Биология пәні бойынша 8 сыныпқа арналған «Заттар тасымалдануы» бөлімі негізінде жасалған жұмыс түрі.

Биологиялық диктант 8 сынып оқушыларының жас ерекшеліктеріне сай, биологиялық білімдерін, көзқарастарын кеңейтуге, биология пәніне деген қызығушылықтарын арттыруда, салауатты өмір салтын сақтауға бағыттайтын көмекші құрал боп саналады. Осы диктант бөлім бойынша оқулықтағы мәліметтермен тығыз байланыста құрастырылды. Сондықтан да бөлімді қорытындылауға бағытталған, әр тақырып бойынша пайдалануға арналған тапсырмалар жиынтығы. Бұл тапсырмалар дарынды оқушылармен жұмыс барысында, 11 сынып оқушыларын ҰБТ-ға дайындау мақсатында және оқушылардың жаппай білім деңгейін анықтау кезінде де қолдануға болады. Оқушылар білімін анықтауда, бақылау жұмысының бір түрі биологиялық диктант. Сонымен қатар оқушылардың шапшаң әрекет жасауын, ойлау қабілетінің жылдам дамуын, шығармашылық әрекетін белсендіретін жұмыс түрі. Биологиялық диктантты оқытудың тиімді әдісі ретінде сабақ арасында қолдануға болады.

Заттардың тасымалдануы. Ағзаның ішкі ортасы. Қан. Қан топтары. Резус-фактор. Иммунитет. Жүрек қан тамырлар жүйесі бойынша қамтылған.

Биологиялық диктант.

1. Ағзаның ішкі ортасын--------------------------------------------------------------құрайды.

2.Ағза өзін сақтау үшін тіршілік көрсеткіштерін белгілі бір деңгейде ұстауы

----------------------------------- деп атайды.

3.Ересек адамдардың сүйектерінде қызыл түсті ---------------------------сары түсті ------------------------- болады.

4. Қанның басты қызметі ------------------------------------------------------------

5. Ағзада шамамен ----------- қан болады.

6. ---------------------------------------------------- екі бөліктен тұратын сыңар мүше.

7. Лимфа түйіндері әрі_________________, әрі _________________сүзгінің қызметін атқарады.

8. --------------------------- ұлпа сұйықтығынан түзіледі.

9. Қан мен дененің барлық жасушалары арасында --------------------------------------------------- «делдал» рөлін атқарады.

10. Тәулігіне -------------- лимфа түзіледі.

11. Лимфа ----------- судан, ----------- тұздан, ----------- глюкозадан тұрады.

12. Лимфа жүйесінің басқа мүшелері ---------------------------------------------------------------------------------------------------- атқарады.

13. Ағзаның ішкі ортасына жатпайды --------------------------------------------------- --------------------------------

14. Қан дене массасының ----------- құрайды.

15. Қанның сұйық бөлігі -------------------------, қатты тұнба ------------------------- жақсы бөлінеді.

16. Қан құрамындағы нәруыздар --------------------------------------------------------

17. Қан сарысуы ----------------------------------------------------------------- қызмет атқарады.

18.Қан формалы элементтері -------------------------------------------------------- жатады.

19.Қанның барлық жасушалары -------------------------------- түзіледі, -------------

------------------------------------------- тіршілігін жояды.

20. Қанның ең ірі жасушасы ------------------------------------------- .

21. ------------ күн тіршілік ететін қан жасушасы.

22.Эритроцитте болатын күрделі нәруыз ---------------------------- .

23. Қаназдық ауру -------------------------- деп аталады.

24.Лейкоцит --------- түсті жасушасы.

25.Лейкоцит қандағы мөлшері ----------------------.

26.Лейкоцит ------------------------------------------------------ жүзеге асырады.

27.Лейкоцит әртүрлі типтері--------------------------------------------------------------- түзіледі.

28.Тромбоцит қанның ------------------------- жасушасы.

29. Қандағы мөлшері --------------------- болады.

30. Қан ұю үдерісіне -------------------------------------------------- қатысады.

31. -------------------------------------сирек кездесетін, қаны ұйымайтын тұқым қуалайтын ауру.

32. Ағзаның жұқпаларға қарсы тұру қабілетін ---------------------------------деп атайды.

33. Иммунитет ілімін орыс ғалымы ---------------------------------, неміс ғалымы

------------------------------- жасады.

34. Қанның ақ жасушасы-------------------------- ағзаны жұқпалардан қорғайды.

35. Қатты бөлшектерді жасушалардың ұстап қалуы--------------------------------- деп аталады.

36. Лимфоциттердің кейбір түрлерінен бөгде заттардың антигендердің (грек. анти-қарсы) енуіне жауап ретінде бөліп шығаратын ерекше нәруыздар --------

------------------------- деп аталады.

37. Лейкоциттердің -------- типі бар.

38. Ірі, ең белсенді макрофаг --------------------------------

39. Т-лимфоциттер ---------------------------------------- түзіледі.

40. В-лимфоциттер ------------------------------------------ түзіледі.

41. В-лимфоциттер---------------------------- иммунитетті қамтамасыз етеді.

42. ЖИТС ------------------------------------------ ---------------------------------------

43. Иммунитеттің ------- түрі бар.

44. Табиғи иммунитет ----------------------------- және ---------------------------- деп бөлінеді.

45. Жасанды иммунитет --------------------------- және ----------------------------- деп бөлінеді.

46. Адамда ----------- қан тобы бар.

47. Қан беретін адам ---------------------------- деп аталады.

48. Қан қабылдайтын адам ---------------------------- деп аталады.

49. Қан тобы сәйес келмейтін қанды құйғанда эритроциттер бірігіп қалуы ----

-------------------------------- деп атайды.

50. Қан тобынан басқа эритроция нәруызын -------------------------------- деп атайды.

51. Антигендерге қарсы ағзада түзілген заттарды_________________ деп атайды.

52. Бір адам қанының екінші адам қанына сәйкес келмеуі -------------жылы анықталды.

53. Эритроциттерде нәруыз болса ------------------------------------------- деп атайды.

54. Эритроциттерде нәруыз жоқ болса, ------------------------------------------- деп атайды.

55. Анасында резус-фактор жоқ болса, бала қанында болса ----------------------

--------------------- деп атайды.

56. Қанайналым жүйесі алғаш рет ---------------------------------------- пайда болған.

57. Ірі қантамырлар қабырғасы --------------------------------- тұрады.

58. Азаны торлап жатқан ------------------------------------ -------------- қан тамырлар.

59. Жүректен шыққан қанды --------------------------- таратады.

60. --------------------- ағзадағы ең ірі қантамыр.

61. --------------------- қанды денеден жүрекке айдайтын қантамырлар.

62. Вена қантамырда қанның кері ағуына кедергі жасайтын -----------------------

----------- болады.

63. Вен қан тамырда қысым ------------------ болады.

64. Зат алмасу мен заз алмасуды қамтамасыз ететін ең жіңішке ------------------

қан тамырлары.

65. Жүректен шыққан қан қысымы ------------------ болады.

66. Жүрек ------------------ қабаттан тұрады.

67. ---------------------- жүректің сыртқы жұқа дәнекер қабаты.

68. Ортаңғы қабат ---------------------- деп аталады.

69. Жүректің ішкі қабаты ---------------------- деп аталады.

70. Жүрек пен жүрек қабы арасында ------------------------- болады.

72. Кіші қанайналы шеңбері өкпе арқылы өтетіндіктен -----------------------------

----- деп аталады.

73. Үлкен қанайналым шеңбері -------------------------------------------------- басталады.

74. Үлкен қанайналым шеңбері ------------------------------------------ аяқталады.

75. Кіші қанайналым шеңбері --------------------------------------------- басталады.

76. Жүректе жүрекше жиырылғанда қанды кері жібермейтін ---------------------

------------------------ болады.

77. Қарыншалар мен олардан басталатын қан тамырларының (аорта мен өкпе

артериясы) арасында -------------------------------------------------------------------- ---орналасқан.

78. Сол жақ бөлігінде ------------------------ , оң жақ бөлігінде -----------------------

----- бар.

79. Жүрек минутына ----------------- рет соғады.

80. Адамның жүрегі ----------------- қуысты болады.

81. Қан қысымының төмендеуі ------------------------------- деп атайды.

82. Қан қысымының жоғарылауы ------------------------------- деп атайды.

83. Қан қысымын өлшейтін құралды ------------------------------- дейді.

84. Тамыр жарылуы, тромб қан ағуы салдарынан жүрек бұлшықетінің кей

жерінің семуі ----------------------------------------------- дейді.

85. ------------------------------- белгісі кеуде тұсының қатты ауыруы.

86. Жүректің қанмен қамтамасыз етілуінің бұзылуы ------------------------------- ауру белгісі.

87. Ағзада май алмасуы бұзылуы --------------------------------------- деп атайды.

88. Май шытыраларының орнына тамырда қан ұйығы пайда болса, бұл ауру

----------------------------- деп аталады.

89. Жүректің жиі соғуын ----------------------------- деп атайды.

90. Жүрек жұмысына кері әсер беретін заттар ----------------------------------------

-------- аулақ болу керек.