Дидактикалық ойындарды қолдану арқылы балалардың тіл байлығын дамыту

Кіріспе

Мектепке дейінгі және бастауыш білім беру кезеңінде баланың тіл байлығын дамыту – тұлғалық қалыптасудың маңызды шарты. Тіл – ойлаудың құралы, қарым-қатынастың негізі және танымдық дамудың басты көрсеткіші. Сондықтан педагогикалық үдерісте сөздік қорды молайту, байланыстырып сөйлеуді қалыптастыру, дұрыс дыбыстау мәдениетін дамыту жүйелі түрде жүргізілуі тиіс.

Баланың тілдік дамуы туралы ғылыми тұжырымдар Лев Выготский, Константин Ушинский, Жан Пиаже еңбектерінде жан-жақты қарастырылған. Ғалымдар баланың тілі белсенді әрекет пен әлеуметтік қарым-қатынас барысында дамитынын дәлелдеген. Осы тұрғыда дидактикалық ойындар – тіл дамытудың тиімді құралы.

Дидактикалық ойындардың маңызы

Дидактикалық ойын – белгілі бір оқу мақсатына бағытталған, мазмұнды және ұйымдастырылған ойын әрекеті.

Ойын барысында бала:

• жаңа сөздерді меңгереді;

• сөз мағынасын түсінеді;

• сөйлем құрастырады;

• ойды жүйелі жеткізуге үйренеді;

• сұрақ қою және жауап беру дағдыларын дамытады.

Ойын формасы балалардың қызығушылығын арттырып, тілдік белсенділікті табиғи түрде қалыптастырады.

Тіл байлығын дамытуға арналған дидактикалық ойындар

1. «Сөзді жалғастыр»

4

Мақсаты: Сөздік қорды кеңейту, жылдам ойлау қабілетін дамыту.
Барысы: Педагог бір сөз айтады (мысалы, «құс»). Балалар сол сөзге байланысты сөздерді жалғастырады (қанат, ұшады, торғай, ұя, қауырсын).

Бұл ойын ассоциациялық ойлауды және сөздік қорды белсендіреді.

2. «Қарама-қарсы сөзді тап»

4

Мақсаты: Антоним сөздерді меңгерту.
Барысы: Педагог «үлкен» дейді, бала «кіші» деп жауап береді.

Ойын баланың логикалық ойлауын және сөз мағынасын түсінуін дамытады.

3. «Сипаттап бер»

4

Мақсаты: Байланыстырып сөйлеуді қалыптастыру.
Барысы: Балаға сурет немесе зат беріледі. Ол оның түсін, пішінін, қасиетін сипаттайды.

Бұл ойын сөйлем құрау және сын есімдерді қолдану дағдысын жетілдіреді.

4. «Әңгіме құрастыр»

4

Мақсаты: Шығармашылық және байланыстырып сөйлеу тілін дамыту.
Барысы: Бірнеше сурет ұсынылады. Балалар сол суреттер негізінде қысқа әңгіме құрастырады.

Ойын баланың қиялын дамытып, грамматикалық дұрыс сөйлеуге үйретеді.

Әдістемелік ұсыныстар

1. Жас ерекшелігіне сай сөздерді таңдау;

2. Ойындарды жүйелі түрде ұйымдастыру;

3. Көрнекілік құралдарын пайдалану;

4. Баланың жауаптарын толықтыру және дұрыс модель ұсыну;

5. Қолайлы психологиялық орта қалыптастыру.

Тиімділігі

Дидактикалық ойындарды жүйелі қолдану нәтижесінде:

• баланың белсенді сөздік қоры молаяды;

• байланыстырып сөйлеу дағдысы қалыптасады;

• дұрыс дыбыстау мәдениеті дамиды;

• коммуникативтік құзыреттілігі артады;

• өз ойын еркін жеткізуге үйренеді.

Қорытынды

Дидактикалық ойындар – балалардың тіл байлығын дамытудың тиімді әрі қолжетімді тәсілі. Ойын арқылы ұйымдастырылған оқу әрекеті баланың табиғи қызығушылығын сақтап, тілдік белсенділігін арттырады.

Жүйелі, мақсатты және шығармашылықпен ұйымдастырылған ойындар баланың сөйлеу мәдениетінің қалыптасуына берік негіз қалайды.