Бөлім:

Махаббат және абырой

Педагогтің Т.А.Ә. (болған жағдайда)

Күні: 25.02.2026

Пәні: қазақ әдебиеті

Сынып: 8 «В»

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы

Д. Исабеков «Әпке» драмасы 4-сабақ

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

8.2.3.1 шығармадағы көркемдегіш құралдардың (психологиялық параллелизм, перифраз, сатира, ирония, гротеск, эллипсис) қолданысын талдай отырып, автор стилін анықтау.

Сабақтың мақсаты

- шығармадағы көркемдегіш құралдардың (психологиялық параллелизм, перифраз, сатира, ирония, гротеск, эллипсис) қолданысын талдай отырып, автор стилін анықтайды.

Құндылықтарға баулу

ЖАСАМПАЗДЫҚ ЖӘНЕ ЖАҢАШЫЛДЫҚ. Бақылау, өлшеу, эксперименттер мен тәжірибелер жүргізу қабілеті; модельдеу, таным объектілерінің құрылымын анықтау, бір бүтіннің әртүрлі бөліктері арасындағы қатынастарды іздеу және бөліп көрсету, процестерді кезеңдерге бөлу, себеп-салдарлық байланыстарды анықтау

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Оқушылармен амандасу

Үй тапсырмасын тексеру

Сұрақтарға жауап береді.

Сабақтың ортасы

«Әпке» драмасының стилі ерекше, өрнегі өзгеше. Сахналық қойылымға арналған бұл пьесада оқырманды өзіне тартып тұратын ойлы да ойнақы сөз, жеңіл әзіл мен өткір сын, терең пікір мен көркем тіл қатар ұштасып жатыр. Пьеса мәтінін оқи отырып, ХХ ғасыр соңындағы заман келбетін, жастардың қызығушылығы мен көзқарастарын, бір-біріне қамқор болып өз беттерінше өмір сүріп жатқан бүтін бір отбасының тіршілігін айнытпай тани аламыз. Бұл тұрғыда автордың қиялы жүйрік, тілі шебер. Әр сөзді талғап қолданып, кейіпкердің аузына салған әр пікірді ұтымды бере білген.

«Тоқтық не дегізбейді, жоқтық не жегізбейді», «Сырт көз – сыншы», «Білмеген адам у ішеді» т.б. қазақ мәтелдері де ұтымды қолданылған.

Омарды ғылыми тілде, терминдермен сөйлетіп, байсалды, ғылымға шын берілген адам етіп көрсетсе, Тимурды өзге тілдегі сөздерді қосып, айтарын ашық айтатын, арасында дисфемизмдерге де ұрынатын қызуқанды кейіпкер ретінде танытады. Қамажай да, Қабен де ойларын баптап, байыппен көркем жеткізсе, Нәзиланың тілі өткір. Өз замандастарының қылығын батыл сынайтын ащы мысқылға, әжуаға толы. Сондықтан да «Әпке» пьесасынан сатира мен иронияны жиі ұшыратуға болады. Оған қоса, эллипсис, психологиялық параллелизм де ішінара кездеседі.

Психологиялық параллелизм – адамның көңіл күйін табиғат құбылыстарымен салыстыра отырып, егіздеп суреттеу. Адам өзінің басындағы қайғы, мұң-шерін, сезімін табиғаттағы басқа нәрсемен қатарластырып, табиғат құбылыстарын пайдаланып баяндайды. Мысалы:

Көк ала бұлт сөгіліп,

Күн жауады кей шақта.

Өне бойың егіліп,

Жас ағады аулақта.

Абай

Эллипсис – сөйлем ішінде немесе өлең шумағында атап айтпаса да түсінікті кейбір сөздерді әдейі жазбай тастап кету. Эллипсис кейде дисфемиздердің де орнына қолданыла береді. Эллипсис адамның ішкі халін, көңіл күйін, шытырман психологиялық иірімдерін аңғарту үшін де жұмсалады.

1-тапсырма

2-тапсырма. Шығармадан көркемдегіш құралдарды тауып жазыңыз.

Дескриптор

 үзінділерді сәйкестендіреді;

-перифразды табады;

-иронияны анықтайды;

Дескриптор

 көркемдегіш құралдарға мысал келтіреді;

• Автор стилін анықтайды.

Презентация

Оқулық

Сабақтың соңы

Кері байланыс «3Қ»

Қиын

Қызық

Қажет

Үй тапсырмасы:

Сабаққа кері байланыс береді

1-10 балла аралығында бағалау