Дербес компьютердің жұмыс принциптері және ақаулардың пайда болу себептері

Дербес компьютердің жұмыс принциптері. Дербес компьютер (ДК) – бұл ақпаратты өңдеуге, сақтауға және тасымалдауға арналған әмбебап құрылғы. Оның жұмыс істеуі келесі негізгі принциптерге негізделген:

1. Фон Нейман архитектурасы

Компьютердің жұмыс принципі фон Нейман архитектурасына негізделген. Бұл архитектурада:

• Басқару құрылғысы – командаларды орындайды;

• Арифметикалық-логикалық құрылғы – есептеу және логикалық операцияларды орындайды;

• Жад (RAM, ROM) – уақытша және тұрақты деректерді сақтайды;

• Шығару/енгізу құрылғылары – ақпаратты қабылдап, өңделген нәтижені шығарады;

• Шина жүйесі – барлық компоненттерді байланыстырады (деректер шинасы, мекенжай шинасы, басқару шинасы).

2. Ақпаратты өңдеу кезеңдері

1. Командаларды оқу (жадтан процессорға);

2. Командаларды декодтау (процессор қандай операция орындау керектігін анықтайды);

3. Орындау (арифметикалық немесе логикалық операциялар);

4. Нәтижені сақтау немесе шығару.

Компьютердегі ақаулардың пайда болу себептері

Компьютердің дұрыс жұмыс істемеуінің бірнеше себебі болуы мүмкін. Ақаулар аппараттық (hardware) және бағдарламалық (software) болып бөлінеді.

1. Аппараттық ақаулар

Аппараттық ақаулар – компьютердің физикалық бөліктерінің бұзылуы немесе істен шығуы.

✅ Мысалдар:

• Процессор қызып кетуі (термопаста кеуіп кеткен, салқындатқыш істемейді);

• Жедел жад (RAM) ақауы (жад модулі зақымданған);

• Қатты диск (HDD/SSD) бұзылуы (ақпарат оқылмайды немесе жүктеу болмайды);

• Аналық плата ақауы (құралдар байланысы бұзылады);

• Қуат көзі істен шығуы (ДК мүлде қосылмайды немесе үнемі өшіп қалады);

• Бейне карта ақауы (экранда сурет жоқ немесе артефакттер пайда болады);

• Жалғағыштар мен кабельдердің үзілуі немесе тот басуы.

2. Бағдарламалық ақаулар

Бағдарламалық ақаулар – операциялық жүйе немесе қолданбалардың дұрыс жұмыс істемеуі.

✅ Мысалдар:

• Вирустар мен зиянды бағдарламалар (жүйенің баяулауы, деректер жоғалуы);

• Операциялық жүйенің бұзылуы (Windows жүктелмейді немесе қатемен тоқтайды);

• Драйверлердің дұрыс орнатылмауы (құрылғылар жұмыс істемейді);

• Бағдарламалық үйлесімсіздік (бағдарламалар арасында қақтығыстар);

• Жаңартулардан кейінгі ақаулар (Windows Update жүйені бұзуы мүмкін).

Дербес компьютер – күрделі құрылғы, бірақ оның жұмысы нақты логикалық принциптерге негізделген. Ақаулар техникалық себептерден де, бағдарламалық себептерден де туындауы мүмкін. Уақтылы техникалық қызмет көрсету мен қауіпсіздік шараларын сақтау – ДК-нің ұзақ әрі тұрақты жұмыс істеуінің кепілі.

Бақылау сұрақтары:

1. Компьютерді құрастыру дегеніміз не?

2.Компьютерді құрастырудың негізгі мақсаттары қандай?

3.Компьютерді құрастырудың артықшылықтары мен кемшіліктерін атаңыз.

4.Аналық платаның қызметі қандай?

5.Процессордың (CPU) негізгі міндеті не?