Болашаққа қадам: Мамандық таңдауда қалай қателеспеу керек?

Болашаққа қадам: Мамандық таңдауда қалай қателеспеу керек?

Мектеп бітіруші түлектер үшін ең үлкен психологиялық қысым мен жауапты кезең — мамандық таңдау сәті. «Кім боламын?», «Қай ЖОО-ға түсемін?», «Мен таңдаған кәсіп ертең сұранысқа ие бола ма?» деген сұрақтар әрбір жоғары сынып оқушысы мен олардың ата-аналарын мазалайтыны анық. Қазіргі таңда әлемде мыңдаған мамандық бар, оның үстіне жыл сайын жаңа кәсіп түрлері пайда болып, кейбірі тарих сахнасынан жоғалып жатыр.

Болашақ журналист ретінде мен де өз замандастарымның осы маңызды өткелдегі толғаныстарын жақсы түсінемін. Мамандық таңдау — бұл жай ғана грант ұтып алу емес, бұл — алдағы өміріңіздің бақытты әрі табысты болуының іргетасы. Өз кәсібін дұрыс таңдаудың алтын ережелерін ортаға салайық.

«Сәннің» артынан ермеу: Өз қалауыңды тап

Көптеген оқушылар мамандықты замандастарының ықпалымен, ата-ананың айтуымен немесе дәл қазіргі сәттегі танымалдылығына (модаға) қарап таңдайды. Мысалы, «қазір бәрі IT-маман болып жатыр» деп, математика мен код жазуға мүлдем қызықпайтын баланың бұл салаға баруы үлкен қателік.

Кәсіби бағдар беруші мамандар (профориентологтар) мамандық таңдауды Жапонияның әйгілі «Икигай» (өмірдің мәні) философиясына негіздеуді ұсынады. Ол үшін үш нәрсенің қиылысын табу керек:

1. Не істеуді жақсы көресің? (Сенің қызығушылығың)

2. Қолыңнан не жақсы келеді? (Сенің талантың мен қабілетің)

3. Қоғамға не қажет және не үшін ақша төлейді? (Нарықтың сұранысы)

«Өзіңіз сүйетін кәсіпті таңдаңыз, сонда өміріңізде бірде-бір күн жұмыс істемейтін боласыз (себебі жұмысыңыз сүйікті ісіңізге айналады)».

Мамандық таңдаудың 4 маңызды сатысы

Кәсіби бағытты анықтау кездейсоқ шешім емес, ол белгілі бір дайындық пен зерттеуді талап ететін жүйелі процесс:

1

Өз қабілетің мен мінезіңді талдау

Ең алдымен өзіңізге есеп беріңіз. Сіз гуманитарлық бағытқа жақынсыз ба, әлде техникалық па? Адамдармен араласқанды ұнатасыз ба, әлде жалғыз жұмыс істегенді ме? Арнайы психологиялық және кәсіби бағдарлау тестілерінен өтіп, өз психотипіңізді анықтаңыз.

2

Болашақ нарығын зерттеу

Дәл қазіргі емес, алдағы 5-10 жылда қандай мамандықтардың трендте болатынын зерттеңіз. Жасанды интеллект, биотехнология, жасыл энергетика, креативті индустрия (медиа, дизайн) салаларына назар аударыңыз. Жоғалып бара жатқан мамандықтар тізімін де ескеріңіз.

3

«Мамандықты киіп көру» (Практика)

Теориялық білім жеткіліксіз. Өзіңіз таңдаған саланың маманымен сұхбаттасыңыз, олардың жұмыс күні қалай өтетінін көріңіз. Мүмкіндік болса, сол салада волонтер болып жұмыс істеп, кәсіптің ішкі асханасын сезініп көріңіз.

4

Икемді дағдыларды (Soft skills) дамыту

Қандай мамандық таңдасаңыз да, ХХІ ғасырда әмбебап дағдыларсыз жетістікке жету қиын. Тілдерді үйрену, коммуникация (арласу), сыни ойлау, топта жұмыс істей алу қабілеті сізді кез келген кәсіпте жоғары деңгейлі маман етеді.

Болашақ журналистің түйіні

Мен, болашақ журналист ретінде, өз мамандығымды ерте жастан саналы түрде таңдадым. Сөз өнерін, ақпаратпен жұмыс істеуді және қоғамның тынысын дөп басуды жаным сүйеді. Сондықтан мектеп қабырғасында жүріп-ақ мақала жазуды, өз пікірімді жеткізуді әдетке айналдырдым. Егер сіз де өз кәсібіңізге деген махаббатты ерте оятсаңыз, ҰБТ тапсыру да, емтихандарға дайындалу да сіз үшін қорқыныш емес, мақсатқа апаратын қызықты саяхат болады.

Қорытынды

Мамандық таңдау — бұл өмірдің соңғы үкімі емес. Заманауи әлемде адам өмір бойы оқып, қажет болса, кәсіби бағытын өзгерте алады . Ең бастысы — ізденуден, қателесуден және жаңа нәрсені бастаудан қорықпау. Ust.kz порталының ардақты ұстаздары мен аяулы түлектері! Бір-бірімізге қолдау көрсетіп, жас буынның өз армандарының соңынан сенімді еріп, дұрыс таңдау жасауына тілекші болайық. Болашақ — өз кәсібін сүйетіндердің қолында!