«Болашақ» жоғары медициналық колледжі

Бекітемін

ЦМК жетекшісі

________Қарамырза Г.Ж.

«___»________2026ж

ОҚУ САБАҒЫНЫҢ ЖОСПАРЫ №________

Дистрофиялар

(сабақ тақырыбы)

Модуль /пән атауы: Жалпы патология

Педагог: Сагындыкова Ф.К.

Күні: " " ____________ _____жыл

1)Жалпы мәліметтер

Курс: курс, топтар:

Сабақтың түрі: теориялық сабақ

2) Сабақ мақсаты, міндеттері:

Студенттерге жалпы патология туралы түсінік қалыптастыру, дистрофияның анықтамасы жіктелуі, дистрофияға әкелетін себепті, морфологиялық сипаттамасын

3) Күтілетін нәтижелер:

Білімділік: Микропрепаратта дистрофияның түрлерін ажырату

Тәрбиелік: Кәсіби жауапкершілік дәлдік, медициналық этика мен адалдыққа тәрбиелеу.

Дамытушылық: Студенттерді кәсіби, жеке, әлеуметтік және интеллектуалдық Дағдыларын жетілдіру.Студенттерді жаңа идеялар мен тәсілдерді іздеуге ынталандыру. Қоғамға пайдалы болуға, этикалық және моральдық қағидаларды ұстануға тәрбиелеу.

4) Қажетті ресурстар: мультимедиялық проекция аппараттары, гистологиялық аппараттық комплекс, макропрепараттар және микропрепараттар.

Әдебиеттер:

Қазақ тілінде

Негізгі:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Медиа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Ахметов Ж.Б. Патологиялық анатомия // Алматы,-2004.

Қосымша:

М.М. Түсіпбекова, М.С. Усеева «Перинатустық кезең патологиялық анатомиясының өзекті мәселелері» // Медицина и экология№ - N3. -2000.

Ахметқалиев С.Е., Қамбаров Ж.А. Клиникалық патоморфологияға кіріспе: Оқу құралы.// Ақтөбе медициналық академиясы.-1999.

Ішкі аурулар // Т.З. Сейсембеков, А.Е. Тәменов, М.Т. Айтқұлов М.Т. // Алматы. – 1995.

М.А. Пальцев, А.Б. Пономарев, А.В. Берестова Атлас по патологической анатомии-3-е изд., стереотипное.-М.: Медицина, 2007.-432с.:ил.

Қосымша дереккөздер : https://youtu.be/JoNv7X99Dlk

https://youtu.be/w0yWkDj7q9Q

5) Сабақтың барысы:

Ұйымдастырушылық кезең: Білім алушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру.

Жаңа сабақты түсіндіру:

Дистрофия (грек.dis — бұзылу, trohe — қоректену), цитоплазманың қалыпты компоненттерін зат алмасудың бұзылған әр түрлі балланыстық (немесе зиянды) өнімдерімен ауысудың немесе олардың аралық кеңістікке жиналуының патологиялық үрдісі. Кең мағынада дистрофия деп, ұлпалардағы биохимиялық бұзылулар (мысалы, миокардтың дистрофиялары) мен қоректенудің күйзелісін атайды. Дистрофияның маңызы физиологиялық жағыдайларда кездеспейтін алмасу өнімдерінің торша аралық кеңістікке және торшаға жиналуы немесе артық мөлшерде болуынан, не болмаса, қалыптан тыс сапа мен құрылыс түрінің өзгеруінен тұрады. Ұлпалардың құрылыстық өзгерісіне әкелетін алмасу үрдістерінің бұзылуы көптеген зиянды факторлардың әсер етуі кезінде байқалады (инфекция, интоксикация, авитаминоз, ішкі секреция безінің бұзылуы, қан және лимфа айналымының жергілікті күйзелістері кезінде және т.б.) Дистрофияның жіктелуі соңына дейін өңделмеген. Қазіргі уақытта, ұлпада түзілген субстраттардың химиялық және морфологиялық белгілерін есепке ала отырып, зат алмасудың бұзылу түрі бойынша дистрофиялық үрдістерді ажырату қабылданған. Ақуыздар өмірлік үрдістер кезінде негізгі рөл ойнайды. Олар күрделі және қарапайым болып бөлінеді. Ұлпалардағы ақуыздық алмасудың химиясы қалыпты және патологиясы жеткіліксіз зерттелген, сондықтан, ақуыздық дистрофияның рационалдық жіктелуі жоқ.

Дистрофия себептері:

1. Токсикалык заттар, радиация, тұқымқуалайтын факторларға байланысты жасуша ауторегуляциясының бұзылуы.

2. Транспорттық жүйе қызметі бұзылып гипоксия дамиды. Ол дисциркуля торлы дистрофияға алып келеді.

3. Трофиканың эндокринді реттелуінің бұзылуы oo

4. Трофиканың нервті реттелуінің бұзылуы Дистрофияның даму механизмдерінің негізінде, зат алмасу үрдісін қамтамасыз етуші жасушалық жөне жасушааралық қарым-қатынастардың бүзылуы жатады. Оның негізгі себептері: Әртүрлі ферментопатиялар (туа не — месе түқым қуалау жолымен пайда болган ферменттер жетіепеушілігі), қан айналуының бүзылуына байланысты дамитын гипоксия, зат алмасуының нервтік, эндокриндік реттелуінің бүзы-луы жатады.

Дистрофияның дамуына төмендегі өзгерістер себеп болады:

1. Инфильтрация. Қан арқылы келген заттардың жасушаға не — месе жасушааралық тінге мөлшерден тыс сіңіп қалуы.

2. Декомпозиция (ыдырау). Бүл қалыпты жагдайда бір-бірімен берік байланысқан, бірақ та патология жагдайында ыдырап жеке жеке көрініп қалатын заттарға тән.

3. Трансформация. Бүл бір заттың орнына екінші заттың түзілуі. Мысалы, май және көмірсу түзуші затгардан белоктың пайда бо-луы немесе көмірсулардан майдың түзілуі. 4. Денатурация — белоктардың әр түрлі жағдайларға байланы — сты үйып немесе бірігіп ірі тамшылар (коагуляттар) түзуі.

5. Бейтабиғи синтез. Бүған мысал ретінде жасушалар мен тіндерде табиғи жағдайда кездеспейтін заттардың, амилоид белогінің, алкоголь гиалинінің пайда болуын келтіруге болады.

6. Жасушада синтезделіп жатқан заттардың өз мерзімінде ыдырамай цитоплазмада жинақталып қалуы.

Дистрофияныц түрлері (В.В.Серов бойынша):

1)морфологиялық өзгерістердің стромада немесе паренхима-да дамуына байланысты дистрофиялардың: паренхималық (парен-химада өтетін), стромалық-қан тамырлық және аралас түрлерін;

2) зат алмасуының түріне қарап: белоктық, майлы, көмірсулы жөне минералдық;

3) түқым қуалаушылық жағдайына тәуелділігіне қарап: туа пайда болған және түқым қуалау жолымен пайда болған түрлерін; oo 4)таралуына қарап: жалпы және жергілікті түрлерін ажыратады. Ақуыздық дистрофияның маңызы ақуыздардың физико — химиялық өзгеруі нәтежиесінде торша цитоплазмсы құрылысының және торшааралық заттарының, яғни, ақуыздық заттардың ағзасына бөтен заттардың ұлпаға қанмен түсуі, торшалық секрецияның ұлғаюы, су мөлшернің ұлпаларға бөлінуінің бұзылуынан тұрады. Олар таралуы бойынша жалпы және жергілікті сипатта болуы мүмкін.

Белоктық паренхималық дистрофиялар: oo Жай белоктардың бұзылысы (гиалин-тамшылы дистрофия, гидропиялық дистрофия және түлеу жатады.) oo Күрделі белоктардың бұзылысы (нуклеопротеидтер, глюкопротеидтер және хромопротеидтер алмасуының бұзылыстары жатады) Торшалық дистрофия- барлық ақуыздық дистрофия түрлерінің ішінен жиі кездесетіні түйіршікті дистрофия. Ол цитоплазмада дәндер мен ақуыздық табиғат тамшыларының кездесуімен сипатталады. Дистрофиялық үрдіске паренхиматозды ағзалар (бүйрек, бауыр, миокард), сирек — қаңқа бұлшық еттері ұшырайды. Осыған байланысты, түйіршікті дистрофияны паренхиматозды дистрофия деп атайды. Микроскоп арқылы қарағанда, бүйректің, бауырдың және бұлшық ет талшықтарының эпителиальді ісінуін, сондай-ақ, олардың цитоплазмасында торшаның бұлыңғыр түрін қамтаммасыз ететін түйіршіктілік түзіледі. Түйіршіктіліктің пайда болуы ұлпалық гипоксия жағыдайларында митохондрияның дөңгелектенуі мен ісінуіне байланысты болуы мүмкін және цитоплазманың ақуыздық — липидтық кешенінің декомпозициясының нәтежиесі, ақуыздардағы көмірсулар мен майлардың патологиялық трансформациясы, торшалық ақуыздың денатурациясы немесе қан тоғымен енетін ақуыз ағзасы үшін бөтен торшалардың инфильтрациясы болуы мүмкін. Түйіршікті дистрофия инфекциялық аурулар кезінде, ағзаның мүмкін болатын барлық интоксикацияларында, ұлпаларға қышқыл өнімдердің жиналуы нәтежиесіндегі қан айналымның күйзелісі кезінде дамуы мүмкін. Түйіршікті дистрофия кезінде макроскопиялық ағзалар ісінген торшалардың капилярларды басуы әсерінен, қалыптан тыс ісінген, болбыр консистенциялы, ақшыл түске боялған. Ағзалар паренхимасын кескен кезде көрінісі жадағайланған, түрі күңгірт, ағзалардың ісінуі пайда болады. Жүрек бұлшық еті піскен етке ұқсас, ал бауыры мен бүйрекгі сұр — күңгірт түске ие болады. Түйіршікті дистрофия зақымдалған ағзалардың функцияларының бұзылуына әкеп соқтырады. Мысалы, миокардтың түйіршікті дистрофиясы кезінде жүректің жиырылғыштық қасиеті әлсірейді. Гиалинді — тамшы дистрофиясы — цитоплазмада ірі жартылай мөлдір біркелкі ақуыздық тамшылардың пайда болуымен сипатталады. Бұл үрдістің негізінде плазмадағы патологиялық ақуыздық заттардың торшаларымен резорбциялануы жатыр. Гиалинді-тамшылы дистрофияда — жасуша цитоплазмасында ірі гиалинге ұқсас белок тамшылары көрінеді. Нәтижесі — жасушаның фокалді коагуляциялық некрозы (алкоголдік гепатиттегі бауырдағы Маллори денешіктері) — жасушаның бүтіндей коагуляциялық некрозы болады. Гиалин тәрізді тамшылар өзінің торшалық ақуыздармен денатурациясы нәтежиесінде түзілуі мүмкін. Бұл дистрофиялар ұлпалардың созылмалы қабыну ошақтарында, безді ісіктерде, бірақ, әсіресе жиі, нефроз бен нефрит кездерінде бүйрек жолдарының эпителилерінде кездеседі. Нефритпен ауратын жануарлардың зәрінде ақуыз бен цилиндрлік эпителий болады. Гиалинді тамшы дистрофиясының ақыры қолайсыз, себебі бұл үрдіс өлі еттенумен (некроз) аяқталады.

Жаңа тақырыпты бекіту:

І.Білемін, білдім, білгім келеді кестесін толтыру

Білемін	Білдім	Білгім келеді

ІІ. Сұраққа жауап беріңіз:

- Дистрофия туралы түсінік

- Дистрофия жіктелуі

- Белоктық паренхималық дистрофиялар

Үй тапсырмасы:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Медиа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Сабақ/оқу қорытындысын жасау, бағалау: Студент тақырыпты жетік меңгергендігін, логикалық ойлау дағдысын көрсетсе. Қойылған сұрақтарға толық жауап беріп нақты мысалдармен тұжырым жасай алса 90-100% дұрыс жауап берсе. Студент тақырып бойынша білімін көрсете алды бірақ оқытушының ескертулерінен кейін жөнделген кейбір нақты емес жауаптары болса. Логикалық ойлау дағдысын көрсете алса және нақты мысалдар келтіре отырып тұжырым жасай алса 75-89% дұрыс жауап берсе. Студент тақырыпты толық меңгермеген және қойылған сұрақтарға жүйелі жауап бермейді. Бірақ келесі материалды игеру үшін жетерлік тақырып бойынша жалпы түсінігі бар екенін көрсетсе. Ұғымдардың анықтамаларын толық айта алмаса немесе терминдерді оқытушының бірнеше жөндеулерінен кейін ғана дұрыс айта алса 50-74% дұрыс жауап берсе Студент сабаққа қатысқан. Оқу материалының білмейтіндігін немесе толық түсінбегендігі байқалса, анықтамаларды мүлдем білмесе немесе елеулі қателіктер жіберсе, оқытушының жөндеулерінен кейін де қатесін түзете алмаса дұрыс жауабы 50%-дан төмен болса.

«Болашақ» жоғары медициналық колледжі

Бекітемін

ЦМК жетекшісі

________Қарамырза Г.Ж.

«___»________2026ж

ОҚУ САБАҒЫНЫҢ ЖОСПАРЫ №________

Қабыну

(сабақ тақырыбы)

Модуль /пән атауы: Жалпы патология

Педагог: Сагындыкова Фариза дайындады

Күні: " " ____________ _____жыл

1)Жалпы мәліметтер

Курс: 1, 2курс, топтар:

Сабақтың түрі: теориялық сабақ

2) Сабақ мақсаты, міндеттері:

Студенттерге қабыну анықтамасы,этиологиялық факторы,қабыну сатыларын,морфологиялық сипаттамасын,шешімі және қабынудың маңызын.

Тәрбиелік: Кәсіби жауапкершілік дәлдік, медициналық этика мен адалдыққа тәрбиелеу.

Дамытушылық: Білім алушыларға логикалық ойлау, талдау және жүйелеу дағдыларын дамыту.

3) Күтілетін нәтижелер:

- экссудативті және пролиферативті қабыну,морфологиялық сипаттамасы;

- макро-және микропрепаратта қабыну белгілерін табады.

4) Қажетті ресурстар: мультимедиялық проекция аппараттары, гистологиялық аппараттық комплекс, макропрепараттар және микропрепараттар.

Әдебиеттер:

Қазақ тілінде

Негізгі:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Медиа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Ахметов Ж.Б. Патологиялық анатомия // Алматы,-2004.

Қосымша:

М.М. Түсіпбекова, М.С. Усеева «Перинатустық кезең патологиялық анатомиясының өзекті мәселелері» // Медицина и экология№ - N3. -2000.

Ахметқалиев С.Е., Қамбаров Ж.А. Клиникалық патоморфологияға кіріспе: Оқу құралы.// Ақтөбе медициналық академиясы.-1999.

Ішкі аурулар // Т.З. Сейсембеков, А.Е. Тәменов, М.Т. Айтқұлов М.Т. // Алматы. – 1995.

М.А. Пальцев, А.Б. Пономарев, А.В. Берестова Атлас по патологической анатомии-3-е изд., стереотипное.-М.: Медицина, 2007.-432с.:ил.

Қосымша дереккөздер : https://youtu.be/JoNv7X99Dlk

https://youtu.be/w0yWkDj7q9Q

5) Сабақтың барысы:

Ұйымдастырушылық кезең: Білім алушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру.

Жаңа сабақты түсіндіру:

ҚАБЫНУ –(грекше phlogosis, лат. inflamatio) — әлтерация, экссудация, пролиферациямен қабаттасатын біртектес дерттік үрдіс. Қабынудың себептері – флогогендер:              Экзогенді (биологиялық, механикалық, физикалық, химиялық, әлеуметтік) Эндогенді (қан құйылу, тін ыдырауы өнімдері, улы метаболиттер, тұздар жиналуы, иммундық кешендер, белсенді радикалдар) Қабынудың компоненттері: Әлтерация Экссудация және лейкоциттер эмиграциясы құбылыстарымен көрінетін микроциркуляция арнасындағы қантамырлардағы қанайналым өзгерістері . Алтерация – зақымдану —  жасушалардың, жасушааралық заттардың, нерв аяқшаларының, қан тамырларының дистрофиялық, некробиоздық, немесе некроздық бүлінулері Алғашқы әлтерация–флогогеннің тікелей әсерінен дамиды. Салдарлық әлтерация – алғашқы әлтерацияның зардабы, зат алмасу өзгерістерімен, қабыну дәнекерлері әсерімен байланысты. Қабыну ошағында зат алмасуы өзгерістері Зхат алмасудың сандық және сапалық өзгерістері: Майлар, көмірсу, нәруыздар ыдырауының (лизосомалар мембранасы зақымдануы ® лизосомалық гидролазалардың шығуы және әсерленуі) жоғарылауы Түзілу үрдістерінің төмендеуі Заттар алмасуы соңғы өнімдерге дейін жүрмейді — СО2 және Н2О (митохондрий мембранасы зақымдануы әсерінен) ® тыныстық коэффициенттің¯  ( ТК = бөлінген СО2/қабылданған О2). Қабыну ошағындағы физикалық-химиялық өзгерістер Гипер H+иония → ацидоз (зат алмасуының тотықпаған соңғы  өнімдерінің артуынан) Гипер К+ иония зақымданған жасушалардан калийдің шығуынан Гиперосмия, тұздар диссоциациясы артуы (­ Na+, Cl-) және зақымданған жасушалардан жасушаішілік иондардың шығуы салдарынан Гиперонкия, полипептидтер мен аминқышқылдары санының артуынан, нәруыздық молекулалардың дисперстігі артуынан және тамырлардан қабыну ошағына нәруыздардың шығуынан Қабыну дәнекерлері жасушалық және гуморалдық болып жіктеледі. Жасушалық дәнекерлер: гистамин (мес жасушалары, базофил, тромбоциттерден) серотонин ( тромбоциттерден) лизосомалық ферменттер ( нейтрофил, макрофагтардан) простагландиндер (лейкоциттерден, эндотелиалий жасушаларынан, тромбоциттерден) лейкотриендер (лейкоциттерден) тромбоциттерді әсерлеуші факторлар (лейкоциттер, эндотелиоциттерден) оттегінің белсенді радикалдары ( лейкоциттерден) азот тотығы (макрофагтардан) цитокиндер ИЛ-1, ИЛ-6, ӨТЖФ Гуморалды дәнекерлер: комплемент жүйесі бөлшектері С3а, С5а, С3в, С5в-С9 кешендері Кининдер (брадикинин, каллидин) Қанның ұйытушы және фибринолиздік жүйелері Қабыну дәнекерлері салдарлық әлтерацияны тудырады, тамырлық серпілістер түзеді, прлиферацияны реттейді, қабынудың жергілікті және жалпы белгілерінің патогенезінде маңызды рөл атқарады. Қабыну ошағында қанайналымы өзгерістері сатылары, олардың патогенезі.

Қысқа мерзімді қантамырлардың тарылуы – ишемия Артериялық гиперемия Веналық гиперемия. Стаз.

Экссудация – қанның нәруызы бар сұйық бөлігінің және формалық элементтерінің қабыну ошағына шығуы Экссудацияның патогенезі: Тамыр өткізгіштігінің жоғарылауы Қылтамырлар мен венулаларда гидростатикалық қысымның артуы Қабыну ошағында осмостық және онкотикалық қысымның артуы Қабыну ошағына шыққан сұйықтық экссудат деп аталады.

Экссудаттың түрлері: Сары сулық Фибринді Геморрагиялық Іріңді Шірулік Аралас Лейкоциттер эмиграциясы – қабыну ошағына лейкоциттердің шығуы Эмиграция сатылары: лейкоциттердің тамырдың ішкі қабырғасына кемерленіп тұруы және роллинг (тербелу) лейкоциттердің тамыр қабырғасы арқылы шығуы лейкоциттердің қабыну ошағында қозғалуы Фагоцитоз –микроорганизмдерді жұтып, қорыту үрдісі. Фагоцитоз сатылары: жақындасу, жабысу, жұту, қорыту. Фагоцитоздың жеткіліксіздігі ®жұқпалардың жайылуы тұқымқуатын (лейкоциттер адгезиясының ақаулары (ЛАА-1, ЛАА-2), хемотаксистің ақаулары, фагоциттердің бактерицидтік жүйесінің ақаулары) жүре пайда болған (қантты диабетте, ауыр металл тұздарымен уыттану, сәулесоқ ауруы, нәруыздық ашығу, стероидты гормондармен ұзақ емделгенде, қарттық шақта) Пролиферация ( лат. рroliferatio – көбею) – дәнекер тіндердіңжасушалық  бөлшектерінің көбеюі. Пролиферациядағы негізгі рөл макрофагтарда. Қауырт қабынудың жергілікті белгілері (ЦЕЛЬС-ГАЛЕН бойынша): Қызару — rubor  артериялық гиперемия дамуы салдарынан Ісіну — tumor  экссудация мен қабынулық  инфильтраттың әсерінен Қызу  — calor жылы артериялық қанның көп келуінен және зат алмасу қарқынының артуынан Ауыру — dolor нерв аяқшаларының, К+, Н+ иондарымен,  брадикининмен тітіркенуі;  экссудатпен механикалық қысылуы. Ағза қызметінің бұзылуы — functio  laesa  ауыру сезімі, жасушалар зақымдануы салдарынан Қабынудың жалпы белгілері: қызба, ұйқышылдық, тәбеттің болмауы,  бұлшық еттердің ауыруы – миалгия, буындардың ауыруы-артралгия, бауырда «жауаптың жедел кезеңі» нәруыздарының түзілуі (С – реактивті нәруыз, сарысулық амилоид А, фибриноген, церуллоплазмин, гаптоглобин, антиферменттер — антитрипсин), ядролық солға жылжыған нейтрофилді лейкоцитоз, иммундық жүйе жасушаларының әсерленуі – цитокиндер – интерлейкиндер  (ИЛ-1, ИЛ-6); ӨТЖФ әсерлерінің нәтижесі Созылмалы қабыну ұзақ өтуімен және әлсіз айқындығымен сипатталады әсерленген макрофагтардың санының артуымен басталады негізгі жасушалары макрофагтар мен лимфоциттер. пролиферация басым болады. Тіндердің құрылымы бұзылуы мен айқын пролиферацияның қатарласа кездесуі Қабынудың жағымды жақтары: Қабыну ошағын орнықтырып, сау тіндерден шектеуі Патогенді жайтты бір жерде ұстап, оның жойылуы Ыдырау өнімдерін жойып, тіндердің біртұтастығын қалыптастыру Иммунитеттің түзілуі Қабынудың жағымсыз жақтары: Тіндердің зақымдануы Аурулардың (энцефалит, менингит, мый абсцесі, миокардит) негізін құрайды Қабынудың этиотропты емі Себепкер ықпалға әсер ету Бактериостатикалық және бактерицидті әсер ететін дәрілер Зақымданған тіндерді кесіп алып тастау Организм төзімділігін арттыру Қабынудың патогенездік емі Жасуша мембранасын тұрақтандыратын дәрілер (дәнекерлердің бөлінуін азайту, салдарлық әлтерация мен тамырлық серпілістерді азайту) Антиоксиданттар (салдарлық әлтерацияны азайту) Дәнекерлерге қарсы дәрілер (салдарлық әлтерацияны азайту) Микроциркуляцияны жақсартатын дәрілер Пролиферацияның көрсеткіштері

Жаңа тақырыпты бекіту:

І.Білемін, білдім, білгім келеді кестесін толтыру

Білемін	Білдім	Білгім келеді

ІІ. Сұраққа жауап беріңіз:

- Қабыну туралы түсінік

- Қабынудың жіктелуі

- Қабынудың себептері

Үй тапсырмасы:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Медиа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Сабақ/оқу қорытындысын жасау, бағалау: Студент тақырыпты жетік меңгергендігін, логикалық ойлау дағдысын көрсетсе. Қойылған сұрақтарға толық жауап беріп нақты мысалдармен тұжырым жасай алса 90-100% дұрыс жауап берсе. Студент тақырып бойынша білімін көрсете алды бірақ оқытушының ескертулерінен кейін жөнделген кейбір нақты емес жауаптары болса. Логикалық ойлау дағдысын көрсете алса және нақты мысалдар келтіре отырып тұжырым жасай алса 75-89% дұрыс жауап берсе. Студент тақырыпты толық меңгермеген және қойылған сұрақтарға жүйелі жауап бермейді. Бірақ келесі материалды игеру үшін жетерлік тақырып бойынша жалпы түсінігі бар екенін көрсетсе. Ұғымдардың анықтамаларын толық айта алмаса немесе терминдерді оқытушының бірнеше жөндеулерінен кейін ғана дұрыс айта алса 50-74% дұрыс жауап берсе Студент сабаққа қатысқан. Оқу материалының білмейтіндігін немесе толық түсінбегендігі байқалса, анықтамаларды мүлдем білмесе немесе елеулі қателіктер жіберсе, оқытушының жөндеулерінен кейін де қатесін түзете алмаса дұрыс жауабы 50%-дан төмен болса.

«Болашақ» жоғары медициналық колледжі

Бекітемін

ЦМК жетекшісі

________Қарамырза Г.Ж.

«___»________2026ж

ОҚУ САБАҒЫНЫҢ ЖОСПАРЫ №________

Ісіктер

(сабақ тақырыбы)

Модуль /пән атауы: Жалпы патология

Педагог: Сагындыкова Фариза дайындады

Күні: " " ____________ _____жыл

1)Жалпы мәліметтер

Курс: 1, 2курс, топтар:

Сабақтың түрі: теориялық сабақ

2) Сабақ мақсаты, міндеттері:

Өкпе өсуінің себебі мен патогенезін;

Қатерлі және қатерсіз өспелердің негізгі қасиетін,морфологиялық жіктелуін.

Тәрбиелік: Кәсіби жауапкершілік дәлдік, медициналық этика мен адалдыққа тәрбиелеу.

Дамытушылық: Білім алушыларға логикалық ойлау, талдау және жүйелеу дағдыларын дамыту.

3) Күтілетін нәтижелер:

- өкпе өсуін шақыратын этиологиялық факторларды анықтап айтып беру;

-макро және микропрепаратта өспелерді морфологиялық ерекшелігі бойынша анықтау.

4) Қажетті ресурстар: мультимедиялық проекция аппараттары, гистологиялық аппараттық комплекс, макропрепараттар және микропрепараттар.

Әдебиеттер:

Қазақ тілінде

Негізгі:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Мед иа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Ахметов Ж.Б. Патологиялық анатомия // Алматы,-2004.

Қосымша:

М.М. Түсіпбекова, М.С. Усеева «Перинатустық кезең патологиялық анатомиясының өзекті мәселелері» // Медицина и экология№ - N3. -2000.

Ахметқалиев С.Е., Қамбаров Ж.А. Клиникалық патоморфологияға кіріспе: Оқу құралы.// Ақтөбе медициналық академиясы.-1999.

Ішкі аурулар // Т.З. Сейсембеков, А.Е. Тәменов, М.Т. Айтқұлов М.Т. // Алматы. – 1995.

М.А. Пальцев, А.Б. Пономарев, А.В. Берестова Атлас по патологической анатомии-3-е изд., стереотипное.-М.: Медицина, 2007.-432с.:ил.

Қосымша дереккөздер : https://youtu.be/JoNv7X99Dlk

https://youtu.be/w0yWkDj7q9Q

5) Сабақтың барысы:

Ұйымдастырушылық кезең: Білім алушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру.

Жаңа сабақты түсіндіру:

Ісік деп соматикалық жасушалардың мутацияға байланысты тоқтаусыз және бақылаусыз көбейіп кетуі нәтижесінде пайда болатын патологиялық үрдісті атайды.

Ісіктер тек адамдарға ғана емес жануарлар дүниесінде, тіпті өсімдіктерде де кездеседі. Кейінгі кездердегі жүргізілген зерттеулер, бізден миллион жылдар бұрын өмір сүрген динозаврларда да ісік болғанын көрсетті. Демек, ісік адамнан бұрын пайда болған патологиялық үрдіс.

Ісіктің қай тіннің немесе ағзадан өсуіне байланысты оның сыртқы көрінісі әр түрлі. Ісік ағңза қуысына қарай немесе терінің сыртында полип тәрізді жіңішке сабаққа ілініп тұрса, оны экзофитті өсу дейді. Егер ісік қуыс ағзаның қабырғасына немесе басқа ағзалардың ішіне қарай өссе, оны эндофитті өсу деп атайды. Ісік көбінесе үлкенді кішілі түйін түрінде өседі, оның көлемі қай жерде өсуіне байланысты. Ал ісіктің жұмсақ немесе қатты болуы оның паренхимасы мен стромасының арақатынасына байланысты.

Өсу ерекшеліктері	Қатерсіз ісіктер	Қатерлі ісіктер
Өсу түрі	Экспансиялық (ісік шекара-сы анық, айналасындағы тін-ді ығыстырып өседі)	Инвазиялық (ісік шекарасы анық көрінбейді, айналасын-дағы тінге сіңіп өседі)
Өсу жылдамдығы	Баяу	Тез
Тіндік атипизм	Болады	Болады
Жасушалық	Болмайды	Болады
Атипизм	Болмайды	Жиі байқалады
Метастаздар	Төмен	Өте жоғары, атипиялық митоздар көп
Митоздық белсенділігі	Жоғары	Өте төмен кейде мүлде ұқсамайды
Өзі дамыған тінге гистологиялық ұқсастығы	Өте сирек	Жиі
Қайталануы Организмге әсері	Шамалы	Өте жаман көбінесе интоксикация белгілері, кахексия дамиды

Әдетте ұзақ уақыт өседі және организмді аса қауіпті өзгерістерге ұшыратпайды. Оларға негізінен тіндік атипизм тән. Тіндік атипизмге ісік құрамындағы паренхима мен строма арақатынастарының бұзылуы, строманы түзуші дәнекер талшықтарының әр түрлі жуандықта болуы немесе олардың түрлі бағытта ретсіз орналасуы, қан тамырларының бір жерде көп, екінші жерде аз болуы және т.б кіреді. Бірақ жасушалар түзілісінде өзгерістер болмайды.

Оларға негізінен жасушалық атипизм тән. Оларды түзуші жасушалар өзі өсіп шыққан ағза не тін жасушаларынан өзгеше болып гетерологиялық ісіктер қатарына жатады. Қатерлі ісік сылып тастағаннан кейін де қайта өсуі мүмкін.

Қатерлі ісік айналасындағы тіндерге сіңе өсіп , әуел бастан метастаз береді. Метастаз деп ісік жасцушаларының алғашқы ісік ошағынан бөлініп шығып басқа бір ағзаларда жаңа ісік түйінін түзуін айтады. Метастаз дамуы өте күрделі құбылыс, ол бірнеше кезеңдерден тұрады.

Бұлар қатерлі ісіктер тобына жатқанмен, метастаз бермейді, сондықтан оларды сылып тастау мүмкін. мысалы, терідегі базалиома ісігі осы ісіктер қатарына жатады. Ісіктердің пайда болу себептері өте көп, олар әлі де болса ақырына дейін зерттелмеген. Ракты зерттеуші Халықаралық қоғамның анықтауы бойынша адам рагының 80-90 проценті қоршаған ортада таралған канцерогендік (рак тудырушы) заттардың әсеріне байланысты.

Әсер ету механизмдеріне қарап химиялық концерогендер екі топқа бөлінеді:

1)Жасушалардың ДНҚ-сымен тікелей әсерлесетін толық концероген

2) Организмдегі химиялық реакцияларға пайланысты пайда болған метоболиттері арқылы әсер ететін жанама концерогендер, оларды проканцерогендер деп те атайды

Қазіргі уақытта барлық ісіктерді 7 топқа бөледі:

1. Арнайы даму орны жоқ эпителийлі ісіктер

2. Сыртқы және ішкі секреция бездері мен жамылғы эпителий ісіктері

3. Мезенхималық ісіктер

4. Нерв жүйесі мен ми қабықтарының ісіктері

5. Қан жүйесінің ісіктері

6. Теротомалар

Жаңа тақырыпты бекіту:

І.Білемін, білдім, білгім келеді кестесін толтыру

Білемін	Білдім	Білгім келеді

ІІ. Сұраққа жауап беріңіз:

- Ісіктер туралы түсінік

- Қазіргі уақытта барлық ісіктердің жіктелуі

- Қатерлі ісік

Үй тапсырмасы:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Медиа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Сабақ/оқу қорытындысын жасау, бағалау: Студент тақырыпты жетік меңгергендігін, логикалық ойлау дағдысын көрсетсе. Қойылған сұрақтарға толық жауап беріп нақты мысалдармен тұжырым жасай алса 90-100% дұрыс жауап берсе. Студент тақырып бойынша білімін көрсете алды бірақ оқытушының ескертулерінен кейін жөнделген кейбір нақты емес жауаптары болса. Логикалық ойлау дағдысын көрсете алса және нақты мысалдар келтіре отырып тұжырым жасай алса 75-89% дұрыс жауап берсе. Студент тақырыпты толық меңгермеген және қойылған сұрақтарға жүйелі жауап бермейді. Бірақ келесі материалды игеру үшін жетерлік тақырып бойынша жалпы түсінігі бар екенін көрсетсе. Ұғымдардың анықтамаларын толық айта алмаса немесе терминдерді оқытушының бірнеше жөндеулерінен кейін ғана дұрыс айта алса 50-74% дұрыс жауап берсе Студент сабаққа қатысқан. Оқу материалының білмейтіндігін немесе толық түсінбегендігі байқалса, анықтамаларды мүлдем білмесе немесе елеулі қателіктер жіберсе, оқытушының жөндеулерінен кейін де қатесін түзете алмаса дұрыс жауабы 50%-дан төмен болса.

«Болашақ» жоғары медициналық колледжі

Бекітемін

ЦМК жетекшісі

________Қарамырза Г.Ж.

«___»________2026ж

ОҚУ САБАҒЫНЫҢ ЖОСПАРЫ №________

Қанайналым бұзылысы

(сабақ тақырыбы)

Модуль /пән атауы: Жалпы патология

Педагог: Сагындыкова Фариза дайындады

Күні: " " ____________ _____жыл

1)Жалпы мәліметтер

Курс: 1, 2курс, топтар:

Сабақтың түрі: теориялық сабақ

2) Сабақ мақсаты, міндеттері:

Өкпе өсуінің себебі мен патогенезін;

Тромбоз,қан құйылу,ишемия,веналық және артериалық толақандылықтың этиологиясы мен патогенезін

Тәрбиелік: Кәсіби жауапкершілік дәлдік, медициналық этика мен адалдыққа тәрбиелеу.

Дамытушылық: Білім алушыларға логикалық ойлау, талдау және жүйелеу дағдыларын дамыту.

3) Күтілетін нәтижелер:

-қанайналым бұзылыстарының клиникалық көрінісі

мен морфологиялық ерекшелігін сипаттап береді;

-тромб түрлерін микропрепараттарда анықтай біледі.

4) Қажетті ресурстар: мультимедиялық проекция аппараттары, гистологиялық аппараттық комплекс, макропрепараттар және микропрепараттар.

Әдебиеттер:

Қазақ тілінде

Негізгі:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Медиа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Ахметов Ж.Б. Патологиялық анатомия // Алматы,-2004.

Қосымша:

М.М. Түсіпбекова, М.С. Усеева «Перинатустық кезең патологиялық анатомиясының өзекті мәселелері» // Медицина и экология№ - N3. -2000.

Ахметқалиев С.Е., Қамбаров Ж.А. Клиникалық патоморфологияға кіріспе: Оқу құралы.// Ақтөбе медициналық академиясы.-1999.

Ішкі аурулар // Т.З. Сейсембеков, А.Е. Тәменов, М.Т. Айтқұлов М.Т. // Алматы. – 1995.

М.А. Пальцев, А.Б. Пономарев, А.В. Берестова Атлас по патологической анатомии-3-е изд., стереотипное.-М.: Медицина, 2007.-432с.:ил.

Қосымша дереккөздер : https://youtu.be/JoNv7X99Dlk

https://youtu.be/w0yWkDj7q9Q

5) Сабақтың барысы:

Ұйымдастырушылық кезең: Білім алушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру.

Жаңа сабақты түсіндіру:

Қан айналымы ағзаларының ауруларына бірнеше критерийлердегі ауруларды жатқызуға болады. Солардың кейбірін қарастырып өтейік.

Анемия

Гемосидероз

Гемофилия

Гемохроматоз

Лейкоз

Анемия (гр. αναιμία, қан аздығы) ауырған адамның қаны «сұйылып» кетеді, бұл аурудың сипаты ағза қан деңгейін қалыпқа келтіріп үлгергенше қанның азайып немесе жойыла бастауымен байланысты айқындалады. Үлкен жарақаттар алғанда, аузы ашылып кеткен асқазан жарасы, іш сүзегі (дизентерия) негізіндегі қанның тоқтамауы адамды анемия ауруына шалдықтыруы мүмкін. Қанның қызыл түйіршіктерін жойып жіберетін безгек (малярия) ауруы да анемия дертін қоздырушы болып табылады. Күнделікті тамақ рационында темір құрамдас заттардың болмауы да осы ауруды қоздырып, ушықтыра түседі.

• Анемияның белгілері:

• Терінің бозарып, қуарып өңі қашады

• Қабақ үсті терісінің өңі кетіп, бозарады:

• Тіс қызыл еті қаны қашып ағарады.

• Тырнақ ағарып кетеді, әлсіздену, тез шаршау пайда болады

• Анемияның ауыр түрінде бет-аяқ ісініп, жүрек соғысы жиілейді, демігу пайда болуы мүмкін.

• Топырақ, бор жеуге әуес балалар мен әйелдер әдетте анемия зардабын шегеді.

Гемосидероз (Haemosiderosis - қандағы темір)- 

• Гемоглобин ыдырауы өнімінің (гемосидериннің) шамадан тыс түзілуі және тіндерге жиналуы.

• Гемосидероздың жалпы және жергілікті түрін ажыратады. Мыс, косжармалы қақпақ ақауында өкпеде болатын гемосидероз.

• Лейкоздар

• Қан жасаушы (сүйек миы, лимфа түйіндері, көкбауыр, бауыр) жасушаларынан пайда болған ісіктерді «гемобластоздар» деп атау қабылданған. Міндетті түрде ең бірінші сүйек миы зақымдануымен, кейін қанға, көкбауырға, лимфа түйіндеріне және т.б. тіндерге жайылуымен жүретін гемобластоздарды «лейкоздар» (лейкемиялар) деп атайды.
  Сүйек миынан тыс пайда болған гемобластоздарға лимфоцитомалар және гематосаркомалар жатады.

• Бүгінгі кезде лейкоздардың этиологиясы толық анықталмаған, барлық патогенездік тізбектері шешілмеген, болжамы өте қолайсыз, ал аурушылдығы жылдан-жылға өсуде. Сондықтан лейкоздар – осы замандағы медицинаның өзекті мәселелерінің бірі. Науқастардың басым көпшілігінде лейкозға алып келген себепті анықтау мүмкін емес. Қазіргі кезде лейкоздардың этиологиясында келесі мутагендік факторлардың атқаратын қызметі туралы болжамдар талқылануда.

ЖҮРЕК-ҚАН ТАМЫР ЖҮЙЕСІНІҢ АУРУЛАРЫ

• Жүрек-қан  тамыр  жүйесінің аурулары  елімізде адам өлімінің себептері арасында бірінші орынға шығып отыр. Атеросклероз, гипертония ауруы, жүректің ишемиялық ауруы адамзаттың "қатерлі үшбірлігі" деген атқа болған. Осы топтан тысқары эндокардиттер, миокардит және жүрек жетіспеушіліктері де қаралады.  

• ЭНДОКАРДИТ Эндокардит жүректің ішкі қабығының қабынуы. Этиологиясы. Эндокардиттер әртүрлі инфекциялар нәтижесінде дамиды, әсіресе оның пайда болуына гемолиз шақырушы β-стрептококтардың, жасыл стрептококтардың, стафилококтардың маңызы зор. Эндокардиттердің бұл түрлері ревматизм, сепсис ауруларының бір көрінісі есебінде қаралады. Тек фибропластикалық эозинофилиямен барушы эндокардитті эндокардиттің алғашқы сырқаты деп қарауға болады. Бұл сырқат үшін қарыншалар эндокардының едәуір қалындап кетуі және сол жерлерде тромб пайда болуы (тромбты эндокардит) тән. Егер осы өзгерістер сорғыш бұлшықетке немесе хорда жіптеріне өтсе клапандар жақсы жабылмай олардың жетіспеушілігіне әкеп соғады. Ауру өлімі жүрек жұмысының нашарлығынан немесе тромбтар эмболиясына байланысты инфарктан болады.   МИОКАРДИТ Миокардит  —  көптеген  инфекциялардың,  улы заттардың, аллергиялық әсерлердің нәтижесінде дамитын жүрек бұлшықеттерінің қабынуы. Я. Л. Рапопорт морфологиялық түрғыдан миокардиттердің: 1) арнайы емес; 2) гранулематозды және 3) алып клеткалы түрлерін ажыратады. Этиологиясы. Гранулематозды миокардит туберкулез, саркоидоз, ревматизм сырқаттары үшін тән болса, ал алып клеткалы миокардит осы процесс нәтижесінде пайда болған ірі некроз ошақтарының айналасында дамиды. Миокардиттің бұл түрі миастенияда, Вегенер гранулематозында ұшырайды. Миокардиттердің көпшілігі кейбір аурудың қосалқы белгісі есебінде дамиды. И.В.Давыдовскийдің пікірінше өз алдына дамитын миокардитке тек себебі белгісіз (идиопатиялық) миокардитті ғана жатқызуға болады, өйткені осы сырқатта патологиялық процесс басқа ағзалардың емес жүрек қызметінің бұзылуынан басталады.                                                     

•    Идиопатиялык,  миокардит — Абрамов-Фидлер  миокардиті, клиникалық көріністеріне карап, қатерлі миокардит деп те атайды. Бұл сырқаттың этиологиясы анық емес, оның шығуында әртүрлі инфекциялардың организмде дамитын    иммунологиялық  және    иммунопатологиялық өзгерістердің маңызы бар. Патогенезі. Жоғарыда айтылған өзгерістер нәтижесінде жүрек бүлшықеттері зақымданып, организмде оларға қарсы антиденелер түзіледі. Антиденелер қандағы комплементпен қосылып иммунды жиынтық түзеді, оның миокардта, жүрек қан тамырларында шөгіп қалуына байланысты иммунды қабыну процесі басталады. Миокард тканін бұзуда иммунды жүйеде түзілген, киллирлік әсер етуші, Т-лимфоциттердің маңызы зор. Демек осы аурудың организмде үдемелі (қатерлі) түр алуы иммундық механизммен байланысты. Патологиялық   анатомиясы.   Миокардит   нәтижесінде жүрек қуыстары кеңіп, ткані босап, кесіп қарағанда сарғыш-қоңыр түсте көрінеді. Осы сырқат ұзаққа созылғанда кеңіген қуыстарда тромбтар түзіліп, жүрек салмағы 1 килограмға дейін жетеді. Микроскоппен тексергенде миокардта әртүрлі дистрофиялық және қабынуға тән өзгерістерді көреміз. Аурудың жиі түрінде қабыну сіңбелерінде лейкоциттер, әсіресе , эозинофилді лейкоциттер көп болса, оның созылмады түрінде лимфоциттер, плазмалы клеткалар басым болады. Сонымен катар миокард аралығында дәнекер тканьнің көбейіп кеткендігі,   ошақты   немесе   диффузды   кардиосклероз   дамығандығы байқалады. Ауру өлімі жүрек қызметінің нашарлауына немесе    тромбоэмболияға байланысты болады. Перикардит. Перикардит жүрек қабының және жүректің сыртқы қабығының (эпикардтың) қабынуы. Перикардит көбінесе басқа ауруларға немесе жүректің өз ауруларына байланысты дамитын сырқат. Клиникалық көріністеріне қарап перикардитті: жіті және созылмалы; морфологиялық өзгерістері бойынша: экссудативті және пролиферативті (адгезивті) деп бөлеміз. Этиологиясы. Перикардиттің дамуына вирусты, бактериялы инфекциялар, туберкулез, аллергиялық және ревматизм аурулары себепші болады. Уремия нәтижесінде организмнен бөлініп шығатын азотты улы заттар да, миокард  инфарктына  байланысты некроз  да   перикардқа тікелей әсер етіп, оны қабындырады. Патогенезі. Перикардиттің дамуы жоғарыда айтылған улы заттардың тікелей әсерінен немесе олардың қан, лимфа арқылы келуімен байланысты,  кейде ол иммунды қабынудың бір түрі есебінде көрінеді. Патологиялық анатомиясы. Перикардитте көбінесе фибринді қабыну болып, эпикард және перикард бетінде фибрин жіпшелері (түктері) пайда болады, осы көрініске "түкті жүрек" деген ат берілген. Егер осы фибринге бай экссудат дәнекер тканьге айналса жүрек қабы бүтіндей бітіп немесе эпикард пен перикард арасында өте қатты (адгезивті) фиброзды ткань пайда болады, кейде осы жерге кальций түздары "шөгіп қалып", жүректі темір құрсаудай қысып, ("сауытты жүрек") оның жұмысын қиындатады.     КАРДИОМИОПАТИЯЛАР Кардиомиопатиялар миокардтың этиологиясы белгісіз, жүректің ұлғаюына, оның қызметінің бүзылуына алып келуші сырқаттар. Осы аурудың үш түрін ажыратады, оларға: дилатациялық (жүрек қуыстарының кеңейіп кетуімен) немесе рестриктивті (таралып қалуымен) және оның ұлгаюымен (гипертрофиялы) болатын түрлері кіреді. Осы кардиомиопатия Жапонияда жүрек ауруынан өлген адамдардың 4,4%-ін құрайды. Дилатациялы кардиомиопатия негізінен 30-40 жастағы ер адамдарда кездесіп, жүректің барлық бөлімдерінің кеңейіп, қабырғасының қалыңдап кетуімен сипатталады. Осыған байланысты жүрек өте үлкейіп, домалақтанып оның салмагы 1 кг-ға дейін жетеді. Оның кеңейіп кеткен қуыстарында тромбтар түзіліп, олар эмболиямен асқынады. Аурулардың кейбіреулерінде эндокардтың қалыңдап кеткендігі көрінеді. Микроскоппен тексергенде жүрек бүұшықеттерінің қалыптан тыс үлғайғаны, олардың арасында фиброз ошақтары, еріп жоқ болып кеткен (миолиз) миоциттер көрінеді. Этиологиясы. Кардиомиопатияның бұл түрінің дамуында вирусты инфекциялардың (Коксаки, Эпштейн-Барр вирустары, вирустар бірлесгіктері) маңызды екендігі, ауру қанында осы вирустарға қарсы бағытталған антиденелер барлығы анықталған. Сонымен қатар қанда, жүрек тканінде қарсы түзілген, аутоиммунды механизмдердің іске қосылуына байланысты хабар беруші аутоантиденелер де табылған. Осы патологияның дамуында алкогольдің, ракқа қолданылатын дәрі-дәрмектер әсерінің маңызы зор. Гипертрофиялы кардиомиопатия  жүректің, негізінен қарыншалар арасындағы перденің, кейде сол қарыншаның  қалыптан тыс қалыңдап кетуімен сипатталады. Оның өзін симметриялы және симметриясыз деп екі бөліп карауға болады. Симметриясыз жүректің үлғаюы оның белгілі бір бөлігінің ғана ұлғаюымен сипатталады. Осының нәтижесінде   қанның   сол   қарыншадан   қолқаға   өтуі қиындап, қолқа қақпақшаларының тарылу (қолқа асты стенозы) белгілері   пайда   болады,   кейбір   жағдайда қарыншалар арасындағы перде оң қарыншаның қуысына  қарап томпайып тұрады. Гипертрофиялы кардиомиопатияның өзіне тән гистологиялық өзгерістері бар, оларға  бұлшықет талшықтарының қалыптан тыс үлғаюы мен пішініндегі өзгерістер, олардың әртүрлі бағытта, тәртіпсіз жайғасып, тіпті тор тәрізді құрылымдар түзуі (миофибрилдер дезорганизациясы) жатады. Осы өзгерістер, кейбір ғалымдардың пікірінше миокардтың туа болған патологиясына жатып, жүрек бұлшықеттерінің қызметінің бірте-бірте әлсіреуіне алып келеді. Аурулардың 1/3-де бұл сырқат туа болған ауру есебінде, аутосомды-доминантты түрде дамиды.                                                         Рестриктивті   кардиомиопатия   эндокардтағы   өзгерістерге байланысты болып эндокард фиброзы және эндомиокардты фиброэластоз түрінде көрінеді. Эндокардтың қалыңдығы 2-3 см-ге жетіп жүрек қуыстары тарылып осыған байланысты жүрек жұмысы қиындайды. Микроскоппен   қарағанда   жүрек   бұлшықеттерінің   арасында дәнекер тканінің өсіп кеңігендігін көреміз. Рестриктивті кардиомиопатия    гиперэозинофилияда,    склеродермияда, жүрек амилоидозында, гемахроматозда ұшырайды.               Қорыта айтқанда, кардиомегалия көптеген патологиялық процестерде кездеседі, демек оның диагнозы осы өзгерістерді туғызатын жүректің өз аурулары болмаған жағдайда ғана қойылу керек.

Жаңа тақырыпты бекіту:

І.Білемін, білдім, білгім келеді кестесін толтыру

Білемін	Білдім	Білгім келеді

ІІ. Сұраққа жауап беріңіз:

- Жүрек қантамыр жүйесі аурулары жіктелуі

- ЭНДОКАРДИТ

- Жүрек қантамыр жүйесі ауруларының алдын алу шаралары

Үй тапсырмасы:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Медиа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Сабақ/оқу қорытындысын жасау, бағалау: Студент тақырыпты жетік меңгергендігін, логикалық ойлау дағдысын көрсетсе. Қойылған сұрақтарға толық жауап беріп нақты мысалдармен тұжырым жасай алса 90-100% дұрыс жауап берсе. Студент тақырып бойынша білімін көрсете алды бірақ оқытушының ескертулерінен кейін жөнделген кейбір нақты емес жауаптары болса. Логикалық ойлау дағдысын көрсете алса және нақты мысалдар келтіре отырып тұжырым жасай алса 75-89% дұрыс жауап берсе. Студент тақырыпты толық меңгермеген және қойылған сұрақтарға жүйелі жауап бермейді. Бірақ келесі материалды игеру үшін жетерлік тақырып бойынша жалпы түсінігі бар екенін көрсетсе. Ұғымдардың анықтамаларын толық айта алмаса немесе терминдерді оқытушының бірнеше жөндеулерінен кейін ғана дұрыс айта алса 50-74% дұрыс жауап берсе Студент сабаққа қатысқан. Оқу материалының білмейтіндігін немесе толық түсінбегендігі байқалса, анықтамаларды мүлдем білмесе немесе елеулі қателіктер жіберсе, оқытушының жөндеулерінен кейін де қатесін түзете алмаса дұрыс жауабы 50%-дан төмен болса.

«Болашақ» жоғары медициналық колледжі

Бекітемін

ЦМК жетекшісі

________Қарамырза Г.Ж.

«___»________2026ж

ОҚУ САБАҒЫНЫҢ ЖОСПАРЫ №________

Ревматизм аурулары

(сабақ тақырыбы)

Модуль /пән атауы: Жалпы патология

Педагог: Сагындыкова Фариза дайындады

Күні: " " ____________ _____жыл

1)Жалпы мәліметтер

Курс: 1, 2курс, топтар:

Сабақтың түрі: теориялық сабақ

2) Сабақ мақсаты, міндеттері:

-Ревматизм,этиологиялық және патогенезін,патологиялық анатомиясын

-ревматизм,ревматоидты артрит,жүйелі қызыл жегі кезіндегі асқынуы,өлім себебі

3) Күтілетін нәтижелер:

ревматизмдік аурулар кезіндегі мүшелер мен тіндердегі өзгерістерді микропрепараттарда таба білу.

Тәрбиелік: Кәсіби жауапкершілік дәлдік, медициналық этика мен адалдыққа тәрбиелеу.

Дамытушылық: Білім алушыларға логикалық ойлау, талдау және жүйелеу дағдыларын дамыту.

4) Қажетті ресурстар: мультимедиялық проекция аппараттары, гистологиялық аппараттық комплекс, макропрепараттар және микропрепараттар.

Әдебиеттер:

Қазақ тілінде

Негізгі:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Медиа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Ахметов Ж.Б. Патологиялық анатомия // Алматы,-2004.

Қосымша:

М.М. Түсіпбекова, М.С. Усеева «Перинатустық кезең патологиялық анатомиясының өзекті мәселелері» // Медицина и экология№ - N3. -2000.

Ахметқалиев С.Е., Қамбаров Ж.А. Клиникалық патоморфологияға кіріспе: Оқу құралы.// Ақтөбе медициналық академиясы.-1999.

Ішкі аурулар // Т.З. Сейсембеков, А.Е. Тәменов, М.Т. Айтқұлов М.Т. // Алматы. – 1995.

М.А. Пальцев, А.Б. Пономарев, А.В. Берестова Атлас по патологической анатомии-3-е изд., стереотипное.-М.: Медицина, 2007.-432с.:ил.

Қосымша дереккөздер : https://youtu.be/JoNv7X99Dlk

https://youtu.be/w0yWkDj7q9Q

5) Сабақтың барысы:

Ұйымдастырушылық кезең: Білім алушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру.

Жаңа сабақты түсіндіру:

Ревматизм-созылмалы инфекциялық - аллергиялық ауру. Бұл аурумен көбінесе 7-15 жас аралығындағы балалар ауырады. Ревматизм адамзатқа көптен белгілі: Гиппократтың жазбаларында ревматизмнің симптомдары келтірілген жазулар, емдеу жолдары туралы деректер бар.
Аурудың себебі-инфекциялық фактор- «А» группасының гемолитикалық стрептоккогі. Ревматизм көбіне баспадан, созылмалы тонзилиттің асқынуынан 10-12 күннен кейін басталады да организмдегі дәнекер тканін зақымдайды.
Клиникасы: Ауру баланың жалпы жағдайының баяу бұзылуынан басталады. Ревматизм болған баланың жүрегі эндокардит, миокардит түрінде зақымданады: баланың жүрегі шаншып ауырады, жүрек көлемі үлкейеді, жүрек соғуы жиілейді, тыңдағанда шу естіледі, бала тез жүргенде, баспалдақтан көтерілгенде шаршағыш болады. Эндокардиттің салдарынан тулғаннан кейін бітетін ақаулары пайда болуы мүмкін. Әсіресе митральды, аортальды ақаулар.
Ревматизм кезінде буындардың зақымдануы екі түрде өтеді: ревматикалық артриттер және артралгиялар.
Ревматикалық артрит болғанда зақымданған буында қабынудың барлық белгілері айқындалады: буынның ісінуі, қызаруы, ауырсынуы, қызметінің бұзылуы, жергілікті температураның пайда болуы.
Ревматикалық артриттердің ерекшеліктері:
Үлкен буындар қабынады: шынтақ, иық, тізе т.с.с.

Процесс бір буыннан екінші буынға көшіп тұрады.

Буынның қабынуы тарқағанда оның қызметі толық орнына келеді.
Ревматикалық артралгия болған кезде буын қақсап қатты ауырсынады,бірақ өзгермейді.
Ревматизммен ауырған баланың орталық жүйке жүйесі де жиі зақымданады. Бұл энцефалитті «кіші хорея» деп атайды. Ауру баяу басталады: бала мазасыз, жылаңқы, тез өкпелегіш болады, жазуы нашарлайды, жүрісі өзгереді, бет-аузын себепсіз тыржыңдатады, тамақ ішкенде төгіп-шашады, түймесін сала алмайды. Баланың бұл қылықтарының негізінде кейбір бұлшық еттердің еріксіз қысқаруы-гиперкинездер жатыр. Сондықтан бала өз қимылын бақылай алмайды. Сонымен қатар бұлшық еттердің тонусы төмендеген-гипотония.

Ревматизмнің өтуі екі кезеңге бөлінеді:
1. Белсенді кезең-ревматизмнің бар клиникасының айқындалған кезеңі-ревматизмнің атакасы.
2. Белсенсіз кезең-ревматизмнің ремиссиясы. Бұл кезеңнің өзінде бала ауруынан толық айықпайды, организмде стрептококктар сақталады.
Диагнозды айқындау үшін:
Анамнезді дұрыс жинау керек.

Аурудың клиникалық симптомдарын іздестіру.

ЭКГ, ФКГ, УЗИ өткізу.

Лабораторлық зерттеулер: қанның және несептің жалпы анализдері, қанның биохимиялық анализі (ревмапробалар).
Ревматизмнің емделуі ұзақ этапты өткізіледі.
1. этап-баланы арнайы ревматологиялық бөлімшеде емдеу. Мақсаты-ревмтизмнің атакасын тоқтату.
2. этап-жергілікті ревматалогиялық санаторийлерде емдеу. Мақсаты-ауруды толық ремиссияға жеткізу.

3. этап-балалар емханасында.Ревматолог пен педиатр диспансерлік бақылауға алып екіншілік алдын-алу өткізеді.

І.Білемін, білдім, білгім келеді кестесін толтыру

Білемін Білдім Білгім келеді

ІІ. Сұраққа жауап беріңіз:

- Ревматизм жіктелуі

- Ревматизмнің өтуі кезеңге

- Ревматизм ауруларының алдын алу шаралары

Үй тапсырмасы:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Медиа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Сабақ/оқу қорытындысын жасау, бағалау: Студент тақырыпты жетік меңгергендігін, логикалық ойлау дағдысын көрсетсе. Қойылған сұрақтарға толық жауап беріп нақты мысалдармен тұжырым жасай алса 90-100% дұрыс жауап берсе. Студент тақырып бойынша білімін көрсете алды бірақ оқытушының ескертулерінен кейін жөнделген кейбір нақты емес жауаптары болса. Логикалық ойлау дағдысын көрсете алса және нақты мысалдар келтіре отырып тұжырым жасай алса 75-89% дұрыс жауап берсе. Студент тақырыпты толық меңгермеген және қойылған сұрақтарға жүйелі жауап бермейді. Бірақ келесі материалды игеру үшін жетерлік тақырып бойынша жалпы түсінігі бар екенін көрсетсе. Ұғымдардың анықтамаларын толық айта алмаса немесе терминдерді оқытушының бірнеше жөндеулерінен кейін ғана дұрыс айта алса 50-74% дұрыс жауап берсе Студент сабаққа қатысқан. Оқу материалының білмейтіндігін немесе толық түсінбегендігі байқалса, анықтамаларды мүлдем білмесе немесе елеулі қателіктер жіберсе, оқытушының жөндеулерінен кейін де қатесін түзете алмаса дұрыс жауабы 50%-дан төмен болса.

«Болашақ» жоғары медициналық колледжі

Бекітемін

Директордың оқу ісі орынбасары ________Оразбекова С.М.

«___»________2025ж

ОҚУ САБАҒЫНЫҢ ЖОСПАРЫ №________

Тыныс алу жүйесі аурулары аурулары

(сабақ тақырыбы)

Модуль /пән атауы: Жалпы патология

Педагог: Сагындыкова Фариза дайындады

Күні: " " ____________ _____жыл

1)Жалпы мәліметтер

Курс: 1, 2курс, топтар:

Сабақтың түрі: теориялық сабақ

2) Сабақ мақсаты, міндеттері:

-крупозды пневмонияның кең таралған нұсқадаңы морфогенезі

3) Күтілетін нәтижелер:

өкпенің жіті және созылмалы аурулары кезіндегі өзгерістерді макро және микропрепараттарда морфологиялық сипаттама береді

Крупозды пневмонияның,бронхопневмонияның этиологиясы,патогенезі және клиникалық көріністерін;

Тәрбиелік: Кәсіби жауапкершілік дәлдік, медициналық этика мен адалдыққа тәрбиелеу.

Дамытушылық: Білім алушыларға логикалық ойлау, талдау және жүйелеу дағдыларын дамыту.

4) Қажетті ресурстар: мультимедиялық проекция аппараттары, гистологиялық аппараттық комплекс, макропрепараттар және микропрепараттар.

Әдебиеттер:

Қазақ тілінде

Негізгі:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Медиа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Ахметов Ж.Б. Патологиялық анатомия // Алматы,-2004.

Қосымша:

М.М. Түсіпбекова, М.С. Усеева «Перинатустық кезең патологиялық анатомиясының өзекті мәселелері» // Медицина и экология№ - N3. -2000.

Ахметқалиев С.Е., Қамбаров Ж.А. Клиникалық патоморфологияға кіріспе: Оқу құралы.// Ақтөбе медициналық академиясы.-1999.

Ішкі аурулар // Т.З. Сейсембеков, А.Е. Тәменов, М.Т. Айтқұлов М.Т. // Алматы. – 1995.

М.А. Пальцев, А.Б. Пономарев, А.В. Берестова Атлас по патологической анатомии-3-е изд., стереотипное.-М.: Медицина, 2007.-432с.:ил.

Қосымша дереккөздер : https://youtu.be/JoNv7X99Dlk

https://youtu.be/w0yWkDj7q9Q

5) Сабақтың барысы:

Ұйымдастырушылық кезең: Білім алушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру.

Жаңа сабақты түсіндіру:

Тыныс алу жүйесі – ағза мен сыртқы ортаның газ алмасу үрдісін қамтамасыз ететін тыныс алу жолдарының жиынтығы. Адам тіршілігіндегі маңызды жүйе. Жер бетіндегі тіршілік ететін тірі ағзалардың барлығы тыныс алу кезінде оттегін қабылдап, көмірқышқыл газын шығарады. Ағзаның әрбір жасушасының жұмысы (бұлшық еттердің жиырылуы, тердің, сілекейдің бөлінуі, қозудың берілуі) тыныс алу арқылы ғана жүзеге асады.

Тыныс алу мүшелері ауруларының барлығы дерлік ауа арқылы таралатын, жұғатын аурулар. Ол аурулар пайда болған мүшеге қатысты 3 түрге топтастырылған:

1) Мұрын аурулары: сасық тұмау, гайморит, ринит, полип, кеңсірік аурулары, т.б.

2) Көмей, кеңірдек және бронх аурулары: бронхит, тонзилит, ларингит, т.б.

3) Өкпе аурулары – плеврит, өкпе рагы, туберкулез, т.б.

Ауру себептері

Атмосфералық және өндірістік шаң-тозаң, газ, түтін, шөп, тоғай өртенгенде пайда болған түтін, күл, құмды жерде желмен көтерілетін және қала көшелерінен, жерден көтерілген шаңдар, өндірісте болатын шаң-тозаң әр түрлі завод-фабрикалардан, шахталардың қалдықтарынан көтерілген шаң тыныс жолының түрлі ауруларына себеп болады. Яғни физикалық, химиялық құрамы зиян шаң тыныс алу жолдаын жыбырлатып, тітіркендіріп, жөтелтіп, түшкіртеді. Шаңда ауру тудыратын түрлі микробтар болуы мүмкін. Шаң-тозаңнан мұрын бітіп, дауысы қарлығады, кейде өкпе ауруымен ауруы да мүмкін. Мәселен, туберкулез, тұмау, т.б.

Тыныс алу мүшелерінің аурулары инфекция түскеннен де пайда болады. Адамдар қолын жумастан мұрындарын шұқиды. Ондағы жабысқақ кілегейлерді қолдарымен алады. Ал мұрын қуысындағы жабысқақ кілегейдің өзіндік қызметі бар. Кірген ауа осы кілегейлер арқылы тазаланады. Мұрынды күнделікті арнайы сумен тазалап тұрған дұрыс. Егер мұрынды күнделікті тазаламаса, ірің пайда болады. Сонымен қатар мұрынға тиген соққылар кезінде де адамның тыныс алуы өзгереді. Қисайған мұрын, кеңсірікті хирургиялық жолмен түзеткенде тыныс алу жүйелері ашылады.   

Тыныс жетіспеушілігі

Тыныс жетіспеушілігі медицинада арнайы қарастырылған. Оның алқыну, патологиялық тыныс және асфиксия деген түрлері бар. Тыныс жетіспеушілігінен адамда тұншығу ұстамасы жиі болады. Науқастың ауа жетіспегенде тырнақтары мен еріні көгереді, мойын тамырлары білеуленіп тұрады. Бала кезден басталып, өмір бойына жалғасуы мүмкін. Ол жұқпалы емес, алайда ата-анасы демікпемен ауыратын балаларда бұл ауру жиі кездеседі. Жылдың белгілі бір айында немесе түнінде өршиді.

Алқыну – адамда ауа жетпеу сезімімен қабаттасатын, тыныс алу қозғалыстарының тереңдігі мен жиілігінің, дем алу мен дем шығару уақытының, тыныс алу ырғағының өзгеруімен сипатталады. Ол үрейлену, қорқыныш, абыржу сезімдерімен қабаттасады. Алқыну түрлеріне терең және жиі тыныс (гипрепноз), терең және сирек тыныс (брадипноз), үстіртін жиі тыныс полипноз немесе тахипноз, инспирациялық және экспирациялық алқынулар жатады.

Тұншығуда (асфиксия) қанға оттегінің түсуі тоқтатылады, қаннан көмірқышқыл газы шығарылмайды. Ол тыныс алу жолдары қысылғанда, олардың саңылаулары бөгде затпен бітелгенде, өкпеге сұйық жиналғанда (суға тұншыққанда), кеуденің екі жағында ауаның немесе газдың жиналуы дамығанда болады.

Жасанды тыныс алу адам суға кеткенде, тоқ соққанда немесе газбен уланғанда есінен танған жағдайда жасалады. Яғни 5-7 минут ішінде жүрек пен өкпенің жұмысын қалпына келтіру қажет. Мұндай жағдайда жүрекке массаж да жасалады. Жасанды тыныс алдыру әрекеттерін неғұрлым ерте бастаса, соғұрлым ол оң нәтиже береді. Сонымен қатар аталмыш әрекеттер дұрыс және қалыпты жағдайдағы тыныс алу ырғағына сәйкес жүргізілуі қажет.

Тыныс жолы ауруларының басты белгілері:

— Тыныс алу қиындайды, мұрын бітеледі;

— Дене қызуы көтеріліп, әлсіздік пайда болып, дел-сал күйде болады;

— Кейбір ауруларда жөтел, құрғақ жөтел пайда болады;

— Тамағы құрғап, сөйлегенде қиналады;

— Қатты тер басады;

— Ұйқысынан шошып оянады;

— Ұрт жәе бет сүйек тұсы қысылып, кернеп, сыздап ауырады.

Жаңа тақырыпты бекіту:

І.Білемін, білдім, білгім келеді кестесін толтыру

Білемін	Білдім	Білгім келеді

ІІ. Сұраққа жауап беріңіз:

- Тыныс алу жүйесі аурулары жіктелуі

- Пневмониялар

- Тыныс алу жүйесі ауруларының алдын алу шаралары

Үй тапсырмасы:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Медиа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Сабақ/оқу қорытындысын жасау, бағалау: Студент тақырыпты жетік меңгергендігін, логикалық ойлау дағдысын көрсетсе. Қойылған сұрақтарға толық жауап беріп нақты мысалдармен тұжырым жасай алса 90-100% дұрыс жауап берсе. Студент тақырып бойынша білімін көрсете алды бірақ оқытушының ескертулерінен кейін жөнделген кейбір нақты емес жауаптары болса. Логикалық ойлау дағдысын көрсете алса және нақты мысалдар келтіре отырып тұжырым жасай алса 75-89% дұрыс жауап берсе. Студент тақырыпты толық меңгермеген және қойылған сұрақтарға жүйелі жауап бермейді. Бірақ келесі материалды игеру үшін жетерлік тақырып бойынша жалпы түсінігі бар екенін көрсетсе. Ұғымдардың анықтамаларын толық айта алмаса немесе терминдерді оқытушының бірнеше жөндеулерінен кейін ғана дұрыс айта алса 50-74% дұрыс жауап берсе Студент сабаққа қатысқан. Оқу материалының білмейтіндігін немесе толық түсінбегендігі байқалса, анықтамаларды мүлдем білмесе немесе елеулі қателіктер жіберсе, оқытушының жөндеулерінен кейін де қатесін түзете алмаса дұрыс жауабы 50%-дан төмен болса.

«Болашақ» жоғары медициналық колледжі

Бекітемін

ЦМК жетекшісі

________Қарамырза Г.Ж.

«___»________2026ж

ОҚУ САБАҒЫНЫҢ ЖОСПАРЫ №________

Асқорыту ағзаларының аурулары

(сабақ тақырыбы)

Модуль /пән атауы: Жалпы патология

Педагог: Сагындыкова Фариза дайындады

Күні: " " ____________ _____жыл

1)Жалпы мәліметтер

Курс: 1, 2курс, топтар:

Сабақтың түрі: теориялық сабақ

2) Сабақ мақсаты, міндеттері:

Гастрит,асқазан және ұлтабардың ойық жарасының этиологиясы,патогенезін;

-асқазан және ұлтабардың ойық жарасының,гепатит,гепатоз,бауыр циррзының морфологиялық сипаттамасын;

-асқазан және ұлтабардың ойық жарасының асқынуын

-крупозды пневмонияның кең таралған нұсқадаңы морфогенезі

3) Күтілетін нәтижелер:

-жіті және созылмалы гастриттің морфогенезін айта біледі;

-аурудың өту кезеңіне байланысты созылмалы гастриттің микроскопиялық көрінісін сипаттай біледі;

-бауыр ауруларының клиникалық көріністерін анықтау;

-гепатит,гепатоз, циррозе кезіндегі өзгерістерді макро және микропрепараттарда сипаттап береді

өкпенің жіті және созылмалы аурулары кезіндегі өзгерістерді макро және микропрепараттарда морфологиялық сипаттама береді

Крупозды пневмонияның,бронхопневмонияның этиологиясы,патогенезі және клиникалық көріністерін;

Тәрбиелік: Кәсіби жауапкершілік дәлдік, медициналық этика мен адалдыққа тәрбиелеу.

Дамытушылық: Білім алушыларға логикалық ойлау, талдау және жүйелеу дағдыларын дамыту.

4) Қажетті ресурстар: мультимедиялық проекция аппараттары, гистологиялық аппараттық комплекс, макропрепараттар және микропрепараттар.

Әдебиеттер:

Қазақ тілінде

Негізгі:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Медиа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Ахметов Ж.Б. Патологиялық анатомия // Алматы,-2004.

Қосымша:

М.М. Түсіпбекова, М.С. Усеева «Перинатустық кезең патологиялық анатомиясының өзекті мәселелері» // Медицина и экология№ - N3. -2000.

Ахметқалиев С.Е., Қамбаров Ж.А. Клиникалық патоморфологияға кіріспе: Оқу құралы.// Ақтөбе медициналық академиясы.-1999.

Ішкі аурулар // Т.З. Сейсембеков, А.Е. Тәменов, М.Т. Айтқұлов М.Т. // Алматы. – 1995.

М.А. Пальцев, А.Б. Пономарев, А.В. Берестова Атлас по патологической анатомии-3-е изд., стереотипное.-М.: Медицина, 2007.-432с.:ил.

Қосымша дереккөздер : https://youtu.be/JoNv7X99Dlk

https://youtu.be/w0yWkDj7q9Q

5) Сабақтың барысы:

Ұйымдастырушылық кезең: Білім алушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру.

Жаңа сабақты түсіндіру:

Асқорыту жүйесінің негізгі қызметі - ас қорыту, бұл тағамдағы күрделі молекулаларды біздің денеміздің жасушалары сіңіре алатын қарапайым молекулаларға айналдырудан тұратын процесс. Бұл ас қорыту арқылы біз денеге тірі қалу үшін энергия мен дененің тіндері мен мүшелерін жаңартатын элементтерді алуға мүмкіндік береміз. Асқорыту процесі аузынан басталып, ануста аяқталады, ол ретімен өңеш, асқазан, аш ішек, тоқ ішек және тік ішек арқылы өтеді. Бауыр мен ұйқы безі ас қорыту жүйесінің компоненттері болып табылады, өйткені олар ас қорыту мен қоректік заттардың сіңуіне көмектесу үшін ас қорыту жолына секрециясын шығарады. Асқазан -ішек жолдарының жиі кездесетін 15 ауруы Көріп отырғанымыздай, ас қорыту жүйесі көптеген түрлі мүшелерден тұрады және дененің кез келген мүшесі аурудың қандай да бір түріне шалдығуға бейім екенін ескере отырып, осы компоненттердің кез келгеніне әсер ететін және ас қорыту процесінің функционалдығын бұзатын көптеген бұзылулар бар. Біз симптомдардың зақымдалған ас қорыту мүшесіне байланысты екенін және жеңіл, орташа немесе ауыр бұзылулар болуы мүмкін екенін көреміз. Қалай болғанда да, әдетте келесі клиникалық белгілер байқалса, адамға дәрігерге қаралу ұсынылады: Жүрек айнуы кетпейді Еріксіз салмақ жоғалту Іштің тітіркендіргіш ауруы Нәжісте қан Ішек әдеттерінің өзгеруі Осыны түсіндіре отырып, ас қорыту жүйесінің ең жиі кездесетін 15 ауруы. 1. Гингивит Гингивит - бұл тістің түбін қоршап тұрған қызыл иек бөлігінің қабынуы.. Бұл аурудың ең көп тараған себебі - ауыз қуысының гигиенасы, бұл сағызда өсетін бактериялық бляшкалардың пайда болуын ынталандырады. Бұл жиі кездесетін ауру және оның белгілері: қызыл иектің қабынуы, қызыл иектің қара -қызыл түсінің өзгеруі, тіс тазалау кезінде қан кету, аузынан жағымсыз иіс, сезімталдық және т.б. Гингивитті тез емдеу маңызды, себебі ол тістің жоғалуына әкелетін периодонтит деп аталатын аса ауыр қызылиек ауруларына әкелуі мүмкін. Ауыз қуысын тазартудың жақсы әдеттері мен тіс дәрігеріне үнемі бару - оның дамуын болдырмаудың ең жақсы әдісі. 2. Гастроэзофагеальды рефлюкс ауруы Гастроэзофагеальды рефлюкс ауруы - бұл асқазан қышқылы қарама -қарсы бағытта айналып, өңешке өтетін ауру., бұл аузын асқазанмен байланыстыратын, оны тітіркендіретін түтік. Көптеген адамдар кейде бұл рефлюктен зардап шегеді, дегенмен бұл аптасына кемінде екі рет болған кезде ауру деп саналады. Ұзақ мерзімді перспективада асқазан қышқылының өтуіне байланысты өңештің тітіркенуінің салдары болады: жану сезімі, кеудедегі ауырсыну, жұтынудың қиындауы, тамақтың түйілуі және регургитация (құсуды шатастыруға болмайды, өйткені регургитация бұлшықет күшінсіз жүреді) . Бұл аурудан туындаған ыңғайсыздықты әдетте өмір салты мен тамақтану әдеттерінің өзгеруімен жеңілдетуге болады, дегенмен аса ауыр жағдайларда дәрі -дәрмектерді енгізуге және тіпті операция жасауға болады. 3. Асқазан қатерлі ісігі Асқазан қатерлі ісігі - әлемде кең таралған онкологиялық аурулардың ішінде алтыншы, жыл сайын 1 миллион жаңа жағдай. Ол асқазанды, әдетте асқазанның үстінде орналасқан шырыш шығаратын жасушаларда дамиды. Сізге оқуды ұсынамыз: «Қатерлі ісіктің ең көп таралған 20 түрі: себептері, белгілері және емі» Асқазан қатерлі ісігінің дамуының негізгі себептерінің бірі - гастроэзофагеальды рефлюкспен, ал аз дәрежеде темекі шегу мен семіздіктен зардап шегеді. Басқа қауіп факторлары бар: тұзды тағамдар мен көкөністер мен жемістер аз диета, отбасы тарихы, бактериялық инфекциялар, асқазанның қабынуы, анемия ... Асқазан қатерлі ісігінің жиі кездесетін симптомдары: шаршау, кебулер, тез қанықтыру, ас қорыту, жиі құсу, еріксіз салмақ жоғалту, жүрек айну, ауырсыну және күйдіргі т.б. Емдеу ісіктің сатысына, адамның денсаулығына және дәрігердің пікіріне байланысты болады. Қосымша ақпарат алу үшін: «Қатерлі ісікті емдеудің 7 түрі» 4. Асқазан жарасы Асқазан жарасы асқазанның ішкі қабығында дамиды (асқазан жарасы) және аш ішектің жоғарғы бөлігінде (ұлтабар ойық жарасы). Бұл асқазанда ауырсынуды тудыратын ашық жаралар. Ең жиі кездесетін себеп - асқазанның қышқылдығын көтере алатын жалғыз бактериялардың бірі «Helicobacter pylori» инфекциясы. Танымал пікірге қарама -қайшы, ащы тағамдар мен күйзеліс асқазан жарасына әкелмейді, бірақ олар симптомдарды нашарлатуы мүмкін. Бұл клиникалық белгілер: асқазандағы ауырсыну мен күйдіру, газдалған алкогольсіз сусындарға төзбеушілік, жүрек айну, күйдіру, ісіну және т.б. Ішек өтімсіздігі немесе ішкі қан кету сияқты негізгі асқынуларды болдырмау үшін бактерияларды жою үшін антибиотиктермен емдеуді мүмкіндігінше тез бастау керек. 5. Целиак ауруы Целиак ауруы иммундық жүйенің бұзылуы, бұл адамның глютенді тұтынуына кедергі келтіреді, себебі ол ішекке зақым келтіреді. Бұл маңызды мәселе, өйткені глютен - күнделікті тағамдарда өте көп кездесетін бидай, қара бидай мен арпаның құрамында болатын ақуыз. Симптомдар әрдайым бола бермейді, және олар болған кезде олар адамға байланысты. Қалай болғанда да, олар әдетте: іштің ауыруы, диарея, ашуланшақтық, көңіл -күй және т.б. Емдеу жоқ, сондықтан емдеуге болатын жалғыз әдіс-глютенсіз диета. 6. Лактозаға төзбеушілік Лактозаға төзбеушілік - бұл адамда қанттың қорытылуына жауап беретін фермент болмаған кезде пайда болатын ауру. (лактоза түрінде) сүттен. Әдетте бұл ауыр ауру емес, бірақ симптомдар алаңдатады. Бұл белгілер лактоза өнімін тұтынғаннан кейін көп ұзамай пайда болады және келесідей: диарея, газ, кебулер, жүрек айнуы, құсу және іштің қатты ауруы (колик). Қазіргі уақытта емдеу мүмкін емес, дегенмен бұл аурулардан аулақ болу үшін сіздің диетаңызды қарау жеткілікті. 7. Бауыр циррозы Бауыр циррозы - бұл бауыр ауруы (бауырға әсер етеді) және осы органның үдемелі зақымдалуымен сипатталады, оның тіндерін тыртықтап, ақырында оның функционалдығын жоғалтады. Ең дамыған сатысында бауыр циррозы өлімге әкеледі. Әдетте, бұл бауырдың зақымдануы алкогольді шамадан тыс тұтынудан немесе органға шабуыл жасайтын басқа аурулардан болады. Симптомдар кеш кезеңдерде пайда болады және келесідей: шаршау, тәбеттің төмендеуі, еріксіз салмақ жоғалту, терінің қышуы мен көгеру, абыржу, сөйлеудің бұзылуы, аяқтың ісінуі және т.б. Бауырдың зақымдануы қайтымсыз, бірақ егер ауруды ерте анықтаса, аурудың дамуын баяулататын емдеуге болады. 8. Крон ауруы Крон ауруы ішекке әсер етеді және ішектің қабынуымен сипатталады, жіңішке және тоқ ішектің соңынан бастап. Бұл ауыр және өмірге қауіпті ауру. Бұл аурудың себептері - генетика мен иммундық жүйенің әлсіреуі. Бұл аурудың белгілері келесідей: іштің құрысуы, диарея, аузындағы жаралар, тәбеттің төмендеуі, дұрыс тамақтанбау (ішек қоректік заттарды дұрыс сіңірмейді), нәжісте қан, әлсіздік және шаршау т.б. Сізге оқуды ұсынамыз: «Иммундық жүйенің жасушаларының 8 түрі (және олардың қызметтері)» Крон ауруының емі жоқ, дегенмен симптомдардың ауырлығын төмендететін және эпизодтарды сирек ететін емдеу әдістері бар. 9. Ойық жаралы колит Ойық жаралы колит - бұл ішекте жаралардың пайда болуымен сипатталатын қабыну ауруы. Бұл зардап шеккен адамның өміріне қауіп төндіретін ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін ауру. Себеп анық емес, бірақ бұл иммундық жүйенің бұзылуына байланысты болуы мүмкін деп саналады. Симптомдар жаралардың орналасуына және санына байланысты, бірақ олар әдетте: диарея, нәжісте қан немесе ірің, тік ішектің ауыруы, іш қату, іштің құрысуы, қызба, шаршау және т.б. Емдеу симптомдарды жеңілдетеді, тіпті уақыт өте келе жаралар жоғалып кетуі мүмкін және ауру басылады. 10. Қысқа ішек синдромы Қысқа ішек синдромы - бұл тоқ ішектің бір бөлігі жетіспегенде дамитын жағдай., немесе генетикалық ақаудың салдарынан немесе ол операция кезінде жойылғандықтан. Бұл қоректік заттардың дұрыс сіңірілмеуіне әкеледі. Бұл аурудың белгілері: диарея, шаршау, жағымсыз иісті нәжіс, дегидратация, еріксіз салмақ жоғалту, аяқтың ісінуі, нәжістегі май және т.б. Емдеу симптомдарды жеңілдетуден және ағзаға витаминдер мен басқа да маңызды компоненттерді енгізу арқылы қажетті қоректік заттарды беруден тұрады. 11. Ішек инфарктісі Ішек инфаркті жіңішке немесе тоқ ішекте болуы мүмкін және ас қорыту жолындағы артерияның бітелуінен болады., бұл адамның өліміне әкелуі мүмкін ауыр жағдайға әкеледі. Симптомдар жедел түрде (іштің құрысуы, нәжістегі қан, шатасу және т.б.) немесе біртіндеп (салмақ жоғалту, жүрек айну, қабыну, іштің ауыруы және т.б.) көрінуі мүмкін. Қан айналымының жетіспеушілігі ішектің қозғалуын қиындатады және ең ауыр жағдайларда өлімге әкелетін ішек тінінің өліміне әкеледі. Сондықтан дереу медициналық көмекке жүгіну қажет. 12. Грыжа Грыжа - бұл ішектің бір бөлігі іш бұлшықеттері арқылы шыққан кезде пайда болатын ауыр түйін. Бұл қауіпті болуы керек емес, бірақ кейде одан да ауыр асқынуларға әкеледі. Негізгі симптом - ауырсыну, ол адам жөтелгенде, еңкейгенде немесе ауыр затты көтеруге тырысқанда күшейеді. Бұл хирургиялық жолмен шешілетін жалпы жағдай. 13. Аппендицит Аппендицит - бұл соқыр ішектің қабынуы, іштің төменгі оң жағында тоқ ішектен шығатын саусақ тәрізді құрылым. Бұл осы қосымшаның инфекциясына байланысты болады, бұл әсіресе қауіпті, себебі ол жабық қуыс және «жарылуы» мүмкін, бұл адамның өміріне үлкен қауіп төндіреді. Симптомдар іштің төменгі оң жақ бөлігіндегі кенеттен ауырсынудан басталады. Бұл ауырсыну төзімсіз болғанға дейін күшейеді және қызба, жүрек айну, құсу, іштің ісінуі, диарея және т. Бұл әдетте 10 мен 30 жас аралығындағы адамдарда жиі кездесетін жағдай. Емдеу қосымшаны хирургиялық алып тастаудан тұрады. 14. Колоректальды қатерлі ісік Колоректальды қатерлі ісік - әлемде таралған үшінші қатерлі ісік, жыл сайын 1,8 млн. Ол тоқ ішекте дамиды, бірақ анальды тік ішекке жете алады, әсіресе 50 жастан асқан адамдарға әсер етеді. Қартаю, ішектің қабыну аурулары (мысалы, Крон ауруы немесе ойық жаралы колит), отырықшы өмір салты, қант диабеті, семіздік, алкогольді шамадан тыс қолдану және т.б., маңызды қауіп факторларының бірі болып табылады. Емдеу, әдеттегідей, ісіктің қай жерде орналасқанына және науқастың денсаулығының жағдайына байланысты болады. Симптомдар келесідей: іштің ауыруы, салмақ жоғалту, диарея, іш қату, нәжісте қан, шаршау мен әлсіздік, нәжістің консистенциясының өзгеруі ... 15. Геморрой Геморрой - анус қуысының ісінген веналары, олар өте ауырады және 4 ересек адамның 3 -іне әсер етеді.. Себептер әр түрлі, бірақ олар әдетте дефекация кезінде шамадан тыс күш салудан немесе веналарда қан қысымының жоғарылауынан пайда болады. Симптомдар келесідей: анустың жанында түйіннің пайда болуы, қабыну, ауырсыну, нәжісте қан, тітіркену ... Бұл денсаулыққа қауіпті емес, бірақ егер ол өте тітіркендіргіш және ауырса, дәрігер кесінді жасай алады. қан ағызу және симптомдарды азайту.

Жаңа тақырыпты бекіту:

І.Білемін, білдім, білгім келеді кестесін толтыру

Білемін	Білдім	Білгім келеді

ІІ. Сұраққа жауап беріңіз:

- Ас қорыту жүйесі аурулары жіктелуі

- Гастриттер

- Ас қорыту жүйесі ауруларының алдын алу шаралары

Үй тапсырмасы:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Медиа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Сабақ/оқу қорытындысын жасау, бағалау: Студент тақырыпты жетік меңгергендігін, логикалық ойлау дағдысын көрсетсе. Қойылған сұрақтарға толық жауап беріп нақты мысалдармен тұжырым жасай алса 90-100% дұрыс жауап берсе. Студент тақырып бойынша білімін көрсете алды бірақ оқытушының ескертулерінен кейін жөнделген кейбір нақты емес жауаптары болса. Логикалық ойлау дағдысын көрсете алса және нақты мысалдар келтіре отырып тұжырым жасай алса 75-89% дұрыс жауап берсе. Студент тақырыпты толық меңгермеген және қойылған сұрақтарға жүйелі жауап бермейді. Бірақ келесі материалды игеру үшін жетерлік тақырып бойынша жалпы түсінігі бар екенін көрсетсе. Ұғымдардың анықтамаларын толық айта алмаса немесе терминдерді оқытушының бірнеше жөндеулерінен кейін ғана дұрыс айта алса 50-74% дұрыс жауап берсе Студент сабаққа қатысқан. Оқу материалының білмейтіндігін немесе толық түсінбегендігі байқалса, анықтамаларды мүлдем білмесе немесе елеулі қателіктер жіберсе, оқытушының жөндеулерінен кейін де қатесін түзете алмаса дұрыс жауабы 50%-дан төмен болса.

«Болашақ» жоғары медициналық колледжі

Бекітемін

ЦМК жетекшісі

________Қарамырза Г.Ж.

«___»________2026ж

ОҚУ САБАҒЫНЫҢ ЖОСПАРЫ №________

Бүйрек аурулары

(сабақ тақырыбы)

Модуль /пән атауы: Жалпы патология

Педагог: Сагындыкова Фариза дайындады

Күні: " " ____________ _____жыл

1)Жалпы мәліметтер

Курс: 1, 2курс, топтар:

Сабақтың түрі: теориялық сабақ

-Пиелонефрит,гломерулонефриттің этиологиясы мен потпгенезін;

-морфологиялық сипаттамасын;

2) Сабақ мақсаты, міндеттері:

-жедел және созылмалы бүйрек жеткіліксіздігіне әкелетін себептерді.

3) Күтілетін нәтижелер:

пиелонефритте және гломерулонефрит кезіндегі өзгерістерді микропрепараттарда сипаттап береді;

-жіті және созылмалы гломерулонефриттің макроскопиялық көрінісін сипаттап біледі;

-жіті және созылмалы гломерулонефриттің гистологиялық көрінісін сипаттап біледі .

-жіті және созылмалы гастриттің морфогенезін айта біледі;

4) Қажетті ресурстар: мультимедиялық проекция аппараттары, гистологиялық аппараттық комплекс, макропрепараттар және микропрепараттар.

Әдебиеттер:

Тәрбиелік: Кәсіби жауапкершілік дәлдік, медициналық этика мен адалдыққа тәрбиелеу.

Дамытушылық: Білім алушыларға логикалық ойлау, талдау және жүйелеу дағдыларын дамыту.

Қазақ тілінде

Негізгі:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Медиа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Ахметов Ж.Б. Патологиялық анатомия // Алматы,-2004.

Қосымша:

М.М. Түсіпбекова, М.С. Усеева «Перинатустық кезең патологиялық анатомиясының өзекті мәселелері» // Медицина и экология№ - N3. -2000.

Ахметқалиев С.Е., Қамбаров Ж.А. Клиникалық патоморфологияға кіріспе: Оқу құралы.// Ақтөбе медициналық академиясы.-1999.

Ішкі аурулар // Т.З. Сейсембеков, А.Е. Тәменов, М.Т. Айтқұлов М.Т. // Алматы. – 1995.

М.А. Пальцев, А.Б. Пономарев, А.В. Берестова Атлас по патологической анатомии-3-е изд., стереотипное.-М.: Медицина, 2007.-432с.:ил.

Қосымша дереккөздер : https://youtu.be/JoNv7X99Dlk

https://youtu.be/w0yWkDj7q9Q

5) Сабақтың барысы:

Ұйымдастырушылық кезең: Білім алушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру.

Жаңа сабақты түсіндіру:

Жедел гломерулонефрит

Анықтамасы: бүйрек шумақтарының диффузды (жайылмалы) 2 жақты аутоимунды аллергиялық жедел қабынуы. Көбінесе 20-40 жас аралығында ер адамдар ауырады. Этиологиясы: Инфекция 90% жағдайда бетта гемолитикалық трептококк (ангина, баспа, тонзилит, отит, скорлатина, фаренит, фурункулез). Көбенесе ауру осы дерттерден кейін 6-20 күн арасында дамиды. Аурудың дамуына басқа да инфекциялар әсер етеді; а) бактериялық инфекция (пневмококк, стафилококк) б) вирустар (гриб, аденовирус) в) паразитттер (малерия, токсоплазма) Жедел диффузды гломерулонефрит-кейде антигендік әсерінен де дамуы мүмкін: сарысу, вакцина, кейбір дәрілерден кейін және т.б. токсикалық заттардың әсерінен кейін. Бейімдеуші факторлары: Дененің тоңазуы, ылғалды ауауның әсері, ағзаның иммунды қасиетінің төмендеуі Патогенезі: Ағзаға түскен стрептококк антигенге қарсы антиденелер пайда болады. Олар имунды комплекс құрайды, бүйрек шумағының базальді мембранасын бітейді, соның әсерінен бүйрек шумақтарының қабырғалары зақымдалып, өткізгіштігін артады. Жедел диффузды гломерулонефритте –басқа мүшелердің тамшылары да зақымдалады. б/ Клиникасы: Жедел гломерулонефрит- белгілері аталып кеткен аурулардан кейін 2-3 аптадан кейін клиникалық белгілері п.б. негізгі шағымдары; ісіктер, әсіресе таңертеңгі уақытта беті, кейде бүкіл дене немесе қуыстарға жиналуы мүмкін. Асцит іш қуыстарында, гидроперикардиум. Жедел гломерулонефриттің классикалық ағымында 3 синдромы болады: Ісі синдромы Зәр синдромы – зәрдің түсі өзгеріп, еттің жуған суындай болады-макрогемотомия, кейде микрогемотомия да байқалады. Протеинурия да кездеседі Гипертониялық синдром – яғни қан қысымы Т-ра , науқастың басы ауырады, жалпы әлсіөдік, көбінесе дистолдық қысым жоғары болып келеді. 86% жағдайда ж.г.т. клиникалық белгілері өте аз байқалады. Тек қана зәрде өзгерістер болуы мүмкін. Қан қысымы өзгеріссіз, науқастың қабақтары ісініп тұрсады, таңертеңгі уақытта. Оған көбінесе назар аудармайды.

Жедел гломерулонефриттің симптомы 4 топқа бөлінеді:

І. Бүйрек шумақтарының жедел қабыну синдромы: Науқастың бел бөлігі екі жақты ауырады Т-ра жоғарлайды, олигурия, анурия, қан анализінде лейкоцитоз, СОЭ жоғары, азотэмия, әсіресе мосевина мен креатинин жоғарлайды . Зәр анализінде гемотурия байқалады.

ІІ. Жүрек-тамыр синдромы: Жүрек шекарасы сол жаққа қарай ұлғаяды, брадикардия, кейде тахикардия байқалады. Аортада ІІ тонның акцентті.

ІІІ. Ісіну синдромы:

ІУ. Церебральды синдром – науқастың басы ауырады, мазасызданады, кейде ми ісінуі болуы мүмкін.

Қосымша тексерістер: Лабораториялық: а) жалпы қан анализінде – лейкоцитоз, СОЭ жоғары, анемия. б) жалпы қан анализінде – протеинурия, микро немесе макрогемотруия, цилиндрурия. в) Зимницкий тәсілімен – олигоурия, тәуліктік диурез 400-700 мл, изогипостенурия. д) Нечипоренко тәсілімен – эритроциттің саны лейкоциттерден жоғары болады. г) Қанның биохимиялық анализі - азотэмия, гипопротеинурия, глобинэмия Инструментальді тексеріс: Көз түбін тексергенде бастапқы кезде өзгерістер болмайды. Кейіннен артериялар тарылып, веналар ұлғадя. Көру қабілеті төмендейді. Бүйрекке УЗИ жасағанда бүйрек көлемі ұлғаяды. в/ Емі: Комплексті: барлық науқастар неврология немесе терапия бөліміне жатқызамыз. Ауыр жағдайда төсек режимі 5-6 апта, орташа 2-3 апта, бөлме жылы болу керек. Диета сақтау № 7 стол, яғни тұзды, сұйықтарды азайту керек Тәуліктік диурезді өлшеп отыру керек Зәрдің түсін бақылау Тәуліктің сұйықтықтың мөлшері 300-500 мл. Жоғары болмау керек. Алғаш күндері тұздың мөлшері, мүлдем тежейді. Этиотропты емі: антибиотиктер тағайындалады, пеницицлин, ампицилин, оксацилин Патогенездік емі: имунды депресанттар, картико-стероидтар; гормондар-преднизолон, гидрокортизон,полькортолон т.б. Симптоматикалық емі: Қан қысымы жоғарласа- гипотензивті препараттар капотен, каптропил, энам т.б. Ісікке қарсы мосегондық препараттар-фуросемид, гипотиазид, верошперон, урегид, диакарп. Температура жоғарлағанда- парацетамол, нурофен, диклофенак. Гемотуриялық синдромға қарсы қан тоқтататын дәрілер-дицинон, аминакапрон қышқылы. Науқас емханада 4-8 аптаға дейін емделеді, кейін диспансерлік бақылауда тұрады. 1 айда әр 10 күн сайын зәрін, қана анализін, зәр анализін, Нечипоренко әдісіні тексеру. Диспансерлік бақылауда 2-3 жыл тұрады. 2. Созылмалы гломерулонефрит. а/ Бүйрек шумақтарының, түтікшелерінің тканьдердің иммунды қабынуымен сипататталаты-н біртіндеп нефросклерозбен бүйрек жеткіліксіздігінде әкелетін бүйректін диффузды созылмалы ауруы.Көбінесе 40ж дейінгі ер адамдар аурады 10-20%жағд жедел гломерулонефриттен кейін пайда болады. Этиологиясы: Жедел гломерулонефритке ұқсайды.Этиологиялық факторларға 1.инфекция (бактерия,вирус,параз) 2.эндогенді экзогенді токсикалық заттар. б/ Клиникасы: 1.Латентті созылмалы гломерулонефрит 2.Нефротикалық созылмалы гломерулонефрит 3.Гипертониялық созылмалы гломерулонефрит 4.Аралас созылмалы гломерулонефрит 5.Гемотуриялық созылмалы гломерулонефрит І. Латентті созылмалы гломерулонефрит: өте жие кездесетін түрі тек зәрде өзгерістер болуы мен сипаталады. (протеин,эритроц) Кейбір жағдайда АД жоғары ағымы жай,прогрессивті ІІ. Нефротикалық созылмалы гломерулонефрит: Сирек кездесетін түрі клиникасында протеинурия , ісіну диурездің азаюыгипоальбумения, гиперхолестеринимия,гиповолемия,байқалады.Созылмалы гломерулонефриттің осы түрінде кейде нефротикалық криздар байқалады:науқастың іші қатты ауырсынады,температурасы жоғары,эртема,коллапс,бүйрек веналарында тромбоз байқалады.Бұл түрге ремиссия мен рецедин тән. Ағымы:прогресивті 1-3ж ішінде созылмалы бүйрек жеткіліксіздігі дамиды. ІІІ.Гипертониялық созылмалы гломерулонефрит: Созылмалы гломерулонефриттің 20% құрайды.Науқастың басы айналады,көру қабілеті төмен,жүрек тұсы аурады,ентікпе байқалады.ЭКГ-да сол жақ қарыншаның гипертрофиясы,көз түбінде гипертрофияға тән ретинопатологияның белгілері кездеседі.Көбінесе бұл түрінде асқынулар кездеседі,зәрдегі өзгерістер минимальді болады.(протеинурия,эритроцетурия) ІV.Аралас созылмалы гломерулонефрит: Клиникасында нефротикалық пен гипертонияның синдромдар белгілері кездеседі.

Бұл нефриттің классикалық түрі.Клиникасында протеинурия,олигоурия,анасаркаға дейінгі ісіну,жоғарғы цифрлі гипертензия белгілері байқалады. V.Гемотуриялық созылмалы гломерулонефриттер 6-10% құрайды.Клиникасында тұрақты гемотурия кейде макрогемотурия белгілері болады. Ісіну мен гипертония кездеспейді.

Асқынулары:

1.Созылмалы бйүрек жеткіліксіздігі

2.Созылмалы жүрек жеткіліксіздігі

3.Қатерлі қан қысымы

4.Инфекциялардың қосарлануы

Қосымша тексерістер:

Лабораториялық диагностикада: Жалпы қан аналізінде лейкоцитоз,соэ жоғары,анемия.Жалпы зәр анализінде зәр тығыздығы төмен,протеинурия,микро макро гломерулонефрия,цилиндрурия,Зимницский тәсілі түнгі диурез күндізгі диурезін жоғары,Нечипоренко әдісі эритроцит басым болады.Қанның биохимиялық анализінде мочевинаның ркеатинин жоғары болады,холестериннің деңгейі жоғары. Инструменталді тексеріс: ЭКГ-да сол жақ қарынша гипертрофия белгілері байқалады.Бүйрек узиында бүйрек көлемінің ұлғаюы.Соңғы сатысында нефросклероз байқалады.Рентгенологиялық тексерісте өзгерістер аз.Радиоизотопты тексерісте бүйрек шумақтарының өзгерістері кездеседі.Көз түбінде артериялар тарылып веналар кеңейеді.Көру жүйкесінде өзгерістер дайқалады.Нефробиопсия-бүйрек тканьдерін биопсияға алу. д/

Емі: Диета №7 А,Б Сұйықтықтар мөлшері тәулігіне 600-800мл жоғары болмауы керек.

6.Санаториялық куротты ем алдын алу диспансерлік учетқа алынады.

СОЗЫЛМАЛЫ ДИФФУЗДЫ ГЛОМЕРУЛОНЕФРИТ

Созылмалы гломерулонефрит – бүйрек шумақтарының бүйрек тіндерінің иунды қабынуымен сипатталатын, біртіндеп нефросклерозбен бүйрек жеткіліксіздігіне әкелетін диффузды және жайылмалы ауру. 40% жағдайда ер адамдар ауырады. 10-20 % жағдайда жедел гломерулонефрттен кейін дамиды. Кейбір жағдайда әйелдің жүкті кезіндегі емделмегеннен кейін нефропатияның нәтижесінде болуы мүмкін. Этиологиясы: жедел гллмерулонефритке ұқсайды. инфекциялар, бактериялар, вирус , паразиттердің әсері эндогенды және экзогенды токсикалық заттардың әсері Ағымы 2 дәрежеде өтеді. компенсациялық саты – бүйрек азот шығару қызметі толық бұзылмаған, ағымы ұзақ болып келеді. Жасырын түрде өтеді, зәрде өзгерістер болады. декомпенсациялық саты – азот шығару қызметі төмен, зәрде өзгерістер анық емес. Клиникасы – бірнеше түрі болады: Латентті гломерулонефрит - өте жиі кездеседі. Ұзақ уақыт дамиды. 10-20 жыл ішінде зәрде өзгерістер болуымен сипатталады. (Протеинурия, эритроцитурия). Артериалды гипертензиямен ісік болмайды. Нефропатиялық гломерулонефрит – зәрде көп мөлшерде протеинурия, ісіну, диурездің азаюы анықталады, қанды гипопроеинурия, гипохолестеремия, гипованемия. Өте сирек кездесетін түрі. Кейде науқастарда нефротикалық криздар байқалады. Науқастың іші қатты ауырады, дене қызуы жоғарлайды, эретмаколлапс, бүйрек веналарының тромбозы байқалады. Гипертониялық гломерулонефрит - 20% құрайды. Негізгі клиникалық белгісі қан қысымының жоғарлауы, басы айналады, ауырады, демікпе, көруі нашар, ЭКГ сол жақ қарыншаның гипертрофиясы, көз түбінде ретино-патия белгілері байқалады. Көбінесе, бұл түрінде асқынулар кездеседі. Зәрде өзгерістер аз мөлшерде болады. Аралас гломерулонефрит – клиникада нефропатиялық пен гипертониялық белгілермен кездеседі. Клиникада протеинурия, олигоурия, анасаркаға дейін ісіну, жоғарғы цифрлі гипертензия белгілері байқалады. Бұл созылмалы гломерулонефриттің еі ауыр түрі. Гематуриялық түрі.- 6-10% жағдайда кездеседі. Клиникада тұрақты гематурия . Кейде макрогематурия байқалады. Ісіну мен гипертензия кездеседі. Созылмалы гломерулонефриттің асқынулары: созылмалы бүйрек жеткіліксіздігі. Созылмалы жүрек жеткіліксіздігі. Қатерлі қан қысымы. Инфекциялық қосарлануы Қосымша тексерістер: Жалпы қан анализі – лейкоцитоз, СОЭ жоғары Жалпы зәр анализі – зәр тығыздығы төмен, протеинурия, макро және микрогематурия, цилиндурия Зимцницкий тәсілі – түнгі диурез күндізгі диурезден жоғары. Нечипоренко тәсілі – эритроциттер басымырақ келеді. Қанның биохимиялық анализі – Мочевина мен креатинин жоғары Инструментальды тексеріс: а) ЭКГ – сол жақ қарыншаның гипертрофиясы б) УЗИ-бүйрек көлемі ұлғайған Радиоизотопты тексеріс – бүйрек шумақтарының өзгерістері. Көз түбінде артерия тарылып, вена кеңейеді. Көру жүйкесінде өзгерістер байқалады.

Емі: Диета №7 сұйықтық мөлшері тәулігіне 600-800 мл жоғары болмауы керек. Тұзды, белокты шектеу Медикамент емі: а) этиологиялық –антибиотик б) патогенездік емі – клюкокартикоидтар, имунодеприсанттар, имурон, азоткоприн, микроптофурин, циклофосфан. Бұл препараттар имунитетті жоғарлатады. в) шумақ ішіндегі микроцир. Жақсарту үшін антикогулянтар: лепарин, фурактил, трентал г) симптоматикалық емі: гипотензивті препараттар: Нифидипин, комзидон, анаприлин д) ісінуге мочегонды препараттар е) фитотерапия ж) санаторлық курорттық ем .

Жаңа тақырыпты бекіту:

І.Білемін, білдім, білгім келеді кестесін толтыру

Білемін	Білдім	Білгім келеді

ІІ. Сұраққа жауап беріңіз:

- Бүйрек аурулары жіктелуі

- Созылмалы диффузды гломерулонефрит

- Бүйрек ауруларының алдын алу шаралары

Үй тапсырмасы:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Медиа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Сабақ/оқу қорытындысын жасау, бағалау: Студент тақырыпты жетік меңгергендігін, логикалық ойлау дағдысын көрсетсе. Қойылған сұрақтарға толық жауап беріп нақты мысалдармен тұжырым жасай алса 90-100% дұрыс жауап берсе. Студент тақырып бойынша білімін көрсете алды бірақ оқытушының ескертулерінен кейін жөнделген кейбір нақты емес жауаптары болса. Логикалық ойлау дағдысын көрсете алса және нақты мысалдар келтіре отырып тұжырым жасай алса 75-89% дұрыс жауап берсе. Студент тақырыпты толық меңгермеген және қойылған сұрақтарға жүйелі жауап бермейді. Бірақ келесі материалды игеру үшін жетерлік тақырып бойынша жалпы түсінігі бар екенін көрсетсе. Ұғымдардың анықтамаларын толық айта алмаса немесе терминдерді оқытушының бірнеше жөндеулерінен кейін ғана дұрыс айта алса 50-74% дұрыс жауап берсе Студент сабаққа қатысқан. Оқу материалының білмейтіндігін немесе толық түсінбегендігі байқалса, анықтамаларды мүлдем білмесе немесе елеулі қателіктер жіберсе, оқытушының жөндеулерінен кейін де қатесін түзете алмаса дұрыс жауабы 50%-дан төмен болса

«Болашақ» жоғары медициналық колледжі

Бекітемін

ЦМК жетекшісі

________Қарамырза Г.Ж.

«___»________2026ж

ОҚУ САБАҒЫНЫҢ ЖОСПАРЫ №________

Әйелдің жыныстық сфермасының және емшегінің аурулары

(сабақ тақырыбы)

Модуль /пән атауы: Жалпы патология

Педагог: Сагындыкова Фариза дайындады

Күні: " " ____________ _____жыл

1)Жалпы мәліметтер

Курс: 1, 2курс, топтар:

Сабақтың түрі: теориялық сабақ

2) Сабақ мақсаты, міндеттері:

Ісіктер дамуына себепкер фондық қабыну және дисгормоналдық ауруларын;

-жатыр мойны ісігінің қынапты бөлігінде және цервикалдық жолында орналасуының ерекшеліктерін;

-жатыр дене ісігінің себептерін және ісік алды процесстерді;

-емшек ісігінің дамуындағы гормоналдық бұзылыстардың рөлін.

3) Күтілетін нәтижелер:

-жатыр мойны ісігінің қынапты бөлігінде және цервикалдық жолында орналасуының ерекшеліктерін бейнелеп түсіндіреді;

-макропрепаратта жатыр дене ісігі,ісік алды процесстердің атиптік бездік гиперплпзиясы және эндометрияның полипозы түрлеріне айырым жасайды;

-емшек ісігі түрлерін макроскопиялық түрде айырмалау және түсіндіреді .

4) Қажетті ресурстар: мультимедиялық проекция аппараттары, гистологиялық аппараттық комплекс, макропрепараттар және микропрепараттар.

Тәрбиелік: Кәсіби жауапкершілік дәлдік, медициналық этика мен адалдыққа тәрбиелеу.

Дамытушылық: Білім алушыларға логикалық ойлау, талдау және жүйелеу дағдыларын дамыту.

Әдебиеттер:

Қазақ тілінде

Негізгі:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Медиа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Ахметов Ж.Б. Патологиялық анатомия // Алматы,-2004.

Қосымша:

М.М. Түсіпбекова, М.С. Усеева «Перинатустық кезең патологиялық анатомиясының өзекті мәселелері» // Медицина и экология№ - N3. -2000.

Ахметқалиев С.Е., Қамбаров Ж.А. Клиникалық патоморфологияға кіріспе: Оқу құралы.// Ақтөбе медициналық академиясы.-1999.

Ішкі аурулар // Т.З. Сейсембеков, А.Е. Тәменов, М.Т. Айтқұлов М.Т. // Алматы. – 1995.

М.А. Пальцев, А.Б. Пономарев, А.В. Берестова Атлас по патологической анатомии-3-е изд., стереотипное.-М.: Медицина, 2007.-432с.:ил.

Қосымша дереккөздер : https://youtu.be/JoNv7X99Dlk

https://youtu.be/w0yWkDj7q9Q

5) Сабақтың барысы:

Ұйымдастырушылық кезең: Білім алушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру.

Жаңа сабақты түсіндіру:

Жыныс қатынасы арқылы жұғатын аурулар вирус, микоплазма, бактерия, саңырауқұлақшалар, эктопаразиттар сынды микробтарды қоздыратын 200-ден аса ауруды біріктіреді. Әлемде миллиондаған адамдар күнделікті бұл қатерлі ауруды жұқтырады не қауіпке шалдығады. Көбіне бұл қауіпке жыныстық қатынасы кезінде қорғанбайтындар душар болады. Жыныстық қатынаста жұғатын ауруларға не мүмкіндік туғызады және қалай азайтуға болады? Әсіресе олардың арасындағы қауіптісі ЖҚТБ, мерез,соз.Олармен әркім зақымдала бермейді. Адамдар мәдениеттілікті сипаттайтын ереженің ретін сақтап жүрсе және өзінің денсаулығын, сондай-ақ басқа адамдар денсаулығын ойлап жүрсе, бұл аурулар болмас еді. Бұл қатерлі аурулардан сақтану ережелерін сақтау керек. Яғни, кездейсоқ жыныстық қатынастан сақтану,мүшеқап қолдану, жыныс мүшелерінің гигиенасын сақтап, жылу сумен, жұмсақ сабынмен жуынып тұру керек. Сондай-ақ, сыртқы және ішкі киім-дердің тазалығын сақтап, ешқашан басқаның жөкесімен, сүлгісімен, іш киімдерімен қолдануға болмайды. Жыныс қатынасы арқылы жұғатын аурулардың белгілері: несеп жолдарынан шығатын шығындылар, зәр шығарған кезде ауырсыну, теріде, жатыр мойнағының сілемейінде өзгерістер пайда болып, қызарып бөртпелер шығып,тығыздалу байқалады. Кейбір аурулар ұзақ уақыт бойы ешбір белгі бермеуі де мүмкін. Кей-кейде ауру белгілері өз-өзінен жоғалып кетеді, бірақ жұқпа адам ағзасында емделмейінше сақталып қалады. Енді, жыныс қатынасы арқылы жұғатын жұқпаларға тоқталайық. Соз ауруын гөнөкөкк бактериясы шақырады. Соз зәр шығаратын несеп жолдарын, тік ішекті, тамақ аурулары. Соз ауруының еркектер мен әйелдерде айырмашылықтары бар. Ер адамдарда жыныс мүшелерінен іріңді шығындылар шығып, жиі-жиі кіші дәретке бару кезінде ауырсыну байқалады. Жаңа соз 2 ай ауру кезінде және созылмалы соз 2 айдан жоғары деп бөлінеді. Аурудың байқалып, белгі беруі 3-5 күн аралығында пайда болады, кей –кейде 1 күннен 2-3 апта аралығында болады. Несепағардың алдыңғы бөлігінде алдымен күю сезімі мен қышуы, сосын кілегейлі шығындылар байқалады, 3-4 күннен кейін ауру құбылыстары қатты білінеді. Несепағар өзегінің сыртқы тесігінде қызару сен ісіну пайда болып, ол тығыздалып, қатты ауырсыну байқалады. Жалпы ағза азап шегеді, әлсіздік, қозғыштық мазалайды. Бұл қолайсыздық психо-эмоционалды стресті қалыптастырады. Дер кезінде жіті назар бөліп, емделмесе создың созылмалы түріне ауысады. Несептің бөлінуі азайып, онда іріңджік қауыз бен жіптер табылады. Қосалқы және қуық алды бездерге тарап, аурудың жалпы жағдайы біршама нашарлайды. Қосалқы бездің зақымдануы, ыстықтың көтеріп, бездің ісінуімен айқын байқалады. Әйелдерде жатыр мойнынан көкшіл-сары шығындылар шығып, қышынып, зәр шығыру кезінде ауырсыну болады. Тік ішектің созы айналшықта қышу пайда болып, тік ішектен ірің араласқан сасық шығындылар шығады. Тамақ созы өз белгісін көрсетпей өтеді. Соз ешуақытта өздігінен жазылмайды. Міндетті түрде дәрігерде емделу қажет. Создың созылмалы түрінен емделмесе бедеулікке шалдығады.Соз ауруына шалдыққан ананың құрсағындағы нәрестеге де жұқпаның жұғу қаупі бар. Кез-келген аурудың алдын алып, қатерлі ауру дертінен отбасыңызды, ұрпағыңызды және өзіңізді қоршаған ортаны жан-жағыңдағыларды да қорғап уақтылы профилактикалық тексеруден өтіп, аурудың алғашқы белгілерін байқай салып, дереу дәрігерге қаралуды әрбір азамат өзінің абыройлы міндеті санауы тиіс. Мерез – жыныстық жолмен бері-летін инфекциялық ауру. Осы аурумен ауыратын адаммен сүйі әскенде, ауру адам қолданған ыдыстан, жеке гигиеналық заттарынан, темекі, ерін бояуы арқылы жұғуы ықтимал.Қан берген адамның қаны, ауру ананың емшексүті арқылы жұғу қаупі бар.Ол өзінің белгілерімен, асқынуларымен адам ағзасына қауіп-қатер тудырады. Мерез 3 кезеңге бөлініп, 3-4 аптадан соң ғана белгісін бере бастайды. Бозғылт спирохета қан арқылы адам ағзасына тарап, 3 айға дейін созылады. Осы уақыт ішінде адам өзінің ауырып жүргенін білмей төңірегіндегілерге жұқтырады. Алғашқы белгі – қатты шанкр. Бозғылт спирохетаның адам ағзасына түскен жерінде пайда болып, түймедей қатып қалатын жалақ, сызат жара.Бұл белгі аурудың аузында, ернінде, жыныс мүшелерінде кездеседі. Бір аптада жараның бездері ұлғайып ісінеді. Әлсіздік, буын-буындары қақсап денесінің қызуы көтеріледі. Екі-үш айдан соң мерездің екінші кезеңі басталып, теріге бөртпелер шығып, ауыз, еріннің ішкі сілекей қабына ақ таңдақтар пайда болады. Дауыс қарлығуы да мүмкін. Сондай-ақ теріге қыз-ғылт түйіршіктер шығады. Жыныс мүшелерін-дегі майда түйіндер үлкейеді. Адам осы кезде емделмесе екінші кезең 3-4 жылға созылады. Осы сатылардан өткен соң мерездің үшінші кезеңі басталады. Сырқат ағзасы әбден әлсіреп, жұлын, ми жүйелерінің жұмысы бұзылады, адам сал болып, көзі көрмей, өкпе, жүрек, бауыр қызметтері нашарлар, аяғы ауыр болса әйелдер түсік тастайды. Мұрынның кеңсірігі опырылып түсіп, бұл қауіпті аурумен ауырған адам пұшық болып қалады. Мерез ауруына жеке басының тазалығы жоқ, нәпсі, араққұмар тәрбиесіз, бұзықтар шалдығады. Бұл кеселді түп-тамырымен жою үшін ұрпақ тәрбиесіне баса назар аудару шарт. Біржасушалы трихоманад паразитын қоздыратын жұқпалы аурулардың бірі – трихоманад. Бұл ауру жыныстық қатынас арқылы жұғады. Еркектердің қуық жолдарын , әйелдердің жыныс мүшесінің қынап жолдарын зақымдайды. Дер кезінде емделмесе ауру қатты асқынып адам ағзасын әлсіретеді. Бұл жұқпалы аурумен ауырған аналардан туылған балалардың 5 пайызы трихомонозды жұқтырады. Генитальды герпес - вирусты жұқпа. Бұл ауру жыныс мүшесінен қышып,ауырып шығатын шығындылармен белгісін береді. Бел ауырып адам ағзасы әлсіреп, бас,бел ауырады. Герпес вирусы адам ағзасында өмір бойы болады. Көбіне ол жүйкеде болып, өз белгісін бермей, өзгелерге жұқтырады. ЖҚТБ жұқпасы және В, С гепатиты. Бұл жұқпа жыныс қатынасы және қан арқылы жұғады. Жұқпаға шалдықпау үшін жыныс қатынасы кезінде мүшеқап киіп, тосын кездесетін жыныс қатынастарынан қорғану қажет. Медициналық емшара кезінде заласыздандырылған құралдар қолдану шарт. Жұқпамен ауыратын ана құрсағындағы нәрестеге бұл қатерлі ауруды жұқтырып, ұрпағының өміріне қауіп тудырады.

Жыныстық инфекциялар - тізім Венерология әртүрлі ауруларды сипаттайды, негізгі беру тәсілі жыныстық болып табылады. Дегенмен, кейбір дәрігерлер өздері туралы білмейтін сирек кездеседі. Кейбір жағдайларда венерологиялық аурулар географиялық тұрғыдан анықталған - кейбір климаттық жағдайларда, елдерде кездесетінін атап өткен жөн. Жалпы патологиялар арасында келесі жыныстық инфекцияларды ажырату керек: гонорея ; сифилис; жұмсақ шанкр; хламидиоз ; венеральды лимфогранулома ; жыныстық герпес; трихомониаз ; адам папилломавирусы. Ең қауіпті венерологиялық аурулар дегеніміз не? Венерологиялық аурулардың қоздырғыштары қанға еніп, басқа органдарға әсер етіп, бүкіл денеге таралады. Терапияның уақтылы емделмеуі созылмалы нысандардың дамуына, денеге жалпылама зақым келтіруге әкеледі. Терапия курсы және патология симптомдары жоғалғаннан кейін де венеральді инфекцияның асқынуын дамыту мүмкін. Осыған байланысты науқастар белгілі бір мерзімге дәрігерге баруға мәжбүр болады, мерзімді тексеруден өтеді. Берілген жыныстық инфекциялардан кейін келесі салдары болады: жыныс мүшелерінің созылмалы қабыну аурулары; репродуктивті функцияның бұзылуы; бедеулік . Кейбір жағдайларда репродуктивтік жүйеде инфекция венеральдық саркома сияқты ауруды тудыруы мүмкін. Бұл патология репродуктивті жүйедегі онкологиялық процесте сипатталады, бұл бірінші кезекте жыныстық безге әсер етеді. Қан ағымымен, рак клеткалары бүкіл ағзаға таралады, бұл басқа органдар мен жүйелердегі метастаздардың пайда болуына алып келеді.

Жаңа тақырыпты бекіту:

І.Білемін, білдім, білгім келеді кестесін толтыру

Білемін	Білдім	Білгім келеді

ІІ. Сұраққа жауап беріңіз:

- Әйел жыныс аурулары жіктелуі

-онорея , сифилис, хламидиоз 

- Созылмалы диффузды гломерулонефрит

- - Әйел жыныс аурулары алдын алу шаралары

Үй тапсырмасы:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Медиа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Сабақ/оқу қорытындысын жасау, бағалау: Студент тақырыпты жетік меңгергендігін, логикалық ойлау дағдысын көрсетсе. Қойылған сұрақтарға толық жауап беріп нақты мысалдармен тұжырым жасай алса 90-100% дұрыс жауап берсе. Студент тақырып бойынша білімін көрсете алды бірақ оқытушының ескертулерінен кейін жөнделген кейбір нақты емес жауаптары болса. Логикалық ойлау дағдысын көрсете алса және нақты мысалдар келтіре отырып тұжырым жасай алса 75-89% дұрыс жауап берсе. Студент тақырыпты толық меңгермеген және қойылған сұрақтарға жүйелі жауап бермейді. Бірақ келесі материалды игеру үшін жетерлік тақырып бойынша жалпы түсінігі бар екенін көрсетсе. Ұғымдардың анықтамаларын толық айта алмаса немесе терминдерді оқытушының бірнеше жөндеулерінен кейін ғана дұрыс айта алса 50-74% дұрыс жауап берсе Студент сабаққа қатысқан. Оқу материалының білмейтіндігін немесе толық түсінбегендігі байқалса, анықтамаларды мүлдем білмесе немесе елеулі қателіктер жіберсе, оқытушының жөндеулерінен кейін де қатесін түзете алмаса дұрыс жауабы 50%-дан төмен болса.

«Болашақ» жоғары медициналық колледжі

Бекітемін

ЦМК жетекшісі

________Қарамырза Г.Ж.

«___»________2026ж

ОҚУ САБАҒЫНЫҢ ЖОСПАРЫ №________

Ішкі секреция бездерінің аурулары

(сабақ тақырыбы)

Модуль /пән атауы: Жалпы патология

Педагог: Сагындыкова Фариза дайындады

Күні: " " ____________ _____жыл

1)Жалпы мәліметтер

Курс: 1, 2курс, топтар:

Сабақтың түрі: теориялық сабақ

2) Сабақ мақсаты, міндеттері:

ішкі секреция бездерінің ауруларының этилогиясы мен патогенезін,клиникалық көрінісін;

-эндокриндік жүйе ауруларының патоморфогенезін,асқынуы мен шешімін.

3) Күтілетін нәтижелер:

-гипофиздегі патологиялық өзгерістерді сипаттап беруді,находить аденоманы микропрепаратта гипофиздың аданомасын таба білуді;

-эутиреоиды,гипертиреоидты жемсаудың микроскопиялық көрінісін сипаттап беруді;

-бүйрек үсті безінің қыртысты және милы қабатындағы өзгерістерді микроскопиялық түрде табуды;

-лимфоидты инфильтрация,гиалиноз,фиброз түрінде ұйқы безінің аралшықтарындағы өзгерістерді микропепараттарда таба білу.

4) Қажетті ресурстар: мультимедиялық проекция аппараттары, гистологиялық аппараттық комплекс, макропрепараттар және микропрепараттар.

Тәрбиелік: Кәсіби жауапкершілік дәлдік, медициналық этика мен адалдыққа тәрбиелеу.

Дамытушылық: Білім алушыларға логикалық ойлау, талдау және жүйелеу дағдыларын дамыту.

Әдебиеттер:

Қазақ тілінде

Негізгі:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Медиа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Ахметов Ж.Б. Патологиялық анатомия // Алматы,-2004.

Қосымша:

М.М. Түсіпбекова, М.С. Усеева «Перинатустық кезең патологиялық анатомиясының өзекті мәселелері» // Медицина и экология№ - N3. -2000.

Ахметқалиев С.Е., Қамбаров Ж.А. Клиникалық патоморфологияға кіріспе: Оқу құралы.// Ақтөбе медициналық академиясы.-1999.

Ішкі аурулар // Т.З. Сейсембеков, А.Е. Тәменов, М.Т. Айтқұлов М.Т. // Алматы. – 1995.

М.А. Пальцев, А.Б. Пономарев, А.В. Берестова Атлас по патологической анатомии-3-е изд., стереотипное.-М.: Медицина, 2007.-432с.:ил.

Қосымша дереккөздер : https://youtu.be/JoNv7X99Dlk

https://youtu.be/w0yWkDj7q9Q

5) Сабақтың барысы:

Ұйымдастырушылық кезең: Білім алушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру.

Жаңа сабақты түсіндіру:

Бездер әртүрлі секреторлық бөлімдерден тұрады, олар осы құрылымдар жасайтын заттардың синтезі мен тасымалдануына жауап береді. Бұл бірліктер - түтіктер, паренхималар және стромалар (паренхимаға еніп, оны қолдайтын дәнекер тіннің элементтері). Әр түрлі бездер шығаратын заттар (гормондар, муциноген, балауыз зат, сүт, қалдық ерітінділері және т.б.) жасушаішілік жолмен өндіріледі және кейіннен олар «секрециялық түйіршіктерде» босатылғанға дейін сақталады. Дененің барлық жүйелерінің дұрыс жұмыс істеуі үшін бездердің әр түрлі типтері маңызды, бұл ас қорыту, тыныс алу және репродуктивті көзқарас тұрғысынан бірнеше мысал келтіруге болады. Бездердің түрлері Секреторлық өнімдерді қалай тарататынына сәйкес, адамдағы бездерді екі үлкен топқа бөлуге болады: экзокринді және ішкі секреция бездері, олар өз өнімдерін сәйкесінше сыртқы немесе ішкі эпителий бетіне немесе қан мен лимфа тамырларына шығарады. . - сыртқы секреция бездері Бұл бездер тобы өз өнімдерін эпителийдің өздері шыққан жеріне (сыртқы немесе ішкі) түтіктер арқылы бөліп шығарумен сипатталады. Мысалы, тері мен ас қорыту жолдары тер, өт және ас қорыту ферменттерін сәйкесінше тер бездерінен, бауырдан және ұйқы безінен алады.

Эндокриндік бездерде өздері синтездейтін өнімдерді бөліп шығаратын түтіктер жоқ, сондықтан олардың шығаратын өнімдері жағдайға байланысты тікелей қанға немесе лимфа тамырларына шығарылады. Бұл бездер негізінен гормондардың бөлінуіне жауап береді, олар әртүрлі «мақсатты» органдарға таралады. Денедегі ең маңызды эндокриндік бездер - бүйрек үсті немесе бүйрек үсті бездері, гипофиз, қалқанша без, қалқанша маңы безі және эпифиз, аналық без, плацента және аталық бездер. - The бездербүйрек үсті бездері Олар бүйректің жоғарғы полюсінде кездеседі және стероидты гормондар мен катехоламиндер түзеді. - The гипофиз Ол өсуді, көбеюді және метаболизмді реттеуге қатысатын әр түрлі гормондарды шығаруға және бөлуге жауап береді. - The Қалқанша безі ол мойында болады және метаболизмге де әсер ететін тироксин, трииодтиронин және кальцитонин гормондарының бөлінуіне қатысады. - без эпифал ол жарық пен қараңғы кезеңдермен бақыланады және әр түрлі дәлелдер жыныс бездерінің белсенділігі мен қызметіне әсер етеді деп болжайды. - The аналық без, плацента және аталық без Олар жыныстық органдардың дамуына әсер ететін «жыныстық» гормондардың бөлінуіне, демек, жыныс пен көбеюге жауап береді. Эндокриндік бездерден бөлінетін гормондардың ішінде пептидтер мен ақуыздар, өзгертілген амин қышқылдары, стероидтар және гликопротеидтер бар. Эндокриндік бездердің негізгі сипаттамасы - олардың жасушалары «баулар» немесе фолликулалар түрінде ұйымдастырылған. Ішкі сым тәрізді ұйымы бар бездер ең көп таралған және олардың жасушалары қан капиллярларының айналасында «қабаттасуымен» ерекшеленеді, олар тиісті тітіркендіргішке жеткенде өз өнімдерін шығарады. Фолликул тәрізді ұйымы бар эндокриндік бездерде секрецияға жауап беретін жасушалар өздері шығаратын гормондарды шығаратын қуыстың бір түрін құрайды. Гормондар тиісті тітіркендіргіш келгенге дейін осы қуыста қалады және кейіннен қан тамырлары мен капиллярларға өту үшін қайта сіңеді. Адам ағзасының кейбір бездері араласқанын атап өту маңызды, бұл басқаша айтқанда оларда эндокриндік бөліктер мен экзокриндік бөліктер бар дегенді білдіреді, олардың мысалы ұйқы безі, аталық без және аналық бездер. Бездердің қызметі Бездердің қызметі өте алуан түрлі және негізінен қарастырылып отырған без түріне байланысты. Сонымен, бұл бездер ауыз қуысынан бастап (сілекей бездерімен) және асқазан мен жіңішке ішекте (ішек бездері мен ас қорыту жүйесінің қосалқы бездері) жалғасқан кезде оның ас қорыту жолдары арқылы транзит кезінде тағамды өңдеуге қатысады. Экзокринді бездердің тағы бір мысалы тер бездері, ағзадан буланатын сұйықтықты шығарып, калорияларды шығарып, дене температурасын басқаруға қатысады. Эндокриндік бездерден бөлінетін өнімдер денеде «глобалды» функцияларды орындайды, олар барлық физиологиялық процестерді басқарады, әсіресе көбею, метаболизм, өсу, плазмадағы электролит деңгейін бақылау, сүттің бөлінуі, дене суының көлемін бақылау және т.б. Қабыну Дене бездерінің қабынуы әртүрлі процестерге байланысты болуы мүмкін: инфекциялық, ісік немесе травматикалық. Лимфа бездерінің қабынуы, сондай-ақ «лимфа түйіндері» деп те аталады, бұл инфекцияның болуы симптомы болып табылады, өйткені бұл жасушаларға немесе ақ қан жасушаларына бай, қанмен айналып, реакцияларға қатысатын бездер. иммунологиялық. Сілекей бездері қабынуы немесе өсуі мүмкін, бұл олардың өз функцияларын дұрыс орындауына кедергі келтіреді және әдетте кейбір аурудың дамуына әкеледі. Паротит - ауыз қуысында сілекей безінің вирустық инфекциясының қабынуының жақсы мысалы. Аурулар Адамдардағы дене бездеріне байланысты әр түрлі аурулар, олардың арасында қатерлі ісік пен ісік түрлері жиі кездеседі. Ішкі секреция бездеріне байланысты аурулар Эндокриндік бездерге әсер ететін патологиялардың көпшілігіне сәйкес келеді, олардың ішінде қант диабеті, остеопороз, қалқанша безінің қатерлі ісігі, гипо- және гипертиреоз, семіздік, өсу гормондарының жетіспеушілігі, гипер- және гипогликемия, тестостерон деңгейінің төмендігі, менопауза және т.б. Сонымен қатар Аддисон ауруы (бүйрек үсті бездерінің зақымдануы), Кушинг синдромы (бүйрек үсті бездерінде кортизолдың көп өндірілуіне байланысты) және Грейв ауруы (қалқанша безінің белсенділігінің жоғарылауымен байланысты). Экзокринді бездерге байланысты аурулар Экзокриндік бездерге қатысты бауырға немесе ұйқы безіне жиі кездесетін кейбір аффекцияларды атап өтуге болады, олар белгілі «ас қорыту жүйесінің көмекші бездері» болып табылады. Мұндай аурулар вирустық шығу тегі болуы немесе болмауы немесе олардан зардап шегетін адамдардың өмір салтына байланысты болуы мүмкін. Гепатит - бұл бауырдың қабынуын қамтитын және әлемдегі мыңдаған адамдарға әсер ететін вирустық ауру. Алкогольді адамдар, негізінен, алкогольді шамадан тыс тұтынудан туындаған бауыр ауруы, мысалы, циррозбен ауырады. Ұйқы безінің ас қорыту функциясының құрамына кіретін экзокриндік бөлігі де осы органның немесе бездің қалыпты жұмысына әсер ететін әртүрлі бұзылуларға ұшырауы мүмкін.

Жаңа тақырыпты бекіту:

І.Білемін, білдім, білгім келеді кестесін толтыру

Білемін Білдім Білгім келеді

ІІ. Сұраққа жауап беріңіз:

- Ішкі секреция бездерінің аурулары жіктелуі

- Грейв ауруы

- Ішкі секреция бездерінің алдын алу шаралары

Үй тапсырмасы:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Медиа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Сабақ/оқу қорытындысын жасау, бағалау: Студент тақырыпты жетік меңгергендігін, логикалық ойлау дағдысын көрсетсе. Қойылған сұрақтарға толық жауап беріп нақты мысалдармен тұжырым жасай алса 90-100% дұрыс жауап берсе. Студент тақырып бойынша білімін көрсете алды бірақ оқытушының ескертулерінен кейін жөнделген кейбір нақты емес жауаптары болса. Логикалық ойлау дағдысын көрсете алса және нақты мысалдар келтіре отырып тұжырым жасай алса 75-89% дұрыс жауап берсе. Студент тақырыпты толық меңгермеген және қойылған сұрақтарға жүйелі жауап бермейді. Бірақ келесі материалды игеру үшін жетерлік тақырып бойынша жалпы түсінігі бар екенін көрсетсе. Ұғымдардың анықтамаларын толық айта алмаса немесе терминдерді оқытушының бірнеше жөндеулерінен кейін ғана дұрыс айта алса 50-74% дұрыс жауап берсе Студент сабаққа қатысқан. Оқу материалының білмейтіндігін немесе толық түсінбегендігі байқалса, анықтамаларды мүлдем білмесе немесе елеулі қателіктер жіберсе, оқытушының жөндеулерінен кейін де қатесін түзете алмаса дұрыс жауабы 50%-дан төмен болса.

«Болашақ» жоғары медициналық колледжі

Бекітемін

ЦМК жетекшісі

________Қарамырза Г.Ж.

«___»________2026ж

ОҚУ САБАҒЫНЫҢ ЖОСПАРЫ №________

Жалпы патология пәніне кіріспе

(сабақ тақырыбы)

Модуль /пән атауы: Жалпы патология

Педагог: Сагындыкова Ф.К.

Күні: " " ____________ _____жыл

1)Жалпы мәліметтер

Курс: курс, топтар:

Сабақтың түрі: теориялық сабақ

2) Сабақ мақсаты, міндеттері:

Студенттерге жалпы патология туралы түсінік қалыптастыру, патология анықтамасы жіктелуін , негізгі зерттеу әдістерін үйрету

3) Күтілетін нәтижелер:

Білімділік: Морфологиялық , клиникалық ,эксперименттік зерттеу әдістерін ажырата білу.

Тәрбиелік: Кәсіби жауапкершілік дәлдік, медициналық этика мен адалдыққа тәрбиелеу.

Дамытушылық: Студенттерді кәсіби, жеке, әлеуметтік және интеллектуалдық Дағдыларын жетілдіру.Студенттерді жаңа идеялар мен тәсілдерді іздеуге ынталандыру. Қоғамға пайдалы болуға, этикалық және моральдық қағидаларды ұстануға тәрбиелеу.

4) Қажетті ресурстар: мультимедиялық проекция аппараттары, гистологиялық аппараттық комплекс, макропрепараттар және микропрепараттар.

Әдебиеттер:

Қазақ тілінде

Негізгі:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Медиа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Ахметов Ж.Б. Патологиялық анатомия // Алматы,-2004.

Қосымша:

М.М. Түсіпбекова, М.С. Усеева «Перинатустық кезең патологиялық анатомиясының өзекті мәселелері» // Медицина и экология№ - N3. -2000.

Ахметқалиев С.Е., Қамбаров Ж.А. Клиникалық патоморфологияға кіріспе: Оқу құралы.// Ақтөбе медициналық академиясы.-1999.

Ішкі аурулар // Т.З. Сейсембеков, А.Е. Тәменов, М.Т. Айтқұлов М.Т. // Алматы. – 1995.

М.А. Пальцев, А.Б. Пономарев, А.В. Берестова Атлас по патологической анатомии-3-е изд., стереотипное.-М.: Медицина, 2007.-432с.:ил.

Қосымша дереккөздер : https://youtu.be/JoNv7X99Dlk

https://youtu.be/w0yWkDj7q9Q

5) Сабақтың барысы:

Ұйымдастырушылық кезең: Білім алушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру.

Жаңа сабақты түсіндіру:

Жаңа тақырыпты бекіту:

Патология (грекше pathos – қиналу, ауру, ауырсыну және logos – ілім) патологиялық процестер мен жеке ауруларды зерттейтін ғылым. Медицинаның адам мен жануарлар организміндегі әр түрлі ауытқуларды зерттейтін клиника саласы.
Патологиялық анатомия патологияның бір бөлімі, ол биология мен медицинаның ауруларды әр түрлі қырларынан зерттейтін ауқымды саласы болып табылады. Патологиялық анатомия аурулардың құрылымдық негізін зерттейді.
Патологиялық зерттейтін материалын мәйітті зерттегенде, хирургиялық операция кезінде, биопсия немесе эксперимент жасау арқылы жинақтайды. Мәйітті аутопсия әдісімен зерттеу арқылы (грекше autopsia- өз көзімен көру) ауру адамның өлуіне себеп болған, өзгерістермен қатар микроскоппен ғана көрінетін бастама өзгерістер де анықталады. Аутопсия кезінде алынған мүшелер мен тіндерді зерттеу үшін макроскопиялық және микроскопиялық әдістер қолданылады.
Биопсия (грекше bios- өмір және opsis – көру) тіндерді тірі организмнен алып, микроскопиялық әдіспен зерттеу. Биопсия арқылы алынған материал – биоптат деп аталады.
Биопсия арқылы клиникалық диагнозды растап, аурудың даму барысын, ағымы мен болжамының сипатын, қандай да болмасын емнің мақсатқа сәйкестігі мен тиімділігін, дәрі-дәрмектердің қосалқы әсерін дәлелдейтін айқын деректер жинақталады. Аурудың құрылыстық негізін зерттеу мынадай құрылымдық : организмдік , жүйелік мүшелік , тіндік , жасушалық және молекулалық деңгейлерді қамтиды.
1.Организмдік деңгей –мүшелер мен жүйелердің ауру организидегі арақатынасын саралап, ондағы алуан түрлі өзгерістерді толық қамтуға мүмкіндік береді.
2.Мүшелік деңгей- атқаратын қызметі ортақ қандай да болмасын мүшелер немесе тіндер жүйесін зерттеу деңгейі ( дәнекер тін жүйесі, қан жүйесі , асқорыту жүйесі ).
3. Тіндік және жасушалық деңгей – өзгерген тіндерді, жасушалар мен жасушааралаық затты жарық оптикасын қолданып зерттеу деңгейі .
4. Молекулалық деңгейде ауруды электрондық микроскопты , иммундық гистохимия әдістерін кешенді қолдана отырып қана зерттеуге болады.

І.Білемін, білдім, білгім келеді кестесін толтыру

Білемін	Білдім	Білгім келеді

ІІ. Сұраққа жауап беріңіз:

- Жалпы патология туралы түсінік

- Жалпы патология жіктелуі

- Зерттеу әдістері

Үй тапсырмасы:

1. А.И. Струков, В.В. Серов, Патологиялық анатомия қазақшаға аударған және

жауапты редакторы М.Т. Айтқұлов оқулық . - 5-бас., стереотип. –

М. : ГЭОТАР- Медиа, 2013. - 984 бет.

2.Струков В.И., Серов В.В.Патологиялық анатомия: медициналық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық. Орысшадан аударған доцент М.Т.Айтқұлов // Алматы: «Орталық Қазақстан» БПК, «Қазақстан».-1993.

Сабақ/оқу қорытындысын жасау, бағалау: Студент тақырыпты жетік меңгергендігін, логикалық ойлау дағдысын көрсетсе. Қойылған сұрақтарға толық жауап беріп нақты мысалдармен тұжырым жасай алса 90-100% дұрыс жауап берсе. Студент тақырып бойынша білімін көрсете алды бірақ оқытушының ескертулерінен кейін жөнделген кейбір нақты емес жауаптары болса. Логикалық ойлау дағдысын көрсете алса және нақты мысалдар келтіре отырып тұжырым жасай алса 75-89% дұрыс жауап берсе. Студент тақырыпты толық меңгермеген және қойылған сұрақтарға жүйелі жауап бермейді. Бірақ келесі материалды игеру үшін жетерлік тақырып бойынша жалпы түсінігі бар екенін көрсетсе. Ұғымдардың анықтамаларын толық айта алмаса немесе терминдерді оқытушының бірнеше жөндеулерінен кейін ғана дұрыс айта алса 50-74% дұрыс жауап берсе Студент сабаққа қатысқан. Оқу материалының білмейтіндігін немесе толық түсінбегендігі байқалса, анықтамаларды мүлдем білмесе немесе елеулі қателіктер жіберсе, оқытушының жөндеулерінен кейін де қатесін түзете алмаса дұрыс жауабы 50%-дан төмен болса.