Мақсаты:Етістіктердің мағыналары жағынан болымды, болымсыз болып бөлінетінін түсіндіру, болымсыз етістіктердің –ма, -ме, -па, -пе, -ба, -бе жұрнақтарымен таныстыру. Етістіктердің мағыналық түрлерін ажырату арқылы дұрыс әрекет жасау,алған білімдерін бекіту,сауатты жазуға үйрету.

Ресурстар: (құралдар, мәлiметтер)

Оқулық, слайд, түрлі-түсті алмалар қорытындыға

Міндеттері:

Білімділік:Болымды, болымсыз етістіктердің жасалу жолдарын түсіндіру арқылы еңбекқорлыққа жетелеу.

Дамытушылық: Сыни ойларды қалыптастыра отырып, оқушылардың ұстамдылығын, сабырлығын, таланттылығын ұқыптылығы арқылы шығармашылық ізденіске баулу, іскерлік дағдысын қалыптастыру;

Тәрбиелік: Болымды, болымсыз етістіктерді меңгерте отырып, оқушыларды адамгершілікке, жақсы мен жаманды ажырата білуге әдепті , сыпайы, инабатты болуға тәрбиелеу.

Ескерту

Сабақ барысы:

І.Ұйымдастыру кезеңі.

Сәлеметсіздер ме, балалар?

Күнделікті сабақ бастамас бұрын, тыныштық сәтіне кезек берейік.

Тыныштық сәті. (баяу әуенмен) Нұрға бөлену. Ыңғайланып отырыңыздар, денелеріңізді түзу ұстаңыздар. Аяқ-қолыңызды айқастырмаңыз. Қолыңызды тізеңізге немесе үстелге қоюға болады. Көздеріңізді жұмуларыңызды өтінемін.

Елестетіп көріңіз: Күн нұры сіздің төбеңізден өтіп, кеудеңізге қарай бойлап барады. Кеудеңіздің орта тұсында гүл түйнегі орналасқан. Гүлдің түйнегі нұрдан баяу ашылып келеді. Балғын және таза әсем гүл сіздің әр ойыңызды, әр сезіміңізді, эмоцияңыз бен тілек-қалауыңызды шайып, жүрегіңіздің қауызын ашты.

Нұр сәулесі сіздің бойыңызға ақырын тарай бастағанын елестетіңіз. Ол біртіндеп күшейе түсуде. Оймен осы нұрды қолдарыңызға түсіріңіз. Сіздің қолдарыңыз нұрға бөленіп, сәуле шашуда. Қолымыз тек жақсы, ізгі істер істейді және баршаға көмектеседі. Нұр аяқтарыңызға тарады. Аяқтарыңыз нұр сәулесін шашуда. Олар сізді тек жақсылық жасау үшін жақсы жерлерге апарады. Олар нұр мен махаббат құралына айналды.

Одан әрі нұр сіздің аузыңызға, тіліңізге тарады. Тіліңіз тек шындықты және жақсы, ізгі сөздер ғана айтады. Нұрды құлақтарыңызға бағыттаңыз, құлақтарыңыз тек жақсы сөз бен әсем әуенді ғана естиді. Нұр көздерімізге де жетті, көзіміз тек жақсыға қарап, бәрінен жақсылықты ғана көреді. Сіздің басыңыз түгелдей нұрға бөленіп, басыңызға тек ізгі, сәулелі ой келеді. Нұр бірте-бірте қарқын және шұғылана бастайды, сіздің денеңізден шығып, жан-жағыңызға сәуле шашады. Осы нұрды туысқандарыңызға, мұғалімдеріңізге, достарыңызға, таныстарыңызға бағыттаңыз. Нұрды уақытша түсініспей, ренжісіп жүрген адамдарға да бағыттаңыз, олардың да жүрегі нұрға толсын.

Осы нұр бүкіл әлемге: барлық адамдарға, жан-жануарларға, өсімдіктерге, барлық тірі жанға таралсын... Ғаламның барлық түпкір-түпкіріне нұр бағыттаңыз. Ойша айтыңыз: «Мен нұрлымын... Нұр менің ішімде... Мен Нұрмын». Осындай Нұр, Махаббат және Тыныштық күйінде отыра тұрыңыз... Енді осы Нұрды жүрегіңізге орналастырыңыз. Нұрға толы бүкіл әлем сіздің жүрегіңізде. Оны осындай әсем қалыпта сақтаңыз.

Жаймен көзіңізді ашуға болады.

Сұрақ: Балалар, тыныштық cәті кезінде сендер кандай көңіл-күйде болдыңдар?

Түйін: Олай болса, оқытудың тиімді үрдісі болған сапалы сабағымыздың барысында осы тыныштық күйіміз дүниетанымдық бойымызға жігер берсін, жан жүрегімізге тәрбие қуатын берсін. Әрбір аттаған қадамымызға сенімділік пен дербес еліміздің бақытты ұлаңы болудағы жігерге толы білікті де, білімді құзыретті шығармашыл тұлға болуға жарқын көңіл, іскерлік әрекетке толы сабырлылық, ойларыңызбен жүректеріңіз раушан гүлге толы болсын.

Тыныштық сәті

Жағымды күйге келу, нұрға бөлену

ІІ.Үй тапсырмасы

Нақыл сөз

«Анана ауыр сөз айтпа, атына ауыр жүк артпа». Осы нақыл сөзден етістікті таба отырып, мәтелдің мағынасын ашындар.

Сұрақ:

1. Етістік дегеніміз не?

2. Ол қандай сұрақтарға жауап береді?

Түйін:

Дүниеге әкеліп, түн ұйқысын төрт бөлген ардақты, абзал,асыл жанды құрметтеу – біздің нақты міндетіміз.Ана- әлемдегі ең құдіреттіүш әріпті тұратын ізгілікті сөз. Анамызды құрметтеу-әркімнің нақты борышы. Оның жүрегін жараламауымыз керек. Аялаған анамыздың жылы алақаны қанаттыға қақтырмай мәпелеп өсіргендігін суреткерлердің туындыларынан байқаймыз. Ана сөзі бізгге күш-жігер береді. Сондықтан да айтылып жатқан пікірлерді заман талабына сай екендігін, бәсекеге қабілетті тұлға тәрбиелеудегі «Жұмақтың кілті анамыздың табанының астында» деген нақыл сөзін жадымызда шын пейілмен ұстауымыз керек.

ІІІ. Дәйексөз

«Тіл қадірің-әрқашанда ұмытпау,

ұлтымыздың жан жүрегі емес пе?!»

Нақыл сөз

Түсіндіру:

Тіл ұлтымыздың басты болмысы,еліміздің бетке ұстар тірегі, халқымыздың ажарлы келбетін көрсетер басты құзіретті құралымыз болмақ. Тіл мәселесі-дербес еліміздің сапалы білім берудегі ажарлы әрі бәсекеге қабілетті тұлға тәрбиелеудегі шығармашылық діңгек болуы қазіргі заман талабына сай негізгі үрдіс екенін жүйелі ұғындыру.

Сұрақтар:

1. Тіл халқымыздың өміршеңдігін көрсетер толымды пікір білдірудегі шығармашыл жасталапкер шәкірттердің білсем-болсам деген зерттеушілік әрі ғылыми белсенділігін арттыру жайында алған әсерлеріңіз қандай?

Түйін:

Қазіргі заман талабына сай инновациялық технология негізінде оқытылып жатқан тілдік құрылымның ерекшелігімен маңыздылығына жүйелі тоқталып,-«Тіл көңілдің кілті» деген ұстаным аясында ана тіліміздің қадір-қасиетіне жан-жақты шәкірттерді ынталандыру болды. Сапалы білім берудегі тіл мәселесі өзекті. Жазба жұмыстарын жүргізудегі шығармашылық құзыреттілік тұлға тәрбиелеудегі тілдің маңыздылығын өмірмен, қоғамдағы болып жатқан жаңалықтармен ұштастыру сабақтастығын оқыту үрдісінде байқадық. Тіл мәселесі-егеменді еліміздің басты қазынасы екенін сабақ барысында талқылап көз жеткіздік. Тіл тағдыры-ел тағдыры секілді толымды қағида аясында ана тіліміз халқымыздың басты ажары екенін толағай табыстар мен ерекше ізденіспен келетінін топшыладық.

Дәйексөзді жаттату.

ІV.Оқиға әңгімелеу:

«Рухани үш дос»

Ертеде тіл, кітап, қалам өмір сүріп, көпшілік арасында өзінің айтылмай жүрген мәселелерін бар күш -жігерімен талқылады. Тілдің адамгершілігі осындай ойдан байқадық:

«Рухани байлықтың атасы кітап болса, кейіпкері мен бола тұрып тіл байлығымен бар оқырмандарды инабаттылыққа тәрбиелеймін», білімнің атасы кітап өз ойын былай білдіреді: Мен кішкентай ғылым мен білімнің қазынасы болып жүргеніме қуанамын.Мен жалқаулықты, сараңдықты ұнатпаймын. Туған тілдің айтып отырған жайыттары мені қуанта түседі. Тілдің ізгілікке толы тағылымды сөздері мені үлкен белеске жетелейді. Бүгіннен бастап менің нағыз досым туған тілім ана ті тілім. Мен басында қуанышты болмайтынмын, енді дербес елімнің ұландарын тәрбиелеу жолында тіл тағдырын ескерумен өтемін. Жазудың мәнерін келтірер,и оқу-сауаттылығын жандандыратын тұлғаның басты ұстайтын құралы-қалам. Мен қуаныштымын. Өйткені, мені ардақ тұтар достарым бар екен. Егеменді елімнің басты кілті кітап пен тіл. Осы екі досымды кейбір жалқау оқырмандар ұнатпайды екен. Себебі олардың бере тәлімі мол. Ал, қалам ретінде менің мынадай өсиет сөзім бар: «Қалам бар жерде,сауаттылық басым болады. Қаламгерлермен суреткерлердің әдеби мұралары қаламның сапалы ұштасуынан жарыққа шығатыны сөзсіз. Сондықтан да меніің жарқын әрі сырлы, білімді де парасатты кітаппен тілім барда қалам да заманауи білім алудағы құзыретті тұлға болуға тәрбиелейтініме сенімдімін. Кітап болмаса, рухани байлығымыз жоқ, тіл болмаса-егеменді мемлекет болуымыз мүмкін емес. Қалам болмаса кітап пен тілдің қадір қасиетін түсіне алмаймыз, қалам арқылы сапалы білім, саналы тәрбие сан алуан іскерлікпен дағдысы мол шығармашыл тұлға қалыптастыратын игі қазынамыз.

Дәптермен жұмыс:

«Тіл қадірі-егеменді елімнің өзекті өміршеңдік мәселесі» аясында ой-толғаныс. Көрнекті ақын-жазушылардың тіл жайында жазған тамаша ғибратты өлеңдеріне шолу жасау (кейіпкерлерге хат).

Сұрақтар:

1. Оқу-тәрбие берудегі ана тіліміздің басты байлығы ретінде қосатын көркемдік құралдарға толы пайымды пікірлеріңіз қандай?

2. Тіл-ұлтымыздың жаны, ғасырлық қазына. Ал Жас талапкер шәкірт ретінде тілге байланысты айтылатын сіздің нақыл сөздеріңіз?

Түйін:

Бәсекеге қабілетті құзыретті тұлға тәрбиелеудегі шығармашылық пен ізденіске толы оқытудың тиімді жолдары ана тілімізідің маңыздылығы мен байлығына байланысты екендігін байқадық. Тіл бар жерде сапалы білі мен ізгілікке толы ұстамдылық қасиеттер, рухани қазыналар бола берері түсінікті. Ата-бабаларымыздың асыл мұрасы болған ана тіліміздің қадыр-қасиеті заманауи білім аясында жүзеге асатындығын жазба жұмыстардан, тағылымды мәтіндерден байқадық. Етістіктің болымды, болымсыз түрі көбінесе күнделікті туындыларда, ауыз екі сөйлеу стилінде кездесетініне көз жеткіздік. Себебі кітаби стиль, публицистикалық стиль аясында оқырман тәрбиелеуде етістіктің алар орны ерекше. Тіл қазынасы-білім байлығы. Бүгінгі сабақтан алған әсеріміз сүйіспеншілікке, жүректен шыққан мейірімділікке, ізгілікке, нұрын шашқан сәулелі әдемілікке, парасатты ұстамдылққа және байсалдылыққа тәрбиелейді. Бәріміздің соған көз жеткізудің өзі –қайсарлық, батылдық, жауапкершілік, инабаттылық.

V.Үйге тапсырма

Нақыл сөздер мен тыйым сөздерді жаттау.

Болымды, болымсыз етістіктерді қатыстыра отырып, бес сөйлем жазу. «Тіл-ғасырлық қазына» тақырыбында ертегі, әңгіме, эссе жазу.

Сұрақтар:

1. Үлкеннің алдын кеспе

2. Үйге қарай жүгірме.

Болымсыз етістіктерді болымды етістікке айналдырып грамматикалық негізін тауып, сөйлемнің лексикалық мағынасын түсіндір.

Түйін:

Халқымыздың ардақ тұтар, тәрбие алар тыйым сөздері-ордалы тәрбие. Оқырмандардың айтар өсиеті тыйым сөздерге орай болатыны баршамызды қуантар түсері хақ. Сапалы білім жолындағы шәкірттердің болымды, болымсыз етістіктерді танып-білуі-ізденімпаздыққа , әдеби, мәдени мұраны қадірлеуге тәрбиелейтінін байқадық. Мәтіндегі тыйым сөздерді табу арқылы жас оқырмандар әлеуеті егеменді еліміздің білімді ұрпақтары, қайсар ұландары өсіп келе жатқанын бүгінгі тамаша сабақтан бақылап, тұжырымдап, толымды түрде көз жеткіздік.

VІ.Тыныштық сәті.

Рефлексия. «Тілек ағашы»