Сабақтың тақырыбы: Доңғалақтар мен шиналар

Сабақтың мақсаттары: Доңғалақтар мен шиналар жұмыстарымен танысу .

Білімділігі: Жаңа сабақты түсіндіре отырып, автокөлік доңғалақтар мен шиналармен таныстыру. Білімгер алған білімі өз дамуына әсер ету өмірде алған білімін қолдана алу қабілетін арттыру.

Дамытушылығы: Жаңа білімді қолдану дағдысын дамыту, ақылға салу дағдысын қалыптастыру.

Тәрбиелігі: Жауапкершілікті сезіне отырып жұмыс жасауға, өз жолдасының пікірін тыңдауға тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: Жаңа сабақ

Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдер: Жаңа сабақты түсіндіру .

Сабақта қолданылатын көрнекі құралдар:Слайд

Сабақ/оқу барысы

Сабақтың өту барысы

І Ұйымдастыру.

1. Сабаққа дайындықтарын тексеру

2. Мұғалімнің кіріспе сөзі:

Маңызды сөздер(шарты: сөздердің мәнін ашу)

Сабақтың құрылымы мен мазмұны.

I.Ұйымдастыру кезеңі:

Сәлемдесу, түгелдеу, студенттердің сабаққа дайындығын тексеру

II .Оқушылардың өткен тақырып бойынша білімін тексеру:

Үй тапсырмасын сұрап, білімдерін қосымша сұрақтар арқылы тексеру

III. Жаңа тақырыпты меңгерту.

1.Жаңа сабақты түсіндіре отырып автокөлік доңғалақтары мен шиналарымен таныстыру.

2.Оқушы алған білімі өз дамуына әсер ету өмірде алған білімін қолдана алу қабілетін арттыру

3.Іске қосу жүйесі.

Доңғалақтар мен шиналар

Автокөлік доңғалақтарының негізгі бөліктері ступица, жетегі бар диск және пневматикалық шиналар болып табылады.

Ступица жетекші көпірдің немесе алдыңғы осьтің ажырамас бөлігі болып табылады, яғни жетекші және басқарылатын осьтерде де бар. Жүк автокөлігінің артқы осі əдетте екі жаққа екі дөңгелекті орнатады. Артқы дөңгелекті тіреуішке бекітілген ілмектерге бекіту. Штамптар ішкі және сыртқы жіптері бар арнайы тетіктермен бекітіледі. Ішкі дөңгелектер бұранданың штепсельдері бойынша бұраланады. Сыртқы дөңгелектер арнайы тетіктерге салынып, әдеттегі тетіктермен бекітіледі. Тетіктерде дөңгелектерді нақты орнату үшін конустар болады. Дискілердегі саңылауларда да конус бар. Оң жақтағы дөңгелектердегі ілмектер мен тетіктер оң жақ жіпке ие, сол жақ дөңгелектерде сол жақ жіп бар. Сол жақ жіппен жасалған тетіктердің бетінде арнайы ойықтар жасалады. Дөңгелектердің жетегі терең болуы мүмкін немесе жазық. Терең жиектер, әдетте, бүктелмейді және тегіс - жиналмалы.

Доңғалақ дискісі 2 мөртабан арқылы жасалады және ол үлкен депрессиямен бөлінбейтін конструкцияның профиль жиегі арқылы дәнекерленеді немесе бекітіледі. Тегіс жиегі 1 жүк көліктері үшін пайдаланылады. Мұндай шеттердегі шиналар сплит-құлып сақинасы 8 және бөлінбейтін борттың сақинасы 7 ұсталады. Кейбір жақтар үшін жазық шетіне арналған шиналар борттық сақинамен 10 ұсталады. Жоғары өткізу қабілеті бар көліктерде сыртқы жиегі алынбалы және негізгі бұранданың бұрандалармен 9 және гайкамен байланыстырылған композиттік дөңгелектер пайдаланылады. Бұл дөңгелектердегі шинаның артқы жағында шеңбер сақинасы 12 , шинаның бортын шетіне қарай басып, ішкі қысымды төмендету кезінде шинаны ұстап тұрыңыз. Шинаның шеттерін терең дөңгелектерде ұстап тұру үшін айналмалы шиналарды басуға кедергі келтіретін жалпақ проекциялар (соққы) бар. Дөңгелек орталыққа дөңгелектің ортаңғы шұңқырының ортасында орнатылады.

Кейбір көлік құралдарына үш бөліктен тұратын дискісіз доңғалақтар орнатылады. Дискісіз доңғалақтар дөңгелекті және барабан типті жетектермен жасалады. Бағытталған хабтарда бес немесе алты дөңгелек дискілерді ауыстырады. Спицалардың ұштары конустық бетке ие, ол рифті қамтамасыз етеді. Бүйірлік жылжудан бастап, дөңгелек қысқыштармен ұсталады. Қысқыштардың шеттері дискі дөңгелектеріне қарағанда салыстырмалы үлкенірек диаметрлі шеңбердің айналасында орналасады, сондықтан аз жүктеледі. Дөңексіз дөңгелектердің негізгі артықшылықтары: дизайнның

қарапайымдылығы, төмен құны, 10 ... 15% жеңілдік, жинау және бөлшектеу жұмыстарының ыңғайлылығы.

Автомобиль шиналары

Шиналар шок пен соққыларды азайтуға, жолдың бетіне қажетті адгезияны қамтамасыз етуге, көлік жүргізу кезінде шуды азайтуға және автокөлік доңғалағының жол бетіне әсерін азайтуға арналған.

Автокөлік шиналары былайша жіктеледі: ішкі қуысты тығыздау әдісі бойынша - камераға және түтікшеге; формалы профиль - әдеттегі, кең, профилактикалық және пневмокок бойынша; қаңқалық конструкция - диагональдық құрылымы бар және радиалды касассамен (Р типті шпектер-

мен);жұмыс режимі - бақыланбайтын және бақыланатын ауа қысымымен.

Шиналар болуы керек:

- жоғары беріктік;

- жол бетіне жақсы бейімделу;

- жердегі төмен қысым (әсіресе жоғары және жоғары өткізу қабілеті бар автомобильдер үшін);

- төмен жылжымалы кедергі;

- жеткілікті мөлшерде ыстыққа төзімді;

- жақсы серпімді және тегістеу қасиеттері бар, бұл машинаның тегіс жүрісіне әсер етеді.

Шиналар шығаратын негізгі материалдар - резеңке және арнайы мата. Резеңке - резеңкеден термиялық өңдеу және күкіртті және басқа да химиялық заттарды қосу арқылы вулканизациялау арқылы алынған серпімді және икемді материал. Шиналар дайындау үшін резеңкеден басқа, шинаның негізі болып табылатын арнайы мақта немесе вискоза матасы қолданылады. Ағындар тез

емес болуын қамтамасыз ету үшін

Шиналар шығаратын негізгі материалдар - резеңке және арнайы мата. Резеңке - резеңкеден термиялық өңдеу және күкіртті және басқа да химиялық заттарды қосу арқылы вулканизациялау арқылы алынған серпімді және икемді материал. Шиналар дайындау үшін резеңкеден басқа, шинаның негізі болып табылатын арнайы мақта немесе вискоза матасы қолданылады. Ағындар тез емес болуын қамтамасыз ету үшін қақпақтың жиі деформациялануы нәтижесінде мата берік етіп жасалады. Мұндай мата тек параллель көлденең орналасқан сирек көлденең жіпшелері бар негізден тұрады. Матаның жіптері

резеңкемен өңделген, ол өзара үйкелуге жол бермейді. Мұндай мата корд деп аталады. Соңғы уақыттарда шиналарды жасау үшін жаңа кордтар пайдаланылып жүр.

Ішкі ауа қысымының көлемі бойынша шиналар былайша бөлі-

неді:

• оғары қысым (5 ... 7 кгс/см2 немесе 0,5 ... 0,7 МПа);

• төмен қысымды (1,5 ... 5,5 кгс/см2 немесе 0,15,0,55 МПа);

• Ультра төмен қысымды (0,5 ... 1,8 кгс/см2 немесе 0,05,0,18 МПа).

• Шинадағы бедердің үлгісіне, шиналарға байланысты қалып-

ты және жолдан тыс мүмкіндіктерге ие болып бөлінеді.

Отандық автомобильдерде жеткілікті жоғары икемділігі бар

және қысымды төмендететін төмен қысымды шиналарды орнату

ұсынылады.

Пневматикалық камералық шина. Бұл дөңгелекті шиналар 1, камералық 2 және шетжелі таспалардан тұрады. 3. Камера аралық элементтері мен шинаның жиегі арасындағы аралықты болдырмау үшін шинаның шеткі дискілерге орнатылуы үшін жиек жолақтары пайдаланылады. Мақсатты бағдарларды қолданған кезде жетекті таспа қажет емес.

Шиналар диаметрлі және радиалды сымның жіптерінің орналасуына ие болуы мүмкін.

Кескіш жіптердің диагональдық орналасуы бар шиналар. Каркас 1 - ішкі ауа қысымына, машина салмағының қалыпты жүктелуіне, тартылудан, тежеуден және көлденең күштерден тұратын шинаның негізгі күш бөлігі. Фреймдер қабаттасқан қабаттардың жіптері бекерге қиылысу үшін бір-біріне салынған резеңкеленген жіптердің бірнеше қабатынан тұрады. Қолданылу мақсаты мен құрылысына қарай, кейбір қабаттардың арасында резеңке талшықтар орнатылып, шинаның серпімділігін арттырады. Бұл қабаттар көбінесе қаңқаның сыртқы қабаттарының арасында орналасады, онда шина жұмыс істептұрған кезде ең үлкен кесетін деформациялар орын алуы мүмкін аймағында сирек сымнан белдікті (2 - 4 қабат) жылжытуға болады. Шинаның беріктігі мен механикалық зақымдануға тұрақтылығын жоғарылатады, каркастың баспалдақтың беріктігін арттырады. Шинаның 2 протекторы шинаның корпусы бойымен орналастырылған резеңке массивтің қабаты болып табылады және қорғаныштың жиынтық үлгісінде қалыптасатын аралықтар мен ұзартқыштармен бөлінеді. Тығыздау үлгісі жолдың немесе

жердің шоқтарымен қамтамасыз етеді. Дөңгелек үлгілердегі айырмашылық шиналардың жұмыс жағдайларының әртүрлілігімен түсіндіріледі. Қақпақтың бүйір қабырғалары резеңке қабаттарымен - бүйір қабырғаларымен жабылған. Сыртқы қабырғалардың қаңқа қабырғаларын зақымданудан және сыртқы әсерлерден қорғайды. Бүйір қабырғаларының қалыңдығы, әдетте, 5 ... 11 мм

аспайды (шоқтың мөлшеріне және мақсаттарына байланысты. Шинаның борты дөңгелектердің шетіндегі сымдардың бекітілуін қамтамасыз етеді. Сымның сақинасы 4, борттың қатаң негізі болып табылады, борттық сақина деп аталады. Бұл сақиналарда қабырға корпусының қабаттары бекітілген. Борттық сақиналар бір қатар болат сымның параллель қатарынан жасалады.

Резеңке матамен оралған резеңкеленген сақина қанатты құрайды. Көп қабатты рамамен шинаның бортында екі немесе үш қанаты болуы мүмкін. Сымның сыртқы бетінде қатты резеңкелі толтыру сымының айналасында накладьвается. Толтырғыш шкаф тегіс жұмыс істейтін шиналармен қамтамасыз етеді.

Камерасыз шина. Камера ауамен толтырылған сақинадағы резеңке түтік түрінде көрініс табады. Камера клапан арқылы бекітіледі, ол кері клапан болып табылады. Камераның өлшемдері шинаның ішкі периметрінен біршама кішірек, сондықтан камераның шағылысқан түрінде шинаның жиегі мен шетінің беттеріне мықтап жабысып, шинаның шетін жауып тұрған кезде қысып, қысылып қалады. Автомобиль дөңгелектері камералық және түтікшелі құрылыста болуы мүмкін.

Дөңгелектерге арналған шиналардың негізгі артықшылықтары дөңгелектің салмағын төмендету, олардың жылжуын азайту, дөңгелектердің шеттерінен жақсы жылуды диссипациялау есебінен шоқтарды жақсы суыту жүзеге асады. Түтікшелі шиналармен қозғалыстың қауіпсіздігі жақсарады, өйткені ішкі тығыздау қабатының болған кезде шинаның тесуі ауа қысымының кенеттен төмендеуіне әкелмейді.

Қорытындылау:

Бақылау сұрақтары

1.Ступица дегеніміз не?

2.Шиналарға қойылатын талаптар?

Үй тапсырмасы:

1. Доңғалақтар мен шиналарға жалпы түсінік