Дэн Олвейстің буллинг сауалнамасы

Дан Олвеус - швед-норвег психологы жəне Берген университетінің психология профессоры, Норвегия. Д.Олвеус қорқытуды зерттеудің ең бірінші бастамашы ретінде кеңінен танылды.

Мақсаты: Білім беру ортасында қорлаудың таралуы мен ерекшелігін анықтау.

Сипаттама: Екі бөлек аспектіні өлшейді: қорлау мінез-құлқы жəне қорқытуға бейімділік.

Тікелей белсенді қорқыту – физикалық (əдейі итеру, ұру, тепкілеу, ұру, денеге басқа да зақым келтіру, заттарды ұрлау немесе зақымдау, қорлау қимылдары) жəне ауызша (қорлау, қорқыту, қорқыту) агрессияның көріністері;

Жанама белсенді қорқыту – оқшаулану (əлеуметтік депривация) көріністері: өсек, қастандық, бойкот, өтініштерді елемеу;

Тікелей пассивті қорқыту (виктимизация) – физикалық жəне ауызша агрессияға ұшырау;

Жанама виктимизация (жанама пассивті қорқыту) – əлеуметтік депривацияға ұшырау.

Жауап нұсқалары ұсынылады, олар үшін ұпайлар беріледі:

ешқашан болған емес – 0 ұпай;

бір немесе екі рет болған – 1 ұпай;

кейде болады – 2 ұпай;

аптасына бір рет болады – 3 ұпай;

аптасына бірнеше рет болады – 4 ұпай.

Сауалнаманың кілті:

белсенді қорқыту (агрессияның көрінісі):

1, 3, 5, 6 – тікелей қорлау, 2 жəне 4 – жанама қорқыту;

виктимизацияны анықтау үшін (пассивті қорқыту, яғни агрессияға бейімділік): 7, 10, 11, 13 – тікелей виктимизация жəне 8, 9, 12 – жанама виктимизация

Нəтижені өңдеу:

Алынған ұпайлар кілт бойынша топтастырылып, əрбір шкала бойынша ұпай саны есептеледі. Ұпайлар сомасы берілген шкаладағы сұрақтар санына бөлінеді.

Белсенді жəне пассивті қорлаудың ауырлық индексі 0-ден 4-ке дейін:

0 - 1 ұпай – көрсеткіш əлсіз көрсетілген;

1 ұпайдан жоғары – 3 ұпайдан төмен – орташа (эпизодтық) көрсетіледі;

3 - 4 ұпай – айтылады (тұрақты, жүйелі).

Нұсқаулар: мəлімдемелерді мұқият оқып шығыңыз, жауап нұсқасын таңдаңыз жəне кез келген белгімен белгілеңіз:

Анықтама

Д. Олвеустің «Буллинг» сауалнамасы негізінде жүргізілген диагностикалық жұмыс

Мақсаты: Оқушылар арасындағы буллинг (қорлау, мазақ ету, қысым көрсету, шеттету) белгілерін анықтау, құрбандар мен буллингке бейім оқушыларды ерте кезеңде анықтап, алдын алу шараларын ұйымдастыру.

Өткізу әдісі: Д.Олвеустің стандарты бойынша құрастырылған сауалнама анонимді түрде 8-сыныптың 25 оқушысы арасында өткізілді. Сауалнамада оқушылардың мектеп ішінде және сыныпта өздерін қалай сезінетіндігі, құрдастарымен қарым-қатынасындағы қиындықтар, мазаққа ұшырау не басқаларды мазақ ету фактілері сұралды.

8-сыныптарда (300 оқушы) «Буллинг сауалнамасының нәтижелері» бойынша оқушылардың 25%-ы буллингке ұшырайды, оның ішінде ұлдар арасында 32%-ы буллинг жағдайына, ал қыздар арасында 23%-ы. Тұрақты буллингке ұшыраған оқушы 14% құрайды, ал оқушылардың 6% аптасына бір реттен аз буллингке ұшырайды

Нәтижесі:

- 72% – өзін мектепте қауіпсіз сезінетінін көрсетті.

- 16% – кей кезде психологиялық қысым сезінетінін айтты.

- 8% – үнемі мазаққа ұшырайтынын немесе шеттетілетінін мойындады.

- 4% – өзі де кейде басқа оқушыларға қасақана қысым көрсететінін айтты.

Қорытынды:

Сауалнама нәтижесінде буллинг белгілері бар бірнеше оқушы анықталды. Бұл оқушылармен жеке коррекциялық жұмыстар ұйымдастыру қажет. Сондай-ақ, сынып ішінде психологиялық ахуалды жақсарту үшін «Қауіпсіз орта», «Құрдастар арасындағы достық», «Бірге болайық» атты ұжымдық тренингтер мен пікірталас сабақтары өткізу ұсынылады.

Ұсыныстар:

- Ата-аналармен жеке және топтық кеңес жүргізу.

- Сынып жетекшісімен бірлескен тәрбие жұмыстары жоспарын құру.

- Буллингке қарсы алдын алу жұмыстарының тұрақты жүргізілуі.