Оқу үдерісін басқаруда Bilim Class электрондық журналын пайдалану

(Кадирова Салтанат Сатышовна, директордың оқу жұмысы жөніндегі орынбасары Түркістан облысы, Шардара қаласы, «М.Горький атындағы ЖББМ» КММ)

Мақалада білім беру үдерісінде ChatGPT және оған ұқсас жасанды интеллект құралдарын тиімді әрі қауіпсіз пайдалану мәселелері қарастырылады. Автор жасанды интеллекттің оқу процесіне ықпалына талдау жасап, оның мүмкіндіктері мен ықтимал қауіптерін айқындайды. Сонымен қатар, оқушылардың сыни ойлауын дамыту, академиялық адалдықты сақтау және цифрлық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жолдары ұсынылады. Мұғалімнің рөлі мен педагогикалық тәсілдерді жаңарту қажеттілігі ерекше атап өтіледі. Жасанды интеллектті дұрыс қолдану арқылы білім сапасын арттыруға болатындығы негізделеді.-.

Кілт сөздер: жасанды интеллект, ChatGPT, білім беру, цифрлық технологиялар, сыни ойлау, академиялық адалдық, цифрлық қауіпсіздік, педагогика, инновация, оқыту әдістері.

Қазіргі білім беру жүйесі цифрлық трансформация кезеңін бастан өткеруде. Соның ішінде жасанды интеллектке негізделген құралдар, атап айтқанда ChatGPT және оған ұқсас сервистер, мұғалімдер мен оқушылардың күнделікті тәжірибесіне белсенді енгізілуде. Бұл құралдар білім алуды жеңілдетіп, уақытты үнемдеуге мүмкіндік береді. Дегенмен, оларды дұрыс қолданбау оқу сапасының төмендеуіне, оқушылардың сыни ойлау дағдыларының әлсіреуіне әкелуі мүмкін. Сондықтан бүгінгі мәселе – жасанды интеллект мүмкіндіктерін тиімді пайдалана отырып, оның кері әсерлерінің алдын алу.

Біріншіден, ChatGPT сияқты құралдардың білім берудегі мүмкіндіктеріне тоқталайық. Бұл технологиялар оқу материалдарын түсіндіруде, қосымша ақпарат беруде, тапсырмалар құрастыруда, мәтіндерді өңдеуде және жеке білім беру траекториясын қалыптастыруда үлкен көмек көрсетеді. Мұғалімдер үшін бұл – сабақ жоспарын әзірлеуде, дидактикалық материалдар дайындауда және бағалау құралдарын құруда тиімді құрал. Ал оқушылар үшін күрделі тақырыптарды қарапайым тілмен түсіндіретін, өздігінен білім алуға мүмкіндік беретін көмекші.

Алайда, тәжірибе көрсеткендей, оқушылардың бір бөлігі бұл құралдарды дайын жауапты көшіру үшін пайдаланады. Мұндай жағдайда білім алушының ойлау, талдау, салыстыру сияқты маңызды дағдылары дамымайды. Сондықтан басты міндет – жасанды интеллектті білімнің орнына емес, оны толықтыратын құрал ретінде қолдану мәдениетін қалыптастыру.

Осыған байланысты бірнеше маңызды қағиданы атап өту қажет.

Біріншіден, «саналы қолдану» қағидасы. Оқушылар ChatGPT-ті тек көмекші құрал ретінде пайдалану керек екенін түсінуі тиіс. Мысалы, мәтінді толық жазып беруін сұраудың орнына, жоспар құруға немесе идея ұсынуға қолдану тиімді.

Екіншіден, «сыни ойлау» қағидасы. Жасанды интеллект берген ақпарат әрқашан дұрыс бола бермейді. Сондықтан оқушылар алынған мәліметті тексеруді, салыстыруды және талдауды үйренуі қажет. Бұл - қазіргі білім берудің негізгі талаптарының бірі.

Үшіншіден, «академиялық адалдық» қағидасы. Оқушылар дайын жауапты өз еңбегі ретінде ұсынбауы керек. Мұғалімдер бұл бағытта түсіндіру жұмыстарын жүргізіп, тапсырмаларды өзгерту арқылы плагиаттың алдын ала алады. Мысалы, жеке пікірді талап ететін, өмірмен байланысты тапсырмалар беру тиімді.

Төртіншіден, «қауіпсіздік» қағидасы. Оқушыларға жеке мәліметтерін (аты-жөні, мекенжайы, мектеп туралы ақпарат) жасанды интеллект жүйелеріне енгізуге болмайтынын түсіндіру қажет. Бұл - цифрлық қауіпсіздіктің маңызды бөлігі.

Мұғалімдердің рөлі бұл үдерісте ерекше. Педагог тек білім беруші ғана емес, сонымен қатар цифрлық ортада бағыт-бағдар беруші болуы тиіс. Мұғалімдер жасанды интеллектті сабақта тиімді пайдалану арқылы оқушыларға дұрыс үлгі көрсетуі қажет. Мысалы, ChatGPT көмегімен мәтінді талдау, қателерді түзету, сұрақтар құрастыру сияқты жұмыстарды ұйымдастыруға болады.

Сонымен қатар, тапсырмаларды жаңарту маңызды. Егер тапсырма тек ақпаратты көшіруге мүмкіндік берсе, оқушы оны оңай орындайды. Сондықтан тапсырмалар талдауға, салыстыруға, өз ойын дәлелдеуге бағытталуы тиіс. Мысалы, «мәтінді жаз» деген тапсырманың орнына «берілген ақпаратты салыстырып, өз қорытындыңды жаса» деген тапсырма тиімдірек.

Тағы бір маңызды аспект - мұғалімдердің біліктілігін арттыру. Жасанды интеллект құралдарын тиімді пайдалану үшін педагогтар арнайы курстардан өтіп, тәжірибе алмасуы қажет. Бұл олардың цифрлық құзыреттілігін арттырады.

Қорытындылай келе, ChatGPT және ұқсас құралдар - білім берудегі үлкен мүмкіндік. Бірақ оларды дұрыс қолдану мәдениеті қалыптаспаған жағдайда, кері әсері де болуы мүмкін. Сондықтан біздің міндетіміз - оқушыларды тек біліммен қаруландыру емес, сонымен қатар оларды заманауи технологияларды жауапкершілікпен пайдалануға үйрету.

Жасанды интеллект - мұғалімді алмастыратын құрал емес, керісінше оның жұмысын жеңілдететін көмекші. Ал басты құндылық - әрқашан да оқушының өз ойы, өз еңбегі және саналы білімі болып қала береді.

Әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі. Цифрлық білім беру ресурстарын дамыту тұжырымдамасы. – Астана, 2022.

2. Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы. Қазіргі білім беру жүйесіндегі цифрлық трансформация. – Астана, 2023.

4. Садыкова Г.К. Цифрлық педагогика негіздері. – Алматы, 2022.

5. Абдрахманова А.К. Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды білім беруде қолдану. – Алматы, 2020.

6. Тажибаева С.Ж. Мұғалімнің цифрлық құзыреттілігі: теория және практика. – Шымкент, 2023.