Шымкент қаласы Ш. Уәлиханов атындағы №18 ЖОББМ қарасты

арнайы сыныптар КММ-сі

Педагог-дефектолог: Ахтямова Зульфия Габдылляхатовна

Мақала тақырыбы: Дефектологтың кәсәби құзыреттілігі және заманауи талаптар

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінде ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалардың саны артып келеді. Бұл жағдай педагог-дефектолог маманының рөлін айрықша маңызды етеді. Дефектолог – баланың дамуындағы ауытқуларды дер кезінде анықтап, түзету-дамыту жұмыстарын ұйымдастыратын негізгі маман. Сондықтан бүгінгі таңда дефектологтың кәсіби құзыреттілігіне қойылатын талаптар да күрделене түсуде. Заманауи білім беру кеңістігі дефектологтан тек теориялық білімді ғана емес, практикалық шеберлікті, инновациялық ойлауды, үздіксіз кәсіби дамуды талап етеді.

Дефектологтың кәсіби құзыреттілігі ұғымы

Кәсіби құзыреттілік – маманның өз кәсіби қызметін тиімді жүзеге асыруына мүмкіндік беретін білім, білік, дағды және жеке тұлғалық қасиеттер жиынтығы. Дефектологтың кәсіби құзыреттілігі баланың психофизикалық дамуын жан-жақты бағалау, түзету бағдарламасын құрастыру және оны нәтижелі іске асыру қабілетін қамтиды.

Дефектологтың негізгі кәсіби құзыреттіліктеріне мыналар жатады:

• психологиялық-педагогикалық білімнің болуы;

• ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалардың даму ерекшеліктерін білу;

• диагностикалық және түзету әдістерін меңгеру;

• жеке және топтық жұмыс жүргізу дағдылары;

• ата-аналармен және педагогтармен тиімді қарым-қатынас орната білу.

Дефектолог қызметіндегі негізгі құзыреттілік түрлері

1. Кәсіби-теориялық құзыреттілік

Бұл құзыреттілік дефектология, психология, педагогика, логопедия, нейропсихология салаларындағы білімді қамтиды. Дефектолог баланың даму заңдылықтарын, ауытқулардың себептері мен түрлерін жақсы білуі тиіс. Теориялық білім түзету жұмысының ғылыми негізде жүргізілуін қамтамасыз етеді.

2. Диагностикалық құзыреттілік

Диагностика – дефектолог қызметінің негізі. Маман баланың сөйлеу, танымдық, эмоциялық және әлеуметтік даму деңгейін анықтай алуы қажет. Заманауи диагностикалық әдістерді қолдану арқылы дефектолог баланың жеке ерекшеліктерін ескеріп, нақты қорытынды жасайды.

3. Түзету-дамыту құзыреттілігі

Түзету-дамыту жұмыстары баланың мүмкіндіктеріне сәйкес ұйымдастырылуы тиіс. Дефектолог әр балаға жеке бағдарлама құрып, ойын, жаттығу, шығармашылық тапсырмалар арқылы даму динамикасын қамтамасыз етеді. Бұл құзыреттілік практикалық тәжірибемен тығыз байланысты.

4. Коммуникативтік құзыреттілік

Дефектологтың табысты жұмысы оның қарым-қатынас жасау қабілетіне тікелей байланысты. Ерекше балалармен, ата-аналармен, тәрбиешілермен, психологтармен өзара тиімді байланыс орнату – кәсіби шеберліктің маңызды көрсеткіші. Коммуникативтік құзыреттілік педагогикалық әдепті, сабырлылықты және эмпатияны талап етеді.

Заманауи талаптар және дефектологтың кәсіби дамуы

Қазіргі қоғамда дефектолог маманына қойылатын талаптар үнемі жаңарып отырады. Инклюзивті білім берудің дамуы дефектологтың жұмыс аясын кеңейтті. Ол тек түзету жұмыстарымен ғана емес, сонымен қатар білім беру ортасын бейімдеумен де айналысады.

Заманауи талаптардың қатарына мыналар жатады:

• инклюзивті білім беру қағидаларын меңгеру;

• цифрлық технологияларды қолдану;

• инновациялық әдістер мен бағдарламаларды пайдалану;

• кәсіби рефлексия және өзін-өзі дамыту.

Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану дефектологтың жұмысын жеңілдетіп, сабақтың тиімділігін арттырады. Интерактивті ойындар, мультимедиялық материалдар ерекше балалардың қызығушылығын оятып, оқыту процесін қолжетімді етеді.

Дефектологтың жеке тұлғалық қасиеттері

Кәсіби құзыреттілік тек білім мен дағдыдан тұрмайды. Дефектологтың адамгершілік қасиеттері де аса маңызды. Сабырлылық, мейірімділік, жауапкершілік, төзімділік және баланы шын жүректен түсіне білу – бұл мамандықтың ажырамас бөлігі. Ерекше балалармен жұмыс істеу эмоционалдық тұрақтылықты талап етеді.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, дефектологтың кәсіби құзыреттілігі – көпқырлы әрі үздіксіз дамуды қажет ететін процесс. Заманауи талаптарға сай дефектолог болу үшін маман өз білімін үнемі жетілдіріп, жаңа әдіс-тәсілдерді меңгеруі қажет. Кәсіби құзыреттілігі жоғары дефектолог қана ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалардың әлеуетін ашып, олардың қоғамға толыққанды бейімделуіне жағдай жасай алады.