«Дене тәрбиесіндегі ұлттық ойындар арқылы
баланың физикалық қасиеттерін дамыту»
Кіріспе
Мектепке дейінгі кезең – баланың дене дамуы
қарқынды жүретін, қозғалыс белсенділігі жоғары кезең. Баланың
қимыл-қозғалысын жетілдіру үшін дене тәрбиесі сабақтарының тиімді
әрі қызықты ұйымдастырылуы аса маңызды. Осы ретте қазақтың ұлттық
ойындары – эстетикалық, тәрбиелік, танымдық, әрі қозғалыс
белсенділігін арттыратын тамаша құрал.
Ұлттық ойындар ғасырлар бойы халық тәжірибесінде
қалыптасқан, баланың денесін ширатып, мінезін тәрбиелеп, оның
рухани әлемін байытатын құндылықтар. Дене тәрбиесінде ұлттық
ойындарды қолдану — балалардың төзімділігін, ептілігін,
шапшаңдығын, күшін дамытудың ең табиғи әрі тиімді
әдісі.
Ұлттық ойындардың педагогикалық
мәні
1. Қимыл-қозғалыс белсенділігін
арттырады
Ұлттық ойындар табиғи қозғалысқа негізделген:
жүгіру, секіру, лақтыру, тепе-теңдік сақтау. Бұл баланың
денсаулығын нығайтады, қимыл дағдыларын
қалыптастырады.
2. Физикалық қасиеттерді жан-жақты
дамытады
Әрбір ұлттық ойын белгілі бір физикалық қасиетті
жетілдіруге бағытталған:
-
Шапшаңдық
-
Ептілік
-
Төзімділік
-
Күш
-
Координация
3. Эмоциялық жағымды орта
қалыптастырады
Ойын барысында балалар қуанады, бір-бірімен
жарысады, көңіл-күйі көтеріледі. Бұл дене тәрбиесі сабақтарының
әсерін күшейтеді.
4. Рухани-адамгершілік бағыт
береді
Ұлттық ойындар:
Бұл қасиеттер баланың тұлғалық дамуына оң ықпал
етеді.
Баланың физикалық
қасиеттерін дамытатын ұлттық ойындар
Төменде балабақша жасындағы
балаларға ыңғайланған, қимыл белсенділігі жоғары ұлттық ойындар
топтастырылды.
1. Шапшаңдықты дамытуға арналған
ойындар
«Қуыр-қуыр, қуырмаш»
«Ақ серек – көк серек»
«Тақия тастамақ»
2. Ептілікті дамытуға арналған
ойындар
«Ұшты-ұшты»
«Соқыр теке»
-
Кеңістікті бағдарлау
-
Ептілік пен тепе-теңдік
«Асық ату» (жеңілдетілген
нұсқа)
3. Төзімділікті дамытуға арналған
ойындар
«Көкпар» (жеңілдетілген, жас ерекшелігіне сай
нұсқасы)
«Қарагөз»
4. Күшті дамытуға арналған
ойындар
«Арқан тартыс»
-
Қол, иық, арқа бұлшық еттерін
дамытады
-
Топпен жұмыс істеуге үйретеді
«Қол күрес» (балабақшаға
бейімделген)
5. Тепе-теңдікті дамытуға арналған
ойындар
«Теңге ілу» (кеңейтілген
нұсқа)
«Орамал тастау»
Дене тәрбиесінде ұлттық ойындарды тиімді
қолдану әдістемесі
1. Жас ерекшелігіне сай
бейімдеу
Балалар үшін ойынның:
2. Ойын алдында жаттығу
жасау
3. Педагогтың ұйымдастырушы
рөлі
Тәрбиеші:
4. Ойын барысын біртіндеп
күрделендіру
Мысалы:
5. Ойыннан кейін
рефлексия
Балалардан сұрау:
-
«Қай қимыл қиын болды?»
-
«Нені үйрендің?»
-
«Ойын несімен ұнады?»
Бұл әдіс балалардың өз әрекетін түсінуіне
көмектеседі.
Ұлттық ойындардың дене
тәрбиесіне тәрбиелік әсері
-
Жеңіске қуану, жеңіліске сабырмен
қарау
-
Достық пен ұйымшылдықты
қалыптастыру
-
Ережені сақтау, тәртіпке
бағыну
-
Батылдық, төзімділік, қайсарлық
қалыптастыру
-
Халық мұрасына деген құрмет сезімін
ояту
Бұл
қасиеттер бала тұлғасының қалыптасуына тікелей әсер
етеді.
Қорытынды
Ұлттық ойындар – баланың физикалық қасиеттерін
жан-жақты дамытатын әрі ұлттық құндылықтарды сіңіретін тиімді
құрал. Дене тәрбиесі сабақтарында ұлттық ойындарды жүйелі
қолдану:
-
қозғалыс дағдыларын күшейтеді;
-
бұлшық ет жүйесін дамытады;
-
зейін, ептілік, шапшаңдық, күш, төзімділік
секілді қасиеттерді қалыптастырады;
-
балалардың қызығушылығын арттырып, сабаққа
жағымды эмоциялық орта қалыптастырады.
Ұлттық ойын — тек ойын ғана емес, ол баланың
денесін шынықтырып, рухын тәрбиелейтін халықтық педагогиканың асыл
мұрасы. Сондықтан әр тәрбиеші дене тәрбиесі процесінде ұлттық
ойындарды кеңінен қолдануы қажет.