Күні:

Сынып:

7 «А» - сынып

Сабақтың тақырыбы:

«Денелердің жүзу шарттары. Ареометрлер»

Жалпы мақсаттар:

а) оқушыларға сұйық ішіндегі денелердің  жүзу шарттары туралы түсінік беріп, Архимед күшінің оған әсері туралы  түсіндіру, өмірмен байланыстыра отырып, адамның және су хайуанаттарының суда жүзу ерекшеліктерімен таныстыру, ареометр құрылысы туралы түсінік беру;

ә) оқушылардың  қоршаған ортадағы түрлі құбылыстарды түсінуі үшін сандық және сапалық тапсырмалар беру, оқушылардың білімдерін, ой-өрістерін қалыптастыру,  дүниета-нымдарын кеңейту;

б) оқушылардың пәнге деген қызығушылықтарын арттыра отырып, өзіндік ой қорытуға, байқампаздыққа, іздемпаздыққа, тиянақтылыққа баулу.

Оқытудан күтілетін нәтижелер:

Оқушылар үйренеді:

• Архимед туралы білген мағлұматтарын толықтырады, ұғынады;

• Денелердің жүзу шарттарын теория жүзінде түсініп, тәжірибе жүзінде жасап дәлелдей алады.

• Мысалдар келтіре отырып, есептер шығаруды үйренеді.

Түйінді идеялары:

Егер денеге әрекет етуші ауырлық күші мен архимед күші тең болса, онда дене сұйықтың кез келген жерінде тепе-теңдік қалпын сақтай алады.

Сабақтың түрі және қолданылатын әдіс-тәсілдер:

1. «БИОАҚПАРАТТАНДЫРУ ЖӘНЕ СИНЕРГЕТИКА» (БжС) технологиясы

2. «АУЫЗША САБАҚ - 1» картасы

Көрнекіліктер:

3. Компьютер, интерактивті тақта, слайд, видео, электронды оқулық, ООМ (Орындыққа отырғызу матрицасы), тапсырмалар жазылған карточкалар, сыни және қарама-қарсы сұрақтар.

4. Әдістемелік құралдар мен дидактикалық материалдар.

№

Кезеңдері

Сабақтың жүргізілу реті

Іс – әрекеті

 1

Ұйымдастыру кезеңі мотивация

(4 мин)

Оқушылардың зейінін сабаққа аудару. Картамен жұмыс тәртібі түсіндіріледі. Психологиялық дайындық. Баяғыда бір ақылды адам былай деген екен: егер сен ақша жоғалтсаң, ештеңе жоғалтпағанын, егер сен уақыт жоғалтсаң көп нәрсе жоғалтқанын, ал егерде сен денсаулық жоғалтсаң, онда бәрін жоғалтқанын деген екен ендеше балалар бүгінгі күнгі таңғы ауасымен терең бір дем алып бір – бірімізге қарап күлкі сыйлайық, өйткені күлкі біздің 40 тан астам тамырларымызды қозғалысқа келтіреді екен. Ал ендеше балалар маған, бір – бірлеріне қарап жымиып күлкі сыйлаймыз.

-Балалар, осы көңіл күйімізбен бүгінгі сабағымызда саяхатқа шығайық. Қазір Сиракуз қаласынан кемеге отырып, физикалық білім мұхиты бойымен «Эврика» аралына сапарға аттанамыз. Бірақ сендердің алдарыңнан бірнеше бөгеттер шығады. Сондықтан, бұл бөгеттерден өту үшін сендер тез ойланып, дұрыс жауап берулерің қажет.

Тақтаның жоғарғы оң жағына 63% нормасының саны қойылады. №1.кесте.

Карта бойынша жұмыс жасау реті түсіндіріледі.

ООМ бойынша жұмыс. (Орындыққа отырғызу матрицасы)

2

Оқушының субъективтік тәжірибесін өзектендіру

(4 мин)

Ең алдымен, кемеге кіру үшін рұқсат қағаз алуларың керек. Ол үшін мына сұрақтарға толық   жауап беріп, кемеге отыруға рұқсат аласыңдар. Өткен сабақ тақырыбы бойынша қарама-қарсы сұрақ қою.

1. Белгілі бір бетке түсетін күш әрекетінің нәтижесін сипаттайтын шаманы не деп атайды? (Қысым)

2. Қысымды анықтайтын формула? (Күшті ауданға бөлеміз)

3. Техникада іс әрекеті сұйықтардың тепе теңдігі мен қозғалыс заңдарына негізделген машиналардың алуан түрлерін не деп атайды? (Гидравликалық машиналар)

4. Газдың ыдыс қабырғасына (немесе газдың ішіндегі денеге) түсіретін қысымы неден пайда болады? (газ молекулаларының соқтығысуынан)

5. Сұйық қабаты неғұрлым төмен (тереңде) орналасқан болса, ондағы ауырлық күші әрекетінен болатын қысым қандай болады? (Соғұрлым үлкен болады)

6. Су құбыры қандай екі топқа бөлінеді? (Тұрмыстық және өндірістік)

7. Биіктігі 760 мм сынап бағаныының қысымына тең, 0 градус температурада атмосфералық қысым не деп аталынады? (Қалыпты атмосфералық қысым)

8. Атмосфера грек тілінен аударғанда қандай мағына? (Бу, ауа)

9. Барометр қандай құрал? (Атмосфералық қысымды өлшеуге арналған)

10. Барометр анероид неден тұрады? (беті толқын тәрізді қатпарланған дөңгелек жұқа металл қорапшадан)

11. Барометр шкаласына қарап нені болжауға болады? (Ауа райын)

12. Сұйыққа батырылған денеге сұйықтан қандай күш әрекет етеді? (Ығыстырушы күш)

13. Архимед заңын тұжырымдаңыз? (сұйыққа батырылған денеге оның сұйыққа батқан бөлігі көлеміндегі сұйықтың салмағына тең ығыстырушы күш әрекет етеді)

Бірінші баға. Нәтиже бойынша барлық оқушыларға плюс немесе минус қойылады. Картамен жұмыс тәртібі түсіндіріледі. Алдымен сұрақ қоямыз, одан кейін ООМ орнын көрсетеміз

Тақтаға нәтижені жазамыз:

1 кезең ≤ немесе ≥ нормалар

33

Қабылдауды

ұйымдастыру.

(5 мин)

Бірінші сыни нүкте. Жаңа тақырып бойынша мұғалім қысқаша кіріспе жасайды, оқушылардың назарын осы тақырыпта өтілетін білім көлеміне аудару.

Сабақтың алдында мұғалім тақтаға тақырып бойынша тірек сөздерді кіргізеді 7, 14 немесе 21 сөз.

-Қазір сендер өз кемелеріңе шығасыңдар. Онда сендерді капитан, команда мүшелері қарсы алады. Оларға өздеріңді таныстырыңдар. Біздің міндетіміз – өзіміздің физикаға байланысты қаншалықты тірек сөздерді, формулаларды білетінімізді көрсету.

P – қысым, Па, манометр, P=F/S

F – күш, Н, динамометр. F=mg

g – еркін түсу үдеуі, тұрақты шама = 9,8 м/с²

V – көлем, м3, мензурка. V=m/ρ

t – уақыт, секундомер. t=s/ν

р – тығыздық, кг/м3. ρ =m/ V

m –масса, кг, таразы. m=ρV

Мұғалім тақырыптағы сөздердің мағынасын түсіндіреді.

Жаттауға берілген уақыт аяқталғаннан кейін тірек сөздер жабылады, оқушылар жаттауға берілген уақытта сөздерді жатқа жазады. Жазып болғаннан кейін, тірек сөздер ашылады, оқушылар дәптерлерімен алмасады, бір бірінің жазылған сөздерінің санын санайды, мұғалімге хабарлайды, ол нәтижені ООМ белгілейді. Одан кейін мұғалім плюс алған оқушыларды іріктеп бақылайды, егер мәлімет дұрыс берілмей, нәтиже сәйкес болмаса, екі оқушы да минус алады, нәтиже дұрыс берілмегені үшін.

Екінші белгі.

Есте сақтауға берілген уақыт нормативі.

7 сөз - 1мин

14 сөз – 1 мин 30 сек

21 сөз – 2 мин 30 сек

Тақтаға нәтижені жазу:

2 кезең ≤ немесе ≥ нормалар

44

Ұғынуды ұйымдастыру

12 мин

Кеме якорын көтерді, жолға шығамыз. Жол ұзақ, сол үшін алдымен кеменің жүзу шарттарымен танысып алайық. Жаңа тақырып. Мұғалім олардың алған білімдеріне қатысты сұрақ-жауап алатыны жайында ескертуі тиіс.

Егер денеге әрекет етуші ауырлық күші мен архимед күшіне тең болса, онда дене сұйықтың кез келген жерінде тепе-теңдік қалпын сақтай алады.

Егер денеге әрекет ететін ауырлық күші архимед күшінен артық болса, онда дене сұйыққа батады.

Егер ауырлық күші архимед күшінен кем болса, онда дене сұйықтың бетіне көтеріледі.

Егер дене сұйық бетінде жүзіп жүрсе, дененің сұйыққа батқан бөлігінің көлемі сұйық пен материалы тығыздықтарының арақатысына байланысты болады:

Ареометрлер-сұйықтың тығызығын анықтауға арналған құрал.

Құрылысы:

1

2-металл кесектері

3-жіңішке түтікше

4-шкала.

Сүттің майлылығын анықтау үшін қолданылатын ареометрлер-лактометрлер деп аталады.

Эксперименттік тапсырма.

Сыныпта оқушылар орындайды.

Біреуіне таза су, екіншісіне тұзды су құйылған екі шыны ыдыс алындар. Әр ыдысқа бір-бір картоптан салыңдар.

Жаңа тақырыппен танысу

55

Түсінудің біріншілік тексеруі

5 мин

Жол ашылды, бірақ та кемені қарақшылар қоршап алды. Бұл қоршаудан шығу үшін қарақшылардың қойған шарттарын орындау керек, олар бізден физикалық құралдардың құрылысымен, жаңа ұғымды қаншалықты қабылдағанымызды сұрап жатыр. (Барометр, манометр, металл манометр, сфигмоманометр, сорғылар, су сорғысы, ауа сорғы, ареометр) Қарама қарсы сұрау. Мұғалім ООМ бойынша тақырыпқа байланысты сұрайды. Егер бір оқушы жауап бермесе, мұғалім сұрағын қайталайды және минус тұрған кез келген оқушылан сұрайды. Егер жауап алмаса, мұғалім сыныптан сұрайды, жауап берілмесе өзі жауап береді.

Кезең аяқталғаннан соң екі минусы бар оқушыларға «Құтқару шеңбері» тасталады. Сол оқушыларға 3 сұрақ қойылады, олардың әр қайсысы қолын көтеріп, минусын жоя алады. Бұл ереже «Сыни сұрауда» да қолданылады.

Екінші сыни нүкте. Сұрау нәтижесінде мұғалім оқушылар түсінбеген немесе толық аша алмаған тақырыптарды анықтайды. Одан кейін 1-2 минут ішінде мұғалім проблемалық аймақтарды анықтайды.

Үшінші белгі нәтиже бойынша барлық оқушыларға плюс немесе минус.

Тақтаға нәтижені жазу:

3 кезең ≤ немесе ≥ нормалар

66

Біріншілік бекітуді ұйымдастыру

5 мин

Қоршаудан шығып, «Эврика» аралына қарай бағыт аламыз.

Сыни сұрау. «Тауып көр» ойыны.

Төртінші белгі нәтиже бойынша барлық оқушыларға плюс немесе минус.

Тақтаға нәтижені жазу:

4 кезең ≤ немесе ≥ нормалар

77

Талдау

5 мин

Алдымызда тағы бөгет тұр. Егер осы бөгеттен өтсек, онда «Эврика» аралына жетеміз. Тақырып бойынша сапалық есептер шешу. « Сырлы сауалдар» сайысы

1-топ. 1.  Неге өзен суына қарағанда ,теңіз суында жүзген жеңілірек?

Жауабы: теңіз суы тұзды , тұзы неғұрлым көп болған сайын тығызырақ келеді. Архимед күші көбірек болады.

2. Ит суға батып баражатқан адамды оңай тартады, бірақ жағада оны орнынан қозғата алмай ды. Неге?

Жауабы: Өйткені суда кері итеру күш әсер етеді

2-топ. 1. Сүңгуір үйрек суда жақсы сүңгиді. Судың тарапынан әсер ететін ығыстырушы күшті ол қалай азайтады?

Жауабы: Сүңгуір үйрек өзінің көлемін азайтуға тырысады, яғни қанаттарын денесіне қысып алады.

2. Арқаңмен жүзгенде суда өзіңді жеңіл ұстайсың. Неге?

Жауабы: Арқаңмен жүзген жеңіл, өйткені арқаның көп бөлігі суға батады да кері итеруші күшті көбейтеді.

Төртінші сыни нүкте. Сұрау нәтижесінде мұғалім оқушылар түсінбеген немесе толық аша алмаған тақырыптарды анықтайды. Одан кейін 1-2 минут ішінде мұғалім проблемалық аймақтарды анықтайды.

Сөздікпен жұмыс:

1) ν жылдамдық – скорость – the speed 

2) t уақыт – время – time 

3) l ұзындық – длина – the long (length) 
4) P салмақ – вес – weight  

5) S аудан – площадь – square (area) 
6) h биіктік – высота – higher  
7) s жол – дорога – way 
8) V көлем – объем – volume 
9) F күш – сила – force

10) FА Архимед күші – сила Архимеда – Archimedes force 
11) Fүйк үйкеліс күші – сила трения – friction force
12) Fa ауырлық күші – сила тяжести – force of gravity

Бесінші белгі нәтиже бойынша барлық оқушыларға плюс немесе минус қойылады.

Тақтаға нәтижені жазу:

5 кезең ≤ немесе ≥ нормалар

88

Рефлексия

5 мин

Кемеміз «Эврика» аралының жағасына жетті. Саяхат аяқталды.

Мұғалім әр кезеңдегі нормаларды орындау бойынша қысқа сабаққа, 4- 5 деген бағалар санына қарай және нормаға сәйкес талдау жасайды.

99

Бағалар 

Сапа нормативі: Оқушылардың 63% 5 ұпайдан алуы тиіс.

4- 5 белгі – 5 ұпай (Баға) 3 белгі – 4 ұпай (Баға) 2 белгі – 3 ұпай (Баға) 1 белгі – 2 ұпай (Баға)

Сапа нормативі: 63% оқушы 5 ұпай алу керек.

110

Үй тапсырмасы

Тұрмыстық тәжірибелер жасап көру, түсідіру. Денелердің жүзу щарттары, ареометр тақырыбын жақсылап оқу, конспект, сөздік жаттау