Тема: Батыс Түрік қағанаты (603-704жж) және Шығыс Түрік (682-744жж) қағанаттарының алатын орны қандай?

6-класс

Предмет: История Казахстана (А 2,В1)

Целевой язык: казахский язык

Время: 40 минут

Цели:6.1.1.2-VII-VIII ғасырлардағы Батыс Түрік және Шығыс Түрік қағанаттарының даму ерекшеліктерін түсіну,Батыс Түрік және Шығыс Түрік қағанаттарының ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау,талдау.

Когнитивные навыки:

Білім алушылар орындай алады:

-Батыс Түрік және Шығыс Түрік қағанаттарының құрылуын,халқын, мемлекеттік құрылымын талдайды.

-Қағанаттардың саяси жағдайын талқылайды.

-Батыс Түрік және Шығыс Түрік қағанаттарының сыртқы саясаттары оның ішкі саясатына тәуелді болғандығын зерттейді.

Коммуникативные навыки:

Білім алушылар орындай алады:

- Батыс Түрік және Шығыс Түрік қағааттары тақырыбы бойынша мәтін мен жұмыс жасайды;

-ел билеген тұлғалардың алған орнын түсіндіреді;.

- қаған,жабғу,шад,тархан,бұйрық,қара будын,тат термин сөздері арқылы «Шартты белгілер»тірек сызбасын құрастырады;

- Менің ойымша, мен келіспеймін, мен сенімдімін, т.б осындай сөздер арқылы пікірін білдіреді.

Содержание:

Білім алушылар орындай алады:

- Батыс Түрік және Шығыс Түрік қағанаттарының орналасуын картадан анықтайды;

-Батыс Түрік және Шығыс Түрік қағанаттарының шаруашылығының негізгі салаларын салыстырады;

-Батыс Түрік қағанатының ішкі және сыртқы саясатына тән белгілерді анықтайды

Культура:

Білім алушылар орындай алады:

-туған жердың тарихына құрметпен қарау;

-Қазақстанның – Мәңгілік ел,Ұлы Дала Елі болғанына мақтаныш сезімін ояту;

-отансүйгіштікке тәрбиелеу

Ресурсы: текст, суреттер, презентация

План:

Этапы

Время

Виды деятельности

Типы взаимодействия

Методы оценивания

Сабақтың басы

3мин

Амандасу, психологиялық ахуал қалыптастыру, топқа біріктіру.

Сабақтың тақырыбы мен

Оқу мақсатын таныстыру

«Шаттық шеңбері» әдісі арқылы білім алушылар жағымды сөздер айтады.

Суреттер арқылы топқа бірігеді

Мадақтау

Сабақтың ортасы

7 мин

10 минут

Айтылым тапсырмасы

Білім алушылар

«Сондай бір таласта 634 жылы нушиби тайпасының қолдауымен Ешбар Елтеріс билікті өз қолына алады. Ол елді басқаруды қайта құрып, «он тайпа»-«он-оқ бұдун» жүйесін енгізеді. Қағанның он-оқ, он түменнен (әр түменде 10 мың қол) тұратын әскери жасағы болды. «Бұдун» сөзі ел, халық деген ұғымды білдіреді.

«Миға шабуыл» әдісі:

Түрік қағанатының ыдырауының басты себебі неде? (Ой қозғау)

1тапсырма

Білім алушылар текст пен танысады.Тарихи дерек бойынша берілген кестені толтыру керек.

талқандады.

Бiлге қаған 9 жас кезiнде әкесi Құтлық (680—692жж.) қайтыс болады. Түрік Елінің тағын оның iнiсi Қапаған (Қабаған) (692—716 жж.) иеленеді.Қапағанның iнiсi Бөгүден (716ж.) кейiн таққа отырған Бiлге қаған 19 жыл билік етеді. Бiлге қаған 13 жасында шад атағын алады.17 жасында Таңғұтқа, 18 жасында алты чұб, табғач, он тұтыққа жорық жасап жеңiске жеткен. Одан қырғыз, түргеш, қарлық, тоғыз оғызжәне т.б. елдерге жорық шабуыл жасаған. Білге қаған (шамамен 685-734) – ЕкіншіШығыс

Түрік қағанатының қағаны. Күлтегіннің ағасы. Күлтегін Қапаған қаған ушықтырған тайпа ішілік соғысты тоқтату үшін 716 ж. әскери төңкеріс жасап, қағандыққа ағасы Білгені қойды. Ал Білге Күлтегінді әскербасы, ал қайын атасы Тоныкөкті мемлекеттік

кеңесші етіп тағайындайды. Осылайша билік басында Тан империясының саяси үстемдігіне қарсы үштік отырды. "Олар Ақылдың, Адалдықтың, Қайраттың өзара тіл табысып, елін-жерін көгерткен ұлы үштік ретінде тарихта қалды. Ал, Білге қағанның

тұсында тек қана бейбіт дәурен орнады" (Т.Жұртбай. "Дулыға", 131 б.). Бірақ бұл құт-береке өздігінен келмеп еді. «Жалаңаш халықты тонды, аз халықты көп қылу» құны неге түскені Күлтегін үлкен жазуында былай баяндалған: «Әкеміз, ағамыз құраған халықтың атақ-даңқы жоқ болмасын деп, түркі халқы үшін түн ұйықтамадым, күндіз отырмадым. Інім Күлтегінмен, екі уәзіріммен өліп-тіріліп құрадым... Мен өзім қаған болғанда жер-жерге тарап кеткен халық өліп жітіп, жаяу жалаңаш қайта келді. Ең бірінші болып телес тайпасы оралды. Түргештер, қырғыздар бөрілі байрақ астына жинала бастады. Бұлардың бірқатарын ақыл-айламен, бірқатарын әскери күшпен қаратуға тура келді. Терістікте оғыз халқына қарсы, ілгері қатаң, татабы халықтарына

қарсы, бергері табғашқа қарсы үлкен әскермен он екі рет соғыстым», - дейді Білге қаған (Күлтегін үлкен жазуы). Түркі қағанаты күшейгенін мүлде қаламайтын «Ұлы Аспан» империясы Білгенің бейбіт келіссөзге келу жөніндегі ұсынысын ұнатпады. Қытай соғысқа дайындалып жатты. Бірақ, бұл жоспар іске асырылмады. Өйткені оларға 714 ж. Тибеттіктер шабуыл жасады. Түркілер біраз тыныстады. Әйтсе де, империялықтар ұсақ тайпаларды бір-біріне айдап салып, арандатып отырды. Білге

қаған өздерін үнемі сатып кетіп, қауіп төндіре берген ұйғырларға қарсы жорыққа аттанып, оларды бағындырды. Одан соң Білге қаған татабтардың аттарын тартып алып, ойсырата жеңіліске ұшыратты. Осыдан кейін түркі әскері жұмылған күшке

айналды. Осы кезде Тар түмен қарлұқтарды талқандады. Солтүстік Жоңғария түркілердің қоластына кірді. 717 жылдың аяғында қала қағанатқа бағынды. Енді қағанаттың алдында не істеу керек деген сауал туды. Сол кезде Білге қаған, Тоныкөк,

Күлтегін сансыз көп ұрыстардан кейін түркі халқы өз-өзіне келуі үшін бейбіт өмірді қалпына келтіру керек деп шешті. «Уақыт ұтқылары келіп тұр» деп,Қытай Білге қағанның бейбітшілік жайындағы ұсынысын қабылдамай тастады. Түркілердің сол

уақыттағы стратегиялық мұраты қорғаныс болды да, ол саясат пен идеология астарында өзін Қытайға қарсы қоюшылық жатқан еді. «ұлы үштіктің» арқасында түркілер 722 ж. Қытайларды талқандады.

Текст дается на родном языке ,учащиеся отвечают на вопросы на целевом языке.Язык истории-обьяснение.

Сообщение об исторических событиях.

Топтар бірін-бірі «2 жұлдыз, 1 тілек» әдісі арқылы бағалайды

3 мин

Тілдік тапсырма

2 тапсырма «Шартты белгілермен жұмыс»: (шартты белгілерді орналастыр)

Қ ағанаттағы жоғары лауазым иелері: ябғу, шад, елтебер.

Сот қызметін атқарған адамдар: бұйрықтар, тархандар.

Қағанаттың негізгі халқы: қара будундар.

Тәуелді алым-салық төлеушілер- тат.

Шартті белгілерді орналастырып болғаннан кейін терминдердің мағынасын қазақ тілінде айтып беру тапсырылады.

Чтобы рассказать значение новых терминов ученикам дается поддержка «Говорящие стены»

Ұпай беру арқылы бағалау

3

2

1