский - Қандауыршаның көбеюі мен дамуын зерттеген.
А.С.Фаминцын,О.А.баранецкий - қынаның саңырауқұлақ жіпшелері мен біржасушалы
жасыл балдырлардың бірігіп тіршілік етуінен түзілген ағза екенін анықтаған.
А.Т.Рамбле - гидраны ашты.
А.Тенлси – «Экожүйе» терминін ғылымға енгізген.
А.Шимпре - 1885ж. митохондрияны ашты.
А.Ы.Жандеркин,Есенжолов - Қазақтың арқар-миринос,түбіті ешкісін алған.
Абиоздық фактор бұл- Сыртқы ортадағы судың,ауаның құрамы
Абиоздық факторға жататын факторлар-Рельеф (жер бедері)
Абиоздық факторлар- Өлі табиғатты құрайтындар
Абиотикалық экологиялық факторларды атаңыз-Жарық,температура
Авитаминоз болу себебі-Дәруменнің жетіспегендігінен және жоқтығынан
Австралия фермерлерін үлкен шығыннан алып қалған көбелек-Кактус оганевкасы
көбелегі
Австралия фермерлерін үлкен шығыннан алып қалған көбелек-Орамжапырақшыл ақ
көбелек
Австралопитектердің қаңқа қалдықтары табылған аймақ-Оңтүстік Африка
Австралопитектің пайда болуы-Кайнозой
Автоматтандырылған еңбек түрі мысалына жататын-Тоқыма станогында істеушінің
еңбегі
Автотомия-Өздігінен құйрығын үзу
Автотрофты ағзалар тізбегі-Мақта,күріш,алма ағашы
Автотрофты жасушалардың гетеротрофты жасушадан айырмашылығы-Жасушасында
пластидтер бар
Автотрофты қоректенетін ағзалар-Өсімдіктер
Автотрофты организм-Балдыр
Ағаш діңінде дамитын саңырауқұлақ-Діңқұлақ
Ағаш діңіне,тасқа жабысып өсетін қынаның түрі-Қабық(Қаспақ)
Ағаш діңінің су өткізгіш бөлігі-Сүрек
Ағаш қабығына,тасқа жабысып өсетін қынаның түрі-Қабыршақты(Қаспақты)
Ағаш қабығының қабаттары-Тоз,тін,өң
Ағаш сабағы жуандап өсетін қабат-Камбий
Ағаш сабағында өсетін паразит саңырауқұлақ-Діңқұлақ

5

Ағаш сүрегін бүлдіретін ағашқұлақ (трутовик) орман шаруашылығына,бақтар мен
парктерге үлкен зиян келтіреді,ағаштар қалай зақымданады-Споралары арқылы
зақымданады
Ағаш сүрегін зақымдайтын паразит саңырауқұлақ – Ағашқұлақ
Ағашқұлақ (трутовик) саңырауқұлағының ағаштарды зақымдауы-Спораларымен
Ағашқұлақ саңырауқұлағы зақымданған ағаштың сүрегі –Үгілгіш,опырылғыш болып
келеді
Ағашқұлақ саңырауқұлағының жемісті денесі ағаш діңінде қанша уақыттан кейін дамып
жетіледі-Бірнеше жыл өткенде дамиды
Ағашқұлақ саңырауқұлағының жемісті денесінің басқа саңырауқұлақтардан
айырмашылығы – Жемісті денесі тұяққа ұқсайды әрі өте қатты
Ағашқұлақ саңырауқұлағының спорасы ағаш сүрегіне қалай түседі-Ағаш қабығының
зақымдалған жерінен
Ағашқұлақ саңырауқұлақтары ағаштарға қандай зиян келтіреді-Діңінде қуыстар пайда
болды,сүрегін ыдыратып тез опырылғыш етеді
Ағашта сабақта камбийден кейінгі қабат-Сүрек
Ағаштар мен бұталарды сабақ қалемшелері арқылы арқылы көбейту үшін алынатын
қалемшенің ұзындығы -25-30см
Ағаштардың сабағында өсетін паразит саңырауқұлақ-Діңқұлақ
Ағаштардың тамырларымен симбиоздық тіршілік ететін саңырауқұлақтар-Қайыңқұлақ.
Ағаштың діңіне, тасқа жабысып өсетін қына-Қабық тәрізді
Ағза денесінде паразиттік жолмен тіршілік ететін жәндіктер-Эктопаразиттер
Ағза жасушасында жынысты жолмен өсіп-өнетін ген болады ма: Иә
Ағза зертханасы деп аталады-Бауыр
Ағза қызметінің реттелу жолдары: Жүйке-гуморальдық
Ағза мен мүшелердің пішінін, құрылысын зерттейтін ғылым:Анатомия
Ағаштың жасын анықтауға болады: Жылдық шеңбер бойынша
Ағза мен сыртқы орта арасында жүретін барлық химиялық реакциялардың жиынтығы: Зат
алмасу
Ағза мен сыртқы орта байланысын,қорғану әрекеттерін жүзеге асырады-Жүйке жүйесі
Ағза мүшелерінің қызметін зерттейтін ғылым-Физиология
Ағза үшін тыныс алудың маңызы: Органикалық қосылыстардың ыдырап , тотығуы
үшін
Ағзаға ауру тудыратын микробтар енсе - Бүкіл ағзаны уландырады
Ағзаға әсер ететін қоршаған орта жағдайы – Экологиялық
Ағзаға әсер етуші өлі табиғат жағдайы-Бейбиотикалық (абиотикалық)
Ағзаға енген бөгде заттарға қарсы түзілетін ерекше нәруызды зат – Антидене
Ағзаға улы әсер ететін өсімдік – Меңдуана
Ағзада болатын қанның мөлшері-4,5-5 л
Ағзада бүйректің атқаратын қызметі-Су мен улы қосылыстарды бөліп шығаруға
қатысады
Ағзада енді қайта пайдаланбайтын зат алмасудың соңғы өнімдері-Ыдырау өнімдері
Ағзада ... дәрумені жетіспегенде тері ауруы дерматит пайда болады– Н
Ағзада жетіспегенде “мешел” ауруы пайда болатын дәрумен-D

6

Ағзада жұқпалы аурулардан кейін түзілетін иммунитет: Жүре пайда болатын
Ағзада зәр түзіледі-Бүйректе
Ағзада мүшелер қызметінің гормондар арқылы реттелуін ... деп аталады-Гуморальдық
реттелу
Ағзада оттегінің сіңіріліп, көмірқышқыл газының сыртқа шығарылуы - Газ алмасу
Ағзада паратгормон жетіспесе – Фосфордың мөлшері артады,кальций азаяды
Ағзада түзілетін әр түрлі зиянды заттар төмендегі күйінде болады – Қатты,сұйық және
газ
Ағзадағы ата-анадан алынатын гендер жиынтығы – Генотип
Ағзадағы диссимилияция процесінің өнімдері мен артық заттар қай мүше арқылы
шығарылады – Бауырдан басқасы
Ағзадағы ең ірі асқорыту без – Бауыр
Ағзадағы ең ірі без – Бауыр
Ағзадағы ең ірі сүйек – Ортан жілік
Ағзадағы зат алмасу дегеніміз – Заттың сыртқы ортадан түскенінен бастап шығару
өнімдерін шығарғанға дейін жүретін күрделі процесс
Ағзадағы заттың ыдырауы – Диссимилияция
Ағзадағы заттың ыдырауы - Энергетикалық (қуат көзі)
Ағзадағы зәр жиналады-Қуықта
Ағзадағы ішек құрты – Бүкіл ағзаны уландырады
Ағзадағы көмірсудың қызметі-Энергетикалық қуат көзі
Ағзадағы күрделі биологиялық сүзгіштер – Бүйрек
Ағзадағы қажетсіз заттар сыртқа шығарылмаса – Уланады
Ағзадағы мүше дегеніміз – белгілі құрлысы бар,үйлесімді қызмет атқаратын дене
бөлігі
Ағзадағы негізгі энергия қоры- Көмірсу
Ағзадағы өттің қызметі-Майды қорытуға қатысады
Ағзадағы тіршілік құбылыстарын және мүшелердің қызметін зерттейтін ғылым –
Физиология
Ағзадағы хромосоманың жоғалуы қандай мутацияға байланысты – Геномдық
Ағзадан кейінгі жоғары биологиялық жүйе – Популяциялық
Ағзадан кейінгі жоғарылық жүйе – Популяциялық
Ағзадан несеп арқылы қандай заттар шығарылмайды – Көміртегінің қос тотығы
Ағзадан шығарылатын ақырғы ыдырау өніміне жатпайтын - Ақуыз (нәруыз)
Ағзалар – Мүктер
Ағзалар жүйесіндегі негізгі құрылымдық өлшем бірлігі – Түр
Ағзалар мен популяцияға сан алуан сыртқы орта факторының әсерін зерттейтін экология
бөлімі –Аутэкология
Ағзаларға жіктеу кезінде туыстық екі атау беру-Қосарлы атау тізім
Ағзаларда әр түрлі жергілікті тіршілік жағдайларына бейімділіктердің пайда болуы –
Идиоадаптация
Ағзалардың бейімдеушілігі салыстырмалы сипатта болады,себебі – Кез келген
адаптация белгілі жағдайда ғана пайдалы
Ағзалардың белгілі бір ортаға өзінің тіршілігін сақтап бейімделуі,ол- Табиғи сұрыпталу

7

Ағзалардың белгілі бір ортаға өзінің тіршілігін сақтап бейімделуі ол – Идиоадаптация
Ағзалардың бір-біріне тигізетін әсерлері жататын орта жағдайы - Биотикалық
Ағзалардың бірдей тіршілік ортасының бірдей тіршілік жағдайына көшкен кездегі ұқсас
белгілерінің дамуы – Конвергенция (сәйкес мүшелер)
Ағзалардың жеке даму процесі – Онтогенез
Ағзалардың жеке дамуындағы ішкі ұрық қабаты – Энтодерма
Ағзалардың кейбіреуіне өзге жануар түрінің денесі немесе солардың мекен орны –
Пәтерлестік
Ағзалардың күн сәулесінің ұзақ түсуіне кайтаратын реакциясы – Фотопериодизм
Ағзалардың қосарланған атауын-қосарлы атау тізімді ғылымға енгізді – К.Линней
Ағзалардың нақтылы орта жағдайына аздап,жеке бейімделуі макроэволюцияның мына
бағытына жатады – Идиоадаптация
Ағзалардың өз ата тектеріне ұқсау және кейбір белгілерін өз ұрпақтарына беру қасиеті –
Тұқымқуалаушылық
Ағзалардың өз ата-енелерінен айырмашылығындағы ортақ қасиеті – Өзгергіштік
Ағзалардың өзара селбесіп тіршілік ету факторы – Биотикалық
Ағзалардың өзге түрді тіршілік орны ғана емес,тұрақты қоректену көзі ретінде де
пайдаланады – Арамтамақтық
Ағзалардың тәулік ішінде күн мен түннің ұзақтығына клетка деңгейінде жауап қайтаруы –
Биологиялық сағат
Ағзалардың тіршілік етуіне әлде қайда қолайлы жағдай туғызатын фактор – оптималды
фактор
Ағзалардың төменгі сатыдан жоғарғы сатыларға дейін көтеріліп,құрылыстарының
күрделенуі,даралар санының артуы,ареалының кеңеюімен байланысты популяция –
Биологиялық прогресс
Ағзалардың ұрықтан дамуын зерттейтін ғылым – Эмбриология
Ағзалық заттарды қалыптастырудағы энергия көзі ретінде ультракүлгін сәуле шығарудың
рөлін болжамдаған ғалым – Д.Холдейн
Ағзаны микробтардың енуінен сақтайды – Лейкоцит
Ағзаның «реакция ережесі» дегеніміз не- Генотиппен анықталған белгілердің түрленіп
өзгеруінің шегі
Ағзаның антидене түзу қабілеті ағзаны немен қамтамасыз етеді – Иммунитет
Ағзаның арнаулы қызмет атқару жүйесі туралы теория жасаушы,ағзаның өзін-өзі реттеу
идеясын дамытушы академик-И.П.Павлов
Ағзаның арнаулы қызметін атқару жүйесі туралы теория жасуша,ағзаның өзін-өзі реттеу
идеясын дамытушы академик-К.Анохин
Ағзаның ауру қоздырғыштарын қабылдамайтын қасиеті – иммунитет
Ағзаның ауруға төзімділігін нашарлатады-Аз қимылдау
Ағзаның гуморальдық реттелу қызметі дегеніміз-қан арқылы жеткізілетін медиатор
иондар және гормондар есебінен реттелуі
Ағзаның гуморальдық реттелуі дегеніміз - қан арқылы жасуша,мүше,оның
жүйелерінің химиялық өзара қарым-қатынасы
Ағзаның гуморальдық реттелуі дегеніміз-Мүшелер қызметінің гормондар арқылы
реттелуі

8

Ағзаның гуморальдық реттелуіне қатысатын ұлпа – Дәнекер
Ағзаның дене температурасының тұрақты болуы байланысты – Аралық миға
Ағзаның ең кіші бірлік өлшемі-Жасуша
Ағзаның жаңа белгілерге ие болу қасиеті-Өзгергіштігі
Ағзаның жасушаларынан органикалық заттарды сорып қоректенетін бактериялар-
Паразиттер
Ағзаның жұқпалы ауруларға қарсы тұру реакциялары: Антидененің түзілуі
Ағзаның жұмыртқа қабығын жарып шыққаннан кейінгі кезеңі – Постэмбриогенез
Ағзаның зиготадан бастап қартайып өлуіне дейінгі дамуы қалай аталады – Онтогенез
Ағзаның иммундық қасиеті ... гормоны жетіспегенде пайда болады-Тимозин
Ағзаның иммундық қорғаныш қызметін қамтамасыз ететін: Қанның ерекше ақуызды
заты-антиденелер
Ағзаның иммунитет жүйесін құрайтын қан компоненті-Лейкоцит.
Ағзаның иммунитетке жауап беру реакцияларын зерттеген орыс ғалымдарының қайсысы
– Мечников
Ағзаның ішкі ортасына жатпайтындар – Ас қорыту сөлі
Ағзаның қорғану реакциясы - Фагоцитоз
Ағзаның қоршаған орта жағдайларында тіршілік ету үшін белгілі қасиеттерінің пайда
болуы – Бейімделушілік
Ағзаның құрылысының қарапайымдауына әкелетін эволюциялық өзгеріс – дегенерация
Ағзаның өз тұтастығын және биологиялық даралығын қорғайтын жасуша – Иммундық
жасуша
Ағзаның өзінде түзілген имунитет: Туа біткен
Ағзаның өсуін реттейтін гормонды бөлетін без: Гипофиз
Ағзаның өсуіне және дамып жетілуіне әсерін тигізеді – А дәрумені
Ағзаның сыртқы ортамен байланысы-Жүйке жүйесі арқылы,сезім мүшелері арқылы
Ағзаның тіршілік ету қабілетін төмендететін фактор-Шектеуші
Ағзаның тіршілік ортасының жағдайына бейімделуі байланысты-жүйке жүйесіне
Ағзаның тіршілік процестеріне жұмсалатын қуатты “ өндіретін” жасушаның “энергия
станциясы”-Митохондрия
Ағзаның тітіркендіргішке жауап реакциясы-Рефлекс.
Ағзаның тітіркендіргішке жүйке жүйесі арқылы қайтаратын жауабы-Рефлекс.
Ағзаның ішкі қуыстарында орналасқан мүшелер: Ішкі мүшелер
Ағзаның ішкі ортасы бола алады: Қан, ұлпалық сұйықтық, лимфа, цереброаркалық
сұйықтық
Ағзаның ішкі ортасы, дене температурасы, тынысалу, қан қысымының тұрақты болуы-
Аралық миға байланысты
Ағзаның ішкі ортасы: Лимфа
Ағзаның ішкі ортасы-Қан,лимфа,ұлпа сұйықтығы
Ағзаның ішкі ортасына жатпайтын – Жұлын ми сұйықтығы
Ағзаның реакцияға қайтаратын жауабы-Рефлекс
Ағзаның тіршілк ортасының жағдайына бейімделуі байланысты: Жүйке-жүйесіне
Ағзаның эволюциясында көбею формаларының қайсысы ең соңынан дамыған: Жынысты
Адам «ақшам соқыр» ауруы кезінде-Кешкі уақытта заттарды ажырата алмайды

9

Адам «Алып» ауруына қай гормонның көп бөлінуінен ұшырайды: Өсу
Адам 1 минутта неше рет тыныс алып, дем шығарады-16-18 рет.
Адам абайсызда алы-шұқырлы жерден аяғын ыңғайсыз басудан болады: Сіңірдің
созылуы
Адам ағзасы мүшелері қызметіне қарай бөлінеді– 12 мүшеге
Адам ағзасы ненің есебінен жылынады: Күннің
Адам ағзасы ненің есебінен жылынады :Метаболизм есебінен
Адам ағзасы температурасының тұрақтылығы неге қатысты:Метаболизм есебінен
Ағзасында ыдырау синтез процесі оттексіз өтеді-Ішек сорғы
Агрономды әдіске жатады-Мол түсімді іріктеме талдау
Агрономиялық әдіске жатпайды-Канал салу
Агроценоз - Мәдени өсімдіктерді өсіру
Агроценоз бұл-Егістік жерлер
Агроценоздарға жататындар-Бақша
Агроценоздарға жататындар-Жасанды егістік
Агроценоздарда қоректік тізбектің міндетті бөлігі-Адам
Агроценоздарда-Тыңайтқыш қолдан беріледі
Агроценоздар-Жасанды биогеоценоздар
Агроценоздың биогеоценоздан айырмашылығы-Қосымша энергия жұмсауы
Агроценоздың табиғи биогеоценоздан айырмашылығы-Қоректену тізбегі қысқа
Адам ағзасына витамин жетіспеушілігі – Авитаминоз
Адам ағзасына зиян келтіретін ішек қарын құрттары – Ішексорғы (Ішекқұрт)
Адам ағзасына су мен тағамның құрамына йод жетіспегенде-Алқым ісу(эндемиялық
зоб)
Адам ағзасында “A” дәрумені жетіспесе-ағзаның өсуі баяулап, көздің көруі
нашарлайды.
Адам ағзасында “В2” дәрумені жетіспесе – Ауыздың кілегейлі қабықшасы
зақымданады
Адам ағзасында “D” дәрумені жетіспесе-сүйектер қисайып, ондағы тұздардың мөлшері
азаяды, іші үлкен болады.
Адам ағзасында “С” дәрумені жетіспесе – Қызыл иек қанауға бейім болып,қан аздық
пайда болады
Адам ағзасында ас толығымен қортылады-Ас ішекте
Адам ағзасында Д витаминін синтездеуге қатысатын сәулені белгілеңіз: Үльтракүлгін
Адам ағзасында қанша ұлпа бар:4
Адам ағзасында тыныс алу орталығы орналасқан – Сопақша мида
Адам ағзасындағы гормондардың ролі: Зат алмасу, өсу, даму
Адам ағзасындағы ас қорыту жолының жұқпалы ауруы-Қантышқақ (дизентерия)
Адам ағзасындағы бауырдың негізгі қызметі-Мүшелердің тіршілігінен пайда болған
ағзадағыулы заттарды залалсыздандыру.
Адам ағзасындағы ең кіші жасушаларды көрсетіңіз: Лимфоциттер
Адам ағзасындағы ең кіші жасушаларды көрсет: жүйке және лимфа жасушалары
Адам ағзасындағы ең үлкен асқорыту безі: Бауыр
Адам ағзасындағы ең ірі жасушаларды көрсетіңіз: Жұмыртқа және жүйке жасушалары

10

Адам ағзасындағы минералды тұздардың жетіспеуі – Зат алмасудың бұзылуы
Адам ағзасындағы өттің қызметі – Майды ыдыратады
Адам ағзасындағы қан мен атмосфералық ауа арасындағы газ алмасу жүреді-Тыныс алу
мүшелерінде
Адам ағзасында өт ыдыратады-Майды
Адам ағзасындағы сүйектердің саны-200
Адам ағзасындағы сілекей безінің саны:3 жұп
Адам ағзасындағы ұлпа ... топқа бөлінеді-4
Адам ағзасындағы хромосомалардың 21 жұбында бір жұп хромосома артық кеткен
жағдайда туатын ауытқулар: Даун ауруы
Адам ағзасының қалыптасуы қанша жаста аяқталады: 22-25 жасқа жеткенде
Адам ағзасының құрылысын, қызметін және дамуын зерттейтін ғылым: Тәнтану
Адам аш ішегінің бүрлерінің қабырғасының эпителийі – Бір қабатты
Адам бас сүйегінде мына сүйектің қайсысы ми сауыты бөлігіне жатпайды – Төменгі жақ
сүйек
Адам бұлшық етінде түзілетін ақуыз-Миозин.
Адам бүйрегінің массасы-150 г
Адам генетикасының қандай негізгі бірден-бір әдісін білесің: Генеологиялық
Адам демалуға болатын ауадағы оттегі мөлшері-21 %
Адам денесін қозғалысқа келтіретін-Сүйектер мен бұлшықеттер
Адам денесінде күн сәулесінің әсерінен түзіледі-Д дәрумені.
Адам денесіндегі буындар саны-230.
Адам денесіндегі бұлшықеттері ұрық жапырақшасынан қалыптасады-Мезодермадан
Адам денесінің дұрыс қалыптасуына және денсаулығын сақтау жағдайларын зерттейді -
Гигиена
Адам денесінің жасушаларының пішіні-Әр түрлі
Адам денесінің құрсақ және кеуде қуыстарын бөліп тұратын бұлшық ет - Көкет
Адам денесінің сыртқы жабыны-Тері
Адам денесінің сыртқы жабының қызметі- Қорғаныштық
Адам жасушаның негізгі органоиды-Ядро
Адам жасушаның энергия көзі-Митохондрия
Адам жасушасында синтезделетін көмірсу-гликогенінің молекула құрамына: Глюкоза
кіреді
Адам әрекетінің ықпалы себепші болған фактор: Антропогендік
Адам бауырының қызметі-Майды қорытатын өт бөлу
Адам жасушасының плазмалық жарғақшасы түзіледі – Май мен нәруызды заттан
Адам жасушасының ядросындағы хромосом саны-46.
Адам және жануарлар жасушасында тері ауруын қоздыратын паразиттік жәндік –
Лейшмания
Адам және жануарлардың ішек жолында паразиттік тіршілік ететін біржасушалы жәндік –
Қантышқақ амеба
Адам жүрегінің тыныштық күйде минутына жиырылуы – 70-75 рет
Адам жұтынғанда,есінегенде ортаңғы құлақ ашылады – Жұтқыншаққа
Адам іс-әрекеті арқасында биосфераның жаңа құрам бөлігі – Ноосфера

11

Адам ішіндегі тіршілік ететін қауіпті жәндіктер – Сиыр таспа құрты
Адам клеткасындағы хромосома саны – 46
Адам клеткасының тіршілігі немен сипатталады – Органикалық заттардың тотығуы
мен ыдырауымен
Адам көбеюіне тән емес – Гаметаларда 46 хромосом бар
Адам қай жұқпалы аурумен ауырғанда иммунитеттен айырылады – СПИД
Адам қай приматтардан пайда болуы мүмкін – Дриопитектерден
Адам қанының атқаратын қызметі- Газ тасымалдау
Адам қанының атқармайтын қызметі- Қозуды беру
Адам қаңқасындағы бұлшықеттер саны – 600
Адам қаңқасындағы сүйектердің саны-200
Адам қаңқасының сүйектерін құрайтын ұлпа - Дәнекер
Адам қолымен жасалатын биогенез – Агроценоз
Адам қоршаған дүниеден 90%-дан ақпарат алатын жүйе – Көру
Адам құлағының дыбыс толқынын қабылдау диапазоны – 15-20 мың Гц
Адам мен жануарлар жасушасында болмайтын қабықша –Жасунықты
Адам мен жануарлардың ішегінде тіршілік етіп, ішектің сілемейлі қабықшасын
зақымдайды – Дизентерия амебасы
Адам мен жануарлардың мінез-қылығын зерттейтін ғылым – Этология
Адам мен үй жануарларына жұқпалы ауру тарататын кемірушілер – Кәдімгі
атжалмандар
Адам миының салмағы – 1300-1400гр
Адам несіз өмір сүре алмайды – Гипофиз алынып тасталса
Адам омыртқасының саны – 33-34
Адам организмінде зат алмасудың бұзылуы – Ұйқыбездің әсерінен
Адам организміндегі судың жалпы көлемі - 60%
Адам организміндегі ұлпалар – 4
Адам өкпесі неше бөліктен тұрады – 2
Адам өкпесіндегі альвеолалар саны – 700млн
Адам өкпесіндегі өкпе көпіршіктерінің негізгі атқаратын қызметі қандай – Кеңеюі
арқылы газ алмасуды жүзеге асырады
Адам өкпесінің орташа тіршілік сыйымдылығы – 3500см куб
Адам санының көбеюіне байланысты топырақ құнарлығының кемуі қандай апатқа әкеліп
соғады – Азық-түлік кризисі
Адам сыртқы ортада болып жатқан ақпараттардың ... көзбен қабылдайды – 80-90%
астамын
Адам температурасы көтерілгенде,жылу берілуде қай мүшесі қатысады – Тері
Адам тепе-теңдігінің бұзылуы байланысты – Мишыққа
Адам терісіндегі тер бездерінің саны – 2млн
Адам терісінің сыртқы қабаты – Эпидермис
Адам тыныс алуына қажетті газ – Оттегі
Адам үшін қауіпті,улы буынаяқтылар- Қарақұрт,бүйі,қыршаян,тарантул
Адам ұйқысы қанғанда – Сергектік пайда болады
Адам ұрығында ең алғаш өсіп жетілетін рецепторлар – Кіреберіс анализаторы

12

Адам ұрығында жүйке жүйесінің түзілуі басталады – үш апталық ұрығында
Адам ұрығының ана ағзасында дамуы қанша айға созылады -9 ай
Адам ұрығының дамуы қуыста жүреді – Жатыр қуысында
Адам шашының бұйра болу белгісі болжам бойынша-доминатты белгі.Жанұяда 3 бала
бар.Қызының шашы тік,ал екі ағасының біреунікі-бұйра,біреунікі тік.Шешесінің шашы
бұйра,ал әкесінікі- тік. Ата-аналарының генотиптері қандай – Шешесі
гетерозиготалы,әкесі рецессивті гомозиготалы
Адам эволюциясының негізгі факторы – Қоғамдық,биологиялық
Адамға бір тәуліктекөмірсудың қажетті мөлшері-500г
Адамға бөсір ауруын тудыратын жұмыр құрт – Ішексорғы
Адамға зиянды әсерін тигізеді – Алкоголь
Адамға қажетті өнімдерді биологиялық объектілердің көмегімен өндіру – биотехнология
Адамға қан ауру қоздырғыштарын тарататын бунақденелілер – Қан сорғыш
шыбындар(шіркей)
Адамға тәулігіне қажетті көмірсу мөлшері – 380гр
Адамға тұмау жұқтыру вирустары-Тыныс мүшелеріне енгенде
Адамға энцефалит ауруын жұқтырушы кене – Тайга кенесі
Адамға,жануарлар мен өсімдіктер әлеміне және қоршаған ортаға әсерін зерттеу
мониторинг – Санитарлық-ұлылық
Адамда аталық жыныс жасушаларының атауы – Сперматозоидтар
Адамда байқалатын көптеген тұқым қуалайтын аурулардың себебін хромосомада болатын
өзгерістерге байланысты зерттейтін әдіс қалай аталады – Цитогенетикалық
Адамда белсенді жасанды иммунитет қай кезде қалыптасады – Жасанды иммунитет
еккен соң
Адамда болатын жұп хромосомалар – 23
Адамда болатын күрек тістің қанша -8
Адамда болатын қан топтарының саны-4
Адамда болатын сорғыш құрттың тудыратын ауруы-Описторхоз
Адамда әр түрлі ауру туғызатын табиғи ортаның тірі ағзалармен ластануын қалай атайды-
Биологиялық ластану
Адамдағы атавизм белгілер – Қалың түктілігі,көп емшектілік
Адамдағы рудименттерге жататын- Үшінші қабақ
Адамның шығу тегін,шежіресін зерттейтін генетикалық әдіс: генеологиялық
Алқа тұқымдасындағы сәндік өсімдік: Шырайгүл
Анри Мари Бленивль – «Тип» терминін ғылымға енгізді.
Аристотель - Зоология ғылымының негізін қалаған.
Ас қорыту мен тыныс жолдары түйіседі: жұтқыншақта
Ата-аналары бір-бірінен екі жұп белгі бойынша ажыратылатын дараларды шағылыстыру –
Дигибридті шағылыстыру
Аш ішекте майлардың көмірсулардың сіңуін тездететін дәрумендер: А,К
Аш ішектің кіші кілегейлі қабығындағы көптеген ұсақ бездерден бөлінеді – Ішек сөлі
ашылады.
Ашытқы саңырауқұлағының құрлысы: Бір жасушалы жіпшелері болмайды
Аюдың қысқы ұйқыға кету себебеі: Қорек жетіспеуінен

13

Б
Б.Л.Астуров - Жасанды партеногенездік жолмен көбею қабілеті алды.
Б.П.Токин - 1928ж. фитонциттерді ашты.
Байланысқан сүйектер арасындағы қозғалысты қамтамасыз ететін буын қабынан бөлінетін
зат: Буын сұйықтығы
Баклажанның жабайы түрі өсетін жер: Үндістан
Балықтардікіне қарағанда бақаның бас сүйегінде қандай сүйектер болмайды: Желбезек
қақпағының сүйектері
Балықтардың миы қандай бөліктерден тұрады: : Алдыңғы, ортаңғы, аралық, сопақша,
мишық
Балықтардың зәр шығару жүйесі неден тұрады:Бүйректен , несепағардан, қуықтан және
аналь тесігінің артындағы несепті шығаруға арналған арнайы тесіктен
Балықтардың зәр шығару мүшесі: Бүйрек
Балықтардың көбейіп, даму циклі: уылдырық-ұрық-дернәсіл-шабақ-ересек балық
Балықтардың көбеюінің аталуы: Уылдырықтама
Балықтардың көбеюінің аталуы: Шоғал
Балықтардың қанайналу жүйесінде болады: 1-қарынша, 2-жрекше, 3-аорта, 4-қылтамыр,
5-веналар, 6-артериялар қан айналу жүйесіндегі дұрыс реттілікті көрсет: 2-1-3-6-4-5
Балықтардың қанайналым жүйесі: бір қанайналым шеңбері
Балықтардың қандай қанаттарының қанқасы омыртқа жотасындағы иықбелдеуінің
сүйектерімен байланысқан: Көкірек жұп қанаттарының қаңқасы
Балықтардың қанын қорытылған астың қалдығынан тазартатын мүше: Бүйрек
Балықтардың қимыл үйлесімділігіне байланысты миының қай бөлімі жақсы дамыған:
Мишық
Балықтардың мекен ету ортасы: Су
Балықтардың ми бөліктері: Алдыңғы, ортаңғы, аралық, сопақша, мишық
Балықтардың судың бағытын, ағын күшін қабылдайтын мүшесі: бүйір сызығы
Балықтардың тіршілік ету ортасын атандар: мұхит, теңіз, өзен , көл
Балықтар-сулы ортаның тұрақты мекендеушілері, Жердің барлық су қоймаларында
тіршілік етеді
Балықтың даму сатысы: Уылдырық- ұрық-дернәсіл-шабақ-ересек балық
Балықтың дене салмағын өзгертетін мүше: Торсылдақ
Балықтың дернәсілі: Шабақ
Балықтың жүрегі неше камералы: 2
Балықтың жүрегі: 2 қуысты
Балықтың жүрегінің құрылысы: 1 жүрекше және 1 қарынша
Балықтың омыртқа жотасының каналында Жұлын
Балықтың суда озғалуын қамтамасыз етеді : Дене формасының сүйір болуы
Балықтың уылдырығынан шығады: Дернәсіл
Балықтың аналь жүзбе қанаты : Денесін бірқалыпты ұстайды
Балықтың аналь жүзбе қанаты: Денесін берік ұстауға көмектеседі
Балықтың арқа жүзбе қанаты: Қозғалғанда денесін бірқалыпты ұстайды
Балықтың арнайы сезім мүшесі бұл : Бүйір сызығы
Балықтың ауыз айналасындағы мұртшасы : сипап сезу мүшесі

14

Балықтың бүйір сызығының қызметі: Судың ағысының бағытын , күшін анықтау
Балықтың денесі неден тұрады: бастан, тұлғадан, құйрықтан
Балықтың есту мүшесі неден тұрады: Ішкі құлақтан
Балықтың есту мүшесі: Бассүйектің ішінде болады, сырттай байқалмайды
Балықтың есту мүшесі: болмайды
Балықтың жақ сүйегін желбезек қақпақшасының және жүзбеқанаттарын қозғалысқа
келтіретін бұлшықеттер: басында және қанаттарының түбінде орналасқан
Балықтың жасын ажыратады: Қабыршақ сызықтарына қарап
Балықтың жүйке жүйесі: екі бөлім
Балықтың жүрегі минутына қанша соғады: 20
Балықтың жүрегі орналасады: Дененің көкірегінде
Балықтың зәр шығару мүшелері: Бүйрек, қуық, несепағар
Балықтың зәр шығару мүшесі: бүйрек
Балықтың қабырғалары омыртқаның қай бөлігінде жалғасады: Тұлға бөлігінде
омыртқалардың 2 бүйіріне
Балықтың қан айналу жүйесі: бір қанайналу шеңберінен тұрады
Балықтың қан айналу шеңбері: 1
Балықтың қимыл-қозғалысын және тепе-теңдігін реттейді: Мишық
Балықтың қозғалу мүшесі: Жүзбеқанаттары
Балықтың құйрық жүзбеқанаттары : Бағыт береді
Балықтың құрсақ қолқасында қандай қан болады: Көктамыр, вена қаны
Балықтың омыртқаларының үстіндегі доғасынан түзілген омыртқа жотасының каналында
не орналасқан: Жұлын
Балықтың сипап сезу қызметін атқарады: мұрт
Балықтың су ағынының бағытын, күшін, сүңгу терендігін сезінуге мүмкіндік беретін
мүшесі: Бүйір сызығы
Балықтың суда қозғауын қамтамасыз етеді: Қабыршақты қабығы, денесінің сүйір
формасы, тері бездерінен бөлінетін сұйықтық
Балықтың тыныс алу мүшесі: Желбезек
Балықтың уылдырығынан шығып, өздігінен жемін тауып жеуі: Туа пайда болған
Барлық дене жасушасын қоршайтын: ұлпа сұйықтығы
Барлық астық тұқымдастар: Шөптесін, көп жылдық өсімдік
Барлық бөліктердің бірігуі: патшалық
Барлық сыртқы ортадағы компоненттердің организмге тигізетін факторы: Абиотикалық
Барлық темекі тартатындарда қабынатын мүшесі : тыныс жолдары
Барлық аймақтарда өсетін өсімдік: Бидай
Барлық аминқышқылдары үшін молекулаларының қандай бөлігі ортақ : Аминтоптары
және карбоксил топтары
Барлық бұлшық ет ұлпалары түзіледі: Мезодермадан
Барлық гүлді өсімдіктер 2 үлкен класқа біріктірілген , олар: Даражарнақтылар,
қосжарнақтылар
Барлық дене жасушасын қоршайтын: Жасуша аралық сұйықтық
Барлық желілерде болатын мүше : Ішкі қаңқа
Барлық жүйке жүйесін түзеді : Жүйке ұлпасы

15

Барлық компоненттер бір-бірімен байланысқан, тұрақты, өзін-өзі реттеуші экологиялық
жүйе, ол : Биогеоценоз
Барлық мүшелер мен жүйелер әрекеті қайта құрылатын жас : 7-17 жас
Барлық мүшелері улы болатын өсімдік: Інжугүл
Барлық өсімдіктер дүниесі аталады: флора
Барлық өсімдіктердің жасушалық құрылысының болуы нені дәлелдейді: Жер бетіндегі
тірі ағзалардың шығу тегінің бірлігін
Барлық табиғаттағы өзгерістерді , оның даму заңдылықтарын биосфера деңгейінде ең
жоғары жүйе ретінде қарастырылады: Биосфера
Барлық тірі организмдердің ішінде фагацитозға өте қабілетті клеткалары: Лейкоциттер
Барсакелмес мемлекеттік қорығы қай жерде құрылды : Арал теңізіндегі аралда
Бас аяқты былқылдақ денелі: Каракатица
Бас аяқты бақалшақсыз ұлулардың сорғышы бар қармалауыштары : Аяқтарының бөлігі
Бас аяқты молюскалардың кеңінен тараған дәуірі: Мезозой
Бас аяқты ұлулар класына жататын жіндік: Сегізаяқ
Бас аяқты ұлулардың сорғышы бар қармалауыштары : Аяқтарының бөлігі
Бас бөлімі болмайтын ұлулар : Айқұлақтар
Бас бұлшықеттеріне жататындар: Мимикалық, шайнау
Бас ми бағанының құрамына кірмейтін: үлкен ми сыңары
Бас ми бөліктеріне жатпайды: Жұлын
Бас миының есту аймағы орналасады: Самай бөлігінде
Бас сүйегіне жатпайды : Базальды
Бас сүйектің бет бөлімінің сүйектері: Жақ
Бас сүйектің бет бөлігінің сүйегі : Жақ
Бас терісі гигиенасына жатпайды: Шашты химиялық әдіспен бояу
Бас терісіне қалың өскен түктер: Шаш
Бас, көкірек, құрсақ бөліктері тұтасып кеткен өрмекшітектес жәндік: инелік
Бас,мойын, қолдан қанды жүрекке таситын қантамыр: Күретамыр,, Көктамыр
Басаяқты былқылдақденелі : Каракатица
Басаяқты бақалшақсыз ұлулардың сорғышы бар қармалауыштары: Аяқтарының бөлігі
Басаяқты ұлу : Каракатица
Басаяқты ұлуларға жататындар: Сегізаяқ, кальмар
Басқа балықтармен салыстырғанда акула мен скатта жоқ мүше: желбезек қақпағы
Басқа жануарлардың ішкі мүшелерінде тіршілік ететтін паразит жануар: Анаэробты
Басқа ішкі секреция бездерінің жұмысын реттейтін: Гипоталамус
Басқа қарапайымдарға қарағанда инфузория-туфельканың жыныс процесінің ерекшелігі
қандай: Жыныс ядроының қосылуы, Аналық пен аталығы
Басқасына қарағанда қандай органикалық емес қосылыстар ең көп мөлшерде жасушада
жиналады: Су
Басқасына қарағанда қандай органикалық емес қосылыстар жасушаға жиналады: Калий
Бассүйек қанқасы: Ми сауыты мен бет бөлімдері
Бассүйексіздер тип тармағының өкілі: Қандауырша
Бассүйектің бет сүйектеріне жатпайтыны: Мандай сүйегі
Бастама гүлшанағы бар бүршіктің атауы : Генеративтік бүршік

16

Бастапқы гүлшанақтың орналасқан жері: Генеративтік бүршікте
Бастапқы қоректік заттаң қажетті органикалық заттармен энергияны алатын өзара
байлансқан түрлер тізбегі: Қоректік тізбек
Бастың төменгі жақ сүйегіне бекінетін бұлшық еттер: Шайнау
Басы болмайтын ұлу: Айқұлақтар
Басы жойылып кеткендіктен, денесі тұлға мен аяқтан құралған көпжақтаулылар класының
өкілі: Айқұлақ
Басылыңқы гендер: Рецесивті
Басым гендер: Доминантты
Басымды гендер: Доминантты
Басымдық қасиет көрсетіп, бірден жарыққа шығатын белгі: Доминатты
Басында қармалауыштары бар былқылдақденелілер: Басаяқтылар
Батпақты жерде өсетін өсімдік: Қамыс
Батыс-Алтай қорығы : Шығыс Қазақстанда
Бауда өсетін дақылдардың зиянкесі: Жалаңаш шырыш
Бауыр және бұлшық ет мүшелерде глюкозадан түрленеді: Гликогенға
Бауыр жағы арқасында жабысып денесі жалпақ пішінді құрт: Жалпақ құрттар
Бауыр және бұдшық ет мүшелерде глюкозадан түрленеді: Гликоген
Бауыр өзегі ... ашылады: Ұлтабарға
Бауыр сорғыш құрттың ас қорыту мүшесі: Ауыз сорғыш, жұтқыншақ, ішектармақтар
Бауыр,ұйқы безінің өзектері ашылатын мүше : қарын, ұлтабар ұшы
Бауыр,ұйқы безінің өзектері ашылатын мүше : ұлтабар ұшы
Бауыраяқты былқылдақ денелінің өкілі: Үлкен тоспа ұлу, қошқармүйіз, жалаңаш
шырыш, жүзім ұлуы
Бауыраяқты ұлуларға жататындар: Қошқармүйіз
Бауыраяқты былқылдақ денелі жәндік: Тоспаұлу
Бауыраяқты былқылдақденелінің өкілі: Шалшықұлуы
Бауыраяқты жәндік: жүзім ұлуы
Бауыраяқты жәндік:жүзім ұлуы
Бауыраяқты молюскалар немен қоректенеді: Өсімдікпен
Бауыраяқты ұлулардың қорегі: Өсімдікті азықтар
Бауыраяқты ұлулардың түрлері: 90-100 мыңдай
Бауыраяқтылар класына жататын жәндік: Үлкен тоспа ұлу
Бауыраяқтылардың асқорыту мүшелері: Ауыз, жұтқыншақ, қарын, ішек, бауыр
Бауырда вирустың әсерінен болатын жұқпалы ауру: Сары ауру
Бауырда жануар крахмалы түрінде жинақталады: Гликоген
Бауырда, сүтте,асқабақта, қызанда болатын ағзаның өсуіне және дамуына әсерін тигізетін
дірумен: А
Бауырдағы өт сөлі мүшелер жүйесіне қолайлы әсер етеді: Асқорытуға
Бауырдан бөлінетін сөл: өт
Бауырдан бөлінетін сұйықтық: Өт
Бауырдан кейінгі кіші асқорыту безі: Ұйқы безі
Бауырдан тәулігіне бөлінетін өттің мөлшері:0,5-1 л
Бауырдың аурыы: Церроз

17

Бауырдың жұмысына тез әсер етеді: Алкоголь
Бауырдың қорғаныш қызметі: Қанға түскен улы заттарды залалсыздандырады
Бауырдың қызметіне жатпайды: Ферменттер өндіру
Бауырмен жорғалаушылар басым болған дәуір:Палеозой
Бауырсорғыш денесін қаптайды: Кутикула
Бауырсорғыш құрт : екі иелі
Бауырсорғышта кірпікше : Бернәсілінде болады
Бауырсорғыштың дамуы: Жұмыртқа-кірпікшелі дернәсіл-құйрықты дернәсіл-
құйрықсыз дернәсіл-циста –ересек ағза
Бауырсорғыштың (адам және жануар паразитінің) ақ паланариядан айырмашылығы не:
Ауыз және құрсақ сорғышы бар(жабысқақ мүшелері)
Бауырсорғыштың кірпікшелі дернәсілінің аралық иесі: Тоспаұлу
Бауырсорғыштың қоректенуі: Иесінің қаны және бауыр жасушалары
Бауырының қызметі: Майды қорытатын өт бөлу
Баяу ұйқы кезінде: тыныс алу,тамырдың соғу баяулайды
Беденің гүлшоғыры: Шоғырбас
Безгек ауруымен ауырған адамдардан сау адамдарға аурудың таралуы: Масалар
арқылы
Безгек ауруымен ауырған адамдардан ауруды сау адамдарға тарататындар: масалар
Безгек ауруымен ауырған адамдардың ауруды сау адамдарға тарататындар: Безгек маса
Безгек ауруын емдейтін дәрігер: Хинин, акрихин
Безгек ауруын қоздыратын паразитті 1880 жылы кім ашты: А.Лаверан
Безгек ауруын қоздыратын паразитті ашқан : А.Лаверан
Безгек ауруын қоздыратын паразиттін ашқан ғалым: А.Лаверан
Безгек ауруын таратушы : Безгек маса
Безгек ауруының қоздырушысы: Қантұрғын
Безгек ауруының қоздырушысы: Маса
Безгек масаларын құрту үшін қолданылатын улы химикат : Гексахлоран
Безгек масасы қыста : Ересек күйінде қыстайды
Безгек паразиті орныққан қан түйіршегін зақымдап бүлдіретін уақыт: 3-4 күн ішінде
Безгек паразиті тіршілік етеді: Қанның қызыл түйіршігінде
Безгек паразиті: Қантұрғын
Безгек паразитінің көбеюі: Қанның қызыл түйіршіктері арқылы
Безгек паразитінің таралуы: Эритроциттер арқылы
Безгек(малярия) плазмодиясының тіршілік циклінде кім негізгі иесі болып табылады:
маса
Безгекпен ауырған адамның денесі ысып, бір салқындауының себебі: Безгек паразитінің
қанда көбейіп улы зат бөлуінен
Бездердің кейбіреуі сыртқы және ішкі секреция қызметін қатар атқарады, ол қай без:
Жыныс бездері
Безді және жүйке ұлпалардан құралады: Гипофиз безі
Бездің атын табындар: Мидың төменгі бөлімінде орналасып, гормондары бой өсуіне,
дамуына әсер етеді: Гипофиз
Безостая-1 сортын щығарған ғалымның аты-жөні кім: Лукьяненко П.П

18

Бей ағзалы қосылыстарға ауыстыпың өлі ағзалы заттарды тұтынады: Ыдыратушылар
Бейорганикалық заттар сүйекке әсер етеді: Қаттылық , беріктік
Бейорганикалық заттар: Минералды заттар
Бейорганикалық заттардан органикалық заттар құраушылар: Продуценттер
Бейорганикалық заттардан органикалық заттарды синтездейтіндер: Автотрофтар
Бейорганикалық заттарды сіңіріп, органикалық зат түзетін ағзалар: Өсімдіктер
Бейорганикалық заттардың органикалық зат құраушылар: Продуценттер
Бейорганикалық фосфат қанға сіңбей, сүйектен шығарылатын ауру түрі: Рахит
Бек қайың, қарағай, шырша маңында өсетін саңырауқұлақтар: Ақ саңырауқұлақ
Бекіренің жеке түрлерін ажырату белгілері: Шатыралардың санына қарап
Бексли,Эйери - Колхицин әдісімен өсімдіктердің іріктемелерін луды зерттеген.
Бел омыртқаларының саны: 5
Белгілердің саны көп болып будандастыру: Полигибритті
Белгілердің тұқым қуалау заңдылықтарын және олардың өзгергіштіктерін зерттейтін
ғылым: Генетика
Белгілі ғалым А.Н.Северцев: Эволюцияның негізгі бағыттарын анықтады
Белгілі дене пішіні сақталмайтын біржасушалы жәндіктер: Плазмалалар
Белгілі дене пішіні сақталмайтын біржасушалы: Тамыраяқтылар
Белгілі дене пішіні, құрылысы, орны және өзіне тән қызметі бар дене бөлігі: доминантты
Белгілі аймақта сфагнум мүгінің тез таралып сазды жердің пайда болу
себебі:Жапырағының өте жоғары ылғал тартқыштығына байланысты
Белгілі бір аумақта тіршілік етуге бейімделген: Популяция
Белгілі бір затқа қарағанда неліктен адам көзі үнемі қозғалыста болады: Жарық
сәулесін торлы қабаттың сары дағына бағыттацды жүзеге асыру үшін
Белгілі бір құрылысы мен атқаратын қызметі бар дене бөлігі: Мүше
Белгілі бір сатысында адам ұрығына ұқсас ұрық: кесірткеде
Белгілі бір тағамды қажеттену сезімі: Тәбет
Белгілі иесінде өмір сүретін ағзалар былай аталады: Эндобионттар
Белгілі иесінде өмір сүретін: Эндобионттар
Белгілі пішіті, құрылысы орны бар бір немесе бірнеше қызмет атқаратын дене бөлігі:
Мүше
Белгілі ретпен орналасқан ұсақ гүлдер жиынтығы: Гүлшоғыры
Белгінің басым болу құрылысы немесе басым белгінің атауы: Доминатты
Беогенез теориясының мәні: Тірінің тіріден пайда бол у теориясы
Берілген жүйелердің қайсысы мектептегі адам анатомиясы физиологиясында
сипатталмаған: Жабын
Берілген минимумға дейін сан мөлшері қысқарған популяция дегеніміз: Жойылуға
жақын тұрған попляция
Берілген органоидтар қай ағзаларға тән: Ядро, цитоплазма, хромотофор,митохондрия:
Балдырлар
Берілген өсімдіктердің қайсысы екі үйлі өсімдік: Қарасора
Берілген сипаттамалар ішінен раушангүлділер тұқымдасына жататындар қайсысы:Гүлі 5
тостағанша, 5 күлтеден тұрады. Тостағаншасының астыңғы жағынаың жабыса

19

өскен бес жасыл жапырақ тәрізді тілше болады. Аталығы көп, аналығы кейде 1,
кейде көп
Беткі қабаты етті, қалың , шырыңға толы жемістер: Мандарин , Апельсин
Бәрі кеңістікте тіршілік етіп, бір-бірімен еркін шағылысып, ұрпақ беретін генетикалық
жүйе құрап, бір түрге жататын даралардың жиынтығы: Популяция
Бидай дамудың қай кезенінде гүлдейді: Масақтану кезінде
Бидай дәнегінің едәуір бөлігін алып жатыр: эндосперм
Бидай дәнінде болатын желінтек зат(клейковина) қай салада жоғары бағаланады: Нан
пісіруде
Бидай жапырақтарының жүйкеленуі: Паралель
Бидай масағының аналығында дамиды: Қастауыш
Бидай түсімін 15% ға төмендететін паразит саңырауқұлақ: Тат саңырауқұлағы
Бидай тұқымы өне бастағанда қоректік заттардың эндосперімнен ұрыққа келуі:
Тұқымжарнақ арқылы
Бидай тұқымында жарнақ саны: 1
Бидай тұқымының қор заттарын жинайтын бөлігі: Эндосперм
Бидай тұқымының аталуы: Дәнек
Бидай тұқымының құрылысына кірмейтіндер: Спермий
Бидай тұқымының өну температурасы: 0-2 С
Бидай,қарабидай жүзімнің отаны: Оңтустік батыс Азия орталығы
Бидай,қарабидай, арпа , сұлы, асбұршақ өну үшін ең төменгі температура:1-5 С
Бидайда қорек болатын заттар жиналады: Эндоспермде
Бидайда қоректік заттар қоры жиналатын орын: Эндоспермде
Бидайдың аталығы:3
Бидайдың гүлшоғыры: Күрделі масақ
Бидайдың гүлшоғыры: Сыпыртқыгүл
Бидайдың дәнегінің эндосермасында хромосомалардың жиынтығы қандай болып келеді:
Триплоидты
Бидайдың дәнегінің эндоспермасында хромосомалардың жиынтығы қандай болып келеді:
триплоидты
Бидайдың әрі тұқымы , әрі жемісі: Дәнегі
Бидайдың жапырағы: Қынапты
Бидайдың жемісі: Дәнек
Бидайдың отаны: Оңтүстік Батыс Азия
Бидайдың тамыр сабағының жоғарғы жағынан не көре алмыз: Төбе бүршігін
Бидайдың тозандануы: Гүлі ашыылмай тұрғанда
Бидайдың тұқымы: Дәнек
Бидайдың,қарабыдайдың отаны: Оңтүстік Батыс Азиялық орталық
Биіктігі 50 метрге жететін балдыр: ламинария
Биіктігі 60 метрге жететін балдыр: Қоңыр балдыр
Биогенетикалық заңды ашқан ғалымдар: Ф.Мюллер, Э.Геккель
Биогенетикалық заңды ашты: Ф.Мюллер, Э.Геккель
Биогенетикалық заңның авторы: Ф.Мюллер, Э.Геккель
Биогеографияның негізін қалаған ғалым: А.Гумбольдт

20

Биогеоценоз : Жер бетінің бір аймағында тірі ағзалар мен айналадағы орта
арасындағы бірлестіктер
Биогеоценоз дегеніміз не : Құрлық пен судың азды –көпті біркелкі бөлімдернде
бірлесіп тіршілік ететін ағзалардың тобы
Биогеоценоз: Тірі ағзамен орта бірлестігі
Биогеоценоздың ауысуына байланыссыз жүретін өзгерістер: Ағзалардың табиғаттағы
маусымдық өзгерістерге бейімдемуі
Биология ғылымы зерттейді: ағзаны
Биология нені зерттейді: Тірі ағзаларды
Биологиялақ катализатор:фермент
Биологиялық ластану: Шегірткелердің қаптап кетуі
Биологиялық күрес әдісі: Зиянкестерді өздерінің табиғи жауларымен жою
Биологиялық мерзімнің ең ірі бөлігі: Заман
Биологиялық объектілердің көмегімен адамға қажетті өнімдер өндіру:Биотехнология
Биологиялық активті заттар түзілетін мүше: Бүйрек
Биологиялық алға басу жетістектерінің негізгі жолдары туралы ілімді анықтап зерттеуде
улкен үлес қосты: А.Н.Северцев
Биологиялық алға басу туралы ілімді анықтап зерттеуде үлес қосқан ғалым:
А.Н.Северцев
Биологиялық белсенді заттардың бірі міндетті түрде тағаммен түсуі керек, олардың
қайсысының жетіспеуі әртүрлі ауры тудырады: дәрумен
Биологиялық әдіс ретінде қолданылатын жәндік : Шаншарлар
Биологиялық зат айналым қайсыларының арасындағы арақатынас: Топырақ, өсімдік,
жануар, саңырауқұлақ, микроағзалар арасында
Биологиялық өнімділігі жоғары:Тропиктік орман экожүйесі
Биологиялық регрес дегеніміз: Дарақтар түр саны тең олардың жүйеленген
топтарының кері кетуі мен аймақтың тарылуы
Биологиялық ырғақты зерттейтін ғылым: Хронобиология
Биопоэз теориясы тұжырымдалады: Органикалық заттар тірі орган
Биопоэз теориясы тұжырымдалады:Органикалық заттар тірі организмдер арқылы
түзіледі
Биопоэз теориясын ашқан ғалым: Д.Бернал
Биосинтез дегеніміз :Жай заттардың қосылып ақуыз, май , көмірсулардың түзілуі
Биосинтез процесі кезінде : Жасушада жай заттардан күрделі органикалық заттар
түзіледі
Биосинтез процесі кезінде не жүреді: Жасушада қарапайым заттардан күрделі
органикалық заттар түзіледі
Биосфера дегеніміз: Жер ғаламшарының тіршілік бар аймағы
Биосфера жайындағы тұтас ілімнің негізін салды: И.В.Вернадский
Биосфера өзін-өзі реттейді: зат пен энергия айналымы болса
Биосфера терминің ең алғаш еңгізген австриялық геолог: Э.Зюсс
Биосфера терминің тұңғыш рет 1802 ж енгізген: Ж.Б.Ламарк
Биосфера туралы ілімді жазған: В.И.Вернадский
Биосфера энергияны .. алады: күн сәулесінен

21

Биосфера энергияны: күннен алады
Биосферада атом энергиясын пайдаланғанда: радиоактивті сәулелер жинақталады
Биосферада тірі ағзалардың қатысуы арқылы оксидтердің түзілуі:Тотығу-тотықсыздану
Биосфералық қорықтар бар аймақ: Қырғызстан
Биосфераны ластаушылардың әсерінен : Тұқым қуалайтын ауытқушылық байқалады
Биосфераны жан-жақты толық зерттеген ғалым:В.И.Вернадский
Биосфераны өзгертетін қуатты фактор: Адам
Биосфераның негізгі қызметі: зат айналымы
Биосфераның азон қабаты : Ультракүлгін сәулелерді сіңіреді
Биосфераның жаңа сапалық деңгейі:Ноосфера
Биосфераның элементтік , құрылымдық және функционалды бірлігі болып есептеледі:
Биоценоз
Биосфераның элементтік,құрылымдық,функционалды бірлігі болып есептеледі: Боиценоз
Биотикалық бірлестіктері және олардың тіршілік ортасымен арасындағы өзара қарым-
қатынастарды зерттейді : Синэкология
Биотикалық факторларға жататын : Жыртқыштардың жемтігін аулап жеуі
Биотикалық факторларға жататын : популяциядағы әртүрлі особьтар арасындағы
,табиғат бірлестігіндегі өзара әсері
Биотикалық фактор : Ағзалардың тигізетін әсері
Биотикалық ,экологиялық факторларды атап көрсет: жыртқыштық
Биохимик Де Дюв лизосоманы ашқан жыл:1955ж
Биохимиялық құрам және тіршілік үдерістері: физиологиялық өлшем
Биоценоз терминін алғаш ұсынған ғалым: К.Мебиусс
Биоценоздың өздігінен реттелуіне маңызы зор өте кең таралған түрлерінің бірі:
жыртқыштық
Бит зияны: Бөртпе сүзек жұқтұрушысы
Биттердің ауыз мүшесі: шаншып сорғыш
Біздің ғасырымыздағы балалардың өсуі мен дамуындағы ерекшеліктердің бірі-
акселерация, ол неден бауқалады: психикалық және дене дамуының шапшаңдығынан
Біздің ең алға басқан ата тектеріміздің бірі: неандертальдықтар
Біздің планетаның дамуындағы адамның іс-әрекеті негізгі фактор болып тұрғандағы
биосфераның даму сатысы қалай аталады:ноосфера
Бір аумақта, таралу аймағының белгілі бір бөлігінде үнемі еркін шағылысатын және дәл
сол түрді өзге топтарынан азда-көпті оқшауланған дарақтар тобы:популяция
Бір бірімен бірікпеген, күрделі көп аналықтардан түзілген: жинақталған жемістер
Бір –бірінен екі жұп белгісі бойынша ажыратылатын дараларды шағылыстыру:
Дигибридті
Бір –бірінен көп белгілерінде ажыратылатын дараларды шағылыстыру: полигибридті
Бір бөлігі – жұтқыншақ, екіншісі – ішектің отаңғы бөлігінен тұратын асқорыту мүшесі бар
жәндік: жалпақ құрттар
Бір ғана дарақ (особь) қатысатын көбеюдің түрі: жыныссыз
Бір гүлде аталығы да,аналығы да болса: қосжынысты
Бір гүлде аталық немесе аналық қана болса: даражынысты
Бір гүлде аталықпен аналық болса, ол:қосжынысты

22

Бір гүлдегі аталық тозаңның аналық аузына келіп түсуін қалай атайды: өздігінен
тозаңдану
Бір гүлдің аталық тозаңының екінші гулдің аналығының аузына түсуі: айқас тозаңдану
Бір гүлдің өз аталық тозаңының сол гүлдің аналығының аузына түсуі: өздігінен
тозаңдану
Бір гүлдің өздігінен ұрпақ қалдыра алатын дарақтар тобы: популяция
Бір жасуша мен екінші жасуша арасындағы өзара газ және зат алмасулар жүреді:жасуша
саңылаулары арқылы
Бір жасушада болатын ақуыздың түрі: 1000-ға жуық
Бір жасушада:1000-ға дейін ақуыз түрі бар
Бір жасушалы ағза:жасыл эвглена
Бір жасушалы ағзалар: қарапайымдылар
Бір жасушалы балдыр: хламидомонада
Бір жасушалы балдыр: хлорелла
Бір жасушалы балдырларға қайсысы жатады: хлорелла
Бір жасушалы егіздер дамыған жасушаларының саны: бір
Бір жасушалы жасыл балдыр: хлорелла
Бір жасушалы жәндік: амеба
Бір жасушалы қарапайым жәндік: арцелла
Бір жасушалы организм: жасыл эвглена
Бір жасушалы организмдер: бактериялар
Бір жасушалы саңырауқұлақ: ашытқы саңырауқұлағы
Бір жасушалы талшықтылар: Лейшмания, вольвокс
Бір жасушалы, талшықсыз балдыр: хлорелла
Бір жасушалы, талшықты балдыр: хламидомонада
Бір жұп белгі бойынша ажыратылатын дараларды шағылыстыру: моногибридті
Бір жылдық өсімдіктер аталады: эфемерлер
Бір затқа бекініп отырықшылық қалыпта тіршілік ететін ішекқуыстылар: полиптер
Бір клеткалы жәндіктер үшін асқорыту сөлінің қызметі : қоректі еріту, қорыту
Бір қабатты іші қуыс ұрық: бластула
Бір қабатты ұрықтың дамуы: бластула
Бір орнында тұрақты қоныстайтын құстар: отырықшы
Бір орында бекініп тұратын сәулелі симметриялы жәндік:гидра
Бір өсімдік өркенінен бүршігі бар бөлігін кесіп алып, екінші өсімдікке
ұластыру:кесінділеп телу
Бір өсімдіктің бүршігі бар бөлігін алып, екінші өсімдік денесіне ұластыру: Телу
Бір өсімдіктің бүршігін аздаған сүрек бөлігімен қоса кесіп алу: көзшелеп телу
Бір өсімдіктің бүршігін алып, екінші өсімдікке будандастыру: Телу
Бір өсімдіктің бүршігін алып, екінші өсімдікке будандастыру: телу
Бір сүйекке бекитін бұлшықеттер:шайнау бұлшықеті
Бір тәулікте бүйрек 1700 л қан өткізеді. Ал жасөспірім дене салмағының 10%-не тең қан
өткізеді. Дене салмағы 50 кг жасөспірімнің бүйрегінен қанша рет қан өтеді: 34
Бір тәуліктегі ересек адамға қажетті май мөлшері: 100гр
Бір түбірлі тістер: иттіс, күректіс

23

Бір түр дараларының екінші түр дараларына жемтік болуы: жыртқыштық
Бір түр мен екінші түр дараларының бір-бірімен шағылыспайтынын көрсететін критерий:
генетикалық
Бір түрге жататын өз алдына оқшауланған даралар тобы:популяция
Бір түрге жататын өз алдына табиғатта жеке оқшауланған даралар тобы:популяция
Бір түрдегі даралардың сыртқы және ішкі белгілерінің ұқсастығын анықтайтын
критерий:морфологиялық
Бір түрдің зат алмасу, көбею, тітіркену ұқсастығын сипаттайтын критерий:
физиологиялық
Бір тұқым бастамасы бар жатын: шиеде
Бір тұқым жарнағы бар өсімдік: бидай
Бір тұқымдас өсімдіктердің туыстығын білдіреді: гүлінің, жемісінің құрылысындағы
ортақ белгісі
Бір үйлі өсімдік:жүгері
Бір үйлі өсімдік:қайың
Бір үйлі өсімдік:қияр
Бір үйлі, қосжынысты мүк: шымтезек мүгі
Бір ұядағы әлді балапандардың әлсіз балапандарды жеуі тіршілік үшін күрестің қай
түріне жатады: түрішілік
Бір ұялы тұқым саны біреу немесе бірнешеу болатын құрғақ жеміс: бұршаққап
Бір хромосоманың ішкі белгісінің 180 градусқа өзгеруін хромосомалық мутацияның мына
түріне жатқызуға болады: инверсия
Бір, үш, бес және көп ұялы тұқымды құрғақ жемісті белгілеңіз: қауашақ
Бір-біріне пайдалы бірлесіп өсу не деп аталады: селбесу
Бір-біріне туыс емес ағзаларды будандастыру: аутбридинг
Бір-біріне ұқсас егіздердің дамыған жасушасының саны: біреу
Бірге өмір сүретін түрдің біреуі пайда тауып, екіншісі оған мән бермейтін өзара қатынас:
серіктестік
Біржасушада .....дайын ақуыздың түрі болады: 1000 –ға жуық
Біржасушады ағза: жасыл эвглена
Біржасушалы балдырға жататындар: хламидомонада
Біржасушалы балдырлар: хлорелла
Біржасушалы балдырларғы қайсысы жатады: хлорелла
Біржасушалы балдырлардың көбеюі қалай жүреді:жынысты, жыныссыз
Біржасушалы егіздер дамыған жасушалар саны: бір
Біржасушалы жасыл балдыр: Хлорелла
Біржасушалы жәндікке жатпайды: медуза
Біржасушалы жәндіктер: амеба
Біржасушалы жәндіктердің басым бөлігінің мекен ортасы: су
Біржасушалы қарапайым жәндік амеба қандай органоиды арқылы қозғалады:
жалғанаяқтар
Біржасушалы қарапайым жәндік амебаның қоректенуі: асқорыту вакуолі
Біржасушалы қарапайым жәндік жасыл эвглена қандай органоиды арқылы қозғалады:
талшықтары

24

Біржасушалы қарапайым жәндік: арцелла, жасыл эвглена
Біржасушалы қарапайым жәндік: жасыл эвглена
Біржасушалы қарапайым жәндіктерде әзршығару мүшесі: жиырылғыш вакуолдер
Біржасушалы саңырауқұлақ: ашытқы
Біржасушалы талшықты балдыр: хламидомонада
Біржасушалы талшықтылар: бодо, лейшмания, вольвокс
Біржасушалы, талшықсыз балдыр: хлорелла
Біржасушалы, талшықты балдыр: хламидомонада
Біржасушалылардың түр саны: 70 мың
Біріккен жеміс: ананас
Бірінші болып таза асқазан сөлін алған ғалым: Павлов
Бірінші реттік консументтер: қоян
Бірінші реттік консументтер: өсімдікқоректі жануарлар
Бірінші реттік консументтерге қандай ағзалар жатады: өсімдікқоректі жануарлар
Бірінші реттік құрылымды ақуыз молекуласында аминқышқылдары бір-бірімен қандай
химиялық байланыс арқылы байланысады: пептидті
Біріңғай салалы бұлшықтер: қан тамырлары түзеді
Біркелкі тіршілік етуге көшкен кезде құрылымының қарапайымдана түсуі: паразит
құрттарда
Бірқатар қысқа жасушалардан түзілген жіп тәрізді, төсемікке бекініп өсетін балдыр:
уротрикс
Бірлестіктер мен экожүйелер арасындағы қарым-қатынастар жиынтығын зерттейді:
синэкология
Бірнеше белгілерінде айырмашылығы бар дараларды будандастыру:полигибридті
Бірнеше жасушалардан тұратын жіңішке жіп тәрізді сыртқы қабық өсіндісі: ризоид
Бірнеше жыл тыныштық күйде жататын бүршік: бұйыққан
Біртұтас ағза ретінде қыналарға көбеюдің қай түрі тән: вегетативтік
Бірүйлі өсімдік:жүгері
Бірүйлі өсімдік:қайың, кәдімгі қарағай
Бірүйлі өсімдік:қияр
Бірүйлі өсімдіктер: тал, асқабақ, орман жыңғағы
Бірүйлі, қосжынысты мүк: шымтезек мүгі
Бластула дегеніміз: 1 қабатты шар тәрізді іші қуыс ұрық
Бластула жасушаларында хромосомалардың жиынтығы қанша болады: 2п
Бластула: бір қабатты ұрық
Бластулада қанша ұрық қабы бар: біреу
Боз арамқұлақ қозықұйрыққа ептеп ұқсайды, қозықұйрықты қандай ерекшелігінен
ажыратуға болады: Қалпақшасының асты қызғылт түсті, түбіртегі тегіс тығыз
Боигеоценоз туралы ұғымды еңгізген ғалым: В.Н.Сукачев
Бойында фотосинтез жүретін ағзалар тобы: продуценттер
болатын екі ядросы бар: Кірпікшелі кебісше
Ботаника ғылымы зерттейді: өсімдіктерді
Ботаника ғылымы... зерттейді: өсімдіктер әлемін
Ботаникалық бақтарда жиналатын : тірі жинақтамалар

25

Ботника зерттейді: Өсімдіктерді
Бөбек кезең: туғаннан 1 жасқа дейін
Бөбешік жапырақты өсімдіктер: Асбұршақ, Итмұрын, Раушан, Қараған
Бөгде бөлшектерді сіңіріп қорыту процесін ашқан ғалым: Мечников
Бөгет платина салу жұмысы қандай факторға жатады: Антропогендік
Бөгет(плотина) салу жұмысы-жататын фактор түрі: антропогендік
Бөлмеде өсетін лалагүл тұқымдас: Аспарагус
Бөлшектену кезінде ядролар қай жолмен бөлінеді: Митоз жолымен
Бөлшекті жаңғақша жеміс: Аскөк
Бөрі басында жапырақтар жайылмай тұрып гүлдері пайда болатын өсімдіктер қалай
тозаңданады: Желмен
Бөртпе сүзек ауруын адамдарға таратқыш бунақдене: Бит
Бөртпе сүзекті адамға таратушы паразит: Бит
Бөсір(аскаридоз) ауруын тудыратын құрт: Ішексорғыш
Бриология зерттейді: Мүктерді
Бронхы дегеніміз: Кеңірдектің жалғасы
Бронхылар өкпеде тармақталады:Бронхиоларға
Будан ұрпақтың белгі қасиеттерінің ата-анасынан артық болуы: Гетерозис
Будандастыру жетістіктерімен тікелей байланысты емес және будан алынып қойғаннан
кейін кейін қолданылатын әдіс: ментор әдісі
Будандастыру жетістіктерінің тікелей байланысты емес және будан ңңңңБудандастыру
жетістіктерінің тікелей байланысты емес және будан алынып қойғаннан кейін
қолданылатын әдіс: Ментор әдісі
Будандастыруда белгілердің 9:3:3:1 арақатынасы байқалады: Дигибридті
Будандастырудың қандай түрінде келесі ұрпақтар фенотипі бойынша 3:1 қатынасында
ажырайды: Моногибридті толық доминаттылық кезінде
Будандастырудың қандай түрінде келесі ұрпақтар фенотипі бойынша 3:1 қатынасында
ажырайды: Дигибридті тәуелсіз тұқым қуалаған жағдайда
Будандастырудың қандай түрінде келесі ұрпақтар фенотипі бойынша 3:1 қатынасында
ажырайды: Полигибридтік будандастыруда
Буйрек арқылы тәулігіне ағатын қан мөлшері: 1500-1700
Буйректің орналасуы: бел омырқаның екі жағы
Бунақ аяқтылардың жүйке жүйесі жүйкеден және: Құрсақ жүйке тізьегі және
жұтқыншақ жүйке сақинасы
Бунақдене арқылы айқас тозанданатын өсімдік: Шай
Бунақдене арқылы айқас тозаңданатын өсімдік: Шай
Бунақдене арқылы айқас тозаңданатын өсімдік: Шие
Бунақдене қоректі құс: Қарлығаш,тауық
Бунақденелердің демтүтігіне ауа өтеді: Тыныс саңылауы арқылы
Бунақденелердің кеңінен таралу дәуірі: Кайназой
Бунақденелердің жүрегі: Түтік тәрізді
Бунақденелердің жұп аяқтарының саны: 3
Бунақденелердің қайсыларының қатты алдыңғы қанаттары және жарғақ артқы қанаттары
болады: Қоңыздардың

26

Бунақденелі қоректі құстар: Қарлығаштар, үйректер
Бунақденелі қоректілер отрядына жататын сүтқоректі: кірпілер
Бунақденелі қоректілер отрядына жататындар:Кірпілер
Бунақденелілер қалай тыныс алады: Құрсағын біресе жиырып, біресе созудың
нәтижесінде демтүтіктегі ауа жаңарады
Бунақденелілер арқылы тозаңданатын өсімдіктер: Шие,лимон,шай
Бунақденелілер класы өкілдерінде биологиялық прогресс белгісі білінді, ол қайсысы:
Таралуының алуан түрлілігі ,әр түрлі ортаға бейімділігі
Бунақденелілер класына жататын жәндіктер: Таракандар
Бунақденелілер қалай тыныс алады: Құрсағын біресе жиырып, біресе созудың
нәтижесінде демтүтіктегі ауа жаңарады
Бунақденелілер қоректенеді: Гүл шірнесімен
Бунақденелілерде қаңқа жұп аяқ екенін белгілеңіз: 3
Бунақденелілердегі майлы денелілердің қызметі: Зәр шығару
Бунақденелілердегі қан айналу жүйесінің ерекшелігі: Қоректік затпен ыдрау өнімдерін
тасиды
Бунақденелілерді аулау құралына айналған жапырағы бар өсімдіктер өседі: Сазда,
батпақта
Бунақденелілерді аулау құралына айналған жапырақ: Шықшылдық
Бунақденелілерді зерттейтін ғылым: энтомология
Бунақденелілердің қан айналым жүйесінің ерекшелігі: қоректік зат пен ыдырау
өнімдерін тасиды
Бунақденелілердің арғы тегі болатын жануар: буылтық құрттар
Бунақденелілердің арғы тегі болатын жануарлар: буылтық құрттар
Бунақденелілердің аяғының саны: 3
Бунақденелілердің аяғының саны: 6
Бунақденелілердің бүркеніш реңі дегеніміз не: жануарлар түсінің қоршаған ортаға 100
пайыздық сәйкес болып келуі
Бунақденелілердің бүркеніш реңі дегеніміз не: жануарлар түсінің қоршаған ортаға
ұқсас болып келуі
Бунақденелілердің демтүтігіне ауа өтеді: тыныс саңылауы арқылы
Бунақденелілердің дене бөліктері: Бас, көкірек,құрсақ
Бунақденелілердің жүрегі: түтік тәрізді
Бунақденелілердің жұп аяқтарының саны:3
Бунақденелілердің зерттейтін ғылым: энтомология
Бунақденелілердің зәр шығару жүйесі: мальпигий түтікшесі, майлы дене
Бунақденелілердің кең тараған дәуірі: Кайназой
Бунақденелілердің қайсыларфынң қатты алдыңғы қанаттары және жарғақ артқы қанаты
болады: қоңыздардың
Бунақденелілердің қан айналым жүйесі: ашық
Бунақденелілердің қанаттарының құрылысы көбінесе жұп: екі
Бунақденелілердің қанаты: көкірегінде орналасқан
Бунақденелілердің қанатының орналасуы: көкірегінде
Бунақденелілердің қаны қандай қызмет атқарады: қоректік заттарды тасымалдайды

27

Бунақденелілердің құрлықта дамитын дернәсілі: нимфа
Бунақденелілердің мальпигий тамырлары аяқталатын мүше: артықы ішек
Бунақденелілердің өсімдектермен қоректенетіндер: зауза қоңызы, жапырақ жегілер
Бунақденелілердің сыртқы жабыны: хитинді қабат
Бунақденелілердің төрт сатылы (жұмыртқа дернәсіл қуыршақ имаго) дамуы: толық
түрленіп дамуы
Бунақденелілердің тыныс алу мүшесі: демтүтік
Бунақденелілердің тыныс алуы: бунақ құрсағын біресе жиырып, біресе созудың
нәтижесінде демтүтігінде ауа жаңарады
Бунақденелілердің ұшатын формалары қай дәуірде пайда болды: палеозой
Бунақденелілердің хитинді жабынының атқаратын қызметі: қорғаныш
Бунақденелілердің шала түрленіп дамуы неше сатыдан тұрады: 3
Бунақденелілердің шығару жүйесі: мальпигий түтікшесі
Бунақденелілермен қоректенетін өсімдік: шыбынжұт
Бунақденелілермен қоректенетін өсімдік: шықшылдық
Бунақденілер: Дара жыныстылар
Бунақталған тамырсабағы бар споралы өсімдік: қырықбуын
Буылтық құрттар немен тыныс алады: ылғалды жұқа терісімен
Буылтық құрттар типінің өкілі: шұбалшаң
Буылтық құрттарда қанның ағуын реттейді: жүрекше
Буылтық құрттарды едәуір белсенді қозғалысқа келтіретін: қан-айналым жүйке жүйелер
Буылтық құрттардың жалпақ және жұмыр құрттармен салыстырғанда зәр шығаруының
қандай ерекшелігі бар: зиянды сұйық өнімдер(зәр) дене қуысыны имек түтікшелер
арқылы сыртқа шығарылады
Буылтық құрттардың метанофридисына зәр шығару жүйесінің қай мүшесі гомологты:
нефрон шумағы
Буылтық құрттардың асқорыту жүйесінің басқа құрттардан айырмашылығы: ауыз ,
жұтқыншақ, өңеш, жемсау, қарын, созылған ішек, аналь тесігінен тұрады
Буылтық құрттардың жүйке жүйесі: Ми мен жүйке түйіндері
Буылтық құрттардың жүйке жүйесінің құрылысы қандай: жұтқыншақасты түйіндері
және құрсақ жүйке тізбекшесін түзеді
Буылтық құрттардың зәр шығару жүйесі: әр буылтықтағы имек түтікше
Буылтық құрттардың кірпікшелері бар дернәсілі: трохофора
Буын аралығынан жоғары тұратын, жапырақтың сабаққа орналасқан жері: Жапырақ
қолтығы
Буын дегеніміз не: жапырақ өсеін сабақ аймағы
Буын сүйектерінің байланысу тәсілі қандай: қозғалмалы байланыс
Буынаяқтылар типіне тән белгі: аяқтары бунақты
Буынаяқтыларға жататын жәндіктер: шаянтәрізділер
Буынаяқтылардың (қоңыздар) тыныс алу жүйесі: демтүтікшелер
Буынаяқтылардың аяғы: 3тен 10-12ге дейін(3 тен 5 ке дейін)
Буынаяқтылардың басқа класстарынан өрмекшітәрізділердің айырмасы:мұртшасының
болмауы
Буынаяқтылардың денесі немен қапталған: хитинмен

28

Буынаяқтылардың денесі: аяқтары бунақты, денесі бунақталған
Буынаяқтылардың ертедегі өкілі-трилобиттер пайда болды: кемрийде
Буынаяқтылардың жүйке жүйесі жүйкеден және ... :құрсақ жүйке тізбегі және
жұтқыншақ жүйке сақинасынан тұрады
Буынаяқтылардың ішкі мүшелері қандай дене қуысында орналасқан: аралас қуыс
Буынаяқтылардың қайсысы жемін аулау үшін тор құрады: өрмекші
Буынаяқтылардың қайсысы қотыр ауруын тудырады: қотыр қышыма кенесі
Буынаяқтылардың қайсысында тіршілік әрекетінің нәтижесінде қанда еріген зиянды
өнімдерді ағзадан бөліп шығаратын жасыл бездері бар: шаяндарда
Буынаяқтылардың қайсысының екі жұп мұртшасы бар(ұзын және қысқа және ауыз мүшесі
жоғарғы және төменгі жақтан тұрады): шаянтәрізділердің
Буынаяқтылардың қайсысының екі жұп мұртшасы бар: шаянтәрізділердің
Буынаяқтылардың тыныс алу мүшелері: өкпе, желбезек
Буынның ауруы : артроз
Буынның бүгілу әрекетінің: бүгілдіргіш еттің жиырылуы жұмыс істеу дәрежесінің
кемуі
Буынның шығуы: буын сүйектері орнынан тайғанда
Буынның шығуы: сүйек басы тайғанда
Буынында түрі өзгерген қабыршақ жапырақтары бар жер асты өркен: Тамырсабақ
Бүйрек арқылы ағатын қан көлемі ұлғайған кезде зәрдің түзілуі : Көбейеді
Бүйрек арқылы ағатын қан көлемі ұлғайған кезде зәрдің(несептің) түзілуі : Көбейеді
Бүйрек арқылы қан өтеді: 5 минут сайын
Бүйрек ауруларын емдейтін дәрігер: уролог
Бүйрек ауруын зерттейтін ғылым саласы: урология
Бүйрек жұмысына қауіпті: алкоголь
Бүйрек қай жүйеге жатады: Зәр шығару жүйесіне
Бүйрек пен қуықты жалғастыратын мүше:несепағар
Бүйрек тәрізді: тайтұяқ, құсықшөп
Бүйрек үсті бездерінің қыртыс қабатының зақымдануынан болатын ауру: Аддисон
Бүйрек үсті безінен бөлінетін гормон: адреналин
Бүйрек үсті безінің ішкі қабатынан бөлінетін гормон: адреналин
Бүйрек үсті безінің қыртыс қабатынан түзілетін гормон: Картизон
Бүйректегі қанайналым ерекшелігі: Капсуладан қан веналық қанға айналады
Бүйректен әр 5 минут сайын ересек адамда сүзілетін қанның мөлшері: 5 литр
Бүйректі тексеріп емдейтін дәрігер: уролог
Бүйректің ең қауіпті ауруы: нефрит
Бүйректің жұмысы қалай реттеледі: Жүйкелі-гуморальдық жолмен
Бүйректің ішіндегі кеңейген қуыс: бүйрек астаушасы
Бүйректің ішіндегі кеңейген, шағын қуыс: бүйрек астаушасы
Бүйректің ішкі ми заты: бозғылт түсті
Бүйректің қабынуы: нефрит
Бүйректің қанайналым ерекшелігі: 2 шумақты қылтамырлар
Бүйректің қауіпті ауруы: нефрит
Бүйректің құрылымдық және қызметтік бірі: нефрон

29

Бүйректің құрылымдық және қызметтік бірлігі: нефрон
Бүйректің қызметі: зат алмасудың соңғы өнімдерін шығару
Бүйректің қызметінің бұзылуынан қанда несепнәрдің мөлшерінің шектен тыс
көбеюі:уремия
Бүйректің негізгі қызмет атқаратын бөлігі: нефрон
Бүйректің негізгі қызметі: Сүзгіштігі
Бүйректің пішіні: үрмебұршақ тәрізді
Бүйректің сыртқы қабаты: қыртыс қабат
Бүйректің сыртқы қыртысы: қоңырқай түсті
Бүйрекүсті бездерінен түзілетін негізгі гормон: адреналин
Бүйрекүсті бездерінің қыртыс қабатының әр түрлі аурудан және жарақаттануынан туатын
ауру: аддисон
Бүкіл ағзаны әлсірететін өте кең таралған қауіпті жұқпалы ауру: тұмау
Бүрлердің сырты түзіледі: Бір қабатты эпителий жасушаларынан
Бүршік дегеніміз не: бастама өркен
Бүршік дегеніміз не: бастапқы өркен
Бүршіктену жолымен көбейетін саңырауқұлақ: ашытқы
Бүршіктер бөлінеді: жапырақты және гүлді
Бүршіктері ашылған, тыныштықтағы бүршік: бұйыққан бүршік
Бүршіктің бастама жапырақтарының орналасқан орны: бастама сабақта
Бүршіктің ішкі құрылысы: бастапқы сабақ, жапырақ, өсу нүктесі, қабыршақтар
Бүршіктің өсу нүктесі: түзуші ұлпа
Бүршіктің сыртын қаптайды: қабыршақ
Бүтін жиекті: терек, қараған, жүгері, қияқ
Бұғылардың басқа тұяқты жануарлардан басты айырмашылығы неде: тұяқтары жалпақ
әрі тегіс болады
Бұғылардың негізгі азығы: кладония
Бұғылардың негізгі азығы: қыналар
Бұйыққан бүршігі болатын өсімдік : гүлшетен
Бұл бездің гормоны басқа эндокриндік бездердің жұмысын жақсартады ол қай без:
гипофиз
Бұл дәрумен жетіспесе бери-бери ауруына ұшырайды: В1
Бұл тұқымдас өсімдіктерінің гүлінің формуласы К(5)Т(5)А5Ж1 , осы өкілінің жемісін
анықта: жидек қауашақ
Бұл тыңайтқыш жетіспесе ағаштық жанама бұтақтары дамымай қалады: азот
Бұлаңдар қыста немен қоректенеді: қар астында қалған шөптермен
Бұлаңдар қыста немен қоректенеді:тал, көктерек ағашатарының өркендері және
қабықтарымен
Бұлшық ет салмағының ересек адамдағыдай болатын кезі: 18 жаста
Бұлшық ет қызметіне қарай бөлінеді: жазылғыш , жиырылғыш
Бұлшық ет пен жүйке жүйесінің жұмысына әсер етеді: В дәрумені
Бұлшық ет жұмысы оң әсері тигізеді: бүкіл ағзаға
Бұлшық ет жұмысы үшін қажетті энергия қайдан бөлінеді: асқорытылуы кезінде

30

Бұлшық ет жұмысы үшін қажетті энергия қайдан бөлінеді: органикалық заттар
ыдырағанда
Бұлшық ет жұмысына қажетті энергияның босап шығуы: органикалық заттардың
ыдырауынан
Бұлшық ет сүйекке .... байланысады: сіңір арқылы
Бұлшық ет ұлпаларының қайсы ішкі мүшелердің құрамына енеді: бірыңғай салалы
бұлшық ет
Бұлшық ет ұлпаларының топталуы: 3
Бұлшық ет ұлпасы құрылысына қарай: бірыңғай салалы, көлденең жолақты, жүрек
Бұлшық ет ұлпасына тән қасиет: жиырылғыштық
Бұлшық ет ұлпасында құрылымдық , қызметтік бірлігі: миофибриллалар
Бұлшық ет ұлпасының қасиеті: қозу және жиырылу
Бұлшық ет ұлпасының қасиеті: тітіркенгіштік , жиырылғыш
Бұлшық ет шоғырының сыртын түзетін ұлпа: бұлшықет
Бұлшық еттегі органикалық заттардың химиялық қосылыстарына ең қажеттісі: оттегі
Бұлшық еттер сезгіш нейрондар арқылы қозуды өткізеді: терідегі бұлщықеттердегі,
сіңірлердегі рецептор арқылы орталық жүйке жүйесіне өткізеді
Бұлшық еттердің ең басты физикалық қасиеті: жиырылғыштық
Бұлшық еттердің ең басты физикалық қасиеті: жиырылу
Бұлшық еттердің қажуының себебі: бұлшықеттердің ұзақ дамылсыз жиырылуы
Бұлшық еттердің қызметіне жатпайды: жүйке серпіністерін өткізу
Бұлшық еттердің сүйекке бекінуі: сіңір арқылы
Бұлшық еттердің сүйекке бекінуіне қатысады: сіңір
Бұлшық еттердің сүйекке бекінуіне қатысады: сіңір
Бұлшық еттердің үйлесімді жиырылуы реттейді: мишық
Бұлшық еттің босаңсуын зерттеген ғалым: М.И. Сеченов
Бұлшық еттің жұмысына энергия көзі болып саналатын : органикалық заттар
Бұлшық еттің сүйекке бекінуі..... арқылы: сіңір
Бұлшықет жасушаларының пішіні: ұзынша
Бұршақ гүлінің ең ірі жапырақшасы: желкен
Бұршақ өсімдік тұқымының қай бөлімінің салмағы үлкен: тұқымжарнақ
Бұршақ пішіндес мүше: бүйрек
Бұршақ тұқымдас мал азығы: Жантақ
Бұршақ тұқымдас өсімдік тұқымдары өте бай: ақуызға
Бұршақ тұқымдас өсімдікке тән белгі: 1 аналық, 10 аталық
Бұршақ тұқымдас өсімдікке тән белгі: жемісі-қап
Бұршақ тұқымдас өсімдіктер тіршілігінде түйнек бактерияларынң маңызы: ауадағы бос
азотты қабылдап сіңіру үшін
Бұршақ тұқымдас өсімдіктерге тән жемісті белгілеңіз: бұршаққап
Бұршақ тұқымдас өсімдіктерге түйнек бактериялары қалай енеді: тамыр түктері арқылы
Бұршақ тұқымдас өсімдіктерде түйнек бактерияларының әсерінен қандай өзгерістер
болады: тамыр жасушалар бөліну нәтижесінде мөлшері ұлғайтады
Бұршақ тұқымдас өсімдіктерде түйнекшелер қай жерде түзіледі: жанама тамырларда
Бұршақ тұқымдас өсімдіктерде түйнекшелер қай жерде түзіледі: тамыр түкшелерінде